Vietcetera: Đưa câu chuyện Việt vươn tầm thế giới

"Rep story" có được tính là ngoại tình?

Nhật Hạ — Fri, 17 Apr 2026 08:00:00 +0000

Ở độ tuổi đã đi qua một nửa cái "sáu mươi năm cuộc đời", tôi chợt nhận ra mình đang sống trong một kỷ nguyên mà sự chung thủy không còn là bức tường gạch kiên cố. Nó giống như một làn sương mù hơn, hiện diện đó, nhưng cứ chạm tay vào là tan biến, mờ đục…

Với những người xung quanh tôi - độc thân, đã kết hôn hay đã ly hôn - ngoại tình dường như không còn chỉ là câu chuyện của một nụ hôn lén lút, một đêm qua giới hạn, hay một mối quan hệ bí mật bị phanh phui. Có khi nó bắt đầu ngay trong lúc hai người vẫn nằm cạnh nhau trên một chiếc giường, nhưng một người đã âm thầm hướng toàn bộ khao khát, chú ý và thân mật của mình về phía một người khác, chỉ qua vài cú vuốt màn hình.

"Rep story, thả tim thôi thì có tính là ngoại tình đâu, có hơi phảng phất "mùi phản bội" thôi!" Collect từ một trong những comment tôi cho là thú vị trên Thread gần đây. | Nguồn: Bí Mật Showbiz

Có bao nhiêu ranh giới cho thể loại ngoại tình?

Ngoại tình thường được chia thành 3 lớp ranh giới, giống như những vòng tròn đồng tâm mà mỗi lần bước qua, bạn lại rời xa trung tâm của hạnh phúc thêm một chút:

Ngoại tình thể xác (Physical Infidelity): Đây là giới hạn đỏ rõ ràng nhất. Có tiếp xúc đụng chạm, có quan hệ tình dục, và là loại hình ngoại tình "truyền thống" nhất, dễ định nghĩa nhất và cũng mang lại cú sốc trực diện nhất về mặt cảm xúc.
Ngoại tình tình cảm (Emotional Infidelity): Ở cấp độ này, có thể hai người chưa hề chạm vào nhau. Tuy nhiên, họ chia sẻ thế giới nội tâm, sự ưu tiên và những bí mật mà đáng lẽ chỉ dành cho người bạn đời. Nghe có vẻ quen quen, tương tự "vợ/chồng hờ" (work husband/work wife) ở nghĩa bóng. Bạn đem những áp lực công việc, những giấc mơ hoang đường kể cho họ nghe thay vì người ở nhà.
Ngoại tình vi mô (Micro-cheating): Những hành động nhỏ nhặt trên không gian mạng hoặc trong giao tiếp xã hội hàng ngày nhưng mang tính chất "thả thính" hoặc nuôi dưỡng ý định ngoài luồng. Nó nhỏ đến mức nếu bị phát hiện, bạn có thể dễ dàng chối bay chối biến. “Đùa thôi mà trời!”

Ngoại tình vi mô: Là gì và có thực sự nghiêm trọng?

Chính vì sự nhỏ nhặt và tính "phủ nhận cao" đó mà Micro-cheating trở nên cực kỳ đáng ngại. Theo Psychology Today, đây là những hành vi “có mùi phản bội” nhưng chưa gọi là ngoại tình đâu, nhưng đặc điểm nhận dạng của nó lại là sự chọn lọc và giấu giếm.

Điều khiến một hành động nhỏ trở thành "ngoại tình" nằm ở ý định và sự chuyển dịch nguồn năng lượng thân mật. | Nguồn: Twitter

Nhà trị liệu hôn nhân Esther Perel cho rằng phản bội cấu thành từ ba yếu tố: Sự bí mật, hóa học cảm xúc và năng lượng đầu tư ra ngoài. Khi một kết nối bên ngoài trở nên quan trọng theo cách lẽ ra thuộc về bạn đời, ranh giới chung thủy đã bị xâm phạm thô bạo, dù hai người chưa hề nắm tay.

7 Nhóm hành vi nằm trên lằn ranh đỏ của Micro-cheating

Micro-cheating tương tự như một chiếc “lò vi sóng”. Nó không tạo ra lửa ngay lập tức nhưng âm thầm làm nóng mọi thứ từ bên trong, đốt cháy cấu trúc mối quan hệ cho đến khi biến chất. Hãy nhìn thẳng vào 7 nhóm hành vi sau để xem bạn hoặc đối phương có đang đi trên dây hay không:

1. Nhóm tương tác trên mạng xã hội (Digital Interaction)

Trong thế giới 4.0, chiếc điện thoại là vũ khí lợi hại nhất của Micro-cheating. Thả tim "có mục đích", thương thương cho những tấm hình khoe thân hoặc ảnh cá nhân của đối phương.

Xem và rep story liên tục: Story chỉ tồn tại 24 giờ, mà luôn là người đầu tiên xem, sau đó nhắn tin riêng dựa trên những gì họ đăng là cách để duy trì một cuộc hội thoại không đầu không cuối, giữ cho sợi dây liên lạc luôn nóng.

"Quên" cập nhật trạng thái: Để chế độ độc thân hoặc ẩn đi sự hiện diện của người yêu/bạn đời trên trang cá nhân, vì muốn tạo một cảm giác rằng mình vẫn là một "món hàng" còn trống trên thị trường hẹn hò.

2. Nhóm duy trì kết nối với người cũ (Ex-Factor)

Người cũ luôn là một bóng ma trong bất kỳ mối quan hệ nào. Vì có một vài trường hợp, chồng/vợ của bạn sẽ có những tin nhắn chúc mừng sinh nhật, hỏi thăm vu vơ "Dạo này em/anh sao rồi?" mà không có mục đích công việc rõ ràng thực chất là việc kiểm tra xem cánh cửa quá khứ đã thực sự đóng lại chưa. Đáng sợ hơn là còn lưu giữ kỷ vật bí mật: Giữ lại hình ảnh nhạy cảm hoặc những vật kỷ niệm riêng tư trong một thư mục khóa hoặc ngăn kéo kín chính là việc bạn đang dành một góc trong tim cho kẻ khác.

Lỡ trên tay vẫn còn hình xăm người cũ, đó chưa hẳn là cheating – trừ khi bạn vẫn chạm vào nó bằng ánh mắt tiếc nuối mỗi ngày. Hãy nhìn cách báo chí "rảnh rỗi" soi mói hình xăm Selena trên tay Justin Bieber ngay cả khi anh đã cầu hôn Hailey. Đôi khi, một hình xăm chỉ là chương cũ đã khép lại, xóa đi còn đau đớn hơn là để nó nằm yên như một tàn tích khảo cổ vô hại. | Nguồn: Splash News.

3. Nhóm đặt biệt danh (Communication)

Đột nhiên một ngày chồng/vợ bạn lưu số điện thoại bằng một cái tên vô cùng nghiêm túc, mà mở đoạn chat thì toàn sử dụng những từ ngữ chỉ hai người hiểu. Ví dụ, tên danh bạ: Anh Mạnh Cơ Quan nhắn tin hỏi "tối anh có ghé qua không?" Anh Mạnh nào ở cơ quan mà đòi ghé vào tối tan tầm?

Tinh vi hơn, nhiều cặp đôi còn dùng ứng dụng Ghi chú (Note) hoặc nền tảng công việc để nhắn tin lén lút ngay dưới mũi bạn đời. | Nguồn: Tổ buôn dân phố

4. Nhóm "Phòng dự phòng" (The Benchwarmer)

Kiểu nuôi dưỡng người theo đuổi: Biết họ thích mình, nhưng không yêu họ mà vẫn nhắn tin thả thính nhẹ để "giữ mối". Họ là lốp dự phòng cho cái tôi mỗi khi chồng/vợ của bạn cảm thấy không được bạn đời trân trọng.

Kiểu này sẽ hay kể khổ về mối quan hệ, đem những mâu thuẫn gia đình kể cho người khác giới nghe, tạo ra kẽ hở tâm lý để đối phương bước vào dưới danh nghĩa người thấu hiểu.

5. Nhóm ưu tiên sự thân mật (Intimacy Displacement)

Sự thân mật bị đặt sai chỗ là dấu hiệu nền móng ngôi nhà đang lung lay. Nếu người đầu tiên bạn muốn gọi để chia sẻ một tin vui thăng tiến hay một nỗi buồn không phải là bạn đời, thì sự gắn kết cốt lõi đã chính thức "di cư". Những buổi hẹn riêng 1:1 liên tục dưới mác công việc mà bạn luôn phải nói giảm, nói tránh với người yêu chính là bằng chứng của việc ngoại tình vi mô.

6. Nhóm che giấu danh tính (Identity Hiding)

Hành động tháo nhẫn cưới khi đi bar hay gặp gỡ những hội nhóm mới là một thông điệp không lời về việc chối bỏ cam kết. Bằng cách tạm thời xóa bỏ ký hiệu của người "đã có chủ", bạn đang tự cấp phép cho mình quay lại trạng thái độc thân giả lập để tận hưởng cảm giác được săn đón và khao khát một cách tự do.

Nguồn: Anh Da Đen

7. Nhóm đầu tư thời gian bí mật (Time Investment)

Thời gian là thước đo trung thực nhất của tình yêu. Việc thức khuya để trò chuyện sâu sắc với người khác từ 11 giờ đêm đến 2 giờ sáng, thời điểm con người yếu đuối nhất, là một hình thức ngoại tình tư tưởng rõ rệt. Bạn đang đánh cắp năng lượng lẽ ra dành cho sự nghỉ ngơi và kết nối lứa đôi để nuôi dưỡng một mầm mống phản bội trong bóng tối khi bạn đời đã ngủ say.

Giới hạn ngoại tình nằm ở đâu?

Mỗi cặp đôi có một hệ giá trị khác nhau. Có người chấp nhận được việc chồng đi massage, có người lại không chịu nổi khi vợ nhắn tin với người yêu cũ. Vậy đâu là thước đo chuẩn xác nhất? Đó chính là sự giấu giếm.

Nếu bạn đang làm một việc gì đó với người khác giới… mà bạn cảm thấy cần phải xóa tin nhắn hoặc nói dối với bạn đời về việc đó, thì: Bạn đã ngoại tình.

Sự dối trá chính là chất độc. Nó tạo ra một bức tường ngăn cách sự thân mật. Một khi bạn đã bắt đầu giấu giếm, "thuật toán" đã nghiêng hẳn về phía nhu cầu tự thỏa mãn cá nhân của bạn, và sự sụp đổ chỉ còn là vấn đề thời gian. Đừng biện minh rằng “vì chồng tôi ghen”, “Vì vợ tôi hung dữ”, nếu bạn không thực phạm sai, sự minh bạch sẽ là điều giữ chân sự tin tưởng của người bạn đời.

Có dễ tha thứ cho thể loại ngoại tình "nhẹ nhất" này?

Thời của ba mẹ tôi, có lẽ là những người cuối cùng còn sót lại của văn hóa "vá víu". Họ có thể bao dung cho cả những cuộc ngoại tình thể xác lẫn tình cảm nồng nặc nhất, không hẳn vì tình yêu còn đầy, mà vì hai chữ trách nhiệm nặng như núi thái sơn. Sự tha thứ khi đó giống như một nỗ lực tuyệt vọng để bảo trì một cỗ máy đã hỏng hóc: con cái cần một mái nhà; gia đình cần một tấm "vỏ bọc" trọn vẹn; và đôi khi, sự phụ thuộc kinh tế khiến việc rời đi trở thành một điều viễn tưởng.

Nhưng hãy nhìn vào thực tế nghiệt ngã từ đời vào phim, mà điển hình là cơn sốt Bóng Ma Hạnh Phúc gần đây. Khán giả không khỏi "sôi máu" trước thái độ lạnh nhạt của Hoàng Dũng đối với Thanh Mai – người vợ vốn là hậu phương tận tụy, hy sinh cả thanh xuân cho gia đình. Trước kia tôi nghĩ, đó có lẽ là những tình tiết diễn ra mỗi ở trên phim, nhưng lớn rồi tôi mới hiểu, phim cũng là "làm bành trướng" những kịch bản đã sẵn có ở ngoài đời.

Phần lớn những cuộc hôn nhân không đổ sụp ngay khi có kẻ thứ ba, mà nó vốn đã mục rỗng từ những lần im lặng, những lần nhắm mắt cho qua và cả những lần ta tự huyễn hoặc bản thân rằng mọi chuyện rồi sẽ ổn.

Kiểu phụ nữ chọn ở lại như Thanh Mai, ngay cả khi những dấu hiệu bất thường ngày càng rõ ràng, cô vẫn chọn cách nhẹ nhàng, tiếp tục tin tưởng, tiếp tục hy sinh, thậm chí còn vô tình tạo điều kiện cho chính người thứ ba bước vào cuộc sống của mình. | Nguồn: Tổng hợp

Và đó cũng là điểm khiến khán giả vừa thương, vừa bức xúc. Bởi càng nhịn, mọi thứ càng trượt xa khỏi quỹ đạo ban đầu. Càng cố giữ, những gì thuộc về mình lại càng dễ mất đi. Theo tôi thì vấn đề không nằm ở việc cô không biết, mà là cô đã chọn không làm gì với điều mình biết.

Lựa chọn chịu đựng ấy vẫn tồn tại, từ thế hệ Millennials đến tận Gen Z. Tuy nhiên, may thay, lớp trẻ ngày nay đã bắt đầu bớt phần nhu nhược. Họ thiết lập những giới hạn sắt đá. Có người sẽ lập tức rời đi ngay từ lần vi phạm đầu tiên. Có người vẫn muốn cho hạnh phúc một cơ hội vì "chồng mới chỉ thả tim, rep story chứ chưa có gì nặng", nhưng họ cho người bạn đời của mình một lời cảnh cáo, nếu xảy ra lần 2, họ chắc chắn… sẽ rời đi.

Vì nếu tha thứ chỉ vì không có lựa chọn nào khác, thì đó không phải là bao dung, đó là sự giam cầm và chịu đựng.

Chỉ khi bạn đủ bản lĩnh để rời bỏ, lời tha thứ của bạn mới thực sự có giá trị và sức nặng với đối phương. Đợi đến lúc đối phương biết hối tiếc thực sự, thì có lẽ mọi chuyện đã quá muộn màng.

Và cá nhân tôi, cũng như bạn, chẳng ai có thể trả lời thỏa đáng rằng: Liệu có dễ tha thứ cho loại ngoại tình nhẹ nhất này không? Bởi ngay cả những người chọn ở lại và sống "hạnh phúc" đến cuối đời, cũng chưa chắc trái tim họ đã thực sự buông xuống hai chữ "tha thứ".

Khi tâm trí kiệt sức: Đâu là điểm tựa cho bạn?

Trieu Vi — Fri, 17 Apr 2026 04:01:00 +0000

Theo báo cáo của Bộ Y tế công bố năm 2023, tỷ lệ mắc 10 rối loạn tâm thần thường gặp tại Việt Nam chiếm tới 14,9% dân số (tương đương gần 15 triệu người). Đáng báo động hơn, nếu trước đây trầm cảm thường gặp ở độ tuổi 60 - 65, thì hiện nay đang có xu hướng trẻ hóa mạnh mẽ ở độ tuổi từ 15 - 27 tuổi. TS. Lê Nguyên Phương - Tiến sĩ Tâm lý học Giáo dục, chuyên gia tâm lý với hơn 30 năm kinh nghiệm tại Hoa Kỳ và Việt Nam cho rằng thực trạng này đáng báo động khi lo âu và trầm cảm không chỉ cản trở thành công trong công việc, phá vỡ các mối quan hệ, mà nặng nề hơn còn dẫn đến các hành vi tự hại vì tin rằng không còn ai yêu thương mình.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất là không phải ai cũng có đủ tài chính để tìm đến các chuyên gia tâm lý nhằm được tham vấn và điều trị đúng cách. Thấu hiểu những khó khăn đó, Ngày Hội An Lạc đã ra đời. Nối tiếp thành công của bốn kỳ trước tại TP. Hồ Chí Minh (07/2024), Hà Nội (11/2024), Đà Nẵng (06/2025) và TP. Hồ Chí Minh (11/2025), năm nay Ngày Hội An Lạc Kỳ V sẽ chính thức quay trở lại Hà Nội. Sự kiện do chính TS. Lê Nguyên Phương khởi xướng, cùng sự đồng hành của gần 50 tình nguyện viên là những học trò của Tiến sĩ được rèn luyện bài bản về kỹ năng tham vấn tâm lý, mong muốn trao lại sự bình an và kết nối cho cộng đồng.

Là người khởi xướng và thiết kế nội dung Ngày Hội An Lạc, TS. Lê Nguyên Phương mang đến các liệu pháp chữa lành chuyên sâu đúc kết từ hơn 30 năm kinh nghiệm thực hành tâm lý. | Nguồn: Ngày Hội An Lạc

Chương trình dành cho ai?

Ngày Hội An Lạc không dành cho những người hoàn hảo. Chương trình được thiết kế đặc biệt dành cho các bạn trẻ trong độ tuổi từ 18 đến 38, những ai đang chênh vênh và gặp phải một trong các tình trạng:

Trải qua các biến cố cá nhân gây xáo trộn cuộc sống.
Mất phương hướng trong học tập, công việc hoặc hành trình khẳng định bản thân.
Mâu thuẫn, tổn thương trong các mối quan hệ tình cảm, hôn nhân, gia đình.
Căng thẳng kéo dài do môi trường học tập – làm việc – sinh sống.
Có biểu hiện lo âu, cô đơn, trầm buồn hoặc cảm giác trống rỗng khó lý giải.

Nguồn: Ngày Hội An Lạc

Chữa lành từ gốc rễ bằng khoa học tâm lý

Không sử dụng những lời động viên bề mặt, Ngày Hội An Lạc tiếp cận vấn đề tâm lý bằng các phương pháp khoa học chuyên sâu, giúp bạn thực sự chạm vào cội nguồn của nỗi đau:

Đồng cảm Diễn tiến Tâm lý (Psyche Resonance): Tạo không gian an toàn tuyệt đối để chia sẻ, lắng nghe, nhận diện và điều chỉnh những quan niệm sai lầm. Phương pháp này giúp bạn nhận ra rõ ràng những điều gì đang thực sự xảy ra bên trong mình.

Nguồn: Ngày Hội An Lạc

Trải nghiệm Hoạt động Thể lý (Somatic Experience): Một chuỗi các bài tập thực hành giúp tăng cường nhận thức và kiểm soát cơ thể - cảm xúc (bao gồm kỹ thuật quán tưởng, thư giãn và thiền Body Scan). Qua đó, bạn cảm nhận rõ những tín hiệu căng thẳng và học cách thả lỏng, phục hồi từ bên trong.

Nguồn: Ngày Hội An Lạc

Nói về cốt lõi của hành trình này, Tiến sĩ Lê Nguyên Phương chia sẻ:

"Cách giải quyết vấn đề thấu đáo nhất là khi chúng ta tìm về những khả năng phục hồi của chính chúng ta. Khi tâm chúng ta bình an, chúng ta mới có thể bất nhiễm với thế giới bên ngoài, từ đó có thể đối mặt với những khó khăn, thách thức trong cuộc sống".

Hành trang mang về: Bạn sẽ không còn đơn độc

Trải qua một ngày trọn vẹn tại sự kiện, giá trị bạn nhận lại là một hệ sinh thái cảm xúc vững chãi. Bạn sẽ biết cách điều hòa cảm xúc, phục hồi nội lực thông qua chuỗi hoạt động đa dạng: thể lý, thiền tập, vận động sáng tạo và journaling (viết nhật ký). Đồng thời, bạn được trang bị những kỹ thuật tự chăm sóc bản thân thực tiễn để duy trì sự bình an lâu dài. Hơn hết, bạn được hòa mình vào một mạng lưới đồng hành - nơi bạn nhận ra mình không bao giờ đơn độc trên hành trình phục hồi, trưởng thành và chuyển hóa.

Nguồn: Ngày Hội An Lạc

Những thay đổi này đã được chứng minh qua những câu chuyện thật từ các kỳ trước:

Bạn Thanh Đạt (Tham dự Kỳ III tại Đà Nẵng) bộc bạch: "Em luôn nghĩ mình nhiều năng lượng, nhưng bên trong lại chứa đầy tiêu cực. Tới đây, em được quay về bản thân và thực sự buông bỏ". Trong khi đó, Bích Ngọc (Tham dự Kỳ II tại Hà Nội) lại tìm thấy sự kết nối: "Khi được chia sẻ, tôi không còn thấy cô đơn khi bước qua thử thách, vì biết luôn có người đồng hành".

Nguồn: Ngày Hội An Lạc

Hành trình trưởng thành chưa bao giờ là dễ dàng, nhưng bạn không cần phải gồng mình gánh vác nó một mình. Nếu bạn đang cần một khoảng lặng để "thở", để dọn dẹp lại tâm trí và sạc đầy nội lực, Ngày Hội An Lạc Kỳ V chính là trạm dừng chân bạn đang tìm kiếm.

Nhìn lại những khoảnh khắc chữa lành xúc động tại Ngày Hội An Lạc kỳ III (Đà Nẵng):

Ngày Hội An Lạc - Healing Day được khởi xướng và tổ chức bởi TS. Lê Nguyên Phương và cộng đồng học viên. Đây là chuỗi sự kiện hỗ trợ tâm lý miễn phí dành cho những người đang gặp các khó khăn về sức khỏe tinh thần.- Thời gian: 8h00 - 16h30 | Thứ Bảy, ngày 18/04/2026- Địa điểm: The Vuon Luxury Garden - Tầng 3, tòa nhà D2 Giảng Võ, Ba Đình, Hà Nội- Số lượng (giới hạn): 120 tham dự viên- Link đăng ký: Tại đâyChương trình hỗ trợ hoàn trả 100% phí đặt chỗ vào cuối ngày sự kiện khi bạn tham gia đầy đủ, nhằm phá bỏ rào cản tài chính để ai cũng có cơ hội tiếp cận trị liệu tâm lý.

Nếu AI có thể trả lời mọi câu hỏi, vậy học đại học để làm gì?

Hải My — Fri, 17 Apr 2026 02:00:00 +0000

Suốt nhiều thập kỷ, khi nhắc đến việc học, người ta thường nghĩ ngay đến giảng đường, nơi người thầy là trung tâm và tri thức nằm gọn trong những quyển giáo trình khô khan, dàn trải. Rõ ràng, ở một giai đoạn nhất định, mô hình đó đã phát triển vô cùng hiệu quả khi thầy cô gần như là cầu nối duy nhất để học sinh, sinh viên chạm đến kho tàng kiến thức nhân loại. Thế nhưng, trong cơn lốc của kỷ nguyên số và sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, việc tiếp nhận thông tin đơn thuần đã không còn đủ để tôi luyện nên những cá nhân thực sự có năng lực hành động và giải quyết vấn đề.

Vậy khi AI có thể trả lời gần như mọi câu hỏi chỉ trong vài giây, điều gì thực sự thôi thúc một sinh viên bước chân tới giảng đường đại học?

PGS.TS. Trần Thị Mỹ Diệu, Hiệu trưởng trường Đại học Văn Lang. | Nguồn: Khooa Nguyễn cho Vietcetera

Đó là câu hỏi được đặt ra trong tập 36 của EduStation, với chủ đề “Future of Learning - Tương lai của sự học”. Đồng hành cùng host Hùng Võ là PGS.TS. Trần Thị Mỹ Diệu, Hiệu trưởng trường Đại học Văn Lang. Năm 2016, bà được bổ nhiệm làm Hiệu trưởng, trở thành nữ Hiệu trưởng đầu tiên của Nhà trường, bà là người trực tiếp quan sát và dẫn dắt quá trình đổi mới giáo dục đại học tại Việt Nam. Xuất thân từ lĩnh vực môi trường, bà theo đuổi định hướng giáo dục gắn liền với trách nhiệm xã hội và sự phát triển bền vững, những giá trị cốt lõi để đào tạo một thế hệ có khả năng thích ứng trong thế giới nhiều biến động.

Trong cuộc trò chuyện này, mời bạn cùng lắng nghe cô Diệu gợi mở những góc nhìn mới về vai trò của AI trong giáo dục, đặc biệt là giáo dục đại học.

“Biết” và “hiểu” liệu có giống nhau?

Ngày trước, khi tri thức vẫn còn khan hiếm, lời dạy “muốn con hay chữ phải yêu lấy thầy” đã khắc sâu vị thế độc tôn của người dẫn đường. Ở nơi đó, vai trò của người thầy, sách vở, giáo khoa trong việc truyền đạt kiến thức cho các thế hệ học sinh gần như là tuyệt đối. Vì vậy, vai trò của các cơ sở giáo dục đào tạo bậc đại học cũng tương đối rõ ràng. Nhiều người vẫn tin rằng, sinh viên đến trường để nghe giảng và phần lớn quá trình học chỉ xoay quanh việc tích lũy thông tin.

Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, khi internet và AI cho phép người học truy cập kho lưu trữ tri thức khổng lồ chỉ trong vài giây, cách hiểu trên đã không còn phù hợp. Bởi lúc này, “người thầy” không còn là người duy nhất nắm giữ câu trả lời về mặt chuyên môn.

Cũng vì lẽ đó, ý nghĩa của việc “học đại học” cũng buộc phải được “tái định nghĩa”. Bởi nếu người học có thể tự tìm kiếm thông tin, tự học thông qua các nền tảng trực tuyến hay các cuộc trò chuyện cùng AI, vậy việc học đại học liệu có còn quan trọng trong hành trình học tập của mỗi sinh viên?

PGS.TS. Trần Thị Mỹ Diệu cho rằng vấn đề nằm ở chỗ nhiều người đang đồng nhất “việc học” với “việc tiếp nhận thông tin”. Cô nhấn mạnh: “Nếu chúng ta nghĩ lớp học chỉ là nơi để lĩnh hội kiến thức từ thầy cô, tức là chúng ta đã hiểu không đúng về vai trò của lớp học”.

PGS.TS. Trần Thị Mỹ Diệu cho rằng lớp học không chỉ là nơi để sinh viên lĩnh hội kiến thức từ thầy cô, mà còn để các em có cơ hội được thảo luận, tương tác, thực hành và phản biện. | Nguồn: Khooa Nguyễn cho Vietcetera

Trên thực tế, việc học không dừng lại ở khoảnh khắc bạn “biết” một điều gì đó, mà là cả một quá trình kiểm chứng, trải nghiệm và chiêm nghiệm. Một người có thể biết được rất nhiều thông tin, nhưng nếu họ không có môi trường để thử nghiệm và phản biện, những thông tin đó khó có thể chuyển hóa thành tri thức thực sự. Cô cho rằng, người học ngày nay tiếp cận tri thức rất nhanh, nhưng nếu chỉ dừng lại ở việc tìm kiếm và ghi nhận, thì “tri thức cũng chỉ là thông tin”, chứ chưa thể trở thành vốn hiểu biết có thể áp dụng được trong thực tế.

Chính vì vậy, giá trị của đại học nằm ở việc tạo ra môi trường học tập có tính tương tác. Tại đó, người học được tham gia vào các hoạt động thảo luận, tranh luận và phản biện, giúp hình thành khả năng tư duy độc lập và năng lực giải quyết vấn đề. Cô khẳng định: “Lớp học là một môi trường mà người tự học sẽ không có được”. Ở môi trường đó, tri thức được bồi đắp, đối soát thông qua bạn bè, thầy cô và chuyển hóa thành năng lực thực sự.

Khi tri thức không còn là “sở hữu độc quyền” của những người có mặt nơi giảng đường, cũng là lúc trọng tâm của giáo dục được “dịch chuyển”: không phải là “học những gì” nhưng là “học để làm gì”. Đại học lúc này không còn là điểm dừng chân để sinh viên tích lũy lý thuyết đơn thuần, mà đã trở thành bệ phóng cho sự phát triển toàn diện của các em: một không gian giao thoa - nơi những con chữ khô khan được tôi luyện qua trải nghiệm để biến thành năng lực thực thụ.

AI không thay thế đại học, nhưng buộc đại học phải thay đổi

Sự trỗi dậy của AI không hề đẩy giáo dục đại học vào thế lỗi thời, nhưng nó lại là một “cú hích”, buộc các mô hình truyền thống phải thay đổi cấp thiết. Theo cô Mỹ Diệu, bản chất của giáo dục không thay đổi, nhưng cần thay đổi lộ trình để chạm tới đích đến. Cô nhận định: “Sự thay đổi lớn nhất khi AI xuất hiện là sinh viên có thể học rất nhanh, hỏi rất nhiều và tiếp cận nguồn tri thức khổng lồ chỉ trong tích tắc.”

Với cô, sự thay đổi lớn nhất khi AI xuất hiện là sinh viên có thể học rất nhanh, hỏi rất nhiều và tiếp cận nguồn tri thức khổng lồ chỉ trong tích tắc. | Nguồn: Khooa Nguyễn cho Vietcetera

Trong bối cảnh đó, vai trò của trường đại học 4.0 không đơn thuần chỉ là nơi cung cấp kiến thức, mà còn phải giúp người học chuyển hóa tri thức thành năng lực thực sự. Điều này đòi hỏi một “cuộc cách mạng” trong việc thiết kế khung chương trình đào tạo: sinh viên cần được dấn thân vào các dự án thực tiễn để giải quyết vấn đề xã hội, thay vì chôn chân trong hệ thống lý thuyết khô khan. Cô nhấn mạnh, giá trị cuối cùng của việc học không nằm ở lượng kiến thức tích trữ, mà ở khả năng hành động: “Điều quan trọng của việc học là bạn có khả năng vận dụng lý thuyết để giải quyết vấn đề, thay vì rơi vào trạng thái thụ động trước những đòi hỏi khắt khe của thực tiễn”.

Sự dịch chuyển này mở ra một góc nhìn mới về tư duy phân bổ và sử dụng thời gian của mỗi sinh viên trong môi trường đại học. Nếu trước đây, giảng đường là nơi để “nghe và chép”, thì nay, dưới sự hỗ trợ của AI, giảng đường nên là nơi để sinh viên thực hành giao tiếp xã hội, bao gồm thảo luận, tranh luận và phản biện. Theo cô Diệu, giờ học không nên tính bằng số phút tập trung nghe giảng, mà phải được đo lường bằng quá trình hình thành năng lực dựa trên trải nghiệm thực tế.

Đích đến lớn nhất của giáo dục đại học trong kỷ nguyên AI, phải chăng chính là nuôi dưỡng khả năng tự chủ của người học?

Giữa thời đại AI, câu hỏi không còn là “biết gì”, mà là “biết mình là ai”

Trong một thế giới dư thừa thông tin nhưng lại thiếu hụt sự minh triết, năng lực quan trọng hơn cả chính là khả năng chọn lọc, phán đoán và ra quyết định. Theo cô Mỹ Diệu, người học không thể chỉ dừng lại ở việc “biết”, mà phải tiến xa hơn tới việc “làm” dựa trên những gì mình “biết”. Cô khẳng định: “Sinh viên ngày nay cần có năng lực tự chủ để đưa ra quyết định và năng lực hành động để giải quyết vấn đề”.

Theo cô Mỹ Diệu, người học không thể chỉ dừng lại ở việc “biết”, mà phải tiến xa hơn tới việc “làm” dựa trên những gì mình “biết”. | Nguồn: Khooa Nguyễn cho Vietcetera

Nếu trước đây, bằng cấp và điểm số là thang đo “chuẩn” để phân loại học lực, thì bây giờ, điều này không còn phù hợp để đánh giá một cá nhân. Với giáo dục hiện đại, cô cho rằng, sinh viên cần có khả năng đối diện với nghịch cảnh. Cô chia sẻ: “Khi các bạn gặp vấn đề, các bạn biết mình phải bắt đầu từ đâu, tìm kiếm cơ sở lý luận nào để giải quyết vấn đề đó.” Đây không còn là câu chuyện của năng lực học thuật, mà là bản lĩnh sống trong một thế giới không ngừng biến động.

Sau cùng, giá trị thực sự của giáo dục là nuôi dưỡng những con người có thể đóng góp cho xã hội theo cách riêng của mình. Một người có thể không đạt đến vị trí cao, nhưng nếu họ hiểu rõ bản thân, hài lòng với lựa chọn của mình và mang lại giá trị cho cộng đồng, xã hội, đó đã là một sự thành công. Cô khẳng định, điều quan trọng là bạn tự tin với những gì bạn chọn và biết chịu trách nhiệm với lựa chọn đó.

Giữa thời đại AI, khi câu trả lời không còn là thứ khan hiếm, giá trị duy nhất còn lại chính là thái độ của con người trước những lựa chọn. Có lẽ, câu hỏi lớn nhất mà giáo dục cần trả lời không phải là dạy cho chúng ta biết bao nhiêu, mà là dạy cho chúng ta trở thành ai và dạy cho chúng ta đủ dũng khí để đi đến tận cùng với lựa chọn của chính mình.

Trân trọng cảm ơn Van Lang Global School đã đồng hành cùng EduStation Mùa 5 với chủ đề Tương Lai Của Sự Học. Cùng chia sẻ tầm nhìn về giáo dục, Van Lang Global School hướng đến xây dựng cho sinh viên Việt Nam năng lực cạnh tranh toàn cầu, khả năng học tập trọn đời và sự sẵn sàng thích nghi với tương lai.Để biết thêm chi tiết về Van Lang Global School, vui lòng truy cập tại đây.

Nghề “độc”: Khóc và cười trong đám tiễn người đã khuất

Thanh Trúc — Thu, 16 Apr 2026 10:45:42 +0000

Cùng là để vơi bớt nỗi đau thương và thể hiện lòng hiếu kính, nhưng mỗi vùng miền lại mang những quan niệm khác nhau về nghi thức tang lễ. Và rồi, từ những nhu cầu tâm lý thiết thực và những quan niệm phức tạp ấy, những nghề “độc lạ” đã ra đời, tồn tại âm thầm trong xã hội để phục vụ cho các nghi thức tiễn biệt.

Từ những “nghệ sĩ khóc thuê” với những giọt nước mắt và tiếng than nỉ non được tính toán, cho đến những đội nhạc hiếu, nhóm ca sĩ hay thậm chí là “nghệ sĩ hài” chuyên mua vui trong đám tiệc ma chay, tất cả đều đang đáp ứng một nhu cầu tâm linh không dễ gọi tên trong nghi thức tiễn biệt người đã khuất của người Việt Nam.

Khi có đám tang, khóc là chuyện đương nhiên?

Như lẽ hiển nhiên, khi nghe đến chuyện đám tang, chúng ta thường nghĩ về chuyện buồn, chuyện tiếc thương và một không khí nặng trĩu. Trong khung cảnh ấy, nước mắt dường như là điều không thể thiếu và khóc thương được xem là phản ứng tự nhiên của tang gia. Vì thế, khi một đám tang vắng đi tiếng khóc, nó dễ kích hoạt những phán xét xã hội: gia đạo bất hạnh, con cái bất hiếu, hoặc thậm chí, cái chết ấy cũng bị nhìn bằng ánh mắt ngờ vực.

Trong nhiều đám tang truyền thống, tiếng khóc không chỉ là cảm xúc, mà còn là một dấu hiệu xã hội của sự tiếc thương và hiếu kính. | Nguồn: 24H

Thế nên, tại những làng quê nhỏ vùng Bắc Bộ Việt Nam vẫn tồn tại một nghề nghiệp đặc biệt: nghề khóc mướn (hay khóc thuê). Đây không chỉ là một dịch vụ hỗ trợ nghi lễ mà còn là một nét văn hóa, một sự sắp đặt xã hội phức tạp để đối phó với cái chết.

Có những gia đình làm nghề khóc thuê đã truyền nối qua 6 hay 7 đời. Điều này cho thấy đây không đơn thuần là một công việc kiếm sống mà còn là một nghệ thuật, một kỹ năng đòi hỏi sự rèn luyện và “duyên nghiệp” đặc biệt, được giữ gìn và lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Những gia đình truyền thừa này thường gắn liền với các phường bát âm (nhóm chơi nhạc phục vụ tang lễ), nơi những người làm nghề được đào tạo bài bản từ nhỏ về cách khóc, cách kể lể, và cách hòa nhập vào không khí tang lễ.

Nghề khóc thuê ở miền Bắc không chỉ là dịch vụ nghi lễ, mà còn gắn với những phường nhạc tang và kỹ năng được truyền qua nhiều thế hệ.

Ở một số địa phương, nghề khóc mướn không chỉ dừng lại ở các cá nhân hay hộ gia đình nhỏ lẻ mà đã hình thành nên những “phường”, “hội” hay thậm chí là “lò luyện khóc” vì không phải ai cũng có thể làm được.

Một số người theo nghề với tâm niệm “làm phúc”. Họ sẵn lòng khóc lóc khan cổ, thể hiện sự tiếc thương chân thành và chỉ nhận số tiền “tùy tâm” mà gia chủ muốn gửi gắm, xem đó như một sự hỗ trợ tinh thần hơn là một dịch vụ thương mại.

Mặt khác, có những nhóm khóc thuê hoạt động theo cơ chế thị trường hơn. Họ đưa ra mức giá “sòng phẳng”, có sự điều chỉnh giá theo mùa hoặc theo yêu cầu về quy mô. Thu nhập được phân chia rõ ràng cho từng thành viên tham gia khóc. Thậm chí, một phần còn được dùng cho “quỹ chung” để tái đầu tư, mua sắm đạo cụ, hoặc bồi dưỡng cho những người mới vào nghề.

Ở góc nhìn tâm lý học, việc khóc thương cho người đã khuất là một phản ứng cần thiết để xử lý nỗi đau và sự mất mát. Tuy nhiên, khi đối diện với mất mát, nhiều gia đình vẫn cần sự trợ giúp từ bên ngoài, cụ thể là từ những người khóc thuê, không phải vì họ “trơ trọi cảm xúc” hay thiếu lòng đồng cảm.

Nhiều nghiên cứu về biểu đạt cảm xúc trong tang chế (grief expression) cho thấy con người không phải lúc nào cũng có thể phản ứng “đúng chuẩn” trước mất mát. Khi cú sốc quá lớn hoặc quá đột ngột, một số người rơi vào trạng thái tê liệt cảm xúc (emotional numbness).

Cũng có những trường hợp cơ thể đã quá kiệt sức sau nhiều ngày thức trắng, hoặc người ở lại buộc phải gồng mình để chu toàn nghi thức, tiếp đón, đưa tiễn đến mức cảm xúc tiếc thương không còn là biểu hiện ưu tiên. Vì thế, nhiều gia đình không thể khóc hay bộc lộ nỗi buồn trong đám tang theo cách xã hội kỳ vọng.

Vai trò của người khóc thuê lúc này là một chất xúc tác. Qua tiếng khóc than, tiếng hát tụng thương tâm và bi ai của họ, người khóc thuê đã tạo ra một không gian an toàn và chấp nhận được để gia chủ "bắt đầu" quá trình đau buồn, từ đó tiến hành các bước cần thiết trong quá trình chữa lành tâm lý sau mất mát.

Đồng thời, trong những tang lễ kéo dài nhiều ngày, sự hiện diện của họ cũng phần nào san sẻ gánh nặng cảm xúc, cho phép người thân có những khoảng nghỉ cần thiết cả về thể chất lẫn tinh thần trước khi tiếp tục hành trình tiễn biệt.

Hát, múa, diễn xiếc, “liveshow” âm nhạc: Đám ma miền Nam lại “vui” như…hội

Ở miền Nam, đặc biệt là khu vực miền Tây, nghi thức đám tang mang một sắc thái khác biệt, không hoàn toàn chìm trong không khí bi ai mà đôi khi lại rộn rã, náo nhiệt như một ngày hội. Đây là một hiện tượng văn hóa độc đáo, thể hiện quan niệm về sự sống - cái chết và cách người dân nơi đây đối diện với sự ra đi của người thân.

Đám tang ở miền Nam không hoàn toàn chìm trong không khí bi ai mà đôi khi lại rộn rã, náo nhiệt như một ngày hội.

Từ truyền thống, có đánh phá quàn với những tích tuồng quen thuộc. Tương tự như những người hành nghề khóc thuê ở miền Bắc, nghệ nhân đánh phá quàn là một nghề độc lạ, không phải ai muốn làm cũng được. Nó đòi hỏi một cái “duyên” nhất định và quá trình học nghề đầy đủ, nghiêm túc.

Nghệ nhân phải thuộc “văn” (lời ca) của nghệ thuật hát Bội truyền thống, phải nhuần nhuyễn “bộ” (động tác, vũ đạo) sao cho điệu múa lời ca ăn khớp, hòa hợp.

Nhưn quan và tục phá quàn ở miền Tây Nam Bộ. | Nguồn: Báo Dân Trí

Trong đời sống đương đại, hình thức này mở rộng thành các tiết mục biểu diễn đa dạng hơn: hát hò, tấu hài, thậm chí xiếc mạo hiểm. Sự xuất hiện của các nghệ sĩ chuyển giới trong những đám tang miền Nam cũng là một lát cắt đáng chú ý.

Các nghệ nhân chuyển giới phục vụ điễn xiếc trong đám tang ở miền Tây. Hình thức này là kết quả của quá trình bản địa hóa, kết hợp đánh phá quàn với múa bóng rỗi Nam Bộ. | Nguồn: ChungVu Studio

Nhìn chung, hiện tượng đám ma “vui” như hội ở miền Nam không phải là sự thiếu tôn trọng người đã khuất, mà là một cách để cộng đồng đối diện với nỗi buồn. Người ta tin việc tổ chức một đám tang náo nhiệt, có ca hát, nhảy múa sẽ giúp người sống vơi đi sự đau khổ, giảm khóc lóc để người đã khuất ra đi thanh thản.

Từ góc nhìn nhân học, những đám tang “ồn ào” như vậy không hề là ngoại lệ. Nhiều nghiên cứu về nghi lễ chuyển tiếp (rites of passage), khái niệm do nhà nhân học Arnold van Gennep đề xuất, chỉ ra rằng cái chết không chỉ là kết thúc, mà còn là một sự chuyển trạng thái. Trong quá trình chuyển tiếp đó, cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc “đưa tiễn”, và các hình thức biểu đạt (khóc, hát, múa, thậm chí hài hước) đều là cách giúp người sống đối diện với sự đứt gãy này.

Thậm chí, một số nghiên cứu còn ghi nhận hiện tượng “gallows humor”, kiểu hài hước xuất hiện trong những hoàn cảnh nghiêm trọng hoặc đau buồn, như một cơ chế tự vệ tâm lý, giúp con người giảm bớt căng thẳng và cảm giác bất lực trước cái chết.

Dù là nghề lấy nước mắt hay tạo tiếng cười, các hình thức diễn xướng này dường như đều có chung nguồn gốc?

Khi đặt cạnh nhau, nghề khóc thuê ở miền Bắc và các hình thức biểu diễn trong đám tang miền Nam tưởng như đối lập, nhưng thực chất lại cùng xuất phát từ một nhu cầu rất con người: làm cho đám tang bớt hiu quạnh. Đây là điều được chính những người trong nghề, từ người khóc thuê, nghệ nhân đánh phá quàn đến ca sĩ chuyển giới hát đám ma, nhiều lần chia sẻ.

Cảnh khóc thuê trong phim Good Mourning Vietnam. | Nguồn: LHP Little Venice

Với những gia đình neo người, tiếng hát, tiếng cười, dù có phần ồn ã lại trở thành cách lấp đầy khoảng trống trong đám tang. Ngược lại, có những gia đình đông đúc, nơi tiếng khóc vang lên như một cách khẳng định tình cảm và sự gắn kết. Với những gia đình khá giả hơn, các nghi thức như đánh phá quàn còn mang ý nghĩa gìn giữ gia đạo.

Các “nghề độc” này cũng có thể xem là sản phẩm của hệ sinh thái dịch vụ tang lễ. Tại miền Bắc, nghề khóc thuê gắn với phường bát âm, chuyên phục vụ nhạc tang lễ hay lễ rước. Những giai điệu “lâm khốc”, “lưu thủy” được tạo ra để kéo dài cảm xúc, làm nền cho những màn khóc kể, thường kết hợp với các vở diễn như Mục Liên Khóc Mẹ.

Tương tự, ở miền Nam, các ban nhạc hiếu vẫn chơi những làn điệu quen thuộc như một cách “đánh dấu” các khoảnh khắc trong tang lễ, đặc biệt khi có người đến viếng. Trước giờ động quan, tiết mục phá quàn thường diễn ra như một cao trào cuối. Dù được lý giải theo nhiều tích truyện khác nhau, từ việc xua đuổi tà ma đến phá thế “giam giữ”, điểm chung vẫn là một hành động mang tính biểu tượng của sự giải phóng, để người đã khuất có thể ra đi.

Trong bối cảnh đô thị, những hình thức này dần vắng bóng. đánh phá quàn ít xuất hiện hơn, các tiết mục biểu diễn cũng giản lược để giữ gìn trật tự đô thị. Nhưng ở các tỉnh miền Tây, chúng vẫn được duy trì, đôi khi thông qua các đoàn lô tô, một hình thức giải trí dân gian đã gắn bó với đời sống địa phương suốt nhiều năm.

Người chết an nghỉ, người sống an lòng

Tang lễ, nghi thức cuối cùng tiễn đưa một đời người, luôn là một lát cắt văn hóa sâu sắc và đa chiều tại Việt Nam dù nhìn nhận dưới góc độ tâm linh hay nhu cầu khuây khỏa tinh thần.

Tang lễ vẫn là cách người sống học cách chấp nhận cái chết và giữ gìn ký ức về người đã khuất. | Nguồn: i Tour Vietnam Travel Guides

Tuy hình thức có sự khác biệt rõ rệt tùy theo đặc trưng vùng miền hay mức độ phát triển đô thị, cốt lõi của các hoạt động này vẫn là một hình thức biểu đạt sự tiếc thương (grieving) rất đỗi con người. Thông qua những thực hành dân gian, đôi khi thô ráp, đôi khi rực rỡ, ta nhìn thấy không chỉ nỗi buồn, mà còn là nỗ lực của người sống trong việc hiểu và chấp nhận cái chết.

Thậm chí, đây còn là những lăng kính quý giá để nhìn vào những giá trị văn hóa đã được bảo tồn và gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Năm 2026, bộ phim tài liệu Good Mourning Vietnam của đạo diễn Huong Duc Ta, khai thác nghề khóc thuê tại các làng nhỏ Bắc Bộ, đã được chọn trình chiếu tại Little Venice Film Festival. Bộ phim dự kiến công chiếu tại một số cụm rạp ở Anh từ tháng 04/2026, như một cách để những thực hành văn hóa rất riêng của Việt Nam được nhìn thấy trong một bối cảnh rộng hơn.

Hội chứng chán “yêu” Intimacy Anorexia: Khi chúng ta có tất cả mọi thứ, trừ nhau…

Huyền Huyền Trang — Thu, 16 Apr 2026 05:59:50 +0000

1. Intimacy Anorexia là gì?

Intimacy Anorexia (tạm dịch: Hội chứng né tránh sự thân mật) là một thuật ngữ chỉ những người chủ động (thường là vô thức) từ chối sự thân mật về mặt cảm xúc, tinh thần và tình dục với bạn đời của mình.

Họ thường giữ bản thân bận rộn nhất có thể. Việc nhà, việc công, hoặc thậm chí là các việc lặt vặt đều sẽ trở thành lý do để từ chối sự gần gũi. Đồng thời, họ tránh “thả thính” bạn đời như ngừng khen ngợi, không chủ động khơi gợi sự thân mật thể xác hay những kết nối tinh thần có chiều sâu. Chung quy lại là đối xử như… một người bạn cùng nhà.

Nguy cơ tiềm ẩn là tình trạng này kéo dài đủ lâu có thể dẫn đến những tình huống tiêu cực như dễ dàng tức giận, hạ thấp và chỉ trích bạn đời, có thái độ phớt lờ hoặc “chiến tranh lạnh” âm ỉ lặp đi lặp lại, khiến chuyện nhỏ xé ra to và dần trở thành cặp đôi độc hại.

Nếu tình trạng này kéo dài đủ lâu có thể dẫn đến những tình huống tiêu cực. | Nguồn: Bonobology

2. Nguồn gốc của Intimacy Anorexia

Intimacy Anorexia là thuật ngữ do Tiến sĩ Doug Weiss - một nhà tâm lý học người Mỹ - đặt ra vào khoảng đầu những năm 2000. Thuật ngữ này gây tranh cãi ngay từ đầu vì mượn hình ảnh của Anorexia Nervosa (Chán ăn tâm thần) - một rối loạn nguy hiểm đến tính mạng - để mô tả vấn đề về sự thân mật, khiến nhiều chuyên gia cho rằng đây là một phép ẩn dụ hơn là một khái niệm chính xác.

Cụ thể, trong quá trình đồng hành cùng các cặp đôi, Tiến sĩ Weiss nhận thấy một nghịch lý: trong khi một số người “nghiện” sự thân mật quá mức (sexual addiction), thì lại có những người có xu hướng ngược lại hoàn toàn. Họ “bỏ đói” bạn đời bằng cách chặn đứng mọi dòng chảy của sự chia sẻ và kết nối. Ông nhận thấy đây là một dạng rối loạn hành vi thường xuất hiện như một cơ chế phòng vệ tiêu cực trong các mối quan hệ lâu dài.

Họ “bỏ đói” bạn đời bằng cách chặn đứng mọi dòng chảy của sự chia sẻ và kết nối. | Nguồn: St Charles Health

Không giống như các rối loạn tâm lý chính thức, Intimacy Anorexia không có số liệu phổ biến rõ ràng trong dân số chung, chủ yếu vì khái niệm này không được công nhận rộng rãi trong giới chuyên môn. Dù vậy, những số liệu gần đây về đời sống vợ chồng đã phần nào phác họa mức độ phổ biến của vấn đề này.

Khảo sát vào tháng 01/2026 tại Mỹ do công ty khảo sát thị trường Talker Research và thương hiệu LELO thực hiện trên 2.000 người, hé lộ một thực tế đáng suy ngẫm: 1/4 cặp đôi không quan hệ tình dục dù chỉ 1 lần mỗi tháng. Tình trạng trên không chỉ gói gọn tại phương Tây mà còn trầm trọng hơn ở các quốc gia châu Á.

Vượt ngoài chuyện chăn gối, chứng tránh né sự thân mật còn len lỏi vào các khía cạnh khác thông qua việc một trong hai từ chối các kết nối căn bản nhất, ví dụ né tránh những cử chỉ âu yếm như một cái nắm tay, cái ôm hay vuốt ve. Những cuộc trò chuyện vụn vặt (small talk) hay những buổi tâm sự sâu sắc để hiểu nhau cũng bị triệt tiêu gần như hoàn toàn. Thế giới được chia làm hai nửa trong một ngôi nhà, khiến cả hai tuy ngồi cạnh nhau mà ngỡ như xa “một vòng trái đất”.

3. Các yếu tố có thể góp phần dẫn đến Chứng né tránh sự thân mật

Chấn thương tình dục và cảm giác xấu hổ

Theo Douglas Weiss, điều này có thể bắt nguồn từ chấn thương tình dục như bị xâm hại, lạm dụng hoặc bạo lực - khiến một người mang theo cảm giác tội lỗi hoặc xấu hổ, thậm chí là ghê tởm khi thân mật.

Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh rằng những phản ứng này thực chất là cơ chế đối phó với sang chấn, liên quan đến nỗ lực kiểm soát cảm xúc sau tổn thương.

Kiểu gắn bó thời thơ ấu

Sự gắn bó với người chăm sóc thời thơ ấu chính của bạn có thể định hình chất lượng các mối quan hệ trong suốt cuộc đời.

Những người từng bị bỏ rơi, bị lạm dụng hoặc lớn lên trong gia đình có cha mẹ lạnh nhạt thường có nguy cơ hình thành kiểu gắn bó né tránh. Họ học cách "không cần ai" để không bao giờ bị tổn thương thêm lần nữa. Từ đó, việc phát triển các mối quan hệ lành mạnh trở nên khó khăn hơn. Một bạn nhỏ khi lớn lên có thể không biết cách kết nối với người khác kể cả khi đó là điều em muốn.

Sự gắn bó với người chăm sóc thời thơ ấu chính của bạn có thể định hình chất lượng các mối quan hệ trong suốt cuộc đời. | Nguồn: Pexels

Nỗi sợ bị kiểm soát

Đối với một số người có biểu hiện của hội chứng né tránh sự thân mật, ranh giới giữa “gắn kết” và “bị kiểm soát” thường rất mong manh. Sự thân mật đôi khi không còn là một sự an toàn trong mắt họ. Họ cho rằng việc mở lòng hoàn toàn đồng nghĩa với việc trao cho người khác “chiếc chìa khóa” để điều khiển cảm xúc, thời gian và cả những quyết định của mình, đồng thời lo sợ nếu để ai đó bước quá sâu vào thế giới riêng, họ sẽ không còn là chính mình nữa mà chỉ còn là một “phiên bản đáp ứng” theo kỳ vọng của người còn lại.

Trong cuốn sách Can Love Last, Stephen Mitchell cho rằng chính sự gắn bó sâu sắc giữa hai người lại khiến mọi thứ trở nên mong manh hơn. Bởi khi đó, việc bộc lộ nhu cầu, ham muốn, sự thờ ơ hay những trục trặc của bản thân đều rủi ro hơn bao giờ hết.

Có khi, mọi thứ đơn giản chỉ bắt nguồn từ bốn chữ “áp lực cuộc sống”

Xã hội càng phát triển, con người càng liên tục cập nhật để không bị bỏ lại phía sau. Áp lực tài chính, gánh nặng gia đình, nỗ lực vì thành tích để có sự công nhận từ xã hội,... khiến tâm trí và mọi năng lượng đều dồn cho việc giải quyết các vấn đề thực tế trước mắt.

Để rồi thay vì thành công hay sinh kế, thứ người ta thường hy sinh bỏ lại đầu tiên chính là sự kết nối, thấu hiểu trong mối quan hệ. Mọi câu hỏi quan tâm, nhu cầu gần gũi bạn đời khi này cũng xuất phát từ tình yêu, nhưng cũng được xem là một “đầu việc” bổ sung đầy mệt mỏi. Điểm chung giữa hai người chỉ còn những cuộc thảo luận về hóa đơn, lịch đưa đón con cái hay kế hoạch công việc,...

Thay vì thành công hay sinh kế, thứ người ta thường hy sinh bỏ lại đầu tiên chính là sự kết nối, thấu hiểu trong mối quan hệ. | Nguồn: Shutterstock

4. Làm sao để chấm dứt tình trạng này?

Dù Douglas Weiss đưa ra nhiều phương pháp, nhưng các cách tiếp cận này không được đa số chuyên gia công nhận.

Thực chất, trị liệu cặp đôi không có công thức chung cho tất cả mọi người. Thay vào đó, chuyên gia sẽ giúp hai bạn ngồi lại để nhìn thẳng vào thực tế: Điều gì vẫn đang tốt? Điều gì đang rạn nứt? Quan trọng nhất là mỗi người thực sự muốn bản thân và đối phương thay đổi cụ thể như thế nào?

Dưới đây là 3 câu hỏi gợi ý bạn có thể dùng dựa trên Gottman Method - phương pháp được xây dựng từ hơn 40 năm nghiên cứu các cặp đôi:

Khi ở bên tôi, bạn có cảm thấy đủ an toàn để chia sẻ cảm xúc thật không?
Điều gì trong mối quan hệ này khiến bạn cảm thấy được kết nối? Và điều gì đang khiến bạn dần rút lui?
Nếu cả hai không thay đổi gì trong thời gian tới, bạn hình dung mối quan hệ này sẽ đi về đâu?

Các nghiên cứu cũng cho thấy những phương pháp trị liệu dựa trên bằng chứng có thể cải thiện chất lượng mối quan hệ thông qua việc tăng cường giao tiếp, đồng cảm và điều tiết cảm xúc.

Và đôi khi, không cần đến những thay đổi “đao to búa lớn”, mọi thứ có thể được nhen nhóm từ các thói quen nhỏ được duy trì một cách kiên trì:

Giữ lịch hẹn hò (Date Night) mỗi tuần: Bất kể đã cưới nhau bao nhiêu năm, hãy coi đây là một “cuộc gặp” quan trọng mà hai bạn không thể hủy bỏ, là lúc để hai người tạm cởi bỏ chiếc áo làm cha mẹ hay áp lực công việc để thực sự trở lại giây phút làm những người đang yêu.
Quy tắc “2 điều mỗi ngày”: Tập nói với nhau ít nhất 2 điều mới mẻ mà tuyệt đối không liên quan đến con cái, hóa đơn hay việc nhà. Đó có thể là một ý tưởng bạn mới đọc được, một cảm xúc vụn vặt trong ngày hay một quan sát thú vị trên đường đi làm chẳng hạn.
Nghi thức chỉ của riêng hai người: Nếu không thích một cái hôn buổi sáng tạm biệt nhau trước khi đi làm, hai bạn hoàn toàn có thể sáng tạo nên nghi thức của riêng mình: một cái nháy mắt tinh nghịch, chuẩn bị bình nước cho nhau, hay đơn giản chỉ là câu chúc "Ngày mới thật nhiều niềm vui nhé"...

Cuối cùng, không phải mối quan hệ nào cũng cần “cứu chữa”. Nhu cầu về sự thân mật ở mỗi người là khác nhau, và trong một số trường hợp, việc chấp nhận cũng là một lựa chọn cần thiết.

5. Cách dùng từ Intimacy Anorexia

Tiếng Anh

A: She loves me, but keeps avoiding intimacy.

B: Sounds like Intimacy Anorexia tendencies and it’s not entirely her fault.

Tiếng Việt

A: Cô ấy yêu tôi, nhưng cứ né tránh mỗi khi tôi muốn thân mật.

B: Nghe như xu hướng Né tránh sự thân mật và điều đó không hẳn là lỗi của cô ấy.

TP.HCM đón siêu dự án AI 2,1 tỷ USD, Việt Nam vươn mình thành tâm điểm công nghệ

Genesia Ventures — Thu, 26 Mar 2026 23:00:00 +0000

TP. HCM sắp khởi công trung tâm dữ liệu AI trị giá 2,1 tỷ USD

TP. HCM đang chuẩn bị khởi công trung tâm dữ liệu AI trị giá 2,1 tỷ USD tại Khu công nghiệp Tân Phú Trung, đánh dấu bước tiến quan trọng trong phát triển hạ tầng số thế hệ mới. Dự án được triển khai sau biên bản ghi nhớ (MOU) giữa Sở Khoa học và Công nghệ thành phố và công ty Accelerated Infrastructure Capital (AIC), cho thấy niềm tin ngày càng lớn của nhà đầu tư quốc tế vào nền kinh tế số Việt Nam.

Trung tâm dữ liệu sẽ được phát triển theo mô hình liên doanh do Accelerated Infrastructure Capital dẫn dắt, hợp tác với Tổng Công ty Phát triển Đô thị Kinh Bắc (KBC) và các đối tác quốc tế. Với mục tiêu xây dựng khu phức hợp hạ tầng AI quy mô lớn, dự án sẽ góp phần đưa TP HCM trở thành một mắt xích chiến lược trong nền kinh tế dữ liệu và AI của khu vực.

Khu Công nghiệp Tân Phú Trung ở xã Củ Chi, TP.HCM. | Nguồn: Kinh Bắc City

Trong giai đoạn đầu, dự án sẽ phát triển một nhà máy AI với công suất khoảng 50MW, tương đương 28.000 bộ xử lý đồ họa (GPU). Năng lực điện toán này sẽ đáp ứng nhu cầu điện toán hiệu năng cao, tạo nền tảng cho việc phát triển trí tuệ nhân tạo, dịch vụ điện toán đám mây và các ứng dụng số tiên tiến.

Dự án dự kiến hoàn tất giải ngân vốn và đưa vào vận hành giai đoạn đầu vào cuối quý I/2027. Khi đưa vào hoạt động, trung tâm dữ liệu sẽ hỗ trợ nghiên cứu AI, cung cấp dịch vụ điện toán đám mây và thúc đẩy chuyển đổi số trong nhiều ngành.

Bên cạnh năng lực kỹ thuật, dự án còn được kỳ vọng sẽ thu hút các công ty công nghệ, trung tâm nghiên cứu và startup AI đến Việt Nam, đưa TP. HCM trở thành điểm đến hàng đầu cho đầu tư và phát triển công nghệ tại khu vực.

Dat Bike huy động 4 triệu USD từ Chứng khoán Thiên Việt

Nhà sản xuất xe điện Việt Nam Dat Bike đã huy động thành công 4 triệu USD từ Chứng khoán Thiên Việt, cho thấy niềm tin của nhà đầu tư vào triển vọng tăng trưởng của doanh nghiệp, cũng như xu hướng chuyển dịch sang xe điện tại Việt Nam. Đây là khoản đầu tư tiếp nối vòng gọi vốn Series B trị giá 22 triệu USD của Dat Bike trong năm 2025, với sự tham gia của các nhà đầu tư quốc tế như F.C.C. Co. Ltd., Rebright Partners, Jungle Ventures, Cathay Venture vàWavemaker Partners. Khoản vốn này sẽ được sử dụng để mở rộng sản xuất, cải thiện chuỗi cung ứng, nâng cấp hệ thống phân phối và đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu phát triển (R&D).

Bên cạnh nguồn vốn, Chứng khoán Thiên Việt còn hỗ trợ tư vấn quản trị, tối ưu hóa chuỗi giá trị và kết nối với thị trường vốn. Điều này khẳng định vai trò đối tác đồng hành của các tổ chức tài chính trong nước, giúp các startup công nghệ mở rộng quy mô, tạo sự cộng hưởng với dòng vốn mạo hiểm quốc tế.

Ông Nguyễn Bá Cảnh Sơn, nhà sáng lập và CEO Dat Bike. | Nguồn: Dat Bike

Khoản đầu tư diễn ra trong bối cảnh thị trường nội địa còn nhiều dư địa phát triển. Việt Nam hiện có hơn 77 triệu xe máy đang lưu hành, với khoảng 3 triệu xe mới được bán ra mỗi năm. Nhiều “ông lớn” đánh giá Dat Bike có “tiềm năng” hưởng lợi từ xu hướng này khi nhu cầu dần dịch chuyển sang các giải pháp di chuyển bằng năng lượng sạch.

Chứng khoán Thiên Việt là một doanh nghiệp giàu kinh nghiệm trong hệ sinh thái khởi nghiệp tại Việt Nam, với các khoản đầu tư vào MoMo, Finhay, cùng việc tham gia tích cực vào các thương vụ cho vay mạo hiểm. Việc tiếp tục đầu tư vào các doanh nghiệp giai đoạn tăng trưởng như Dat Bike phản ánh vai trò của thị trường vốn nội địa trong việc hỗ trợ các doanh nghiệp công nghệ mở rộng quy mô sản xuất.

Ngân hàng số Timo đã về tay kỳ lân Fintech Indonesia

Nền tảng fintech Kredivo (Indonesia) đã mua lại ngân hàng số Timo của Việt Nam, đánh dấu một thương vụ xuyên biên giới nhằm mở rộng hoạt động trong lĩnh vực ngân hàng số tại Đông Nam Á. Thương vụ này cho thấy làn sóng “sáp nhập” đang nóng lên trong giới fintech khu vực. Thay vì tự xây dựng, các doanh nghiệp chọn cách “đi tắt đón đầu” thông qua M&A để nhanh chóng gia nhập thị trường và mở rộng quy mô.

Thương vụ được kỳ vọng sẽ củng cố sự hiện diện của Kredivo tại Việt Nam nhờ sự kết hợp của mô hình cho vay tiêu dùng, mua trước trả sau với nền tảng ngân hàng số và tệp khách hàng của Timo. Qua đó, Kredivo có thể tận dụng hạ tầng và mạng lưới khách hàng sẵn có, giúp rút ngắn thời gian thâm nhập thị trường.

Timo là một trong những nền tảng ngân hàng số đầu tiên tại Việt Nam. | Nguồn: Ngân hàng số Timo

Kredivo dự kiến sẽ từng bước tích hợp công nghệ cho vay độc quyền vào nền tảng của Timo, đồng thời giới thiệu các sản phẩm tài chính mới như: giải pháp tín dụng và thanh toán. Điều này nhằm mở rộng hệ sinh thái dịch vụ và gia tăng mức độ gắn kết của người dùng.

Kỳ lân công nghệ Indonesia này cũng cam kết đầu tư khoảng 15 triệu USD vào Việt Nam trong ba năm tới nhằm mở rộng hoạt động fintech. Khoản đầu tư này cho thấy sự quan tâm ngày càng lớn của các nhà đầu tư quốc tế đối với lĩnh vực tài chính số ở Việt Nam.

Được thành lập từ năm 2015, Timo là một trong những nền tảng ngân hàng số đầu tiên tại Việt Nam, hoạt động hợp tác với Viet Capital Bank theo quy định về giấy phép ngân hàng số. Sự kết hợp giữa năng lực công nghệ của Kredivo và thị trường của Timo được kỳ vọng sẽ làm gia tăng cạnh tranh trong lĩnh vực tài chính số, đặc biệt ở mảng cho vay tiêu dùng, ngân hàng số và mua trước trả sau.

Việt Nam đứng thứ 8 Châu Á về môi trường cho đổi mới sáng tạo

Việt Nam xếp thứ tám Châu Á (thứ ba tại Đông Nam Á) trong bảng xếp hạng chỉ số Môi trường kinh doanh cho đổi mới sáng tạo (IBEI) năm 2026. Kết quả này cho thấy Việt Nam được xem là một trong những quốc gia hỗ trợ tốt cho đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp, cũng như phản ánh sức hấp dẫn của thị trường này với các nhà sáng lập, nhà đầu tư và doanh nghiệp công nghệ.

Thước đo IBEI được tính toán dựa trên mức độ thuận lợi trong kinh doanh, các chính sách ưu đãi cho doanh nghiệp và tư duy đổi mới trong toàn nền kinh tế. Thành tựu trên đã ghi nhận những nỗ lực cải thiện khung pháp lý, tạo tiền đề vững chắc để thúc đẩy làn sóng khởi nghiệp và công nghệ phát triển mạnh mẽ.

Chỉ số và xếp hạng về môi trường kinh doanh cho đổi mới sáng tạo tại Việt Nam. | Nguồn: StartupBlink

Những năm gần đây, Chính phủ đã rất nỗ lực tăng cường hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, bao gồm chính sách chuyển đổi số, các chương trình phát triển startup và đầu tư vào hạ tầng công nghệ, giúp từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh và củng cố vai trò của Việt Nam như một trung tâm đổi mới triển vọng trong khu vực. Tuy nhiên, để duy trì đà phát triển, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, mở rộng khả năng tiếp cận vốn và tăng cường liên kết giữa các tổ chức nghiên cứu, startup và thị trường quốc tế.

Thoái vốn vẫn là “nút thắt” của hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam

Khả năng thoái vốn tiếp tục là một nút thắt mang tính cấu trúc trong hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam, ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ tái luân chuyển vốn của nhà đầu tư vào các dự án mới.

Rào cản về thanh khoản khiến các quỹ đầu tư trở nên thận trọng hơn trong việc giải ngân vốn. Khi cơ hội thoái vốn bị hạn chế, nhà đầu tư có xu hướng giảm tốc độ đầu tư mới, khiến các startup gặp khó khăn hơn trong việc tiếp cận nguồn vốn và thu hút nhân lực.

Mặc dù thị trường chứng khoán Việt Nam đã có những cải thiện, hoạt động niêm yết vẫn còn nhiều trở ngại đối với phần lớn startup. Chỉ một số ít doanh nghiệp đáp ứng được các yêu cầu về quy mô, quản trị và tăng trưởng để thực hiện IPO, khiến kênh này chưa thể trở thành phương thức thoái vốn chủ đạo.

Trong nhiều trường hợp, việc trì hoãn thoái vốn không xuất phát từ hiệu quả kinh doanh kém mà từ sự thiếu đồng thuận giữa nhà sáng lập và nhà đầu tư về thời điểm và chiến lược. Sự khác biệt trong kỳ vọng có thể kéo dài quá trình hiện thực hóa lợi nhuận, cho thấy nhu cầu cần có sự thống nhất rõ ràng hơn giữa các bên.

Do đó, thị trường đang ghi nhận sự lên ngôi của các lộ trình thoái vốn thay thế. Giao dịch cổ phần trên thị trường thứ cấp trong các vòng gọi vốn sau và các thương vụ mua bán, sáp nhập (M&A) đang trở thành nguồn thanh khoản chính cho nhà đầu tư, bù đắp cho hoạt động IPO vẫn còn hạn chế. Việc củng cố các kênh này là yếu tố quan trọng nhằm cải thiện dòng chảy vốn và đảm bảo tính bền vững của hệ sinh thái khởi nghiệp.

Những phân tích này được bà Hoàng Thị Kim Dung chia sẻ trên zunzunstartups.com và sau đó được đăng tải bởi Báo Đầu Tư.

Genesia Ventures mang đến cho bạn góc nhìn tổng hợp về những câu chuyện đang định hình thị trường khởi nghiệp Việt. Là quỹ đầu tư mạo hiểm giai đoạn sớm hoạt động tại Nhật Bản và Đông Nam Á, Genesia Ventures tin tưởng mạnh mẽ vào tiềm năng dài hạn của nền kinh tế số Việt Nam. Không chỉ cung cấp nguồn vốn, Genesia còn đồng hành cùng các startup thông qua tư vấn chiến lược và kết nối với mạng lưới khu vực.

Work Husband/Wife - Có “vợ chồng hờ” ở... chỗ làm việc nữa ha!

Nhật Hạ — Fri, 27 Mar 2026 04:00:00 +0000

Ranh giới giữa một tình bạn lành mạnh và một mối quan hệ độc hại đôi khi mỏng manh như tờ giấy. Nếu không tỉnh táo, cái giá phải trả có thể là cả sự nghiệp lẫn hạnh phúc gia đình.

Chúng ta dễ dàng tìm thấy một người 'chồng hờ” nơi công sở ăn ý trong từng dự án, thấu cảm trong mọi áp lực, nhưng nếu một ngày anh ta vướng vào thị phi tình cảm, dư luận sẽ không đi tìm kẻ lạ mặt nào cả. Nhân vật bị 'réo tên' đầu tiên trong kịch bản ngoại tình của anh ta, rất có thể chính là bạn, người “vợ hờ” thân thiết nhất.

Work husband/wife, họ là ai?

Nếu thuật ngữ work spouse (bạn đời nơi công sở) chỉ một tình bạn đặc biệt, thuần khiết giữa hai đồng nghiệp có kết nối cảm xúc mật thiết, thì work husband (chồng hờ) và work wife (vợ hờ) chính là cách gọi cụ thể cho mối quan hệ này khi hai người khác giới. Đây là một tình bạn trong sáng, nơi hai đồng nghiệp tin tưởng, hỗ trợ nhau hết mình trong công việc lẫn cuộc sống, tạo nên một 'điểm tựa tinh thần' vững chắc tại nơi làm việc.

Họ đồng hành cùng bạn qua 8 tiếng văn phòng ngột ngạt, giúp bạn trút bỏ áp lực deadline, phàn nàn về sếp hay chia sẻ những tâm sự vụn vặt mà không nhất thiết phải mang yếu tố lãng mạn. Tuy nhiên, rắc rối thường nảy sinh khi sự "thuần khiết" này bắt đầu bị biến chất.

Thập niên 2000, phương Tây từng xem đây là điểm cộng cho văn hóa công sở. Tuy nhiên, đến năm 2023, tờ Fast Company cho biết thuật ngữ này dần bị coi là lỗi thời vì những ẩn ý nhạy cảm về giới tính, nhưng không hiểu sao cộng đồng mạng… vẫn còn dùng đến tận bây giờ.

Tại Việt Nam, chúng ta thường nhìn nhận khái niệm này khá dè dặt, và vẫn có câu ngạn ngữ "Con thầy, vợ bạn, gái cơ quan" nhắc nhở. Vì ở môi trường làm việc Việt Nam, "tiếng xấu" đôi khi đáng sợ hơn cả sự thật; việc quá thân thiết với đồng nghiệp khác giới thường bị coi là rủi ro hơn là sự hưởng ứng.

“Lửa gần rơm”, vì sao lại dễ bén?

Tâm lý con người vốn dĩ dễ nảy sinh tình cảm với những người xuất hiện thường trực bên cạnh. Trong tâm lý học, đây gọi là hiệu ứng tiếp xúc thường xuyên (Mere-exposure effect). Chúng ta có xu hướng nảy sinh cảm tình với những gì quen thuộc. Huống hồ chi, "vợ/chồng hờ" của bạn lại là người chia sẻ cùng bạn những sinh tử trong công việc, thứ mà người bạn đời ở nhà đôi khi chẳng thể nào hiểu thấu.

Văn hóa đại chúng cũng phản ánh rất rõ điều này. Tại sao trong các bộ phim ngôn tình, tổng tài thường phải lòng thư ký? Vì sao mô-típ “hẹn hò chốn công sở” luôn phổ biến trong phim Hàn? Hay trong nhiều bộ phim Việt, nhân vật dù có một gia đình “ổn định” vẫn bị cuốn vào những mối quan hệ bên ngoài?

Gần nhất trong phim Việt Nam như Thỏ Ơi, nhân vật người chồng dù có vợ đẹp, vợ tài, vợ giỏi giang đến mấy vẫn muốn đi tìm "bé ba". | Nguồn: Phim Thỏ Ơi

Và trong những kịch bản ấy, đối tượng bị nghi ngờ đầu tiên hiếm khi là người lạ, mà thường là người đồng nghiệp thân thiết nhất. Phải chăng đó là đối tượng dễ thấy, dễ gặp và "dễ xơi" nhất?

Kẻ muốn ngoại tình sẽ chẳng mất công đi cặp với những đối tượng xa lạ, tốn thời gian. Họ sẽ chọn người ngay bên cạnh, người mà họ có cớ để gặp gỡ 8 tiếng mỗi ngày, có lý do để nhắn tin lúc đêm muộn vì "việc gấp", và có sự thấu hiểu sẵn có để làm mồi nhử cho những cảm xúc vượt mức cho phép. Một khi những suy nghĩ đã “vượt ngưỡng pickleball”, thì con đường quay lại gần như là số không.

Vì vậy, sự nghi ngờ của vợ/chồng thật ở nhà đôi khi không hoàn toàn là ghen tuông mù quáng, mà là phản ứng tự nhiên trước những môi trường có quá nhiều “chất xúc tác” cảm xúc.

Bạn đồng nghiệp khác giới thân thiết, "điểm tựa" hay "điểm yếu"?

Nếu dựa trên tinh thần giúp nhau cùng lành mạnh, một work husband/wife sẽ giúp bạn gắn bó với công việc và cảm thấy an tâm hơn. Nhưng nếu không kiểm soát tốt, rủi ro sẽ cao đến mức không tưởng:

1. Ngoại tình tư tưởng (Emotional Affair)

Hình thái ngoại tình này nguy hiểm nhất vì nó không để lại dấu vết trên cơ thể, nhưng lại đục khoét tâm hồn từ bên trong. Sự kết nối nảy mầm khi bạn chia sẻ những áp lực dự án, những nỗi lo thầm kín mà bạn cảm thấy "vợ/chồng ở nhà không thể hiểu nổi".

Tác giả cuốn Not 'Just Friends', cảnh báo rằng sự phản bội thực sự bắt đầu khi bạn xây dựng một "bức tường" ngăn cách với bạn đời và mở ra một "cửa sổ" tâm hồn với người thứ ba. Khi bạn lấy sự tinh tế, nhạy bén của đồng nghiệp để soi xét sự "vô tâm" của người bạn đời đang bận rộn với cơm áo gạo tiền, đó là lúc hôn nhân của bạn đang rung chuông báo động đỏ. Bạn đang vay mượn sự thấu hiểu từ một người không có trách nhiệm chung để phủ nhận nỗ lực của người đang cùng bạn gánh vác cuộc đời.

Oloni hỏi cộng đồng mạng là, có điều gì đó quá giới hạn đã xảy ra giữa bạn và "chồng hờ" nơi công sở không. Hai người có lỡ hôn nhau ở bữa tiệc Giáng sinh dù một trong hai đang trong một mối quan hệ không? Có phải "người tình công sở" đó chính là người mà bạn đã ngủ cùng trong khoảng thời gian "tạm chia tay" khi bạn đang yêu đương với người khác không? Tại sao cổ hỏi vậy thì chắc lý do sâu xa ai đọc vào cũng hiểu, nôm na có lẽ cổ đã bị cắm một quả sừng mà da đầu còn chưa kịp ủ tê xong. | Nguồn: Oloni từ Twitter.

2. Xuất hiện hiệu ứng "ốc đảo"

Khi hai người quá thân thiết, vô tình bạn đã tạo ra một vùng ranh giới riêng biệt trong tập thể. Theo thuyết Social Identity Theory (Thuyết bản sắc xã hội), việc hình thành nhóm nhỏ đặc quyền này sẽ tạo ra sự phân biệt chúng ta và họ, gây ra sự ghen tị hoặc cảm giác bị cô lập cho các đồng nghiệp khác.

Mất đi sự khách quan: Trong công việc, sự công bằng là "xương sống" của uy tín. Nếu bạn luôn vô điều kiện bênh vực “vợ/chồng hờ” bất kể đúng sai, hoặc ưu tiên hỗ trợ họ trước những người khác, bạn đang tự tay hủy hoại tính chuyên nghiệp của mình.
Dưới mắt cấp trên: Chẳng người quản lý nào dám đặt niềm tin vào một nhân sự để cảm tình cá nhân lấn át lợi ích chung của team. Sự tín nhiệm mà bạn gây dựng bấy lâu có thể sụp đổ chỉ vì những ưu tiên "ngoài luồng" này.

3. Sức công phá của tin đồn

Trong văn hóa công sở Việt Nam, "trà đá vỉa hè" hay "group chat bí mật" là những nơi có sức mạnh định hướng dư luận kinh khủng, hay… sự xuất hiện của Thread. Câu châm ngôn "Không có lửa làm sao có khói" vẫn luôn được áp dụng một cách triệt để và đôi khi nghiệt ngã. Dù hai bạn hoàn toàn trong sáng, nhưng những hành động như: đi ăn riêng thường xuyên, nhắn tin ngoài giờ làm việc, hay những cử chỉ quá thân mật... đều có thể trở thành chủ đề bàn tán lúc trà chanh vỉa hè.

“Ở Việt Nam, đồn là có.” Hoặc không có đi chăng nữa thì người ta cũng đã đồn ầm, hệ lụy là khi tin đồn tình cảm nổ ra, người đầu tiên bị đưa lên "đầu sóng ngọn gió" chính là bạn. Tiếng xấu này không chỉ ảnh hưởng đến hình ảnh cá nhân mà còn có thể cản trở con đường thăng tiến, vì chẳng sếp nào muốn đề bạt một nhân sự đang dính thị phi "ngoài luồng".

Một ví dụ điển hình và dễ thấy nhất chính là môi trường hoạt động nghệ thuật. Chỉ cần một cặp đôi diễn viên đóng chung phim quá ăn ý, một nam ca sĩ và nữ nhạc sĩ thường xuyên xuất hiện cùng nhau tại studio, hay một cặp bạn diễn trên sân khấu có những cử chỉ thân mật vượt mức công việc... thì khi một trong hai người gặp trục trặc trong hôn nhân, người đầu tiên bị đồn đoán là "kẻ thứ ba" chắc chắn sẽ là người bạn diễn/bạn nghề khác giới đó.

Nếu tin đồn “bé ba” tung ra, thì nhân vật bị đồn nhiều nhất… là con nhỏ “vợ hờ” làm chung chớ ai. | Nguồn: Nicotine_._ từ Thread

Làm sao để work husband/wife mãi là người đồng hành lành mạnh?

Vì đây là mối quan hệ khác giới, để tránh những hiểu lầm "tình ngay lý gian", bạn có thể tự đặt ra quy tắc cho riêng mình:

Minh bạch hóa mọi thứ

Hãy để đồng nghiệp và đặc biệt là người bạn đời/người yêu ở nhà biết về sự tồn tại của người bạn này. Sự công khai chính là "chất khử trùng" tốt nhất cho mọi mầm mống mờ ám. Đừng bao giờ giấu giếm những buổi đi ăn hay trò chuyện riêng tư.

Tuyệt đối không "over-sharing" chuyện tình cảm

Đừng bao giờ dùng "vợ/chồng hờ" làm nơi trút giận hay kể khổ về người yêu thật. Điều này tạo ra một sự so sánh độc hại và khiến ranh giới giữa đồng cảm và tình cảm bị xóa sạch. Dù sao thì bạn cũng đang đi làm kiếm cơm thôi, đồng nghiệp cho dù thân đến đâu cũng không bằng đồng vợ đồng chồng, vì cả 2 có cam kết riêng, và nhãn dán “gia đình” vẫn hơn là một người bạn thân thiết.

Tôn trọng không gian và giới hạn vật lý

Cả hai là những cá nhân độc lập với mục tiêu sự nghiệp riêng, không phải là một "gói đính kèm". Giữ khoảng cách vừa đủ trong các cử chỉ thân mật để tránh tình ngay lý gian.

20 Năm Hannah Montana: “Liệu bạn có yêu người mà mình đã trở thành không?”

Thư Trần — Fri, 27 Mar 2026 06:00:00 +0000

Nếu bạn là một Zillennial (kết hợp giữa Millennials và Gen Z), hẳn bạn sẽ hiểu cái cảm giác hoài niệm ập đến như một "cú tát" vào thực tại khi nhìn thấy Miley Cyrus bước ra với mái tóc mái bằng và chiếc thắt lưng kim loại lấp lánh trong chương trình kỷ niệm 20 năm vừa qua.

Hey, you, it's younger you
I know your story isn't done, but do you love who you've become?
Hey, you, it's younger you
When you're standing on the stars, just don't forget who you are

Ca khúc "Younger You" vang lên, một cái nháy mắt, đã gần 2 thập kỷ từ ngày Hannah Montana ra mắt tập đầu tiên vào tháng 3 năm 2006. Ít ai ngờ rằng nó sẽ trở thành một ký ức tuổi thơ của bao con người trẻ.

Ở cái thời mà Internet ngoài tiệm chỉ 3000 VNĐ/giờ và YouTube mới chỉ là một trang web sơ khai, truyền hình cáp chỉ mới đến vùng thành thị, Hannah Montana chính là chiếc cửa sổ nhìn ra thế giới màu hồng của Hollywood.

Bật tivi kết nối với đầu máy kỹ thuật số, tôi – đứa trẻ thuộc thế hệ 8x, 9x – từng say mê điệu nhảy Hoedown Throwdown, dán đầy poster lên góc học tập và lẩm nhẩm câu hát cửa miệng: "You get the best of both worlds".

Một câu chuyện có phần "phi lý" như việc không ai nhận ra Miley chính là Hannah chỉ nhờ một bộ tóc giả lại thành công rực rỡ đến thế nhỉ?

Công thức "bình dân hóa" sự nổi tiếng

Disney thực ra rất tinh quái khi đánh vào tâm lý muốn được "đặc biệt" của những đứa trẻ bình thường. Công thức đơn giản lắm: một cô bé bình thường vào ban ngày, nhưng khi đội chiếc tóc giả màu vàng lên, cô trở thành siêu sao nhạc Pop.

Nghe thì xa xôi, nhưng nhìn lại đi, chẳng phải chúng ta cũng đang sống như vậy sao? Sáng đi làm văn phòng, tối về muốn làm "dâu hào môn" chẳng hạn. Tôi đùa. Nhưng thực tế, tôi gặp rất nhiều người đang sống hai cuộc đời: như Cúc, đồng nghiệp tôi, ban ngày làm nhân viên Marketing, tối về đi nhảy. Như Ngân, ban ngày làm truyền thông, tối về nuôi giấc mơ làm họa sĩ minh họa. Hay như tôi, sáng mê mẩn viết bài, tối về dạy học cho các bé. Hoặc như các bạn ngoài kia, có hơn 2 cuộc đời, mà cuộc đời nào cũng muốn sống trọn với nó.

Hannah Montana thành công nhờ việc đưa những giấc mơ xa hoa trở nên gần gũi. Miley Stewart không phải là một công chúa xa vời thực tế như ta tưởng. Cô ấy cũng bị điểm kém, cũng thầm thương trộm nhớ cậu bạn cùng lớp, và cũng cãi nhau chí choác với ông anh trai láu cá, Jackson.

Những nhân vật đã định nghĩa lại khái niệm "tình bạn" và "gia đình" trong lòng khán giả. | Nguồn: Hannah Montana

Chính thông điệp: “Bạn có thể vừa là một người bình thường, vừa có thể tỏa sáng rực rỡ mà không cần phải chọn một trong hai” đã giữ chân chúng ta lại. Bởi vì khi ấy, dù còn nhỏ, hay hiện tại đã lớn đầu, chúng ta vẫn tiêu thụ sự lạc quan, tiêu thụ những bộ trang phục lấp lánh và tiêu thụ cả cái viễn cảnh về một tình bạn gắn bó như bộ ba Miley - Lilly - Oliver.

20 Năm nhìn lại, "The Best of Both Worlds" chưa bao giờ dễ dàng…

20 năm trôi qua, thế hệ từng mơ làm siêu sao giờ đang vòng quanh thế giới, đi làm, đối mặt với deadline, hoặc đã tay bế tay bồng. "Hannah Montana" cũng đã yên vị trong ngăn kéo ký ức.

Miley thời “Smilers” phải cất tạm poster vào góc, nhưng giờ bật khóc vì quá đỗi cảm động, khi cổ đã một lần nữa, quay trở lại là một Miley thật xinh đẹp và tài năng. | Nguồn: Mitindo

Việc nhìn Miley đốt cháy hình tượng cô bé ngoan hiền năm nào cũng giống như cách chúng ta buộc phải trưởng thành. Dù đã bớt mơ mộng hơn, tôi nghĩ:

"Trong đời thực, không có bộ tóc giả nào có thể giúp bạn trốn thoát khỏi rắc rối. Chúng ta không có 'the best of both worlds', chúng ta chỉ có một thế giới duy nhất để đối mặt và nỗ lực."

Cơn sốt Hannah Montana rồi cũng hạ nhiệt, nhường chỗ cho những TikToker, những thần tượng K-pop thế hệ mới. Nhưng 20 năm sau, khi giai điệu của The Climb vang lên, những người trưởng thành như chúng ta vẫn thấy sống mũi cay cay.

… nhất là khi, một cuộc hội ngộ 2026 lại không trọn vẹn

Trong buổi kỷ niệm đặc biệt vừa diễn ra (Anniversary Special 2026), khoảnh khắc Miley bước vào phim trường căn nhà Stewart với đúng chiếc bàn phủ quần legging sặc sỡ và những con thằn lằn nhựa, đã khiến hàng triệu Zillennials tan chảy. Nó giống như cảm giác chúng ta bước lại vào căn phòng thời thơ ấu của chính mình.

Dù dàn cast phụ không còn đủ đầy, nhưng sự xuất hiện của Jason Earles, cùng một Moises Arias nay đã chẳng còn là 'cậu nhóc' ngày nào, sống mũi tôi bỗng cay xè. Nhìn họ trưởng thành sau ống kính, tôi chợt nhận ra mình cũng không còn là đứa trẻ ngồi trước màn hình tivi năm ấy nữa. | Nguồn: NBC News

Dù thiếu vắng dàn cast phụ như Emily Osment hay Mitchel Musso, nhưng sự xuất hiện của Billy Ray Cyrus mới là cú sốc lớn nhất. Sau những rạn nứt tưởng chừng không thể hàn gắn ngoài đời thực, việc nhìn hai cha con cùng tái hiện lại kiểu bắt tay huyền thoại trên sóng truyền hình là một minh chứng rằng: Thứ "tốt nhất ở cả hai thế giới" đôi khi chỉ là sự tha thứ.

Sự xuất hiện của Billy Ray Cyrus sau những rạn nứt tưởng chừng không thể hàn gắn ngoài đời thực với Miley, đã minh chứng rằng: Thứ "tốt nhất ở cả hai thế giới" đôi khi chỉ là sự tha thứ. | Nguồn: Hellomagazine

Chương trình còn mời những khách mời đại diện cho thế hệ mới như Chappell Roan hay Alex Cooper. Dù điều này làm các Millennials trên Reddit tranh cãi nảy lửa vì "không đủ depth", nhưng nó cho thấy sức sống của thương hiệu này vẫn truyền cảm hứng cho cả những nghệ sĩ trẻ đương đại.

Younger you: Lời hồi đáp sau hai thập kỷ

Và “Younger you”, bài hát mới nhất gần đây. Trên màn hình là một Miley 33 tuổi, mái tóc đã nhuộm lại sắc vàng nhưng gương mặt đã hằn in dấu vết thời gian. Cô nhìn lại những thước phim thời "chưa niềng răng", nụ cười trẻ thơ với đôi mắt xanh dương sáng ngời. Đôi mắt ấy bây giờ vẫn xanh, nhưng cái nhìn đã khác, bớt đi sự ngây ngô, thêm vào đó là sự bao dung cho chính quá khứ của mình.

Tạm dịch lời bài hát trong Younger You:

Này bạn, là tôi của ngày xưa đây
Tôi biết câu chuyện của bạn vẫn chưa kết thúc, nhưng liệu bạn có yêu người mà mình đã trở thành không?
Này bạn, là tôi của ngày xưa đây
Khi bạn đã đứng trên những vì sao (đạt được thành công), xin đừng quên bạn thực sự là ai.

Câu hát này không chỉ dành cho Miley, mà dành cho tất cả những "Miley Stewart đời thực" ngoài kia. Chúng ta có thể không còn đội tóc giả, không còn nhảy ngựa hay mặc đồ lấp lánh, nhưng hy vọng rằng khi nhìn vào gương, chúng ta vẫn nhận ra đứa trẻ năm nào, đứa trẻ nói rằng mình vẫn đang sống trọn vẹn với tất cả cuộc đời mình có.

Cuối cùng, dù là 4 mùa phim ngắn ngủi hay 20 năm cuộc đời dài đằng đẵng, mỗi khi giai điệu "You get the limo out front" vang lên, hãy cứ cho phép mình "nhập vai" một lần nữa. Để thấy rằng, dù thế giới này có khắc nghiệt, chúng ta vẫn đang và sẽ yêu người mà mình đã trở thành.

Đạo diễn Bảo Nguyễn: Tôi không làm phim để chứng minh BTS là những ngôi sao toàn cầu

Gấm Võ — Sat, 28 Mar 2026 02:58:01 +0000

*Bài phỏng vấn độc quyền giữa đạo diễn Bảo Nguyễn và Vietcetera.

Có lẽ không cần dùng đến nhiều mỹ từ để miêu tả về “gia tài” phim ảnh mà Bảo Nguyễn từng làm đạo diễn. Từ Live from New York! (2015), Be Water (2020) đến The Greatest Night in Pop (2024) và nhiều tác phẩm khác nữa, tư duy làm phim của anh đã được thể hiện vô cùng rõ ràng và cụ thể.

Tuy nhiên, một quyết định khiến nhiều khán giả bất ngờ, xen lẫn tự hào, là khi anh nhận vai trò cầm trịch cho BTS: The Return - một bộ phim tài liệu đánh dấu sự trở lại của 7 thành viên BTS sau kỳ nhập ngũ quân sự. Đây đồng thời trở thành cột mốc hợp tác đáng nhớ giữa đạo diễn gốc Việt cùng Netflix, tập đoàn HYBE và Big Hit Music.

Hãy lắng nghe một vài chia sẻ của anh xoay quanh quá trình thực hiện dự án này.

1. Ở mỗi dự án của mình, anh thường nói về việc “kể câu chuyện của những người ít được kể”. Vậy việc làm phim về một nhóm nhạc nổi tiếng ở châu Á ở thời điểm này có ý nghĩa thế nào với anh? Anh tìm thấy “nhân vật ít được kể” nào bên trong 7 con người “đầy hào quang” đó?

Mình luôn tin rằng trong mỗi chúng ta đều ẩn chứa những góc khuất chưa từng được kể, ngay cả với những người đang sống dưới ánh đèn rực rỡ của sân khấu - nơi họ được vây quanh bởi hàng nghìn, hàng triệu khán giả. Có thể sự nổi tiếng sẽ “bao phủ” mọi thứ, giới hạn cơ hội họ được thể hiện đúng con người thật của mình. Nhưng chắc chắn nó không thể xóa nhòa thế giới nội tâm, những điều riêng tư hay cả những giây phút yếu lòng của bất kỳ cá nhân nào cả.

BTS quá nổi tiếng. Công chúng có thể cảm thấy quen thuộc với mỗi hình ảnh hay sự xuất hiện của họ. Nhưng điều mình thực sự muốn đào sâu chính là: Cuộc tái xuất này thực chất có ý nghĩa thế nào dưới góc nhìn của 7 thành viên?

Bản thân việc BTS trở lại với đội hình đầy đủ sau nghĩa vụ quân sự đã là một câu chuyện truyền thông khổng lồ. Nhưng cái “khổng lồ” ấy chỉ được đo lường dưới lăng kính của người hâm mộ trên thế giới. Người trong cuộc nghĩ gì, có hạnh phúc không, háo hức thế nào, ráo riết chuẩn bị những gì cho màn “comeback” đặc biệt này, chính là “nhân vật ít được kể” mà mình muốn nói đến. Dù có là siêu sao toàn cầu, với mình, họ cũng chỉ là những người trẻ bình thường như bao người khác, đang chiến đấu miệt mài cho những ước mơ mà thôi.

Một cảnh quay các thành viên trong BTS: The Return. | Nguồn: Netflix

Trong mắt đạo diễn Bảo Nguyễn, BTS cũng chỉ là những người trẻ bình thường như bao người khác, đang chiến đấu miệt mài cho những ước mơ của riêng mình. | Nguồn: Netflix

2. BTS là nhóm nhạc đã có thời kì đỉnh cao trước khi tạm dừng 4 năm đi nhập ngũ. Lần tái xuất này đặt ra nhiều kỳ vọng nhưng cũng nhiều hoài nghi: liệu họ có còn giữ được sức nóng như trước? Đó có phải là một áp lực với anh, khi ngay từ tựa đề bộ phim đã muốn nhấn mạnh chữ RETURN - sự trở lại?

Thú thật, mình không coi đó là áp lực, mà đúng hơn là một món quà, một đặc ân. Được kể lại câu chuyện đặc biệt về một nhóm nhạc nhận được tình yêu thương từ khắp mọi nơi trên thế giới quả thật là một niềm vinh dự lớn.

Thứ hấp dẫn mình nhất chính là: mình không làm phim để kể về cả sự nghiệp đồ sộ của họ. Ở đây chỉ là một “lát cắt” nhỏ, một cuộc trở lại đáng mong chờ. Chính việc thu hẹp phạm vi câu chuyện đã giúp bộ phim có được sự riêng tư và chiều sâu cảm xúc hơn. Nói thật lòng, mình có lẽ sẽ thấy áp lực hơn nhiều nếu phải làm một bộ phim bao quát cả chiều dài hoạt động âm nhạc của BTS, bởi nó sẽ không tránh khỏi việc phải lược bỏ chỗ này, cắt xén chỗ kia. Nhưng khi chỉ tập trung một chương nhất định, mình cảm thấy những câu chuyện sâu sắc nhất, những rung cảm chân thực nhất tự nhiên lộ diện.

3. Làm phim đôi khi phải ưu tiên tính chân thực, nhất là khi làm về phim tài liệu. Việc bước vào thế giới của K-pop - nơi mọi thứ vốn mưu cầu sự rực rỡ, hoàn hảo, chỉn chu, có gây khó khăn cho cái “tôi” nghệ thuật của anh?

Đúng. Điều mình trân trọng và cố gắng bảo vệ nhất trong suốt quá trình ghi hình là tạo ra một thước phim mang lại cảm giác “thô ráp”, chân thực và chạm đến cảm xúc trực diện. Mình đã tiếp cận nhóm với phong cách “fly on the wall” - nghĩa là một người quan sát thầm lặng, chỉ quan sát chứ không hề áp đặt hay can thiệp vào mọi hành động, cử chỉ, quyết định của họ.

Đạo diễn Bảo Nguyễn cùng 7 thành viên của BTS. | Nguồn: Instagram đạo diễn Bảo Nguyễn

Thậm chí mình còn đưa cho các thành viên những chiếc máy quay riêng để họ tự ghi lại những khoảnh khắc của mình. Có một số khung cảnh, chi tiết ekip không thể bắt trúng được. Điều này cực kỳ quan trọng, bởi nó cho phép một phần của bộ phim được kể lại bằng chính nhãn quan và cảm xúc của 7 thành viên. Thế nên mới nói rằng, dù bước vào một thế giới vốn gắn liền với sự bóng bẩy và dàn dựng, mình vẫn hy vọng bộ phim sẽ chạm được tới những điều riêng tư, gần gũi và chân thật nhất về hành trình chứa đựng đầy cảm xúc mà BTS đã đi qua.

4. Một điều mà anh phải đấu tranh/thương lượng nhiều nhất với đội ngũ, ekip Hàn Quốc trong suốt quá trình ghi hình?

Quan điểm của mình là không làm phim VỀ nhân vật, mà là làm phim CÙNG với họ. Thế nên, những lần thương lượng, trao đổi thực chất không phải là sự đối đầu hay xung đột gì cả. Nó nghiêng về sự cộng tác nhiều hơn - giữa mình với những nghệ sĩ mà mình đang đứng sau máy quay để nhìn thấy, và cả với đội ngũ hùng hậu phía sau hậu trường để đưa bộ phim này đến công chúng nữa.

Mình cực kỳ thích làm việc với ekip Hàn Quốc lần này. Ấn tượng nhất có lẽ là thái độ làm việc hết sức nghiêm túc của họ. Họ hiểu rất rõ việc được góp mặt trong dự án này là một cơ hội lớn nên ai cũng tràn đầy tâm huyết. Suốt quá trình quay, mình thấy được sự chăm chút, cam kết và một tinh thần đồng lòng, hướng tới mục tiêu chung từ tất cả mọi người.

Bảo Nguyễn, Jane Cha Cutler và Namjo Kim (từ trái sang) tại buổi họp báo phim BTS: The Return ở Seoul. | Nguồn: Netflix

5. Ở Hàn Quốc có một văn hóa gọi là ppalli ppalli - nghĩa là lúc nào cũng sẽ vội vã, khẩn trương. Anh thấy điều đó khác và có gì đặc biệt so với cách làm việc của các quốc gia và các nền văn hóa khác mà anh từng có dịp cộng tác?

Mình thấy khá may mắn khi có một khoảng thời gian dài sống và làm việc tại châu Á trước khi quay trở lại Mỹ. Nhờ vậy nên mình cũng linh hoạt hơn trong việc “nhập gia tùy tục” với những môi trường làm việc khác nhau.

Mỗi nền văn hóa đều có một phong cách, góc nhìn và cách thể hiện sự chuyên nghiệp riêng. Suy cho cùng, điều quan trọng nhất với mình vẫn là được làm việc với những con người thực sự tâm huyết và luôn mong muốn mang lại những gì tốt đẹp nhất cho dự án. Khi tất cả cùng có chung mục đích, mọi rào cản về văn hóa, ngôn ngữ hay khoảng cách dường như đều có thể xóa nhòa.

6. Gần đây có những tranh cãi xoay quanh về số lượng khán giả đến concert kỷ niệm việc phát hành album phòng thu thứ 5 “Arirang” của BTS. Các tờ báo quốc tế thay nhau rầm rộ rằng có đến hơn 250,000 fans đến buổi concert, trong khi thực tế theo các tờ báo Hàn chỉ có khoảng 40,000-42,000 người. Anh nghĩ thế nào về trường hợp này? Khi một sự kiện mang tính cột mốc, lịch sử diễn ra, phải chăng người ta đang đi tìm sự công nhận quốc tế mà quên đi sự công nhận và tôn trọng đó trước hết phải đến từ đất nước của mình?

Trước hết xin phép không bàn sâu đến tranh luận về những con số. Nhưng mình đã có mặt trực tiếp tại buổi concert đó, cũng từng đứng giữa “biển người” của hàng trăm buổi concert khác nhau trong đời, bao gồm cả những sự kiện khổng lồ với hàng trăm nghìn khán giả. Vậy nên, điều mình có thể khẳng định chắc nịch là: nguồn năng lượng ở đó mới là thứ đáng nhắc tới.

Nguồn: The New York Times

Nó tràn ngập sự phấn khích, những cảm xúc lâng lâng khó tả. Buổi concert quy tụ những fan hâm mộ đến từ khắp mọi nơi trên thế giới, nhưng theo quan sát của mình, đa số vẫn là người Hàn Quốc. Tuy không phải người Hàn, nhưng đứng trước cảnh tượng đó khiến mình ấm lòng hơn bao giờ hết. Cũng hơn ai hết, mình hiểu rõ sự công nhận và trân trọng đến từ khán giả quê nhà ý nghĩa và quan trọng đến nhường nào. Nên điều đó khiến mình nghĩ rằng: mặc kệ con số có là bao nhiêu đi, vì điểm chạm và sự kết nối vô hình mà nó tạo ra giữa chừng ấy con người với nhau đã là điều đáng trân quý.

Post-achievement depression: Nếu cả đời này rực rỡ thì chắc gì đã vui?

Gấm Võ — Sat, 28 Mar 2026 09:48:35 +0000

Tưởng tượng rằng chỉ mới tối qua thôi, bạn vừa là "chiến thần" chốt xong một dự án lớn, nộp xong bài luận cuối kỳ sau mấy tháng liền "vò đầu bứt tóc”. Đáng lẽ sáng nay phải là buổi sáng rực rỡ nhất, khiến bạn thấy yêu đời nhất, sẵn sàng bung xõa ăn mừng. Thế nhưng, thực tế lại khác xa: bạn chỉ muốn nằm ườn ra, thấy hụt hẫng, buồn bã và… chẳng muốn làm gì cả.

Hay là mình "sướng quá hóa rồ"? Mình có đang “vô ơn” với những nỗ lực của bản thân? Không! Sự thực là bạn vừa trải qua một hiện tượng tâm lý có tên gọi Post-achievement depression (tạm dịch: nỗi buồn sau chiến thắng).

Hiện tượng “thành công nhưng không thấy vui trong lòng” từ đâu mà có?

Định nghĩa của Post-achievement depression có thể tóm gọn trong một câu của George Bernard Shaw: "Có hai bi kịch trong đời. Một là không đạt được thứ mình muốn. Hai là đạt được nó”. Tuy nhiên, trước khi trở thành một khái niệm tâm lý học phổ biến như hiện nay, Post-achievement depression đã được quan sát từ hơn một thế kỷ trước.

Vào năm 1916, Sigmund Freud đã từng mô tả một hiện tượng kỳ lạ mà ông gọi là Those wrecked by success (tạm dịch: Những kẻ gục ngã vì thành công). Ông nhận thấy một số người rơi vào trạng thái tâm lý bất ổn, lo âu, thậm chí tự hủy hoại khi vừa đạt được một nguyện vọng nào đó. Từ đó Freud cho rằng, đôi khi việc đạt được mục tiêu khiến con người cảm thấy lo sợ và tội lỗi.

Đến những năm đầu thế kỷ 21, Tiến sĩ Tal Ben-Shahar, một giáo sư tại Harvard, đã chính thức gọi tên cảm giác này bằng thuật ngữ Arrival Fallacy (Ảo tưởng về sự cập bến). Qua quá trình giảng dạy và nghiên cứu về hạnh phúc, ông cho biết đa số chúng ta đều sống trong một lời nói dối ngọt ngào: "Nếu tôi đạt được mục tiêu X, tôi chắc chắn sẽ hạnh phúc". Nhưng khi thực sự chạm tay vào "X", thứ chờ đợi ta không còn là niềm vui dài vô tận mà chỉ là một khoảng không trống rỗng.

Hãy thử nhớ lại cảm giác buồn bã của bạn mỗi khi kỳ nghỉ kết thúc (Post-vacation blue), hay day dứt khi vừa cày xong tập cuối của một bộ phim cực hay, lướt đến trang cuối cùng của một quyển sách cực phẩm. Ngay cả các siêu sao Olympic cũng rơi vào trạng thái này. Nhiều vận động viên “suy sụp” khi vừa bước xuống khỏi bục nhận huy chương, bất kể là họ có chiến thắng (Post-Olympic Blues). Tất cả đều là một phiên bản khác của Post-achievement depression.

Sau khi chạm tay vào mục tiêu, thứ chờ đợi ta không còn là niềm vui dài vô tận mà chỉ là một khoảng không trống rỗng. | Nguồn: Minh Thu @hazysoda21 cho Vietcetera.

Tại sao cảm giác “đạt được” lại đi kèm “mất mát”?

Ai chẳng mong cầu một kết quả mỹ mãn sau quá trình chăm chỉ, kiên trì vượt qua nhiều trở ngại. Ta, thậm chí còn luôn được khuyên rằng hãy tận hưởng thành quả do mình tạo ra đi vì ta xứng đáng. Vậy mà khi thành công rồi, hạnh phúc sao chẳng thấy đâu?

1. Sự kỳ vọng của xã hội và nỗi ám ảnh về năng suất

Phải thừa nhận rằng: chúng ta đang sống trong một xã hội coi trọng thành tích. Bản sắc cá nhân thường được định nghĩa bởi thành công, những chiếc cúp và vô số danh hiệu. Điều này tạo ra một áp lực kỳ vọng rất lớn.

Khoảnh khắc thành công ngoài đời sẽ không giống như một “vùng đất hứa” của hạnh phúc mãi mãi, càng không phải truyện cổ tích mà kết thúc dừng mãi ở chương có hậu. Sau những màn chúc mừng, tiếng vỗ tay, là thời khắc người ta mong chờ bạn đạt được đỉnh cao tiếp theo, chinh phục một ngọn núi khác “hùng vĩ” hơn thế.

2. Dopamine của bạn “hết hạn sử dụng” rồi?

Con người vốn được "lập trình" để khao khát sự nỗ lực, để dấn thân vào những thử thách ngày càng khó nhằn hơn. Giáo sư thần kinh học Andrew Huberman đã giải mã mối quan hệ giữa dopamine, động lực và sự thỏa mãn, rằng dopamine giống như một "chiếc chân vịt" đẩy con thuyền động lực của chúng ta tiến về phía trước.

Cứ mỗi khi hoàn thành một bước nhỏ trên đường tới mục tiêu, não bộ lại tặng một ít dopamine, khiến ta hưng phấn và muốn cày cuốc hăng say hơn nữa. Ráo riết "săn đuổi “con mồi” mới chính là lúc ta thấy mình hứng khởi nhất. Còn khi đã bắn trúng hồng tâm, hái được "quả ngọt trong mơ", lượng dopamine cũng bị thu hồi, ta mất đi thứ thúc đẩy mình tiến lên, thứ cho ta mục tiêu phấn đấu.

Con người vốn được "lập trình" để khao khát sự nỗ lực, để dấn thân vào những thử thách ngày càng khó nhằn hơn. | Nguồn: Minh Thu @hazysoda21 cho Vietcetera.

3. Chiến thắng hôm nay sẽ sớm trở thành "bình thường mới" của ngày mai

Nỗi buồn sau thành tựu còn có thể được giải thích bởi một hiện tượng khác - vòng xoáy khoái lạc Hedonic adaptation. Con người vốn nhanh chóng quen với những thay đổi tích cực hoặc tiêu cực trong cuộc sống, dẫn đến việc quay trở lại mức hạnh phúc cơ bản ban đầu. Dù trúng số hay gặp biến cố, cảm xúc mãnh liệt ban đầu sẽ phai nhạt theo thời gian, khiến ta không bao giờ thỏa mãn lâu dài với những gì đang có.

4. Khủng hoảng bản sắc vì thành tựu?

Một trong những lý do khiến "cú rơi" sau thành công đau đớn đến thế là vì chúng ta dán nhãn bản thân quá chặt vào những mục tiêu. Với nhiều người, mục tiêu không chỉ là thứ họ muốn đạt được, mà nó trở thành một phần của con người họ."Tôi là một nhà văn đang hoàn thiện cuốn tiểu thuyết đầu tay", "Tôi là founder đang build startup từ con số 0", có bao giờ bạn từng giới thiệu hoặc định nghĩa bản thân mình như thế?

Nhưng chuyện gì xảy ra khi cuốn sách đã lên kệ hay startup đã vận hành trơn tru? Định nghĩa "người đang nỗ lực vì dự án ABC" nào đó rồi sẽ biến mất. Sự trống rỗng nảy sinh sau đó chính là một cuộc khủng hoảng bản sắc.

Ta có thể làm gì để không “tội lỗi” vì đã lỡ… thành công?

Post-achievement depression không có nghĩa là bạn vô ơn hay vô cảm. Nó chỉ đơn giản là một tín hiệu cho thấy bạn là một con người bằng xương bằng thịt, với một bộ não vốn dĩ rất giỏi trong việc “săn đuổi” nhưng lại hơi tệ trong việc tận hưởng. Hiểu được điều này sẽ giúp bạn bớt khắt khe với bản thân và bắt đầu xây dựng hệ giá trị bền vững hơn cho hành trình sắp tới. Và đây là vài cách bạn có thể thử qua:

1. Leo lên "ngọn núi thứ hai"

Theo David Brooks trong quyển The Second Mountain, ngọn núi đầu tiên trong đời thường là về những thành tựu cá nhân: danh tiếng, tiền bạc, chức danh,... Nhưng khi lên đến đỉnh, ta thường thấy… cô đơn. Đó là lúc ta cần chuyển dịch sang ngọn núi thứ hai - nơi thuộc về những giá trị mang tính kết nối, cống hiến và ý nghĩa cộng đồng.

2. Yêu lấy "quá trình" thay vì chỉ đợi "kết quả"

Có thể hàng vạn lần bạn đã nghe đến câu nói: “Hạnh phúc không phải đích đến. Nó là hành trình”. Dù hơi văn vở nhưng trường hợp này lại đúng. Hãy học cách trân trọng những bước đi nhỏ nhặt hằng ngày, cả lúc trăn trở suốt mấy đêm liền bí ý tưởng. Chỉ khi tìm thấy niềm vui trong lúc làm thì kết thúc mới là một dấu chấm câu đẹp đẽ cho một chương đầy cảm xúc, chứ không phải là lý do duy nhất để bạn tồn tại.

Chỉ khi tìm thấy niềm vui trong lúc làm thì kết thúc mới là một dấu chấm câu đẹp đẽ. | Nguồn: Minh Thu @hazysoda21 cho Vietcetera.

3. Chuẩn bị tâm lý để thành công

Nghe hơi khó hiểu và buồn cười, vì thường chúng ta chỉ được dạy cách đối mặt với thất bại, chứ ai lại chuẩn bị tinh thần để... thành công. Nhưng chính trong một tập Have a Sip, khi được hỏi liệu có thấy choáng ngợp khi sự nổi tiếng đến quá đột ngột hay không, HIEUTHUHAI đã trả lời rằng: "Không, vì em đã chuẩn bị tâm lý trước cho nó rồi".

Việc "tập dượt" trước cho khoảnh khắc “chiến thắng” thực chất rất cần thiết. Thay vì để sự trống rỗng làm mình bất ngờ, bạn có thể chọn cách đón nhận nó như một phần tất yếu, từ đó giúp bản thân "hạ cánh" êm ái hơn để không rơi tự do trong sự hụt hẫng.

4. Nhìn nhận lại mối quan hệ với công việc

Cuối cùng, dù không ai mong muốn, nhưng đây là lúc thích hợp nhất để bạn “check-var” lại mối quan hệ giữa mình và công việc hiện tại. Khi hạnh phúc không còn đến từ những lời khen của sếp, những cái gật đầu của khách hàng hay một offer thăng tiến xịn sò, liệu bạn có còn tìm thấy niềm cảm hứng nào để tiếp tục cống hiến hay không?

Điều quan trọng cần nhớ là thành công, cũng như cuộc sống, đều là những thứ phức tạp. Nó là sự pha trộn giữa cái tốt, cái xấu, cả cái khó hiểu. Nó có thể mang lại niềm vui, sự thỏa mãn và đôi khi cả những điều không như ý. Vậy nên, hãy cùng chúc mừng thành công, với tất cả sự hỗn loạn, khó lường và vẻ hào nhoáng của nó.

Project Hail Mary: Cảm ơn người đã thức cùng tôi

Tuấn Anh — Sun, 29 Mar 2026 09:30:27 +0000

Niềm hy vọng vốn luôn là một chủ đề trường tồn, âm ỉ xuyên suốt thể loại khoa học viễn tưởng. Để một viễn cảnh về hậu tận thế hay phản địa đàng trở nên có nghĩa, để những nhân vật trong viễn cảnh đó có thể tồn tại, sẽ luôn cần thứ niềm tin, dù là mong manh nhất, vào một tương lai tốt đẹp hơn.

Song điện ảnh, hay nghệ thuật nói chung, vẫn luôn phản ánh thực tại bên ngoài, trước khi phản biện chính thực tại ấy. Trong một thời gian dài khi thế giới trở nên ngày một tăm tối và hỗn loạn hơn, các bộ phim khoa học viễn tưởng cũng trở nên lạnh lẽo, ảm đạm và tiêu cực vô cùng. Chỉ tới vài năm qua, một trào lưu mới dần lộ diện. Mang cái tên “hope core”, đó là những Everything Everywhere All At Once hay Superman - những tác phẩm khoa học viễn tưởng mang theo một luồng gió mới của niềm hy vọng, thay thế lối suy nghĩ tiêu cực rằng “Rồi đằng nào chả chết hết” bằng niềm tin đầy tích cực rằng “Rồi mọi thứ sẽ ổn trở lại thôi.”

Project Hail Mary là sự bổ sung mới nhất cho trào lưu này. Và có lẽ, nó cũng là một tác phẩm điện ảnh sẽ gợi nhắc lại vô số khán giả vì sao chúng ta thích ra rạp xem phim.

* Bài viết sẽ tiết lộ một số nội dung của phim.

Nguồn: Sony Pictures

Kịch bản của Project Hail Mary, được chuyển thể bởi biên kịch Drew Goddard sau thành công của The Martian, chủ ý lược bỏ một số yếu tố của câu chuyện như khoảng thời gian cô độc khi Grace dần tìm lại ký ức (trong tiểu thuyết gốc, Grace một mình trải qua hàng tháng trên tàu trước khi gặp được Rocky), và lướt qua phần lớn các chi tiết chuyên ngành về khoa học - một trong những thay đổi lớn nhất so với nguyên tác, khi cuốn tiểu thuyết của Andy Weir được xây dựng theo dạng “hard sci-fi” với đầy rẫy những yếu tố về toán lý hóa. Thay vào đó, bộ phim dành thời gian và sự tập trung cho những khoảnh khắc nhỏ bé để xây dựng tình bằng hữu giữa Grace và Rocky, như phân cảnh hài hước khi Grace thử các tông giọng khác nhau cho Rocky, hay khi anh ngồi canh cho Rocky ngủ, bởi giống loài của Eridian của Rocky hoàn toàn không có khả năng tự thức giấc.

Dĩ nhiên, điều đó phần nào ảnh hưởng đến nhịp độ “kéo-đẩy” của bộ phim, khiến phần giữa bị kéo dài trong khi đoạn kết lại mang cảm giác hơi gấp rút. Và dĩ nhiên, điều đó cũng hy sinh thời lượng có thể dành ra cho những phân cảnh cho thấy sự thông minh và uyên bác của Grace. Grace không phải là một người lính dũng mãnh hay một thiên tài khó gần như mô-típ của nhiều tác phẩm khoa học viễn tưởng trước đây. Qua hai dòng thời gian, ta thấy được cả sự hèn nhát trong quá khứ lẫn lòng dũng cảm hiện tại của anh. Anh chỉ là một người vô tình bị đặt vào sứ mệnh giải cứu Thế giới, và như mọi khán giả nếu tình cờ rơi vào tình huống này, loay hoay tìm kiếm giải pháp và đôi khi vấp phải thất bại.

Project Hail Mary không phải một bộ phim về sinh tồn bằng khoa học và sự tháo vát như The Martian. Rõ ràng Goddard, Lord và Miller đã sớm xác định rằng “cái hồn” của cuốn tiểu thuyết nguyên tác không nằm ở những yếu tố khoa học tác giả đã dày công tỉ mỉ nghiên cứu, mà nằm ở các nhân vật và những sợi dây xúc cảm giữa họ. Về cốt lõi, đây là một tác phẩm về niềm hy vọng, và về cách mà hy vọng và lòng dũng cảm nảy sinh từ kết nối, sự đồng hành, và tình bằng hữu.

Nguồn: Sony Pictures

Tóm lại…

Xem Project Hail Mary, có vài khoảnh khắc tôi chợt thấy mình mỉm cười. Không phải vì một câu đùa, mà bởi thứ cảm giác ngỡ ngàng trước vẻ kỳ vĩ và sự chân thành trên màn ảnh, như khi Grace nói “I’m having a moment” lúc thả mình trôi bồng bềnh giữa không trung vô tận, xuyên qua dòng khuẩn ăn sao lấp lánh như những đốm sáng lân tinh. Đó là kiểu mỉm cười chúng ta từng có khi lần đầu chứng kiến những chiếc xe đạp của lũ trẻ bay vút lên trong E.T. Khi ta vừa tình cờ chứng kiến một thứ trải nghiệm điện ảnh mà có lẽ ta đã quên mất rằng nó tồn tại.

Và khi 2026 đang hứa hẹn là một năm bùng nổ của các bom tấn viễn tưởng - chúng ta có Spielberg trở lại với Disclosure Day mang đậm hơi hướng của Close Encounters, The Dog Stars từ đạo diễn Ridley Scott của những The Martian và Alien, phần kết của chuỗi anh hùng ca hoành tráng Dune, màn hội quân của các siêu anh hùng trong Avengers: Doomsday, chưa kể tới những đại diện từ châu Á như Sheep in the Box của Kore-eda hay Godzilla Minus Zero - thì Project Hail Mary quả thực là một “bước chân đầu tiên” không thể nào hoàn hảo hơn.

Techcom Life: Khi AI trở thành “DNA” của sự thấu cảm và bảo vệ

Cao Vy — Sun, 29 Mar 2026 10:00:00 +0000

Trong nhịp sống hối hả của những người trẻ, thời gian là tài sản quý giá nhất, nhưng sự gắn kết gia đình mới là giá trị cốt lõi. Hiểu rõ điều này, Techcom Life không chỉ dừng lại ở vai trò một đơn vị bảo hiểm truyền thống mà đang tái kiến thiết ngành bằng tư duy "AI-First". Tại đây, công nghệ trở thành "ngôn ngữ" mới để sự thấu cảm và bảo vệ được thực hiện một cách cá nhân hóa và tinh tế hơn bao giờ hết.

Định nghĩa lại bảo hiểm từ nền tảng "AI-First"

Với những người trẻ Việt, khái niệm chuyển đổi số đã không còn xa lạ. Tuy nhiên, tại Techcom Life, tầm nhìn đã tiến xa hơn một bước: từ "Digital-First" sang "AI-First". Techcom Life không chỉ xem AI là một công cụ bổ trợ, mà coi đây là nền tảng cốt lõi định hình mọi trải nghiệm khách hàng ngay từ những ngày đầu hoạt động.

Techcom Life tiên phong ứng dụng trí tuệ nhân tạo không chỉ vào quá trình thiết kế sản phẩm hay tư vấn tài chính, mà còn nhúng AI vào sâu trong mọi chức năng của tổ chức, từ thẩm định, bồi thường cho đến vận hành nội bộ. Việc tái thiết kế toàn bộ hành trình trải nghiệm dựa trên AI chính là bệ phóng giúp Techcom Life cá nhân hóa từng "điểm chạm", biến những quy trình bảo hiểm vốn thường bị coi là phức tạp trở nên đơn giản, minh bạch và đầy cảm hứng.

Chính nền tảng công nghệ vững chắc này là cơ sở để hãng bảo hiểm này triển khai những sáng kiến độc đáo, từ việc kết nối cảm xúc qua những lời chúc AI cho đến việc chủ động chăm sóc sức khỏe bằng công nghệ scan hiện đại.

Với gia đình Việt, dịp lễ là lúc trao yêu thương, nhưng áp lực công việc khiến lời chúc vội vàng. Techcom Life dùng AI để “cứu lấy những cái ôm bị lỡ”. | Nguồn: Techcom Life

Công nghệ “chạm” đến cảm xúc: Từ lời chúc đến sự thấu hiểu

Đối với các gia đình Việt, những dịp lễ như Tết Bính Ngọ 2026 hay Quốc tế Phụ nữ 8/3 là cơ hội để trao gửi yêu thương, nhưng áp lực công việc đôi khi khiến những lời chúc trở nên vội vã. Techcom Life đã biến công nghệ AI thành công cụ giúp "cứu lấy những cái ôm bị lỡ".

Chiến dịch “Triệu lời chúc cho cuộc sống trọn vẹn” là một ví dụ điển hình khi ứng dụng AI để chuyển hóa những bức ảnh tĩnh của gia đình thành những thước phim sống động, mang đậm dấu ấn cá nhân. Thay vì những thông điệp sao chép đại trà, AI giúp người dùng tạo ra những món quà tinh thần đa giác quan, nơi hình ảnh và lời chúc hòa quyện để truyền tải trọn vẹn ba trụ cột: Sức khỏe, Tài chính và Chất lượng sống. Đây chính là cách Techcom Life thực hiện triết lý "Sống trọn vẹn mỗi ngày" - giúp khách hàng không chỉ an tâm về tương lai mà còn sống rạng rỡ hơn trong từng khoảnh khắc hiện tại.

Hiện thực hóa sứ mệnh bằng hành động và dữ liệu

Sự thấu cảm của Techcom Life không chỉ nằm trên màn hình điện thoại mà được hiện thực hóa thông qua chuỗi sự kiện “Hành trình Sống trọn vẹn mỗi ngày”. Tại các chi nhánh Techcombank – nơi Techcom Life là mảnh ghép tài chính hoàn thiện hệ sinh thái, mô hình kiểm tra sức khỏe ứng dụng AI đã cho phép khách hàng nhanh chóng đánh giá các chỉ số sức khỏe cơ bản và nhận diện sớm các nguy cơ tiềm ẩn.

Toàn bộ dữ liệu này được kết nối liền mạch với sự tư vấn 1-1 từ đội ngũ bác sĩ và chuyên gia tài chính. Tận dụng sức mạnh từ hệ sinh thái Techcombank và hạ tầng điện toán đám mây chiến lược, Techcom Life có thể phân tích và cập nhật hồ sơ riêng của từng khách hàng để đưa ra những giải pháp bảo vệ sát sao nhất với nhu cầu thực tế.

Chuyến xe xuyên Việt: Lan tỏa tinh thần "Sống trọn vẹn mỗi ngày"

Không dừng lại ở những con số hay thuật toán, Techcom Life đang đưa công nghệ đến gần hơn với cộng đồng thông qua chiến dịch xuyên Việt “Sống trọn vẹn mỗi ngày” sẽ bắt đầu từ ngày đầu tiên của tháng 4/2026.

Chiến dịch xuyên Việt “Sống trọn vẹn mỗi ngày” sẽ bắt đầu từ ngày đầu tiên của tháng 4/2026. | Nguồn: Techcom Life

Chuyến xe này sẽ mang theo công nghệ scan sức khỏe AI tiên tiến nhất đến nhiều tỉnh thành và các chi nhánh trọng điểm trên toàn quốc trong hành trình xuyên Việt đầy ý nghĩa. Đây là lời khẳng định về một thế hệ bảo hiểm mới: Minh bạch, nhanh chóng và cá nhân hóa. Với Techcom Life, việc ứng dụng AI là để trao quyền cho mỗi cá nhân chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe và hoạch định tài chính, để an tâm tận hưởng từng khoảnh khắc trong cuộc sống với sự đồng hành của các giải pháp bảo hiểm “đo ni đóng giày” cho từng cá nhân, từng gia đình.

Tiếp nối thành công của các hoạt động vừa qua, bắt đầu từ ngày 1/04/2026 và kéo dài trong tháng 4 – tháng 5 năm 2026, Techcom Life sẽ triển khai chiến dịch xuyên Việt “Sống trọn vẹn mỗi ngày”. Hành trình này sẽ đi qua nhiều tỉnh thành và các chi nhánh trọng điểm trên toàn quốc, khẳng định sự hiện diện mạnh mẽ của thương hiệu và cam kết mang lại cuộc sống tốt đẹp hơn cho cộng đồng từ Bắc chí Nam.

Tìm hiểu thêm về Techcom Life, truy cập tại đây.

Six degrees of separation: Thế giới có thật sự rộng lớn như bạn nghĩ?

Ngọc Hà — Sun, 29 Mar 2026 13:52:51 +0000

Bạn đang đứng ở một sự kiện ngành, tay cầm ly nước, đầu óc đang loay hoay tìm cách mở lời với người lạ đứng cạnh. Sau vài câu xã giao, cả hai phát hiện ra rằng cùng biết một người: là bạn từ thời đại học, một đồng nghiệp cũ, hay một người mentored bạn cách đây vài năm.

Phản ứng đầu tiên của chúng ta thường là: “Trời ơi, trái đất tròn ghê!”

Nhưng đây không đơn thuần là trùng hợp ngẫu nhiên. Chuyên gia tâm lý học và khoa học mạng lưới xã hội (network science) đã nghiên cứu và chỉ ra các mối quan hệ xã hội của chúng ta gần nhau hơn ta thường nghĩ.

Six Degrees of Separation là gì?

Six Degrees of Separation, tạm dịch là Sáu chặng phân cách, cho rằng bất kỳ hai người nào trên Trái Đất cũng được kết nối với nhau qua tối đa sáu người trung gian.

Ý tưởng này bắt nguồn vào năm 1929, khi nhà văn người Hungary Frigyes Karinthy viết truyện ngắn mang tên Chains (Những Sợi Xích). Trong đó ông đặt ra câu hỏi liệu có thể kết nối bất kỳ ai trên hành tinh này với bất kỳ ai khác, chỉ thông qua tối đa năm người trung gian.

Gần bốn mươi năm sau, nhà tâm lý học người Mỹ Stanley Milgram biến ý tưởng này thành một thí nghiệm thực tế. Ông gửi bưu kiện đến những người lạ ở các tiểu bang miền Trung nước Mỹ, nhờ họ chuyển tiếp chúng đến một người cụ thể ở Boston, với điều kiện chỉ được gửi cho người quen trực tiếp.

Kết quả là trung bình mỗi bưu kiện cần khoảng năm đến sáu bước chuyền tay để đến đích. Và từ đó, thuật ngữ “six degrees of separation” ra đời. Mặc dù thí nghiệm này còn nhiều lỗ hổng về mặt học thuật, ý tưởng cốt lõi vẫn tồn tại cho đến một khoảng thời gian dài sau đó.

Bưu kiện được vận chuyển từ Nyaloka Auma đến Marc Vidal qua sáu bước. | Nguồn: Home - BBC News

Đầu những năm 2000, nhà xã hội học Duncan Watts cùng nhóm nghiên cứu tại trường Columbia thực hiện lại thí nghiệm tương tự qua email. Cuối cùng, nhóm đã kết luận: sáu bậc là một ước lượng khá chính xác để kết nối bất kỳ hai cá nhân nào trên thế giới.

Tuy vậy, Sáu chặng phân cách không phải là một con số tuyệt đối. Khoảng cách giữa con người còn phụ thuộc vào bối cảnh xã hội, vị trí địa lý, điều kiện công nghệ và mức độ tham gia vào các mạng lưới kết nối. Nói cách khác, đây là một cách nhìn giúp ta hiểu thế giới xã hội ‘gần’ hơn ta tưởng, hơn là một con số cố định áp dụng cho tất cả.

Six Degrees of Separation thay đổi cuộc sống chúng ta như thế nào?

Điểm quan trọng của Sáu chặng phân cách không nằm ở việc con số sáu có tuyệt đối chính xác hay không, mà ở chỗ nó cho thấy con người luôn nằm trong một mạng lưới liên kết chặt chẽ. Từ đó, lý thuyết này giúp giải thích vì sao thông tin, cơ hội và ảnh hưởng có thể lan truyền nhanh trong đời sống hiện đại.

Rút ngắn khoảng cách qua mạng xã hội

Sự phát triển của mạng xã hội đã cho thấy khoảng cách giữa người với người có thể được thu hẹp hơn nữa.

Thuật toán của các trang mạng xã hội như Facebook, LinkedIn, hay Instagram chủ động sử dụng dữ liệu người dùng và gợi ý “người bạn có thể biết” dựa trên danh sách bạn bè hiện tại và các tương tác trên nền tảng. Điều này chủ động rút ngắn khoảng cách vô hình, khiến mạng lưới trở nên dày đặc hơn bao giờ hết.

Sự phát triển của mạng xã hội đã cho thấy khoảng cách giữa người với người có thể được thu hẹp hơn nữa. | Nguồn: Klaus Vedfelt/Getty Images

Thay đổi cách truyền tải và tiếp nhận thông tin

Khi thông tin có thể đi từ người này sang người khác chỉ qua vài bước, cách chúng ta truyền tải thông điệp cũng thay đổi. Các chiến dịch marketing hiện đại không còn chỉ chú trọng vào việc tiếp cận thật nhiều người, mà tập trung vào việc tiếp cận đúng người.

Một influencer có ảnh hưởng trong mạng lưới có thể lan truyền thông điệp nhanh và rộng hơn hàng nghìn quảng cáo thông thường cộng lại. Điều này cũng có nghĩa là thông tin sai lệch lan truyền theo cùng một cơ chế. Mạng lưới không phân biệt sự thật hay tin giả mà nó chỉ lan truyền những gì được chia sẻ.

Nhắc nhở về sức mạnh của mối quan hệ

Nhiều bước ngoặt quan trọng trong cuộc sống như công việc đôi khi không đến từ kế hoạch bài bản, mà từ những kết nối tưởng như tình cờ. Nhờ các mối quan hệ và networking, bạn có thể tìm hiểu và bắt đầu công việc mơ ước một cách hiệu quả.

Sau cùng, Sáu chặng phân cách nhắc chúng ta rằng không ai thực sự tồn tại tách biệt. Mỗi cuộc gặp gỡ, mỗi mối quan hệ, dù nhỏ, đều có thể trở thành điểm nối dẫn đến một cơ hội, một ý tưởng, hay một thay đổi lớn hơn nhiều so với ta tưởng. Thế giới có thể rộng lớn, nhưng con người lại gần nhau hơn rất nhiều.

Sáu chặng phân cách nhắc chúng ta rằng không ai thực sự tồn tại tách biệt. | Nguồn: Unsplash

Khi kết nối mở ra cơ hội

Nếu Sáu chặng phân cách cho thấy thế giới nhỏ đến mức nào, thì nhà xã hội học Mark Granovetter đặt ra một câu hỏi quan trọng hơn: trong mạng lưới đó, loại kết nối nào thực sự tạo ra sự khác biệt?

Ông chia các mối quan hệ thành hai loại: strong ties (mối quan hệ thân thiết) và weak ties (mối quan hệ lỏng lẻo). Điều đáng chú ý là chính những weak ties lại thường mang đến nhiều cơ hội hơn.

Lý do nằm ở cấu trúc mạng lưới: những người thân thiết thường chia sẻ cùng một vòng tròn thông tin, trong khi các mối quan hệ xa hơn lại kết nối bạn với những nhóm hoàn toàn khác. Vì vậy, cơ hội mới thường đến từ những người bạn ít tương tác nhất.

Có thể bạn sẽ không bao giờ thực sự đếm được “sáu chặng” theo lý thuyết là những ai. Nhưng trong một thế giới được kết nối dày đặc như hiện nay, cơ hội đôi khi không nằm ở những gì ta đã biết, mà ở những điểm nối ta chưa chạm tới.

Và đôi khi, khoảng cách giữa hiện tại và một bước ngoặt mới thực ra chỉ là vài mối quan hệ tưởng chừng rất xa.

5 Hiểu lầm phổ biến về người tự kỷ: Khi sự khác biệt bị dán nhãn là “bệnh lý”

Hải My — Mon, 30 Mar 2026 06:02:44 +0000

Bạn nghĩ gì khi nhắc về những người tự kỷ? Một đứa trẻ ngồi yên trong góc tối, cố thu mình tách biệt khỏi đám đông hay một thiên tài lập dị siêu trí tuệ, có thể nhẩm căn bậc hai và phương trình bậc 4 chỉ trong vài giây đếm ngược? Có lẽ không sai, nhưng đó chỉ là một vài trong vô số những đặc trưng của người tự kỷ. Thực tế, tự kỷ là một quang phổ (spectrum) rộng lớn và đa dạng hơn thế nhiều. Vì vậy, hội chứng này có tên đầy đủ là rối loạn phổ tự kỷ (autism spectrum disorder).

Bản chất của “quang phổ” là sự biến thiên liên tục, vậy nên, mỗi cá thể đều có những biểu hiện và đặc điểm riêng biệt không trùng lặp. Việc cố gắng “dán nhãn” người tự kỷ với những hình ảnh cực đoan, hoặc quá bi kịch, hoặc quá phi thường, thực chất là một hình thức “khuếch đại” rào cản. Những chiếc nhãn này không chỉ cô lập họ mà còn trực tiếp gây ra những “vết cắt” tâm lý, khi người trong cuộc buộc phải soi mình trong những kỳ vọng sai lệch của số đông.

Nhân Ngày Thế giới nhận thức về Tự kỷ (02/04), đã đến lúc gỡ bỏ những định kiến sai lệch để trả lại sự thấu hiểu và công bằng cho một cộng đồng vốn chưa bao giờ cần được “chuẩn hóa” theo tiêu chuẩn xã hội. Dưới đây là 5 hiểu lầm phổ biến mà nhiều người vẫn mặc định về họ.

1. Tự kỷ là một căn bệnh có thể chữa khỏi

Đây là một trong những hiểu lầm cơ bản và độc hại nhất. Bởi lẽ, tự kỷ không phải là một căn bệnh. Y khoa hiện đại đã định nghĩa tự kỷ là một hội chứng rối loạn phát triển thần kinh (neurodevelopmental disorder) với các yếu tố đặc trưng về khả năng giao tiếp, tương tác xã hội kém và một số hành vi bất thường. Nói cách khác, đó là một kiểu “cấu trúc não bộ” khác biệt so với những người xung quanh.

Vì không phải là bệnh, nên hiện trên thế giới chưa có loại thuốc nào điều trị được các triệu chứng cốt lõi của rối loạn phổ tự kỷ. Bạn chỉ có thể can thiệp các triệu chứng gây cản trở đến hoạt động hàng ngày và chất lượng cuộc sống bằng vật lý trị liệu hay một số liệu pháp tâm lý. Tuy nhiên, tất cả những phương pháp trên chỉ dừng ở việc giúp người tự kỷ thích nghi xã hội và tăng khả năng độc lập, chứ không giúp họ trở nên “bình thường” theo tiêu chuẩn của số đông.

Thay vì tìm cách “chữa”, cộng đồng quốc tế hiện nay hướng tới tính “đa dạng thần kinh” (neurodiversity) - chấp nhận sự khác biệt này như một phần bản sắc của họ. Mục tiêu là xây dựng một xã hội công bằng và bao dung hơn đối với những cá nhân có sự phát triển và chức năng thần kinh khác biệt, giúp họ có thể hoà nhập trong một thế giới vốn được thiết kế cho những người có hệ thần kinh điển hình (neurotypical).

2. Chỉ có trẻ em mới bị tự kỷ

Nếu bạn từng tin tự kỷ là “hội chứng của trẻ con” và sẽ biến mất khi trưởng thành, thì bạn đã vô tình bỏ qua một hành trình dài đầy nỗ lực của những người lớn tự kỷ.

Tự kỷ là một đặc điểm sinh học đi cùng bạn suốt cả cuộc đời. | Nguồn: Unsplash

Thực tế, tự kỷ không phải là một “giai đoạn” chỉ kéo dài đến hết tuổi vị thành niên, đó là một đặc điểm sinh học đi cùng bạn suốt cả cuộc đời. Sự nhầm lẫn này có thể là kết quả của hiệu ứng đóng khung (framing effect), khi các nghiên cứu và sản phẩm truyền thông trong quá khứ thường chỉ tập trung vào một nhóm trẻ nhỏ, vô tình biến những người lớn tự kỷ trở nên “vô hình” trong mắt xã hội.

Mặc dù các đặc điểm của người tự kỷ thường biểu hiện rõ trước 3 tuổi. Thế nhưng, với những trường hợp không được chẩn đoán khi còn nhỏ hoặc có các triệu chứng nhẹ như hội chứng ASD mức độ 1 (thường được biết đến với tên cũ: Hội chứng Asperger), họ chỉ thực sự nhận ra sự khác biệt khi bước vào tuổi trưởng thành, khi có cảm giác “lệch nhịp” so với phần còn lại của thế giới. Vậy nên, người tự kỷ không “hết” tự kỷ khi lớn lên, họ chỉ trở thành người lớn tự kỷ.

3. Người tự kỷ nào cũng là thiên tài hoặc có năng khiếu đặc biệt

Có lẽ, ảnh hưởng từ những bộ phim như Extraordinary Attorney Woo hay The Good Doctor khiến nhiều người trong chúng ta tin rằng dường như người tự kỷ nào cũng là một thiên tài (savant syndrome). Tuy nhiên, đời không như phim, cũng chẳng như tiểu thuyết. Thực tế, chỉ khoảng 10% người tự kỷ có khả năng đặc biệt vượt trội như trí nhớ hình ảnh, tính toán nhanh. Những người này được xếp vào nhóm tự kỷ chức năng cao (high-functioning autism - HFA), với trí thông minh và kỹ năng ngôn ngữ ở mức trung bình hoặc trên trung bình, có khả năng hoạt động độc lập, và năng lực xuất sắc trong một số lĩnh vực như toán học, khoa học hoặc âm nhạc. 90% còn lại được xếp vào nhóm tự kỷ chức năng thấp (low-functioning autism - LFA) với một số khiếm khuyết về trí tuệ và phát triển, hạn chế trong sinh hoạt hằng ngày và giao tiếp xã hội.

Nhân vật Woo Young-woo, nữ luật sư mắc chứng tự kỷ nhưng lại sở hữu một trí tuệ siêu phàm trong Extraordinary Attorney Woo - bộ phim Hàn Quốc lọt vào danh sách Top 10 Netflix toàn cầu. | Nguồn: South China Morning Post

Thực tế, sự tôn trọng mà chúng ta dành cho những “thiên tài tự kỷ” trên màn ảnh thường là một loại thấu cảm có điều kiện. Bạn có thể cảm phục Woo Young-woo vì cô ấy có trí nhớ siêu phàm giúp thân chủ thắng kiện, hay cũng có thể ngưỡng mộ Shaun Murphy vì anh ấy có đôi tay vàng cứu sống bệnh nhân. Nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu một người tự kỷ không thật sự “rực rỡ” như thế? Liệu họ có còn nhận được sự kiên nhẫn và bao dung tương tự?

Việc lãng mạn hóa người mắc hội chứng rối loạn phổ tự kỷ thành một người “siêu năng lực” sẽ vô tình đẩy 90% những người còn lại vào bóng tối. Khi xã hội chỉ chấp nhận sự khác biệt nếu nó đi kèm với sự ưu việt, tức là họ đang gián tiếp khẳng định rằng: sự tồn tại của bạn chỉ có giá trị khi bạn có ích.

Vậy nên, chúng ta cần học cách tách rời năng lực khỏi nhân phẩm. Bởi lẽ, sự thấu hiểu không phải là trầm trồ trước những khả năng dị biệt, mà nằm ở việc chúng ta sẵn sàng đón nhận những người có đôi chút khác biệt.

4. Tự kỷ là do cách giáo dục của cha mẹ

Vào những năm 50-60, thế giới từng tin rằng sự lạnh lùng hoặc xa cách của người mẹ là nguyên nhân dẫn đến tình trạng tự kỷ của con cái. Vậy là suốt hàng trăm năm sau đó, khi một đứa trẻ được chẩn đoán tự kỷ, người ta không hỏi “đứa trẻ cần gì?”, nhưng chỉ chăm chăm tò mò liệu “người mẹ đã làm sai điều gì?” để con mình ra “nông nỗi” ấy. Thậm chí, từng có một giả thuyết lỗi thời với tên gọi “Bà mẹ tủ lạnh” (Refrigerator Mother Theory) nhằm chỉ trích những người mẹ… vì đã để con mình tự kỷ. Đây là quan điểm độc hại nhất và đã được khoa học chứng minh là sai hoàn toàn.

Tự kỷ ở trẻ không phải do cách giáo dục hay nuôi dạy của cha mẹ. | Nguồn: Unsplash

Tự kỷ không phải do cách giáo dục hay nuôi dạy của cha mẹ. Tự kỷ là một dạng rối loạn phát triển não bộ phức tạp, trong đó, nguyên nhân chủ yếu đến từ yếu tố di truyền, đột biến gen và môi trường trong thai kỳ (như tuổi cha mẹ cao, mẹ nhiễm virus, sức khỏe mẹ khi mang thai). Sự chăm sóc của cha mẹ chỉ đóng vai trò hỗ trợ can thiệp, không phải nguyên nhân gây ra tự kỷ ở trẻ. Vậy nên, việc đổ lỗi cho cha mẹ không chỉ thiếu căn cứ khoa học mà còn là một sự tàn nhẫn về mặt xã hội, đẩy những gia đình vốn đã khó khăn vào hố sâu của tội lỗi.

Đặc biệt ở Việt Nam, khi những định kiến về “nghiệp” và “luân hồi” vẫn còn hằn sâu trong nếp nghĩ, sự ra đời của một đứa trẻ “được cho là không bình thường” dễ bị bóp méo thành một hình phạt cho những lỗi lầm tiền kiếp. Thay vì nhìn nhận tự kỷ dưới góc độ sinh học, xã hội lại vô tình đặt lên vai những người làm cha, làm mẹ chiếc áo của sự mặc cảm và tội lỗi. Cha mẹ vừa phải gánh vác trách nhiệm chăm sóc con cái, vừa phải âm thầm chịu đựng “sự kỳ thị” như một bản án vô hình.

Hệ quả là, nhiều bậc phụ huynh đã rơi vào vòng xoáy của sự sụp đổ và đổ lỗi lẫn nhau. Không ít người đã chọn cách “có bệnh thì vái tứ phương”, bấu víu vào những niềm tin dị đoan như chiếc phao cứu sinh cuối cùng, chỉ để xoa dịu nỗi đau và hy vọng tìm thấy lối thoát cho đứa trẻ. Trong khi trên thực tế, tự kỷ là một hội chứng có thể cải thiện nhờ phát hiện sớm và can thiệp khoa học để được hỗ trợ đúng lúc.

5. Người tự kỷ không muốn kết bạn

Y như bao người, người tự kỷ cũng khao khát có những kết nối xã hội và tình bạn sâu sắc. Tuy nhiên, các kích thích từ môi trường như tiếng ồn, ánh sáng, đám đông và khả năng hạn chế trong việc nắm bắt các ẩn ý xã hội (social cues) khiến giao tiếp trở nên kiệt sức với họ. Nếu tìm hiểu về những giác quan của người tự kỷ, bạn sẽ hiểu rằng họ không chọn cô độc, mà đang cố gắng bảo vệ hệ thần kinh nhạy cảm của mình khỏi sự quá tải của thế giới bên ngoài.

Y như bao người, người tự kỷ cũng khao khát có những kết nối xã hội và tình bạn sâu sắc. | Nguồn: Pixabay

Hầu hết người tự kỷ đều phải chung sống với tình trạng rối loạn xử lý cảm giác (sensory processing disorder). Đây tình trạng não và hệ thần kinh gặp khó khăn trong việc xử lý hoặc tích hợp kích thích từ môi trường, một trong số đó bao gồm sự khiếm khuyết của bộ lọc thông tin (sensory gating - tạm dịch: cổng gác giác quan).

Về cơ bản, một hệ thần kinh điển hình sở hữu khả năng tự động phân loại thông tin. Đó là lý do vì sao khi bạn ngồi ở quán cà phê tán gẫu cùng bạn bè, não sẽ tự động “tắt” các đường truyền gây nhiễu khác như: tiếng máy pha cà phê, tiếng xe, tiếng em bé khóc hay những mùi hương hỗn tạp để bạn tập trung hoàn toàn vào câu chuyện của người đối diện.

Tuy nhiên, với người tự kỷ, bộ lọc này lại vận hành theo một cơ chế hoàn toàn khác biệt. Với họ, mọi kích thích đều có cường độ tương đương nhau. Vậy nên, họ sẽ cảm thấy vô cùng khó khăn khi cố gắng duy trì cuộc trò chuyện với người khác.

Kết

Trên đây là 5 hiểu lầm thường gặp nhất về người tự kỷ. Hy vọng bài viết này có thể là một bước nhỏ, để chúng ta bắt đầu tháo gỡ những “chẩn đoán” sai lệch đã vô tình áp đặt lên họ bấy lâu nay.

Mỗi hiểu lầm được xóa bỏ là một rào cản được gỡ xuống, trả lại cho họ quyền được tồn tại như một bản thể độc lập, thay vì một “ca lâm sàng” cần được “theo dõi và chữa trị”.

Và biết đâu, điều chúng ta gọi là “khác biệt” chỉ đơn giản là một cách tồn tại khác, không cần phải được sửa chữa, chỉ cần được thấu hiểu.

Giáo dục không chỉ là câu chuyện bằng cấp: Góc nhìn từ Hiệu trưởng Trường Đại học Việt Đức

Trieu Vi — Mon, 30 Mar 2026 10:00:00 +0000

Trong hai thập kỷ qua, nền kinh tế Việt Nam đang trải qua giai đoạn phát triển mạnh mẽ với mục tiêu lọt vào top 20 nền kinh tế toàn cầu. Để đạt được tham vọng vĩ mô này, nguồn nhân lực chất lượng cao được xem là yếu tố đầu vào then chốt. Giải bài toán nhân sự không chỉ là câu chuyện của các doanh nghiệp, mà còn là trọng trách của hệ thống giáo dục đại học.

Góp mặt trong tập 381 của podcast Vietnam Innovators, GS. TS. René Thiele – Hiệu trưởng Trường Đại học Việt Đức (VGU) – đã đưa ra những phân tích sâu sắc về sự dịch chuyển của thị trường lao động và hướng đi mới của giáo dục. Từng là Giáo sư về thông tin không gian (geospatial information) và giữ ghế Phó Hiệu trưởng tại một đại học ở Frankfurt (Đức), ông chia sẻ rằng mình quyết định làm việc tại Việt Nam vì ấn tượng trước tăng trưởng kinh tế của đất nước, tiềm năng giáo dục ở khu vực phía Nam và tình yêu dành cho Việt Nam.

Khách mời tập podcast thứ 381 của Vietnam Innovators – GS. TS. René Thiele, Hiệu trưởng Trường Đại học Việt Đức (VGU). | Nguồn: Khooa Nguyễn cho Vietcetera

Hành trình 18 năm kiến tạo "ngọn hải đăng" tri thức

Nhìn về lịch sử hình thành Trường Đại học Việt Đức, GS. TS. René Thiele gọi đây là một dự án "hải đăng" mang tính biểu tượng trong ngoại giao. Khởi xướng từ năm 2005, VGU mang sứ mệnh chuyển giao tinh hoa trong triết lý giáo dục, tiêu chuẩn chất lượng và phương pháp nghiên cứu của Đức. Nếu Ngôi nhà Đức (Deutsches Haus) tại TP.HCM đại diện cho sự tinh túy của kỹ thuật và thiết kế Đức, thì VGU được kỳ vọng sẽ trở thành biểu tượng tri thức củng cố mối quan hệ đối tác chiến lược giữa hai quốc gia.

Lý giải về quyết định đặt khuôn viên của trường tại tỉnh Bình Dương, Giáo sư René Thiele phân tích đây là một chiến lược mang tính thực tiễn cao. | Nguồn: Khooa Nguyễn cho Vietcetera

Dưới góc nhìn của Giáo sư, Bình Dương hiện là "thủ phủ" sản xuất công nghệ cao, nơi quy tụ nhiều tập đoàn đa quốc gia. Việc đặt một khuôn viên đại học thực thụ ngay giữa trái tim của các khu công nghiệp giúp nhà trường dễ dàng kết nối hoạt động nghiên cứu với thực tiễn. Đồng thời, mô hình này mở ra vô vàn cơ hội thực tập và tiếp cận công việc cho khoảng 4.000 sinh viên đang theo học tại trường.

Hơn cả việc chọn ngành: Tư duy toàn cầu và văn hóa "dám sai"

Trước làn sóng trí tuệ nhân tạo và tự động hóa, nỗi lo về việc chọn ngành học sao cho không bị "lỗi thời" luôn thường trực nơi các bậc phụ huynh. Giải đáp nỗi lo này, GS. TS. Thiele tin rằng kiến thức chuyên ngành có thể tích lũy ở bất cứ đâu, nhưng thứ quan trọng nhất mà một trường đại học cần trang bị cho sinh viên chính là năng lực tư duy toàn cầu và kỹ năng giải quyết vấn đề liên ngành.

Trực tiếp quan sát giới trẻ Việt Nam, ông ví họ như những "miếng bọt biển" – khao khát hấp thụ kiến thức và cực kỳ bền bỉ. Tuy nhiên, dưới nhãn quan của một nhà giáo dục phương Tây, ông thẳng thắn chỉ ra một "điểm trũng" hệ thống: "Sinh viên đôi khi chưa thực sự hiểu tại sao mình phải nghiên cứu một vấn đề, và thiếu hụt rõ nhất chính là sự sẵn sàng tham gia vào các cuộc thảo luận phản biện."

Theo GS. TS. Thiele, áp lực phải trở nên hoàn hảo khiến nhiều người trẻ sợ mắc sai lầm. Để xoay chuyển điều này, ông thúc đẩy một môi trường học thuật mở tại VGU – nơi sinh viên được tự do phản biện mà không sợ mếch lòng, và quan trọng nhất là học cách tự chịu trách nhiệm về bản thân.

"Ngã bao nhiêu lần không quan trọng, quan trọng là bạn đứng dậy bao nhiêu lần", vị Hiệu trưởng nhấn mạnh. | Nguồn: Khooa Nguyễn cho Vietcetera

Bài toán nhân lực khi nền kinh tế chuyển dịch

GS. TS. Thiele tin rằng Việt Nam đang trải qua một giai đoạn chuyển dịch mang tính nền tảng: từ nền kinh tế tập trung vào hiệu suất sản xuất sang vị thế của một trung tâm đổi mới sáng tạo và tạo ra tài sản trí tuệ.

Tuy nhiên, đà tăng trưởng này có thể bị đình trệ nếu nguồn cung nhân tài chất lượng cao không theo kịp. Ông dẫn chứng những ví dụ thực tế: một đối tác công nghiệp cần 500 kỹ sư mỗi năm, nguồn lực khổng lồ cho các dự án đường sắt tốc độ cao, hay sự khan hiếm Giám đốc Công nghệ (CTO) dày dặn kinh nghiệm trong mảng thương mại điện tử còn khá non trẻ.

Những khoảng trống nhân tài khổng lồ này, đặc biệt là ở cấp độ lãnh đạo và chuyên môn cao, chính là thách thức mà VGU đặt mục tiêu giải quyết. Nhà trường đang tích cực định hình thị trường lao động tương lai bằng cách đào tạo nhân tài trong các ngành trọng điểm:

Năng lượng tái tạo
Logistics và quản lý chuỗi cung ứng
Cơ điện tử và kỹ thuật y sinh
Khoa học máy tính và công nghệ di động
Trí tuệ nhân tạo (AI)
Bán dẫn
Sản xuất thông minh
Kinh doanh số & Fintech

Mục tiêu cốt lõi là giúp Việt Nam đạt được sự tự chủ về công nghiệp, năng lượng và công nghệ trong 10-15 năm tới thông qua đội ngũ nhân lực tự lực và tài năng bản địa.

Theo hiệu trưởng, mục tiêu cốt lõi là giúp Việt Nam đạt được sự tự chủ về công nghiệp và công nghệ trong 10-15 năm tới bằng chính nội lực từ đội ngũ nhân tài bản địa. | Nguồn: Khooa Nguyễn cho Vietcetera

Trải nghiệm chuẩn Đức: Bệ phóng ra đấu trường quốc tế

Thảo luận về lợi thế cạnh tranh, Giáo sư Thiele nhấn mạnh di sản của giáo dục Đức: không chỉ dạy cách dùng công nghệ, mà buộc sinh viên phải thấu hiểu bản chất cốt lõi. Trải nghiệm học thuật này được định danh qua ba trụ cột:

Chương trình Bằng đôi: Thay vì chỉ nhận bằng trong nước, sinh viên tốt nghiệp sẽ sở hữu song song bằng của VGU và một trường đại học đối tác tại Đức. 100% chương trình giảng dạy bằng tiếng Anh bởi các giáo sư tốt nghiệp toàn cầu. Bằng đôi này là "minh chứng sắc bén cho việc sinh viên đã đáp ứng đầy đủ những tiêu chuẩn khát khe nhất của Châu Âu," từ đó mở ra một lợi thế rất lớn trên thị trường việc làm toàn cầu.
Trải nghiệm quốc tế thực thụ: Bước ra khỏi vùng an toàn là bài học đầu tiên của sự trưởng thành. Ông khuyến khích sinh viên tận dụng cơ hội sang Đức trao đổi ít nhất một học kỳ. Việc tham gia vào một "học kỳ mùa đông" lạ lẫm tại Châu Âu là chất xúc tác mạnh mẽ giúp sinh viên bứt phá và nâng cao khả năng thích nghi.
Khuôn viên như một "xã hội thu nhỏ": Việc phần lớn sinh viên sống trong ký túc xá ngay tại trường biến VGU thành một hệ sinh thái khép kín. Đây không chỉ là nơi học tập mà còn là không gian tương tác văn hóa, chuẩn bị tâm thế vững chắc "trước khi các em thực sự bước vào môi trường làm việc phức tạp của các tập đoàn đa quốc gia."

Chính nhờ hệ sinh thái toàn diện này, VGU không chỉ làm tốt vai trò truyền đạt kiến thức, mà trường còn đang định hình nên "diện mạo nền giáo dục của thế hệ tiếp theo tại Việt Nam, cũng như vai trò của nó trong việc kiến tạo sự sẵn sàng vươn ra toàn cầu" - Host Hảo Trần đúc kết. | Nguồn: Khooa Nguyễn cho Vietcetera

Bệ phóng cho thế hệ tinh hoa

Giáo dục chưa bao giờ chỉ nằm ở tấm bằng; đó là hành trình nhào nặn nhân cách và xây dựng tương lai đất nước. Thấu hiểu sâu sắc văn hóa Á Đông – nơi cha mẹ thường có ảnh hưởng lớn đến lựa chọn của con cái – GS. TS. René Thiele gửi gắm thông điệp tới những người trẻ trước ngưỡng cửa đại học:

Hãy can đảm theo đuổi ước mơ, lắng nghe tiếng gọi của trái tim và tự xây dựng một tầm nhìn riêng cho cuộc đời mình.

Dưới sự dẫn dắt của một vị Hiệu trưởng có tầm nhìn toàn cầu, VGU đang trở thành bệ phóng cho một thế hệ tinh hoa mới: vững chuyên môn, sắc sảo trong tư duy phản biện và đủ bản lĩnh để đưa nền kinh tế đổi mới của Việt Nam thăng hạng trên bản đồ thế giới.

Petrodollar sắp không còn là đơn vị tiền tệ xăng dầu thế giới?

Gấm Võ — Tue, 31 Mar 2026 00:00:00 +0000

1. Chuyện gì đã xảy ra?

Trong những ngày gần đây, có một vài nghi vấn rộ lên rằng: Iran đang thực hiện chiến lược “đổi Nhân dân tệ lấy lối đi qua Hormuz” để làm suy yếu cả hệ thống Petrodollar - thứ giúp Mỹ giữ “thế độc tôn” tài chính toàn cầu trong suốt hơn nửa thế kỷ qua.

2. Petrodollar là gì?

Petrodollar là hệ thống tài chính toàn cầu, trong đó dầu mỏ - thứ hàng hóa “được săn đón nhất” thời điểm hiện tại - được định giá và giao dịch chủ yếu bằng đồng đô la Mỹ (USD).

Để hình dung một cách dễ hiểu hơn, thì dù bạn đến từ Nhật, Đức hay Việt Nam, nếu bạn muốn mua dầu từ các nước xuất khẩu (như Saudi Arabia), bạn không thể dùng yên, euro hay VND. Bạn bắt buộc phải đổi tiền của mình sang USD để thanh toán.

Hệ thống này tạo ra một “nhu cầu vĩnh cửu” cho đồng đô la Mỹ. Nghĩa là chừng nào thế giới còn cần dầu, chừng đó thế giới còn cần đến USD. Chính điều này đã giúp Mỹ duy trì được vị thế độc tôn về tài chính, cho phép họ in tiền và vay nợ với những đặc quyền mà không phải quốc gia nào muốn cũng có được.

Nguồn: ONUS

3. Nguồn gốc của Petrodollar

Hệ thống Petrodollar được lập nên vào năm 1974. Tuy nhiên, trước Petrodollar, Bretton Woods - ra đời năm 1944 - từng là hệ thống tiền tệ quốc tế.

Trước Bretton Woods ra đời, vàng được xem là phương tiện thanh toán và cất trữ, là hệ thống tiền tệ quốc tế được châu Âu thừa nhận từ những năm 1870. Khi này, các quốc gia muốn phát hành tiền phải dựa vào số vàng đang nắm giữ. Tuy nhiên, sau một loạt các cuộc khủng hoảng kinh tế và Chiến tranh thế giới thứ II, hệ thống tiền tệ của nền kinh tế thế giới cho thấy cần được nâng cấp. Nhiều quốc gia đã hoãn lại việc sử dụng chế độ bản vị vàng trong các giao dịch thương mại, dẫn đến lý do lập nên Bretton Woods.

Bretton Woods được Quỹ Tiền tệ Quốc tế điều hành khá thuận lợi sau Chiến tranh Thế giới lần II. Theo hiệp định mới này, tất cả các quốc gia cố định giá trị đồng tiền theo vàng nhưng không đòi hỏi chuyển đổi đồng tiền quốc gia đó ra vàng, ngoại trừ đồng Đô la Mỹ (35 US$ cho 1 ounce vàng). Với cách hiểu này, một quốc gia nếu muốn ước tính đồng tiền của mình dựa trên vàng sẽ quy đổi: Tiền quốc gia A -> USD -> vàng.

Nhưng hệ thống này cũng đã sụp đổ vào năm 1971, sau khi Tổng thống Richard Nixon đơn phương tuyên bố đóng cửa “gold window” – chấm dứt việc đổi USD lấy vàng theo yêu cầu của các ngân hàng trung ương nước ngoài. Lý do chấm dứt đến từ việc Mỹ chi tiêu ra nước ngoài nhiều hơn thu về (chiến tranh, nhập khẩu...), dẫn đến thâm hụt kéo dài và phải phát hành thêm USD, trong khi lượng vàng dự trữ không đủ để đảm bảo. Điều này làm các quốc gia mất niềm tin và đồng loạt đổi USD lấy vàng, buộc Mỹ phải ngừng chuyển đổi, kéo theo đồng USD đứng trước nguy cơ trở thành “tờ giấy lộn” không giá trị.

Chỉ số ngoại tệ của đồng Đô la Mỹ theo IMF (Quỹ Tiền tệ Quốc tế). | Nguồn: TS. Đoàn Tranh - Trường Đại học Duy Tân

Để cứu vãn vị thế siêu cường, Mỹ cần một “vật bảo chứng” mới thay thế cho vàng. Và họ đã tìm thấy nó ở Trung Đông. Vào năm 1974, thông qua một loạt các cuộc “thương thảo” kín (chỉ được công khai từ 2016), Mỹ và Saudi Arabia đã thực hiện một “cú bắt tay” lịch sử:

Mỹ cam kết bảo trợ quân sự và cung cấp vũ khí cho Saudi Arabia (anh cả của khối OPEC - Tổ chức các nước sản xuất dầu mỏ).
Ngược lại, Saudi Arabia phải niêm yết giá dầu bằng USD và dùng số tiền bán dầu dư thừa để mua trái phiếu Chính phủ Mỹ.

Cuối những năm 1970, hầu hết các nước OPEC đã theo chân Saudi trong chương trình “đổi dầu lấy đô la” này. Cú bắt tay giữa 2 nước đã chính thức khai sinh ra kỷ nguyên mới - kỷ nguyên dầu mỏ Petrodollar. Trật tự Petrodollar này cơ bản được duy trì nguyên vẹn đến nay.

3. Tuy nhiên, không có nghĩa là duy trì mãi mãi?

Theo các nghi vấn đặt ra, Iran đang biến eo biển Hormuz - huyết mạch hàng hải quan trọng nhất thế giới, nơi luân chuyển 20% lượng dầu toàn cầu, thành một đòn bẩy chiến lược nhằm thách thức trực diện vị thế của Mỹ.

Cụ thể, các nghi vấn này cho rằng Iran đang thực hiện chính sách “đổi Nhân dân tệ lấy lối đi qua Hormuz”. Nếu điều này trở thành sự thật, vấn đề không còn dừng lại ở việc lưu thông hàng hóa, mà là sự thay đổi hoàn toàn cấu trúc tài chính năng lượng toàn cầu.

Nguồn: Reuters

Và nếu đúng, sự thách thức này chỉ là một phần trong một làn sóng lớn hơn mang tên Petroyuan. Trung Quốc - với tư cách là quốc gia nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới, đang ráo riết thúc đẩy việc sử dụng đồng Nhân dân tệ trong các hợp đồng năng lượng dài hạn. Đầu năm 2023, Saudi Arabia - “đồng tác giả” của hệ thống Petrodollar - tuyên bố sẵn sàng thảo luận về việc giao dịch dầu mỏ bằng các loại tiền tệ khác: một sự “rạn nứt” mang tính biểu tượng trong mối quan hệ “vàng đen - đô la” vốn tưởng chừng không thể phá vỡ.

Thỏa thuận Petrodollar 50 năm giữa Mỹ và Saudi Arabia đã hết hạn vào ngày 09/06/2024 và không được gia hạn. Điều này góp phần thúc đẩy xu hướng Phi đô la hóa (De-dollarization) đang lan rộng trong khối BRICS (bao gồm các cường quốc mới nổi như Nga, Ấn Độ, Brazil). Việc Mỹ sử dụng USD và hệ thống thanh toán quốc tế như một vũ khí trừng phạt kinh tế đã khiến các quốc gia này nhận ra sự rủi ro khi “bỏ tất cả trứng vào một giỏ”. Họ đang nỗ lực xây dựng các hệ thống thanh toán thay thế để giảm sự phụ thuộc, tạo nên một thị trường tài chính đa cực và khó đoán hơn.

Chính vì vậy, khả năng Petrodollar suy giảm vai trò không phải là điều không thể, song trong thời gian ngắn hạn, kịch bản này được đánh giá là khó xảy ra. Giới chuyên gia nhận định rằng đồng USD sẽ không thể bị “truất ngôi” trong một sớm một chiều. Theo dữ liệu từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), đồng USD vẫn chiếm xấp xỉ 56 - 57% tổng dự trữ ngoại tệ được phân bổ, cao nhất toàn cầu.

Vào ngày 09/06/2024, thỏa thuận an ninh kéo dài 50 năm giữa Saudi Arabia và Mỹ đã hết hạn, một trong những quy tắc mang tính bao trùm là quá trình bán dầu và các hàng hóa khác độc quyền được thanh toán bằng USD. | Nguồn: ATTA KENARE/AFP

4. Vì sao chúng ta cần quan tâm?

Nếu bạn đọc đến đây và tự hỏi: “Chuyện của các ông trùm dầu mỏ và Mỹ thì liên quan gì đến một đứa đang cắm đầu ngồi trong văn phòng từ 9g sáng tới 5g chiều ở Việt Nam?”, thì câu trả lời chính là: nó là một “hệ điều hành” đang chạy ngầm phía sau mọi giao dịch hằng ngày của bạn.

Tưởng tượng hệ thống Petrodollar là một chiếc neo giữ cho giá trị đồng USD luôn ở mức cao do nhu cầu mua dầu toàn cầu. Nếu chiếc neo này bị lỏng lẻo, tức là khi thế giới không còn mặn mà với việc tích trữ USD, mặc nhiên giá trị đồng tiền này sẽ bắt đầu suy yếu.

Lúc này, một hiện tượng mang tên “lạm phát nhập khẩu” tiềm ẩn sẽ xuất hiện. Khi Petrodollar lung lay, thị trường tài chính quốc tế có thể rơi vào bất ổn. Đồng USD tuy có thể mất giá so với các tài sản trú ẩn như vàng, nhưng điều đáng lo ngại hơn là các mặt hàng chiến lược, đặc biệt là năng lượng và nguyên liệu, sẽ biến động mạnh.

Hầu hết linh kiện công nghệ, từ chip điện thoại đến các dịch vụ số, đều được định giá bằng USD. Khi chuỗi cung ứng toàn cầu bị xáo trộn bởi sự thay đổi trong hệ thống thanh toán dầu mỏ, chi phí logistics và đầu vào tăng cao, giá thành sản phẩm cuối cùng vẫn có thể leo thang. Bạn có thể sẽ phải chi trả nhiều hơn cho cùng một chiếc laptop hay một gói đăng ký dịch vụ quốc tế, không chỉ vì tỷ giá, mà còn vì những cú sốc từ nền tảng năng lượng - thứ làm biến động mọi mặt bằng giá.

Nguồn: Thanh Hiệp cho Báo Tuổi trẻ

Việc hiểu về Petrodollar giúp bạn nhìn xuyên qua “lớp sương mù” của các bản tin thời sự để thấy rằng: đằng sau những tranh chấp eo biển hay các lệnh trừng phạt kinh tế là một cuộc ngầm dự đoán ai sẽ là người cầm trịch cuộc chơi tài chính toàn cầu. Nắm bắt được quy luật của Petrodollar chính là cách để bạn không bị động trước những thay đổi của thế giới, từ đó đưa ra những quyết định tài chính cá nhân thông minh và nhạy bén hơn.

9 Lời nói dối nào không cần đến Cá tháng tư bạn vẫn đang nghe hoặc sử dụng?

Gấm Võ — Wed, 01 Apr 2026 03:26:41 +0000

Nói dối có muôn vàn hình thức. Có người phóng đại hoặc giảm nhẹ để câu chuyện rẽ sang hướng khác, có người buông những lời hứa suông cho qua chuyện. Và đôi khi, im lặng cũng là một kiểu nói dối - một cách che đi những sự thật phũ phàng.

Theo Bella DePaulo, một nhà tâm lý học tại Đại học Virginia, cả nam và nữ đều nói dối trong khoảng 20% các cuộc trò chuyện kéo dài từ 10 phút trở lên. Điều đó cho thấy, chúng ta nói dối nhiều hơn những gì mình tưởng, đôi khi còn không nhận thức được rằng lời vừa thốt ra cũng là một dạng “dối trá”.

1. “Mai mốt con không dám nữa”

Tình huống:

Tại sao đi chơi quên giờ về ăn cơm?
(Nước mắt ngắn, nước mắt dài) Con xin lỗi mẹ, mai mốt con không dám nữa.

Nếu Việt Nam là nơi sản xuất ra những bà mẹ theo lô thì các đứa con cũng thế. “Mai mốt con không dám nữa” là câu nói dối đầu đời của hầu hết mọi đứa trẻ, hay nói đúng hơn đó là “chiến thuật sinh tồn” mỗi khi đối diện với chiếc roi mây của cha và “tiếng la” đanh thép của mẹ.

“Mai mốt con không dám nữa” là câu nói dối đầu đời của hầu hết mọi đứa trẻ. | Nguồn: CafeF

Sự thật:

Thực tế “mai mốt” là một thời điểm chưa xác định trong tương lai, và hai chữ “không dám” chỉ có hiệu lực cho đến khi... đám bạn hàng xóm rủ đi bắn bi giữa trưa nắng 12 giờ tiếp. Đương nhiên với sự ngây thơ, hối lỗi kèm một chút sợ hãi lúc đó, lời nói của chúng ta hoàn toàn xuất phát từ sự chân thành, đến mức bản thân cũng tin là mình sẽ ngoan thật.

2. “Đang trên đường đi, 15 phút nữa có mặt”

Tình huống:

Mày tới đâu rồi?
Sắp tới rồi, 15 phút nữa.

Sự thật:

Trong từ điển của nhiều người, “đang trên đường” và “sắp tới” là khái niệm ám chỉ rằng tinh thần đã sẵn sàng xuất phát còn thân xác thì… chưa. Đó có thể lúc lúc họ:

Mới bước chân vào nhà tắm
Đang kẻ chân mày
Tìm chìa khóa xe

…

Nguồn: Dịu Dàng Comic

Vì vậy, con số “15 phút” tuy cụ thể nhưng rất mơ hồ, có khi là 45 phút, có khi cả tiếng, cũng có khi lúc chúng ta chuẩn bị đứng lên ra về thì họ xuất hiện.

Vô lý là dù có nghe câu này bao nhiêu lần, nhiều người vẫn tin một cách “mù quáng”, hoặc không tin thì cũng không biết phải làm gì ngoài chờ đợi. Thôi cứ xem như đây là một lời nói dối “nhân đạo”, ít nhất là người ta vẫn còn thắp lên tia hy vọng mong manh cho mình.

3. “Bữa nào đi cà phê”

Tình huống:

Dạo này sao rồi? Ở chung thành phố mà cả năm trời không gặp.
Ừa, thế để bữa nào đi cà phê tám chuyện chơi.

Nguồn: Gia đình mới

Sự thật:

Trong tâm lý học, người ta gọi đây là “sự trì hoãn lạc quan” (Optimistic Procrastination). Chúng ta có xu hướng coi “bản thân của ngày mai” là một siêu anh hùng có năng suất vô hạn và ý chí sắt đá, khác hẳn với “bản thân lười biếng” của hiện tại.

Sự thật phũ phàng, sau khi ngủ dậy, bạn vẫn là bạn, với đúng mức năng lượng và sự lười biếng đó, chỉ có deadline là gần sát hơn và “đống mỡ thừa” tích tụ nhiều hơn một chút. Cuối cùng, “ngày mai” lại trở thành “ngày kia”, chu kỳ này lặp lại cho đến khi... nước đến chân mới nhảy.

9. “Tôi đã đọc và đồng ý với mọi điều khoản”

Tình huống:

Khi cài một chiếc app mới, bạn thấy hiện ra một trang văn bản toàn chữ nhỏ li ti như kiến bò. Bạn lướt vèo xuống phía dưới cùng và nhấn “Đồng ý” với một sự quyết đoán, không có một giây nào gọi là chần chừ.

Nguồn: Báo Thanh Niên

Sự thật:

Ở trong trạng thái “quá tải thông tin”, chúng ta ưu tiên sự tiện lợi lên hàng đầu bằng cách nôn nóng bằng lòng với mọi điều khoản mà các nhà sản xuất đưa ra. Nhưng sự thật là chúng ta chẳng biết mình vừa “bán” thông tin cá nhân hay quyền truy cập ảnh cho ai, vì ai cũng làm thế nên chúng ta cảm thấy an toàn, giống như đang chấp nhận rủi ro trong sự ngây thơ có tính toán.

Liệu có “xấu xa” khi ta liên tục buông ra những lời nói dối?

Để trả lời câu hỏi này, trước tiên bạn cần xác định rõ khi nào lời nói dối của mình là vô hại (white lie) và khi nào nó gây ảnh hưởng đến người khác. Ở một khía cạnh khác, chúng ta còn có những lời nói dối được gọi là paternalistic lie - nghĩa là lời nói dối đến từ “ý tốt” nhưng kết quả lại không tốt như ta tưởng.

Trong tất cả những trường hợp trên, không phải lời nói dối nào cũng mang hướng tiêu cực. Chúng ta nói dối để giữ thể diện, để tránh làm tổn thương cảm xúc của nhau, để gây ấn tượng với đối phương, trốn tránh trách nhiệm, che dấu hành vi sai trái, ngăn chặn xung đột và còn nhiều lý do khác nữa.

Vậy làm thế nào để lời nói dối nhất thời của mình không gây tổn hại đến người khác, và cả bản thân ta?

1. Đừng để lời nói dối trở thành công cụ “trục lợi”

Lời nói dối của bạn sẽ dần trở nên độc hại khi nó bắt đầu được dùng để chiếm dụng nguồn lực của người khác, chẳng hạn như bạn nói dối “con bệnh” để đẩy phần việc của mình sang cho đồng nghiệp.

2. Đừng để lời nói dối vượt quá hạn sử dụng

Ví lời nói dối như một sản phẩm được con người sử dụng thì nó cũng nên được lắp đặt hạn sử dụng. Hẳn bạn vẫn còn nhớ cậu bé trong câu chuyện Cậu bé chăn cừu của Aesop. Cậu ta đã dùng lời nói dối “Có sói!” như trò chơi tiêu khiển, cho đến khi một ngày có sói thật xuất hiện và chẳng còn ai tin để đến cứu cậu nữa. Cái kết là đàn cừu của cậu trở thành “bữa ăn” ngon cho đàn sói.

Nguồn: Cậu bé chăn cừu

3. Đừng để lời nói dối khiến ta “yên tâm ảo”

Thay vì đối mặt với sự thật để sửa đổi, bạn dùng sự thỏa hiệp như một “liều thuốc gây mê” để cảm thấy dễ chịu tức thời. Nếu cứ tiếp tục tự lừa dối, bạn sẽ mãi dậm chân tại chỗ trong một phiên bản cũ kỹ, vì bạn đã quá quen với việc xoa dịu bản thân bằng những lời hứa hão huyền thay vì hành động thực tế.

Tóm lại…

Tháng tư là lời nói dối của anh, liệu có đúng? Khi dường như Cá Tháng Tư vốn dĩ cũng chỉ là một cái cớ để người ta “hợp pháp hóa” những cú lừa của mình. Thực tế thì ngày nào cũng có thể là mùng 1 tháng 4. Và tuy nói dối đôi khi là một nghệ thuật, nhưng sự thật cũng đáng được chấp nhận và đối diện bởi tất cả mọi người.

Nhà văn Phùng Thị Lệ Lý: “Chỉ khi đi qua bóng tối chiến tranh, ta mới thấu hiểu ánh sáng của hòa bình”

Hải My — Wed, 01 Apr 2026 06:00:00 +0000

Bà Phùng Thị Lệ Lý (Le Ly Hayslip) sinh năm 1949, được biết đến với nhiều vai trò: nhà văn, nhà hoạt động hòa bình với nhiều hoạt động thiện nguyện. Bà là tác giả của hai cuốn hồi ký đã tạo nên tiếng vang: Khi đất trời đảo lộn và Đứa trẻ thời chiến, người phụ nữ thời bình, đồng thời là nguyên mẫu của bộ phim kinh điển Heaven & Earth (1993) của đạo diễn lừng danh Oliver Stone.

Với một vài người - những người đã đi qua tro tàn của chiến tranh - “vết thương” dường như sẽ ngưng “rỉ máu” nếu quá khứ được vùi lấp, và người ta cứ thế bước tiếp trong sự lãng quên. Họ sợ nhắc về những vết sẹo, sợ cái chạm tay vào những ký ức trần trụi sẽ làm cơn đau thức giấc.

Nhưng với bà Phùng Thị Lệ Lý, người phụ nữ đã đi qua những ngày tháng chiến tranh khốc liệt nhất của lịch sử dân tộc, sự hòa giải chưa bao giờ nằm ở việc trốn chạy. Bà không chạy trốn để khép lại nỗi đau, mà chọn đối mặt, bao dung, thứ tha và hòa giải.

Đến với Have A Sip, bà mang theo câu chuyện của “một gốc tre đã cắm rễ sâu vào đất mẹ”. Suốt 40 năm bền bỉ, bà đã huy động hơn 113 triệu đô la để tái thiết y tế và giáo dục tại quê hương. Bà tự ví cuộc đời mình như loài tre, dẻo dai trước phong ba bão táp để rồi sau tất cả, bà giữ cho mình một tâm thế an nhiên lạ kỳ, một dáng vẻ tự tại giữa thái bình bằng chính những rễ sâu bám chặt vào lòng đất mẹ.

Bà Phùng Thị Lệ Lý (Le Ly Hayslip), được biết đến với nhiều vai trò: nhà văn, nhà hoạt động hòa bình với nhiều hoạt động thiện nguyện. | Nguồn: Khooa Nguyễn cho Vietcetera

Nhà văn Viet Thanh Nguyen từng viết rằng: “Việt Nam không phải là một cuộc chiến, Việt Nam là một quốc gia”. Tuy nhiên, tính biểu tượng của chiến tranh vẫn còn quá mạnh mẽ, ngay cả với những người trẻ chưa từng nếm trải bom đạn. Là một trong những tiếng nói đầu tiên kể về chiến tranh Việt Nam bằng ngôn ngữ quốc tế, giờ đây, khi nghĩ về khái niệm này, cảm giác trong bà là gì?

Nó không khác gì hôm nay cả. Mỗi khi nghe ngóng tin tức thế giới, tôi lại thấy đau lòng khi nhận ra nhân loại dường như vẫn chưa học hỏi được bao nhiêu từ quá khứ.

Chiến tranh không phải là câu chuyện riêng của thế hệ tôi. Trước đó, dân tộc ta đã trải qua ngàn năm Bắc thuộc, trăm năm chống Pháp, rồi đến những năm tháng đối đầu với Nhật, với Mỹ. Người trẻ ngày nay sinh ra trong một thời đại đặc biệt - các bạn cởi mở hơn, rắn rỏi hơn và đầy đủ hơn về vật chất, nhưng đôi khi lại thiếu đi những trải nghiệm xương máu mà thế hệ trước để lại.

Chính những kinh nghiệm đau thương ấy đã nhào nặn nên dáng hình Việt Nam hôm nay, tạo ra nền tảng để các bạn được hưởng thụ sự bình yên hiện tại. Đó là món nợ ân tình sâu sắc mà chúng ta phải tri ân: từ tổ tiên, dòng tộc, hàng xóm láng giềng đến cha mẹ, anh em - họ đã đánh đổi bằng cả máu thịt.

Người xưa có câu: “Có cây thì dây mới leo, có cột có kèo mới kéo đằng ta”. Một ngôi nhà muốn vững chãi phải có nền có móng rồi mới lên tường, lên mái. Ông bà, tổ tiên chính là nền móng, là gốc rễ của mỗi người. Tôi chỉ mong các bạn trẻ luôn ghi nhớ điều ấy: Chúng ta đứng thẳng hôm nay vì có những rễ sâu đã bám trụ vững vàng trong lòng đất mẹ gian khó.

Không phải ai cũng đủ dũng cảm để nhìn lại và càng ít người đủ can trường để kể lại cuộc đời mình một cách thành thật nhất. Trong cuốn sách của bà, dường như mọi chi tiết đều được phơi bày trần trụi, ngay cả những lời chê bai và định kiến. Động lực nào đã giúp bà chọn cách kể lại tất cả mà không hề che giấu?

Khi bắt tay viết cuốn sách đầu tiên, tôi đã phải đấu tranh tư tưởng rất nhiều. Quá khứ của tôi là một tảng đá nặng nề: một cô gái Việt Nam 16 tuổi có con với ông chủ, phải chịu đựng sự khinh miệt nghiệt ngã từ xã hội thời bấy giờ. Khi tôi lấy chồng Mỹ, người ta không ngần ngại ném vào mặt tôi những từ ngữ xúc phạm nhất: “con đĩ”. Danh xưng ấy cay nghiệt vô cùng, nhưng nó lại là một phần thực tế mà tôi không thể chối bỏ.

Tôi từng hỏi các con: “Mẹ nên kể hết sự thật hay giấu đi những phần tối tăm này?” và bọn chúng đã trả lời rất thẳng thắn: “Nếu định giấu giếm, thì mẹ viết sách để làm gì?”.

Bà Lý cho biết, bà viết sách không phải để phô trương, mà để thế giới hiểu, cảm thông và tha thứ. | Nguồn: Khooa Nguyễn cho Vietcetera

Đúng vậy, tôi viết không phải để phô trương, mà để thế giới hiểu, cảm thông và tha thứ. Tôi muốn họ hiểu về tình cảnh của dân tộc mình, về việc chiến tranh đã đẩy con người vào những bi kịch tàn khốc đến nhường nào. Tôi chấp nhận phơi bày tất cả những gì vốn bị coi là “xấu xa, tội lỗi, đê hèn” của bản thân. Nếu sự thật của tôi có thể đánh thức lương tri của người khác, trở thành bài học giáo dục cho thế hệ trẻ hay cho thế giới thấy chiến tranh ác độc ra sao, thì sự phơi bày đó hoàn toàn xứng đáng.

Sự tra tấn, hãm hiếp hay tù đày có thể giày vò thân xác, nhưng không bao giờ giết chết được tư tưởng. Thân xác chỉ là vỏ bọc, còn tư tưởng mới là thứ tồn tại vĩnh cửu. Một khi tư tưởng của bạn đủ vững chãi và chân thật, không một thế lực nào có thể tiêu diệt được nó. Đó chính là lý do tôi chọn kể tất cả, không giấu giếm bất cứ điều gì.

Có lẽ, tư tưởng ấy đã dắt bà bước ra khỏi những trang sách để bắt tay hành động. Việc gây dựng nên những quỹ thiện nguyện danh tiếng và huy động con số kỷ lục 113 triệu USD dường như là cách bà hiện thực hóa mục đích “hội ngộ” giữa những giá trị đối lập?

Khi tôi thành lập tổ chức Đông Tây Hội Ngộ (East Meets West Foundation), từng có người nói với tôi rằng: “Chị hãy đổi tên đi, Đông và Tây, hay Cộng sản và Tư bản, chẳng bao giờ có thể hội ngộ được đâu”. Nhưng tôi vẫn giữ cái tên ấy, vì tôi tin vào một mục đích lớn lao hơn những định kiến chính trị. “Người trồng cây kiểng người chơi, ta trồng cây đất thì để đời về sau”.

Nhiều người nhắc đến con số hàng trăm triệu đô la mà các quỹ đã huy động được, nhưng với tôi, giá trị thực sự nằm ở sự “thực học”. Cụ đồ ngày xưa dạy: “Học đi đôi với hành”. Người đi tu phải thực hành giáo pháp, người đi học phải thực hành đạo làm người. Tôi vẫn nhớ như in bài học thuộc lòng thuở nhỏ ở trường làng, nó đã trở thành kim chỉ nam cho mọi hoạt động của tôi:

“Học không phải để cầu vương cầu tước

Học không mong để được làm ông

Học là cốt để cho thông

Phòng sau ra giúp giống dòng Rồng Tiên”

Khi tôi đi thuyết trình tại các trường đại học danh tiếng hàng đầu thế giới như Harvard hay Yale, không ít người trong cộng đồng đã kéo đến biểu tình, tẩy chay và phản đối kịch liệt. Tôi chỉ ôn tồn hỏi họ: “Tôi là con Rồng cháu Tiên, tôi trở về để giúp đỡ dân tộc mình, tại sao các anh lại ngăn cản?”.

Nói với những người đã bị định kiến che mờ mắt thì cũng giống như “nước đổ lá môn”, chẳng thấm vào đâu. Nhưng tôi không để tâm. Tôi tôn trọng việc của họ và mong họ cũng để yên cho tôi làm việc của mình. Mỗi người xuống thế gian này đều mang một sứ mệnh riêng. Những kẻ mải mê chống phá rồi cũng “chẳng còn”, nhưng những hạt mầm tri thức mà chúng ta gieo xuống thư viện, trường học và bệnh viện thì vẫn sẽ nảy mầm và vươn xanh.

Bà tôn trọng những người khác quan điểm và tin rằng họ cũng để yên cho bà làm việc của mình. | Nguồn: Khooa Nguyễn cho Vietcetera

Dù cuộc chiến ngày ấy đã lùi xa, nhưng nỗi đau vẫn còn lẩn khuất dưới dạng sang chấn xuyên thế hệ (intergenerational trauma). Sau 40 năm nỗ lực hàn gắn những đứt gãy, bà thấy “bóng ma” quá khứ này hiện diện ra sao trong tâm trí của thế hệ hậu chiến ở cả hai nửa địa cầu?

Nói về những sang chấn tâm lý (trauma) của người Việt sau chiến tranh, tôi thường nhớ đến cuộc gặp gỡ với một vị bác sĩ tâm lý tại San Diego. Chú ấy là một cựu thiếu tá hải quân Mỹ, từng đi qua nhiều chiến trường khốc liệt và dành cả sự nghiệp để điều trị Hội chứng hậu chiến (PTSD) cho các bệnh nhân tại Mỹ.

Sau khi nghe tôi chia sẻ về cuộc đời mình - một cuộc đời đầy bi kịch nhưng lại kết “kịch” bằng nụ cười và sự tha thứ, chú ấy đã sửng sốt hỏi: “Tại sao cô có thể tự chữa lành cho mình hay đến vậy? Ở Mỹ, thế hệ thứ hai thường không thể kết nối được với cha mẹ vì đứt gãy văn hóa và những sang chấn quá nặng nề. Tôi thực sự bế tắc trong việc tìm ra phương thuốc cho họ”.

Tôi trả lời chú bằng một lời mời: “Hãy về Việt Nam cùng tôi. Đừng nhìn từ ngoài vào như một khách du lịch, hãy đi từ bên trong ‘ngó ra’”.

Chúng tôi đã cùng nhau đi thăm ba bệnh viện tâm thần và bệnh viện ung bướu. Chú ấy không thể tin được khi chứng kiến những bệnh nhân ở đây, dù đang đối mặt với những cùng cực nhất của thân xác và tâm trí, họ vẫn có thể cười nói, mở lòng và chia sẻ. Tôi đã kết nối để chú phỏng vấn hơn 20 người, từ những cựu tù chính trị đến những người dân bình thường. Câu trả lời của họ đều giống nhau: “Chiến tranh đã qua rồi, giờ chúng tôi bận rộn xây dựng gia đình, nuôi dạy con cái và phục vụ đất nước. Thời gian đâu mà giữ mãi những nỗi đau?”.

Có lẽ, sự khác biệt nằm ở đây: Tại Mỹ, đôi khi người ta quá mải mê “đổ thừa” - đổ thừa chiến tranh, đổ thừa cha mẹ, đổ thừa nợ nần. Chính sự quẩn quanh trong những lý do đó khiến vết thương không bao giờ lành. Còn ở đây, người ta chọn cách “move on” (tiếp bước). Sự tử tế và lòng biết ơn vì được sống đã trở thành liều thuốc trị liệu mạnh mẽ nhất. Chuyến đi 10 ngày đó đã thay đổi hoàn toàn tư duy của vị bác sĩ 50 tuổi.

Nhưng nếu có ai đó nói với bà rằng bà đang “nhắc về chiến tranh quá nhiều”, bà sẽ phản hồi thế nào trước quan điểm đó?

Nếu có ai đó nói rằng tôi nhắc về chiến tranh quá nhiều, tôi sẽ muốn họ hiểu về khái niệm “cộng nghiệp” (collective karma). Chiến tranh không tự nhiên sinh ra, nó là sự tích tụ từ những hành vi, tư tưởng của mỗi cá nhân - mỗi người góp một chút, vay mượn một chút, để rồi cả dân tộc phải cùng đứng ra chi trả một món nợ khổng lồ. Trong dòng chảy đó, tôi có cả cái nghiệp chung của đất nước và cái nghiệp riêng của chính cuộc đời mình. Tôi chọn cách viết ra, kể lại không phải để khơi gợi hận thù, mà để mỗi người nhìn vào đó mà học cách tránh đi những “cá nghiệp”, để mai này nhân loại không còn phải gánh chịu những “cộng nghiệp” đau thương như thế nữa.

Host Thùy Minh và nhà văn Phùng Thị Lệ Lý tại Have A Sip. | Nguồn: Khooa Nguyễn cho Vietcetera

Thực ra, sau 50 năm, điều tôi kể không còn là chuyện súng ống hay bắn giết. Tôi đang kể về những hệ lụy hiển hiện mà tôi vẫn đối mặt hàng ngày trong hành trình làm công tác xã hội.

Hãy nhìn vào những gia đình có con em chịu ảnh hưởng của chất độc da cam. Có những người giờ đã 40, 50 tuổi nhưng vẫn nằm bất động một chỗ, xương cốt không thành hình, không thể đi đứng. Nỗi đau ấy không chỉ thuộc về riêng họ, mà là gánh nặng oằn mình lên vai cha mẹ, lên ngân sách quốc gia và lên cả những người đi quyên góp từng đồng như tôi.

Tôi không chọn cách nhắm mắt làm ngơ. Với tôi, những con người đang nằm đó chính là “những người thầy”. Họ dùng sự tồn tại đau đớn của mình để nhắc nhở chúng ta về hậu quả khốc liệt của chiến tranh.

Khi chúng ta thực sự thấu hiểu nỗi đau đó, chúng ta sẽ biết cách sẻ chia. Sự đóng góp không nhất thiết phải là những con số lớn lao: đôi khi chỉ là 5 đồng bạc, một bát cơm nóng hay đơn giản là dành một giờ đồng hồ trông nom người bệnh để cha mẹ họ được nghỉ ngơi. Đó chính là cách chúng ta cùng nhau hóa giải những tàn dư của quá khứ. Tôi kể chuyện không phải để nói về cái chết, mà để thức tỉnh sự sống và lòng nhân ái trong mỗi con người.

Những bước tiến chậm mà chắc của phim Nhật tại Việt Nam: Từ trường hợp của Quốc Bảo

Thanh Trúc — Wed, 01 Apr 2026 08:03:37 +0000

Tôi đi xem Quốc Bảo giữa những suất chiếu “full” rạp

Tối thứ Hai, một khung giờ vốn không dành cho những phòng chiếu kín người, tôi bước vào rạp xem Quốc Bảo và bất ngờ nhận ra mình chỉ có thể mua được hàng B gần sát màn hình. Một trải nghiệm lạ lẫm, không phải vì chưa từng thấy, mà vì tôi chỉ từng gặp điều này trong vài trường hợp rất cụ thể: những suất chiếu Doraemon và Conan, hoặc những buổi chiếu thuộc Liên hoan phim Nhật Bản với các tác phẩm “đinh”.

Giữa những khung giờ vốn không dành cho phòng chiếu đông người, Quốc Bảo lại lặng lẽ tạo ra trải nghiệm mà trước đây tôi chỉ từng thấy ở Doraemon, Conan. | Nguồn: Nguyễn Trang trên Facebook

Còn lại, ký ức quen thuộc khi đi xem phim Nhật tại rạp Việt thường là những phòng chiếu thưa thớt. Có những buổi chiếu, người ta vào rồi lại ra, như thể bộ phim không đủ sức giữ họ lại đến hết như trường hợp bản chuyển thể điện ảnh của tác phẩm Blue Period.

Ảnh Blue Period ở rạp. | Nguồn: Blue Hour/Facebook

Sự ngạc nhiên ban đầu nhanh chóng nhường chỗ cho một trải nghiệm khác: số lượng quảng cáo ít ỏi, gần như bị “cắt gọn” vì thời lượng phim kéo dài ba tiếng. Và rồi chính bộ phim, với nhịp điệu và sức nặng của nó, khiến người xem không còn bận tâm đến bất kỳ điều gì bên ngoài nữa.

Quốc Bảo có gì ngoài thời lượng 3 tiếng?

Đầu tiên là những vở kịch Kabuki kinh điển. Qua cách kể chuyện của Quốc Bảo, người xem dù chưa hiểu và cảm được Kabuki cũng đã trân trọng công sức, sự cống hiến, và kỷ luật của người diễn viên để một vở diễn có thể đến với khán giả. Điều ngạc nhiên là, đến cuối cùng của bộ phim, người xem sẽ có một sự thấu hiểu nhất định về bản chất và ý nghĩa của Kabuki.

Qua Quốc Bảo, Kabuki hiện lên không chỉ như một hình thức kịch nghệ truyền thống cổ điển của Nhật, mà còn như kết tinh của kỷ luật, hy sinh và vẻ đẹp được mài giũa đến cực hạn. | Nguồn: CNN

Phục trang trong phim là một điểm nhấn mỹ thuật không thể bỏ qua. Mỗi bộ trang phục đều được chăm chút tỉ mỉ, tinh xảo, thể hiện sự xa hoa, lộng lẫy đặc trưng của Kabuki. Sự tỉ mỉ này rất phù hợp với chủ đề lớn mà phim muốn truyền tải: câu chuyện về Quốc Bảo, về cuộc đời cống hiến, về sự mỹ miều của nghệ thuật đôi khi được xây dựng trên sự bóc lột, hao mòn về thể chất và tinh thần đến tột cùng của người nghệ sĩ. Sự đồ sộ từ chủ đề (đời nghệ sĩ, Kabuki, sự hy sinh) đến hình thức thể hiện (trang phục, bối cảnh, thời lượng) tạo nên một sự đồng bộ đầy thu hút nhưng cũng rất áp chế.

Không chỉ dừng lại ở phần hình ảnh tuyệt đẹp, âm nhạc của Quốc Bảo dù là những giai điệu truyền thống của Nhật Bản hay những bản nhạc âm hưởng phương Tây đều có khả năng len lỏi, chạm đến những rung cảm sâu kín nhất trong trái tim khán giả. Một khi đã bước vào thế giới của Quốc Bảo, bạn sẽ không thể đứng ngoài cuộc mà phải đắm mình vào những cảm xúc, bi kịch và vẻ đẹp mà nó mang lại.

Và nếu nhìn theo cách đó, con số doanh thu 2,5 tỷ đồng tính đến ngày 29/03/2026 của Quốc Bảo có lẽ cũng không phải là điều quá bất ngờ?

Nhìn doanh thu Quốc Bảo, lại nghĩ về phim Nhật ở Việt Nam

Doanh thu của Quốc Bảo tại Việt Nam là một con số khiêm tốn nếu đặt cạnh hơn 20 tỷ yên (xấp xỉ 3.000 tỷ đồng) tại thị trường nội địa. Con số này cũng cho thấy: Quốc Bảo khó có thể so sánh với những phim hoạt hình Nhật quen thuộc ở thị trường Việt Nam.

Doanh thu của Quốc Bảo tại thị trường nội địa. | Nguồn: Box Office

Vì trong nhiều năm, khi nhắc đến phim Nhật ngoài rạp Việt, gần như chỉ có hai cái tên làm nên chuyện: Doraemon và Conan, với doanh thu đều đặn chạm ngưỡng hàng trăm tỷ đồng.

Thành công của hai “gương mặt thân quen” này không khó lý giải. Đây là những thương hiệu đã đi cùng nhiều thế hệ khán giả, từ truyền hình đến rạp chiếu, với độ nhận diện gần như tuyệt đối và một chu kỳ phát hành ổn định.

Với người Việt, đi xem Doraemon hay Conan là một thói quen, thậm chí là một “truyền thống” của mỗi mùa hè. Đến mức trong tiềm thức của nhiều người, Doraemon hay Conan không mang khái niệm “phim Nhật”, mà là một dịp ra rạp để mùa hè trọn vẹn.

Doanh thu phòng vé của Doraemon luôn đứng đầu khi ra rạp. | Nguồn: Box Office

Nhưng nếu đặt hai cái tên này sang một bên, thị trường phim Nhật ở Việt Nam còn lại gì?

Chú Thuật Hồi Chiến, Thanh Gươm Diệt Quỷ hay các tác phẩm của Makoto Shinkai cũng tạo được sức hút đáng kể. Ở một mức độ nào đó, danh sách phim ăn khách tại Nhật bản cũng phản chiếu thị hiếu tại Việt Nam. Tuy nhiên, Ghibli, biểu tượng của hoạt hình Nhật Bản, với nhiều tác phẩm nằm trong top doanh thu mọi thời đại tại quê nhà cũng không tạo được hiệu ứng tương tự.

Doanh thu Thanh Gươm Diệt Quỷ: Vô Hạn Thành tại Việt Nam với số lượng suất chiếu ấn tượng. | Nguồn: Box Office

Danh sách các phim có doanh thu cao nhất mọi thời đại ở Nhật phần nào tương đồng với thị hiếu của người Việt dành cho phim Nhật.

Ở phía còn lại, phim điện ảnh người thật của Nhật gần như chưa từng hình thành một thị trường rõ ràng tại Việt Nam. Trước những năm 2010, người yêu điện ảnh Nhật chủ yếu tiếp cận qua các bản phụ đề tự làm trên diễn đàn mạng, hoặc qua Liên hoan phim Nhật Bản (JFF) thường niên, vốn được tổ chức từ khoảng giữa những năm 2000. Đây là một kênh tiếp cận mang tính văn hóa nhiều hơn là thương mại.

Khán giả thường tiếp cận với phim người thật đến từ Nhật Bản thông qua liên hoan phim thường niên JFF, được tổ chức từ năm 2006. | Nguồn: Theo nỗi chơi vơi bỏ rơi cuộc đời/FB

Chỉ từ khoảng nửa sau thập niên 2010 trở đi, phim điện ảnh Nhật mới bắt đầu xuất hiện tại rạp Việt theo đúng nghĩa phát hành thương mại. Tuy vậy, sự hiện diện này vẫn mang tính cầm chừng, phần lớn thông qua các nhà phân phối trung gian từ Hàn Quốc và thường chỉ được chiếu giới hạn ở một số cụm rạp, đặc biệt là khu vực có cộng đồng người Hàn. Cách phát hành này cũng cho thấy chính các đơn vị phân phối cũng chưa thực sự tin vào khả năng mở rộng tệp khán giả của phim Nhật tại Việt Nam.

Song song đó, sự cầu kỳ trong cách kể chuyện và khác biệt trong chủ đề phim cũng khiến phim Nhật càng khó cạnh tranh với các phim anime có nội dung khúc chiết. Ngay cả những đạo diễn được quốc tế ghi nhận như Kore-eda Hirokazu cũng không nằm ngoài quy luật này. Shoplifters hay Monster có khán giả tại Việt Nam đủ để tạo tiếng vang trong cộng đồng, nhưng chưa đủ để chuyển hóa thành một hiện diện bền vững ngoài phòng vé.

Trong bối cảnh đó, 2,5 tỷ đồng của Quốc Bảo không phải là một con số lớn so với phim anime Nhật tại Việt Nam nhưng là một con số có ý nghĩa.

Quốc Bảo không phải và sẽ không là trường hợp duy nhất

Doanh thu của Quốc Bảo tại Việt Nam đến từ cách phim trụ rạp hơn 3 tuần từ ngày công chiếu. Dĩ nhiên, có những yếu tố “mở đường” như danh tiếng tại quê nhà, hiệu ứng giải thưởng, thời điểm ra mắt thuận lợi ngay sau mùa giải Oscar. Nhưng trong giai đoạn phim Việt bùng nổ và gần như chiếm trọn các khung giờ đẹp, việc một bộ phim Nhật dài ba tiếng vẫn giữ được suất chiếu là một công trình đáng nể của… “cộng đồng khán giả”.

Không khó để bắt gặp trên mạng những lời kêu gọi đi xem Quốc Bảo từ cộng đồng yêu phim Nhật. Đó có thể những bài viết phân tích, những thông tin bên lề thú vị nuôi dưỡng sự tò mò của khán giả đại chúng. Ấn tượng hơn là ở cách khán giả phản ứng với điều kiện phát hành không thuận lợi: suất chiếu rải rác, giờ chiếu “trời ơi đất hỡi” (trong giờ hành chính hoặc quá khuya), ít rạp chiếu mà hầu hết còn xa trung tâm. Dù vậy, khán giả của Quốc Bảo vẫn ra rạp đều đặn, đủ để duy trì một mức doanh thu đủ ổn định cho từng suất chiếu.

Chính sự “đều đặn” này giúp phim không bị cắt suất. Khi tiếp tục có cơ hội hiện diện trên lịch chiếu, phim bắt đầu tiếp cận được những khán giả vãng lai, những người không nhất thiết quan tâm đến văn hóa Nhật, nhưng sẵn sàng chọn một bộ phim còn suất chiếu phù hợp.

Cách một bộ phim “giữ chỗ” cho mình như vậy không phải chưa từng xảy ra. The First Slam Dunk là một trường hợp gần như tương đồng. Với doanh thu khoảng 8 tỷ đồng tại Việt Nam, bộ phim không phải một cú nổ phòng vé theo nghĩa thông thường, nhưng lại có một vòng đời hiếm thấy: phim trụ rạp hơn nửa năm.

Hình ảnh quảng bá The First Slam Dunk ở Việt Nam. | Nguồn: Mật Đào Nhi - 蜜桃儿 trên Facebook

Không dựa vào một IP đang “hot” hay công thức anime đại chúng, The First Slam Dunk nghiêng nhiều hơn về chất điện ảnh và ký ức của thế hệ 8x - 9x. Và chính cộng đồng này đã giữ phim trụ rạp bằng những buổi xem tập thể, những bài viết phân tích, những nội dung do fan tạo ra. Họ lấp đầy các suất chiếu ở những khung giờ không thuận lợi, ở những rạp xa, với chất lượng phụ đề chưa hoàn hảo.

Đôi khi, điều giữ một bộ phim ở lại rạp không chỉ là doanh thu bùng nổ, mà là sự đều đặn và bền bỉ của một cộng đồng khán giả. | Nguồn: Mật Đào Nhi - 蜜桃儿 trên Facebook

Ở đây, khán giả đã trở thành một phần của quá trình phân phối, gián tiếp quyết định một bộ phim có tiếp tục được chiếu hay không.

Quay trở lại với Quốc Bảo, dù ở quy mô nhỏ hơn, bộ phim vẫn đang chứng minh rằng con đường từ một cộng đồng khán giả chuyên biệt đi ra thị trường rộng hơn là điều khả dĩ. Nếu quỹ đạo này tiếp tục lặp lại, điện ảnh Nhật tại Việt Nam có thể sẽ trở thành một đối trọng đáng kể trong bức tranh phim ngoại tại Việt Nam.

Và ở một góc nhìn dài hơn hơn, đây không chỉ là câu chuyện của phim Nhật. Đó còn là tín hiệu tích cực cho chính văn hóa ra rạp khi khán giả không còn bị giới hạn trong những lựa chọn quen thuộc, mà có thể tìm thấy nhiều thế giới khác nhau trên cùng một màn hình. Một thị trường đa dạng hơn, suy cho cùng, luôn là một thị trường khỏe mạnh hơn.

Vạch trần 4 lầm tưởng “kinh điển” về ngành nông nghiệp

Thư Trần — Thu, 02 Apr 2026 02:30:00 +0000

Trong giai đoạn từ 2016–2019, ngành nông nghiệp là tâm điểm của truyền thông và các định hướng chính sách, với việc đẩy mạnh nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp sạch – hữu cơ, tái cơ cấu mô hình sản xuất và nâng cao giá trị xuất khẩu các mặt hàng chủ lực như gạo, cà phê, trái cây cùng với việc ngành chăn nuôi – thủy sản chuyển đổi mạnh sang mô hình công nghiệp hóa và an toàn sinh học.

Nhiều tập đoàn lớn tham gia sâu vào lĩnh vực này, đặc biệt ở mảng thức ăn chăn nuôi, con giống, an toàn sinh học và chế biến thực phẩm. Các cụm từ như “smart farming”, “nông nghiệp 4.0”, “kỹ sư nông nghiệp lương nghìn đô” xuất hiện dày đặc trên báo chí. Cơ hội nghề nghiệp cho sinh viên được vẽ ra đầy hứa hẹn,., hình ảnh “người làm nông kiểu mới” được tô đậm.

Đến 2020–2022, khi đại dịch Covid-19 khiến nhiều ngành dịch vụ, du lịch, giải trí gần như đóng băng, thì nông nghiệp vẫn vận hành. Chuỗi cung ứng lương thực tiếp tục chạy. Xuất khẩu nông sản không chỉ giúp duy trì sinh kế cho hàng triệu lao động, mà còn góp phần giữ nhịp GDP. Lúc này, nông nghiệp là ngành không thể thiếu, trong đó, các ngành chăn nuôi, sản xuất thức ăn chăn nuôi và chế biến thực phẩm giữ vai trò then chốt trong việc đảm bảo nguồn đạm, ổn định giá thực phẩm và an ninh lương thực quốc gia.

Đến năm 2025, ngành nông nghiệp không còn làm nóng truyền thông như 2016, cũng không cần những khẩu hiệu "giải cứu" hay hô hào trụ vững như thời đại dịch. Nó trở về đúng vị thế của mình: Một ngành kinh tế mang giá trị thực, dành cho những ai nhìn được đường dài, thay vì chạy theo trào lưu.

Tuy nhiên, trong mắt nhiều người, đặc biệt là giới trẻ, nông nghiệp vẫn bị bao phủ bởi những định kiến cũ kỹ. Dưới đây là 4 lầm tưởng "kinh điển" đang ngăn cản thế hệ nhân tài trẻ nhìn thấy “mỏ vàng” thực sự trong ngành nông nghiệp hiện đại.

Lầm tưởng 1: Nông nghiệp là ngành cũ, lạc hậu, không có công nghệ

Hình ảnh người nông dân "con trâu đi trước, cái cày theo sau" đã ăn sâu vào tiềm thức người Việt hàng thế kỷ. Chính vì vậy, khi nhắc đến nông nghiệp, nhiều người nghĩ ngay đến sự chậm chạp, thủ công, thô sơ và lấm lem bùn đất...

Khi nhắc đến nông nghiệp, phản xạ tự nhiên của đám đông là nghĩ đến sự chậm chạp, thủ công, lấm lem bùn đất. | Nguồn: Unsplash

Thực tế là: Nông nghiệp hiện đại là cuộc chơi vương quyền của Big Data, AI, Công nghệ sinh học và Chăn nuôi chính xác.

Nông nghiệp hiện đại không còn là cuộc chiến với thiên nhiên bằng sức người, mà là cuộc cách mạng của dữ liệu (Data-driven agriculture). Để đảm bảo an ninh lương thực cho 8 tỷ người trong bối cảnh biến đổi khí hậu khắc nghiệt, nông nghiệp buộc phải trở thành ngành ứng dụng công nghệ mạnh mẽ nhất, không chỉ trong trồng trọt mà cả trong chăn nuôi và chế biến thực phẩm.

Internet vạn vật (IoT): Trong trồng trọt, các cảm biến được cắm sâu vào lòng đất đo độ ẩm, độ pH và dinh dưỡng theo thời gian thực, gửi dữ liệu về smartphone của kỹ sư. Trong chăn nuôi, công nghệ thậm chí còn đi trước một bước với khái niệm Precision Livestock Farming, chăn nuôi chính xác. Ví như cảm biến đeo trên bò, heo, gà để theo dõi thân nhiệt, nhịp vận động, phát hiện sớm dấu hiệu bệnh trước khi bùng phát dịch;
AI & Big Data "đọc vị" sự sống: Máy bay không người lái không chỉ để phun thuốc, mà còn sử dụng camera quang phổ để "quét" sức khỏe cây trồng từ trên cao. Song song đó, camera AI (trí tuệ nhân tạo) trong chuồng trại nhận diện hành vi ăn uống, đi lại của vật nuôi để cảnh báo stress hay dấu hiệu bệnh sớm hơn cả mắt thường.
Công nghệ sinh học (Biotech): Đây là chìa khóa của tương lai. Việc lai tạo giống mới chịu hạn, chịu mặn hay các giải pháp vi sinh thay thế hóa chất độc hại đang là mảnh đất màu mỡ cho các nhà khoa học. Trong chăn nuôi, công nghệ sinh học giúp chọn lọc giống vật nuôi khỏe mạnh hơn, giảm kháng sinh và nâng cao an toàn thực phẩm ngay từ đầu chuỗi.

Nói cách khác, làm nông nghiệp ngày nay không chỉ cần biết về đất, mà còn phải biết về "đám mây" (Cloud computing). Thậm chí, ở nhiều trang trại chăn nuôi công nghệ cao, kỹ sư làm việc nhiều với dashboard dữ liệu hơn là với… chuồng trại.

Nông nghiệp hiện đại không còn là cuộc chiến với thiên nhiên bằng sức người, mà là cuộc cách mạng của dữ liệu. | Nguồn: Tạp chí Khoa học & Công nghệ Việt Nam

Lầm tưởng 2: Làm nông là thu nhập thấp

Định kiến "làm nông nghèo" xuất phát từ việc chúng ta đánh đồng người nông dân sản xuất nhỏ lẻ (smallholder farmers) với nhân sự trong ngành kinh tế nông nghiệp (agribusiness). Đây là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau. Người nông dân nhỏ lẻ là nhóm trực tiếp canh tác, thường sở hữu quy mô sản xuất nhỏ, phụ thuộc nhiều vào thời tiết, giá cả thị trường và các khâu trung gian. Thu nhập của họ vì thế thiếu ổn định, biên lợi nhuận thấp và dễ bị tổn thương trước biến động kinh tế – khí hậu. Đây là hình ảnh quen thuộc mà xã hội thường nhìn thấy khi nói về “làm nông”, và cũng là nguồn gốc của định kiến nghèo khó gắn với ngành nông nghiệp.

Thực tế là: Trong chuỗi giá trị nông nghiệp hiện đại, những vị trí chuyên môn cao luôn đi kèm với chế độ đãi ngộ tương xứng.

Chúng ta cần phân biệt rõ: Agribusiness là toàn bộ hệ sinh thái kinh tế xoay quanh nông nghiệp: sản xuất – chế biến, chuỗi cung ứng, xuất khẩu, công nghệ, tài chính, marketing, quản trị. Nhân sự trong hệ sinh thái này không “làm nông” theo nghĩa truyền thống, mà quản trị rủi ro, tối ưu quy trình và nâng cao giá trị nông sản.

Chính vì rủi ro lớn (thiên tai, dịch bệnh, thị trường), nên giá trị của người có năng lực quản trị những rủi ro đó là rất cao trong bức tranh nông nghiệp 2025. Các tập đoàn nông nghiệp lớn (cả trong nước và FDI) đang khao khát nhân tài và sẵn sàng chi trả mức lương cạnh tranh sòng phẳng với các ngành Tài chính hay công nghệ thông tin để lôi kéo nhân sự.

Tại sao thu nhập lại cao? Vì rủi ro của ngành nông nghiệp lớn như thiên tai, dịch bệnh, nên giá trị của những người có khả năng quản trị rủi ro đó là vô giá.

Nếu một kỹ sư nông học (Agronomist) có khả năng tối ưu hóa năng suất vườn sầu riêng hay cà phê xuất khẩu có mức thu nhập hàng nghìn USD/tháng, thì…

Một Chuyên gia dinh dưỡng động vật giúp giảm 5–7% chi phí nuôi cho hệ thống trại hàng triệu con gia súc sẽ tạo ra giá trị hàng chục tỷ đồng, và mức đãi ngộ của họ phản ánh đúng con số đó.

Tương tự, các Giám đốc trại (Farm Manager) quản lý theo chuẩn GlobalGAP, HACCP hay chuyên gia an toàn sinh học luôn được săn đón với mức thu nhập không thua kém bất kỳ giám đốc nhà máy công nghiệp nào.

Có thể hiểu rằng, giờ đây tiền không nằm ở việc "cuốc đất", tiền nằm ở khả năng quản trị quy trình, tối ưu hóa chi phí và nâng cao giá trị nông sản. Nếu bạn có chuyên môn cao, nông nghiệp – đặc biệt là chăn nuôi công nghệ cao - chính là mỏ vàng chưa nhiều người khai phá.

Trong chuỗi giá trị nông nghiệp hiện đại, những vị trí chuyên môn cao luôn đi kèm đãi ngộ tương xứng. | Nguồn: De Heus

Lầm tưởng 3: Làm nông là lao động tay chân, thiếu yếu tố tri thức và sáng tạo

Nhiều người trẻ e ngại dấn thân vào ngành vì sợ công việc đơn điệu, lặp lại. Họ lo sợ bản thân sẽ trở thành những "cỗ máy" lao động chân tay, không có đất diễn cho tư duy đổi mới sáng tạo (Innovation) hay chất xám khoa học.

Thực tế là: Nông nghiệp hiện đại đòi hỏi tư duy đổi mới sáng tạo hơn bao giờ hết.

Vì biến đổi khí hậu không chờ đợi ai. Một giống lúa năm ngoái còn tốt, năm nay có thể đã không chịu nổi độ mặn xâm nhập. Một quy trình nuôi tôm cũ có thể bị dịch bệnh mới xóa sổ trong một đêm. Chính áp lực sinh tồn này buộc ngành nông nghiệp phải liên tục nghiên cứu và phát triển.

Nhân lực ngành nông nghiệp hiện nay không chỉ xuất hiện ngoài đồng ruộng, mà phần lớn thời gian của những nhân sự cấp cao là ở trong Phòng thí nghiệm và các Trung tâm nghiên cứu.

Họ là những nhà khoa học lai tạo giống, tìm cách để cây trồng "uống" ít nước hơn nhưng cho quả ngọt hơn.
Họ là những kỹ sư chế biến, tìm cách giữ cho trái thanh long tươi ngon sau 30 ngày vận chuyển sang Châu Âu.
Họ là những nhà sáng tạo bao bì, thiết kế những giải pháp đóng gói thân thiện môi trường để thay thế nhựa.

Trong chăn nuôi, sáng tạo khoa học còn thể hiện rõ nét hơn: Các nhà dinh dưỡng động vật nghiên cứu công thức thức ăn giúp vật nuôi lớn nhanh hơn nhưng giảm kháng sinh và giảm phát thải; các chuyên gia an toàn sinh học thiết kế mô hình chuồng trại “khép kín”, ngăn dịch bệnh xâm nhập từ bên ngoài; các kỹ sư chế biến thịt nghiên cứu quy trình giữ chất lượng thịt tươi suốt hàng tuần vận chuyển sang châu Âu, Nhật Bản.

Đằng sau mỗi miếng thịt xuất khẩu không chỉ là công nhân giết mổ, mà là cả một hệ thống khoa học – công nghệ, từ di truyền, dinh dưỡng, thú y đến quản lý chất lượng và logistics lạnh.

Khoa học–kỹ thuật là trái tim của nông nghiệp hiện đại, và nông nghiệp giờ đây đòi hỏi tư duy đổi mới sáng tạo liên tục. | Nguồn: De Heus

Lầm tưởng 4: Công việc nông nghiệp chỉ dành cho người sống ở nông thôn, vùng sâu vùng xa

Trong suy nghĩ của nhiều bạn trẻ thành thị, “làm nông nghiệp” gần như đồng nghĩa với việc rời bỏ đô thị, chấp nhận làm việc ở những khu vực xa trung tâm, ít lựa chọn nghề nghiệp và cơ hội phát triển. Định kiến này khiến không ít người giỏi tự loại mình khỏi ngành ngay từ vòng suy nghĩ, trước cả khi tìm hiểu xem nông nghiệp hiện đại thực sự vận hành ra sao.

Thực tế là: Có rất nhiều lựa chọn, đặc biệt khi làm việc tại tập đoàn lớn với mạng lưới nhà máy, trang trại, văn phòng trải dài khắp Việt Nam và trên thế giới.

Ở các tập đoàn nông nghiệp toàn cầu như De Heus, nông nghiệp không còn là một “địa điểm”, mà là một chuỗi giá trị trải dài – trong đó chăn nuôi và dinh dưỡng động vật giữ vai trò trung tâm. | Nguồn: De Heus

De Heus định vị mình là một doanh nghiệp gia đình đa quốc gia, hoạt động xuyên suốt chuỗi cung ứng thực phẩm toàn cầu, từ dinh dưỡng động vật, an toàn thực phẩm đến phát triển cộng đồng và môi trường làm việc cho nhân viên ở mọi quốc gia nơi De Heus hiện diện.

Điều này cho thấy nông nghiệp trong mô hình De Heus được tổ chức như một hệ sinh thái nghề nghiệp đa tầng, không bị giới hạn bởi không gian địa lý.

Người làm nông nghiệp trong hệ sinh thái đó có thể:

Làm việc tại văn phòng hiện đại ở các đô thị lớn, đảm nhiệm các vai trò như Chuỗi cung ứng, Tài chính, Nhân sự, Marketing, Công nghệ thông tin,... những vị trí gắn với quản trị, dữ liệu và ra quyết định chiến lược, đúng với định hướng De Heus coi trọng thông tin, minh bạch và năng lực chuyên môn.

Làm việc tại nhà máy hoặc trang trại công nghệ cao, nơi an toàn thực phẩm, an toàn lao động và tiêu chuẩn vận hành được đặt lên hàng đầu, phản ánh cam kết “không thỏa hiệp” về chất lượng và an toàn trong chuỗi sản xuất.
Làm việc tại nhà máy sản xuất thức ăn chăn nuôi, phòng R&D dinh dưỡng động vật, trung tâm kiểm soát an toàn thực phẩm, những “bộ não” vận hành cả chuỗi chăn nuôi công nghiệp.

Di chuyển linh hoạt trong vai trò kỹ thuật – thương mại, trực tiếp hỗ trợ khách hàng và đối tác tại nhiều vùng miền, đóng vai trò cầu nối giữa kiến thức khoa học, thực tiễn chăn nuôi và thị trường, đúng với triết lý De Heus coi con người là lực lượng then chốt để hiện thực hóa phát triển bền vững.

Tạm kết

Khi gỡ bỏ hoàn toàn 4 lầm tưởng "kinh điển" kể trên, bức tranh nông nghiệp giờ đây hiện ra không còn là màu xám của sự lạc hậu hay nghèo khó. Cơ hội trong ngành nông nghiệp, như chăn nuôi công nghệ cao và chuỗi thực phẩm không thiếu, nó chỉ đang “ẩn mình” sau những định kiến mà đám đông vẫn lầm tưởng.

Câu hỏi là: Bạn có đủ sáng suốt để vượt qua định kiến và nắm bắt "mỏ vàng" này hay không?

Về De HeusThành lập năm 1911 tại Hà Lan và có mặt tại Việt Nam từ năm 2008, De Heus là ví dụ tiêu biểu cho cách nông nghiệp hiện đại được tổ chức như một hệ sinh thái toàn cầu, thay vì một hoạt động sản xuất đơn lẻ. Tại Việt Nam, De Heus không chỉ xây dựng hệ thống nhà máy, mà còn đầu tư vào R&D và đào tạo, kết nối dinh dưỡng động vật, an toàn thực phẩm và phát triển con người trong cùng một chuỗi giá trị.Nếu bạn không có những lầm tưởng cũ kỹ kia và đang tìm kiếm một môi trường nơi Công nghệ – Trí tuệ – Thu nhập cùng hội tụ để tạo ra giá trị bền vững, thì De Heus đang chờ đón bạn.
Xem thêm tại đây

Từ chiến sự Trung Đông đến cuộc đua xe điện tại Việt Nam

Tòng Nguyễn — Thu, 02 Apr 2026 09:21:27 +0000

Ngày 28/03, VinFast công bố đã hoàn tất xử lý 3.520 đơn đặt hàng ô tô điện trong một ngày, mức được xem là kỷ lục về số đơn được xử lý trong ngày của hãng. Theo thông tin đăng trên Vietnam.vn, đây là số xe đã hoàn tất các thủ tục cần thiết và sẵn sàng được chuyển tới đại lý trước khi bàn giao cho khách hàng. Chi tiết này cho thấy nhu cầu xe điện tại thị trường trong nước đang có dấu hiệu tăng lên, trong bối cảnh giá nhiên liệu hóa thạch liên tục biến động.

Câu hỏi đặt ra là: liệu đây có phải là tín hiệu cho thấy ngành kinh doanh xe điện tại Việt Nam đang bước vào một giai đoạn tăng trưởng mạnh, dưới tác động trực tiếp của biến động địa chính trị toàn cầu?

Phản ứng dây chuyền từ cú sốc năng lượng Trung Đông

Trước hết, cần nhìn vào bối cảnh chung của thị trường năng lượng. Xung đột Trung Đông leo thang trong thời gian qua đã khiến thị trường dầu toàn cầu biến động mạnh. Reuters cho biết giá dầu Brent trong tháng 03/2026 đã tăng gần 60%, trong khi nguồn cung đi qua eo biển Hormuz – một trong những tuyến vận chuyển dầu và khí hóa lỏng quan trọng nhất thế giới – bị gián đoạn nghiêm trọng. Điều này làm dấy lên lo ngại về một cú sốc năng lượng mới đối với nhiều nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu nhiên liệu.

Trong bối cảnh lo ngại xung đột Israel-Iran, bản đồ trên cho thấy hoạt động xuất khẩu dầu thô ở các “nút thắt” dầu mỏ quan trọng ở Trung Đông như eo biển Hormuz, kênh đào Suez và Bab al-Mandab đã chậm lại rõ rệt, chỉ còn khoảng 816.000 thùng/ngày, thấp hơn nhiều so với mức bình thường khoảng 1,7 triệu thùng/ngày. | Nguồn: S&P Global

Trong nhiều năm, xe điện tại Việt Nam thường được quảng bá chủ yếu bằng thông điệp môi trường như giảm phát thải, thúc đẩy giao thông xanh hay hỗ trợ chuyển đổi năng lượng. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, động lực thị trường đang có sự thay đổi. Khi giá xăng dầu tăng cao và nguồn cung trở nên khó dự báo hơn, xe điện bắt đầu được nhìn nhận không chỉ như một lựa chọn “xanh”, mà còn như một giải pháp giúp người tiêu dùng và doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào biến động của nhiên liệu hóa thạch. Reuters cũng nhận định cú sốc nhiên liệu do chiến sự Iran gây ra đang tạo thêm động lực dài hạn cho xe điện, xe hybrid cắm sạc và xe máy điện tại châu Á.

Nói cách khác, chiến tranh không tự động khiến xe điện thắng thế, nhưng nó làm lung lay một giả định từng được xem là ổn định: xăng dầu sẽ luôn sẵn có, giá cả có thể dự đoán và chi phí vận hành phương tiện chạy xăng sẽ không biến động quá mạnh. Khi giả định này bị phá vỡ, thị trường bắt đầu tìm kiếm những lựa chọn thay thế có khả năng kiểm soát chi phí tốt hơn.

Thị trường đã lớn, nhưng vẫn là cuộc đua tốn kém

Trong hai tháng đầu năm 2026, Việt Nam đã chi hơn 1,44 tỷ USD để nhập 2,18 triệu tấn sản phẩm xăng dầu, tăng lần lượt 43% về trị giá và 31,4% về khối lượng so với cùng kỳ năm trước. Điều này cho thấy nền kinh tế trong nước vẫn chịu ảnh hưởng lớn từ thị trường năng lượng bên ngoài.

Campuchia, Việt Nam và Lào là ba quốc gia ghi nhận mức tăng giá nhiên liệu lớn nhất thế giới. | Nguồn: Global Petrol Prices

Sức ép ấy đã phản ánh rõ trong chính sách điều hành. Reuters cho biết Bộ Tài chính Việt Nam đã tạm dừng thuế bảo vệ môi trường và thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay đến ngày 15/04/2026 nhằm bình ổn thị trường. Cùng với đó, dữ liệu từ Petrolimex được Reuters dẫn lại cho thấy giá xăng trong nước đã tăng 21%, còn giá diesel tăng 84% kể từ khi xung đột bùng phát vào cuối tháng 2.

Tác động này cũng lan sang lĩnh vực vận tải và hàng không. Reuters dẫn lời cơ quan hàng không Việt Nam, cho biết Vietnam Airlines có kế hoạch hủy 23 chuyến bay mỗi tuần trên một số đường bay nội địa từ tháng 4, do nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu bay. Khi hàng không, vận tải và logistics đều chịu áp lực vì nhiên liệu, bài toán chi phí vận hành đối với doanh nghiệp càng trở nên cấp bách. Trong bối cảnh đó, xe điện có thêm cơ hội mở rộng ở những phân khúc nhạy cảm với giá nhiên liệu như taxi, xe công nghệ, xe chạy dịch vụ và vận tải ngắn trong đô thị.

Những nhóm phương tiện chạy dịch vụ là nơi xe điện có thể mở rộng nhanh nhất, vì chi phí nhiên liệu tác động trực tiếp đến lợi nhuận mỗi ngày. | Nguồn: Tuổi trẻ

Bên cạnh yếu tố thị trường, xe điện tại Việt Nam còn được hỗ trợ bởi chính sách. Theo quy định tại Nghị định 51/2025/NĐ-CP, ô tô điện chạy pin tiếp tục được áp dụng mức lệ phí trước bạ lần đầu 0% đến hết ngày 28/02/2027. Chính sách này giúp giảm chi phí sở hữu ban đầu, qua đó tạo thêm lợi thế cho xe điện trong giai đoạn người tiêu dùng ngày càng nhạy cảm với tổng chi phí sử dụng phương tiện.

Về quy mô thị trường, Reuters cho biết VinFast dự kiến đã giao khoảng 170.000 xe tại Việt Nam trong năm 2025, gần gấp đôi năm trước. Con số này cho thấy xe điện không còn là một phân khúc thử nghiệm, mà đã trở thành một thị trường có dung lượng đáng kể. Nếu giá xăng dầu tiếp tục neo cao hoặc biến động thất thường vì chiến sự, sức hấp dẫn của xe điện nhiều khả năng sẽ tiếp tục gia tăng.

Dù vậy, triển vọng tăng trưởng của ngành xe điện tại Việt Nam vẫn đi kèm những nút thắt không nhỏ. Hạ tầng sạc, đặc biệt là sạc nhanh, sạc tại khu dân cư và sạc cho hành trình dài, vẫn là rào cản lớn đối với quyết định mua xe. Ngoài ra, tăng trưởng doanh số chưa đồng nghĩa với hiệu quả tài chính. Theo Reuters, VinFast lỗ ròng 35,2 nghìn tỷ đồng trong quý IV/2025, cho thấy cuộc đua xe điện vẫn là cuộc đua tốn vốn, đòi hỏi doanh nghiệp phải duy trì được đầu tư dài hạn vào sản phẩm, mạng lưới sạc và dịch vụ hậu mãi.

Các trạm sạc thường chỉ được bố trí ở một số vị trí nhất định. Vì vậy, tăng trưởng doanh số chưa đủ để đảm bảo cuộc đua xe điện bền vững, khi hạ tầng sạc và chi phí đầu tư dài hạn vẫn là nút thắt lớn. | Nguồn: Tạp chí Thị trường Tài chính Tiền tệ

Không chỉ là lựa chọn “xanh”, xe điện là đáp án cho bài toán chi phí

Từ thực tế đó có thể thấy, chiến sự Trung Đông không trực tiếp tạo ra sự bùng nổ của xe điện tại Việt Nam, nhưng nó đang phơi bày điểm yếu cấu trúc của một hệ thống giao thông còn phụ thuộc lớn vào xăng dầu nhập khẩu. Chính cú hích từ bên ngoài này đang khiến thị trường, doanh nghiệp và người tiêu dùng nhìn xe điện bằng một lăng kính thực tế hơn: không chỉ là lựa chọn vì môi trường, mà còn là một phương án kinh tế để giảm rủi ro chi phí trong thời kỳ bất ổn năng lượng.

Trong bối cảnh bất ổn năng lượng, xe điện dần được nhìn như một phương án giảm rủi ro chi phí hơn là chỉ một lựa chọn mang tính biểu tượng môi trường. | Nguồn: The Environment Journal

Nếu xu hướng giá dầu tiếp tục duy trì ở mức cao và khó dự báo, xe điện tại Việt Nam sẽ không còn là lựa chọn bên lề. Khi đó, cuộc cạnh tranh sẽ không chỉ nằm ở thông điệp “xanh”, mà ở năng lực thật của doanh nghiệp: giá bán đủ cạnh tranh, hạ tầng sạc đủ rộng, và khả năng trụ vững trong một cuộc đua dài hơi nhiều vốn và nhiều áp lực.

Cùng là tăng giá, sao xăng làm ta “trầm tư” còn trà sữa lại chỉ thấy “vô tư”?

Hải My — Fri, 03 Apr 2026 03:50:58 +0000

Trong những ngày tháng 3 dài nhất lịch sử, cộng đồng mạng dường như đã đổi “món ăn đêm”. Thay vì thức khuya hóng những drama nổ ra ngoài giờ hành chính, người ta lại rủ nhau canh đồng hồ đo xăng nhảy số theo nhịp điều chỉnh từ đơn vị cung cấp xăng dầu và Bộ Công Thương.

Trên mạng xã hội, bảng menu “đầy bình” cho đủ mọi dòng xe từ Vision, Lead đến Wave, Sirius được cập nhật mỗi ngày và lan truyền với tốc độ ánh sáng. Vậy là mỗi lần đi ngang trạm xăng, trong vô thức, bạn sẽ liếc nhìn bảng điện tử với một cảm giác hồi hộp và tò mò khó tả, như thể vài nghìn đồng chênh lệch ấy đủ sức làm lung lay cả một kế hoạch tài chính dài hạn.

Nghịch lý là: tại sao chúng ta có thể mất ngủ vì giá xăng tăng thêm vài nghìn đồng, nhưng nếu trà sữa có tăng thêm vài nghìn thì cũng… chẳng sao lắm? Liệu có cơ chế tâm lý nào đang âm thầm điều khiển cách chúng ta định giá nỗi đau và niềm vui trên cùng một tờ hóa đơn?

1. Chúng ta khắt khe với “chi phí” nhưng bao dung với “phần thưởng”

Một trong những lý do khiến bạn cảm thấy việc chi tiền cho xăng dầu và nhiều chi phí cố định khác là một sự lãng phí được giải thích theo nguyên lý kế toán nhận thức (mental accounting) của nhà nobel kinh tế Richard Thaler. Theo đó, con người luôn vô thức chia tiền vào các ngăn như: ngăn sinh tồn (xăng xe, điện nước) và ngăn hưởng thụ (trà sữa, xem phim). Vậy nên, khi một chi phí bỏ ra mà không đem lại thỏa mãn tức thì về mặt cảm xúc, bạn sẽ cảm thấy khó chịu và kèm theo cảm giác mất mát.

Về mặt con số, 100.000đ sẽ luôn là 100.000đ, tuy nhiên, trong tâm thức mỗi người, giá trị của 100.000đ sẽ biến động tùy thuộc vào nguồn gốc và mục đích sử dụng. Đó là lý do vì sao bạn có xu hướng ít coi trọng 100.000đ có được từ việc trúng xổ số so với 100.000đ có được từ tiền lương, hay bạn sẽ cảm thấy dễ chịu hơn nhiều khi chi 100.000đ cho ly trà sữa so với 100.000 chi cho tiền nhà, tiền điện.

Cùng là 100K, nhưng nếu đó là tiền từ việc trúng xổ số, bạn sẽ có xu hướng ít coi trọng nó hơn so với tiền tự tay kiếm được. | Nguồn: Unsplash

Chi phí cố định bao gồm cả tiền trả góp, tiền nhà, điện, nước, các sản phẩm skincare. Vì vậy, cảm giác này không đặc biệt dành riêng cho xăng xe, mà sẽ luôn “pop up” mỗi khi bạn quẹt thẻ để chi trả cho một khoản mà bạn biết chắc sẽ không mang đến cảm giác tận hưởng.

Ngược lại, trà sữa hay ti tỉ món đồ khác sẽ được não bộ “gắn mác” là một phần thưởng. Đó là dopamine tức thì giúp bạn cảm thấy “tươi tắn” hơn. Khi chi tiền cho những trải nghiệm này, não sẽ được vận hành theo cơ chế tìm kiếm sự thỏa mãn. Vậy nên, bạn sẽ không nhìn vào 100.000 như những con số thuần túy hay một khoản lỗ vì phải chi ra, mà sẽ nhìn nó như một khoản đầu tư cho tâm trạng và trải nghiệm.

Hơn thế nữa, thông thường chúng ta có xu hướng gộp trà sữa vào một trải nghiệm lớn hơn như đi chơi với bạn bè, tự thưởng sau giờ làm. Khi tích hợp chi phí vào một bối cảnh tích cực, khoản chi cho trà sữa bị “hòa tan” vào niềm vui tổng thể. Não bộ hiểu và tự động phân loại khoản chi này vào ngân sách dành cho hạnh phúc, khiến việc này trở nên nhẹ nhàng và dễ chấp nhận hơn hẳn.

2. Cùng là tỷ lệ 50%, nhưng ai cũng muốn giữ nguyên hơn là chọn mất mát

Cùng một giá trị tương đương, nhưng bạn có biết, nỗi đau khi mất đi một khoản tiền sẽ lớn gấp đôi niềm vui khi nhận được nó.

Đây là nền tảng của Lý thuyết Triển vọng (Prospect Theory) do Daniel Kahneman và Amos Tversky đề xướng. Dựa trên lý thuyết này, giờ bạn đã có thể hiểu rõ rằng, tại sao nỗi buồn khi mất 100.000đ lại có tác động mạnh mẽ hơn nhiều so với niềm vui khi vô tình nhặt được 100.000 trên đường.

Quay trở lại câu chuyện bình xăng - trà sữa, việc đổ đầy bình không mang cho bạn niềm vui mới. Rõ ràng, nó chỉ giúp bạn quay về trạng thái có thể lượn phố bằng xe thay vì bằng… chân. Vậy nên, khi giá xăng tăng từ 20.000đ lên 30.000đ, bộ não không nhìn thấy 10.000đ, nó nhìn thấy một sự mất mát. Vì “đầy bình xăng” không đi kèm với sự gia tăng dopamine trong não bộ, cũng không đi kèm với bất kỳ sự gia tăng nào về giá trị sử dụng, tức là đổ đầy bình hay nửa bình sẽ không giúp xe chạy êm hơn, cũng không giúp xe chạy nhanh hơn, nên mỗi một đồng tăng thêm đều được ghi nhận là một khoản lỗ trực tiếp vào ngân sách sinh tồn. Hệ quả là, bạn mất thêm tiền cho cùng một giá trị sử dụng. Lúc này, cơ thể sẽ kích hoạt phản ứng “phòng vệ” để né tránh những khoản lỗ này.

Việc đổ đầy bình không mang cho bạn niềm vui mới. Rõ ràng, nó chỉ giúp bạn quay về trạng thái có thể lượn phố bằng xe thay vì bằng… chân. | Nguồn: Báo Thanh Niên

Hơn thế nữa, quy tắc ác cảm mất mát (loss aversion - một hiện tượng của lý thuyết trên) phụ thuộc rất nhiều vào điểm tham chiếu - mức giá bạn cho là bình thường và được lấy làm mốc để so sánh cho nhiều dịch vụ, sản phẩm có giá trị tương đương. Bạn đã biết rằng giá xăng tại hầu hết các cây đều có cùng một mức cố định. Mức giá này cũng được cập nhật mỗi ngày thông qua các kênh báo đài. Vậy nên, chỉ cần giá vượt qua điểm tham chiếu dù chỉ vài trăm đồng, bộ não lập tức mặc định đó là sự mất mát.

Ngược lại, điểm tham chiếu cho một ly trà sữa rất mơ hồ và lỏng lẻo. Nó có thể là 30.000đ ở quán vỉa hè hoặc 80.000đ ở trung tâm thương mại. Vì điểm tham chiếu biến thiên theo cảm xúc và không gian, nên chúng ta thường không có cảm giác “mất mát” rõ rệt khi chi trả một mức giá cao.

3. “Đồng tiền đi liền khúc ruột”: Nỗi đau khi trả tiền mặt sẽ lớn hơn nhiều so với khi quẹt thẻ hoặc scan QR code

Vào năm 2007, một nghiên cứu mang tên Neural Predictors of Purchases (tạm dịch: Các tín hiệu thần kinh dự báo hành vi mua hàng) đã hé lộ một sự thật bất ngờ: khi đối mặt với một mức giá quá cao, thùy đảo (insula) - vùng não liên quan đến việc xử lý nỗi đau vật lý và cảm giác sợ hãi sẽ “rực sáng” trên máy quét fMRI. Điều này chứng minh rằng nỗi đau thanh toán (the pain of paying) không chỉ là một cách nói ẩn dụ, mà chính xác là một trạng thái tâm lý tiêu cực có thật, gây ra cảm giác đau nhói mỗi khi chúng ta chi trả cho một sản phẩm hoặc dịch vụ.

Tuy nhiên, mức độ “đau” này không chỉ phụ thuộc vào con số trên hóa đơn, mà còn bị chi phối bởi hình thức thanh toán: tiền mặt hay chuyển khoản (hoặc quẹt thẻ vẫn được).

Nếu bạn chưa từng để ý, việc trả bằng tiền mặt có sức sát thương lớn hơn nhiều so với việc quẹt thẻ hay quét mã QR. Bởi với tiền mặt, thời điểm tiêu dùng (đổ xăng) và chi trả xảy ra đồng thời mà không tạo ra cảm giác sở hữu (rõ ràng, xăng của xe chứ không phải của bạn). Việc tận mắt chứng kiến những tờ tiền “chạy xa” khỏi ví tạo ra một sự mất mát trực diện, kích hoạt thùy đảo một cách mạnh mẽ.

Nếu bạn chưa từng để ý, việc trả bằng tiền mặt có sức sát thương lớn hơn nhiều so với việc quẹt thẻ hay quét mã QR. | Nguồn: Unsplash

Ngược lại, các hình thức thanh toán số tạo ra hiện tượng mà các nhà kinh tế học gọi là sự tách biệt thanh toán (payment decoupling). Khi quẹt thẻ, khoản chi dường như bị “ngắt kết nối” với trải nghiệm tận hưởng ngay lúc đó. Nó giống như việc bạn trả trước cho gói Netflix vào ngày đầu tiên mỗi tháng. Vậy nên, suốt 29 ngày còn lại, bạn sẽ mất cảm giác về nỗi đau thanh toán, nhưng sẽ có cảm giác trọn vẹn và “miễn phí” khi cày hàng chục bộ phim mà chẳng phải lo nghĩ đến chuyện tiền bạc.

Dù thanh toán số đã phổ biến, đa số người Việt vẫn chọn trả tiền mặt tại các cây xăng vì sự nhanh chóng. Vô tình, thói quen này lại biến mỗi lần đổ xăng thành một cuộc “tra tấn” cảm xúc.

Tại cây xăng, nỗi đau thanh toán được khuếch đại bởi tính hiện diện (salience) của những con số. Khác với việc mua trà sữa, khi đổ xăng, bạn phải đứng trực diện với đồng hồ tính tiền trên trụ bơm. Những con số nhảy múa liên tục theo từng mililit xăng tạo ra một sự kích thích thị giác không ngừng nghỉ. Mỗi nhịp thay đổi con số là một lần thùy đảo bị “châm chích”, khiến số tiền mất đi cảm giác cực kỳ chân thực, vốn là điều mà một mã QR trà sữa 65.000đ lướt qua trong “phút mốt” không bao giờ làm được.

Tóm lại, đây là “chuyện không của riêng ai” hay là dấu hiệu bất ổn tài chính?

Việc chúng ta “đau ví” vì vài nghìn đồng tiền xăng nhưng lại dễ dàng chi gấp ba lần cho một ly trà sữa không hẳn là dấu hiệu của sự bất ổn tài chính, mà là một nhận thức tâm lý rất bình thường của bộ não. Đó là nơi kế toán nhận thức đã khéo léo dán nhãn trà sữa là “sự vỗ về” để giúp chúng ta sống sót qua những áp lực vụn vặt hàng ngày, là một trong những bẫy tâm lý khiến cho bạn ra quyết định cảm tính hơn trong chuyện tiền bạc.

Thay vì trách mình mâu thuẫn, ta có thể xem đó như một chiến lược quản trị cảm xúc có chủ đích. Vấn đề chỉ là: bạn đang dùng ly trà sữa để tiếp thêm năng lượng cho tuần mới hay để sự phóng tay ấy nuốt chửng luôn cả kế hoạch tài chính của tháng sau?

6 Concert đáng mong chờ trong năm 2026 tại Việt Nam

Minh Trang — Fri, 03 Apr 2026 10:03:45 +0000

Vài năm trước, việc một ngôi sao quốc tế mang tour diễn đến Việt Nam vẫn là điều hiếm gặp. Ngay cả khi các nghệ sĩ đi qua nhiều điểm dừng tại Đông Nam Á, Việt Nam vẫn không góp mặt. Thị trường khi đó chưa đủ tiềm năng để thuyết phục, từ quy mô tổ chức đến sức mua của khán giả.

Những năm gần đây, bức tranh bắt đầu thay đổi. Thành công của các concert nội địa, cùng với những đêm diễn quốc tế như G-DRAGON, BLACKPINK hay Super Junior, cho thấy Việt Nam đã có thể đáp ứng những yêu cầu khắt khe về sân khấu, vận hành và lượng khán giả. Việt Nam dần trở thành điểm đến trên các bản đồ lưu diễn.

Bước sang năm 2026, thị trường tiếp tục sôi động với nhiều dự án lớn đã được công bố hoặc đang trong quá trình chuẩn bị. Từ những tên tuổi quốc tế đến các nghệ sĩ trong nước, mỗi concert đều gắn với một cột mốc riêng. Dưới đây là 6 cái tên đang nhận được nhiều sự mong đợi nhất.

1. Concert kỷ niệm 20 năm hoạt động của Big Bang

Nguồn: MAMA

Big Bang là một trong những nhóm nhạc nam định hình làn sóng Kpop thế hệ thứ hai. Từ những bản hit như Lies, Haru Haru đến Bang Bang Bang, nhóm xây dựng hình ảnh khác biệt, thiên về cá tính nghệ sĩ nhiều hơn là mô hình thần tượng truyền thống. Sau gần hai thập kỷ, cái tên Big Bang vẫn giữ được sức ảnh hưởng toàn cầu, dù đội hình hiện tại chỉ còn ba thành viên hoạt động chính.

Việc Việt Nam xuất hiện trong bản đồ concert kỷ niệm 20 năm của Big Bang không phải là suy đoán thiếu căn cứ. Trong năm 2025, hai thành viên của nhóm đã lần lượt chọn Việt Nam cho những cột mốc quan trọng trong tour diễn cá nhân.

Daesung chọn TP.HCM làm điểm mở màn cho tour châu Á, cũng là sân khấu duy nhất của anh tại Đông Nam Á trong năm 2025. Không lâu sau đó, G-Dragon khép lại world tour bằng hai đêm diễn tại Hà Nội, thu hút 100.000 khán giả. Đây là chặng quốc tế cuối cùng trước khi anh trở về Hàn Quốc cho đêm encore, đưa Việt Nam trở thành điểm dừng kết thúc của toàn bộ hành trình kéo dài nhiều tháng.

Từ những dữ kiện này, khi YG Entertainment công bố kế hoạch tour kỷ niệm 20 năm của Big Bang, việc Việt Nam có thể góp mặt trong danh sách điểm đến trở nên có cơ sở rõ ràng. Dù địa điểm chưa được xác nhận, Hà Nội được xem là lựa chọn nhiều khả năng, khi đã chứng minh được sức chứa và mức độ quan tâm của khán giả qua hai đêm diễn của thủ lĩnh G-Dragon trước đó.

2. Concert EXO PLANET #6 – EXhOrizon

Poster chính thức cho EXO PLANET #6 - EXhOrizon. | Nguồn: Ticketbox

EXO là nhóm nhạc nam ra mắt năm 2012 dưới sự quản lý của SM Entertainment, từng tạo dấu ấn với các bản hit như Growl, Call Me Baby hay Love Shot. Sau hơn một thập kỷ hoạt động, nhóm đã tổ chức hơn 100 concert và nhiều tour diễn quy mô toàn cầu, sở hữu lượng người hâm mộ lớn tại châu Á, trong đó có Việt Nam.

Sau khi thành viên cuối cùng hoàn thành nghĩa vụ quân sự, EXO chính thức tái khởi động hoạt động nhóm bằng tour diễn EXO PLANET #6 – EXhOrizon. Tour mở màn tại Seoul vào tháng 4/2026, đánh dấu lần đầu nhóm tổ chức concert tại Hàn Quốc sau hơn 6 năm gián đoạn kể từ năm 2019.

Theo lịch trình công bố, TP.HCM là một trong 14 điểm đến của tour, với đêm diễn diễn ra vào ngày 25/04/2026 tại SECC ngoài trời (Trung tâm hội chợ và triển lãm Sài Gòn). Ngay khi mở bán, vé concert tại Việt Nam đã nhanh chóng được bán hết trong chưa đầy 24 giờ, cho thấy sức hút ổn định của dù nhóm dù đã vắng bóng thời gian dài.

Người hâm mộ đã chờ đợi nhiều năm để được trực tiếp nhìn cả nhóm đứng trên sân khấu. Dù đội hình chưa đầy đủ với sự thiếu vắng của bộ ba Chen - Xiumin - Baekhyun, tour diễn vẫn được kỳ vọng tái hiện những bản hit gắn liền với tên tuổi EXO, đồng thời đánh dấu sự trở lại chính thức của nhóm trên sân khấu quốc tế.

3. Gai Home Concert

Poster chính thức của Gai Home Concert. | Nguồn: Ticketbox

Lên sóng từ giữa năm 2024, chương trình truyền hình thực tế Anh trai vượt ngàn chông gai quy tụ 33 nghệ sĩ đã nhanh chóng trở thành hiện tượng văn hóa và tạo nên một cộng đồng người hâm mộ đông đảo. Những ca khúc quen thuộc được làm mới, kết hợp giữa yếu tố truyền thống và cách dàn dựng hiện đại, giúp chương trình chạm đến nhiều thế hệ người xem.

Sức ảnh hưởng đó được thể hiện rõ qua chuỗi concert gồm 8 đêm tại TP.HCM và Hà Nội với quy mô được mở rộng qua từng đêm. Mỗi đêm thu hút từ 20.000 đến hơn 50.000 khán giả và đều bán hết vé trong thời gian ngắn. Không khí tại các đêm diễn lan rộng ra mạng xã hội với nhiều khoảnh khắc được chia sẻ mạnh, từ các tiết mục sử dụng nhạc cụ dân tộc đến những màn trình diễn mang đậm màu sắc văn hóa. Song song đó, chương trình còn ghi nhận những hoạt động bên lề mang tính cộng đồng như dự án “Gai Nét”, thu hút hàng nghìn hành động thiện nguyện từ người hâm mộ.

Tiếp nối hành trình đó, Gai Home Concert sẽ diễn ra vào ngày 26/04/2026 tại Vinhomes Ocean Park 3 (Hưng Yên). Đây là dịp để khán giả gặp lại các “anh tài”, đồng thời sống lại không khí của những đêm diễn trước với các tiết mục được làm mới. Đây là lần trở lại của dàn anh tài sau hai đêm tại TP.HCM từng được xem như điểm kết của mùa đầu tiên. Gai Gome Concert tiếp tục duy trì thành tích “cháy vé”, cho thấy chương trình vẫn còn một lượng khán giả đủ lớn để tiếp tục duy trì các đêm diễn.

Concert cũng diễn ra ngay trước thời điểm Anh trai vượt ngàn chông gai dự kiến trở lại vào tháng 06/2026.

4. “FORESTIVAL“ 2026 - Lễ hội Âm nhạc & Sáng tạo giữa di sản Tràng An - Ninh Bình

Nguồn: Lễ hội Âm nhạc & Sáng tạo giữa di sản Tràng An - Ninh Bình

Mới tháng 3 vừa đây, trang Fanpage của FORESTIVAL NINH BÌNH đã đăng tải thông tin chương trình sẽ chính thức trở lại vào mùa hè 2026.

Cho những ai đã chứng kiến một mùa "Forestival" 2025 đầy bùng nổ, hẳn bạn vẫn chưa quên không gian âm nhạc với những màn trình diễn được dệt nên giữa núi rừng hùng vĩ, trong đó đến cả thứ tự biểu diễn của từng nghệ sĩ cũng được sắp xếp đầy dụng ý. Một màn hát xẩm từ đất cố đô Ninh Bình mở đầu cho chuỗi những phần trình diễn trọn vẹn và cảm xúc về sau của dàn line-up được "chọn mặt gửi vàng" như Hà Anh Tuấn, Phan Mạnh Quỳnh, Vũ Cát Tường, Hoàng Dũng, tlinh, Vũ, Chillies Band,...

Cho những ai đã bỏ lỡ "Forestival" 2025, đây không phải là sự kiện ngắn hạn hay chỉ đơn thuần kết nối cộng đồng yêu nhạc. Cũng không phải Hà Nội hay Hồ Chí Minh, việc diễn ra tại Đảo Khê Cốc (Ninh Bình) - di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới, là một lựa chọn đi ngược dòng nhưng hoàn toàn có chủ đích: đây là nơi âm nhạc, tình yêu thiên nhiên, trách nhiệm với cộng đồng được hòa quyện. Tất cả các nghệ sĩ và khán giả của “Forestival” 2025 đã đóng góp cho Save Vietnam’s Wildlife 500 triệu đồng nhằm mục đích tái đàn và bảo vệ loài Voọc mông trắng - cũng là biểu tượng của chương trình.

Trở lại trong năm 2026, tin rằng "FORESTIVAL" sẽ không chỉ tiếp tục hành trình đó, mà còn khiến nó thăng hoa hơn, nhiều yếu tố bất ngờ, thú vị hơn. Còn bạn, bạn đã sẵn sàng để một lần nữa "chạm" vào âm nhạc, "chạm" vào đại ngàn và cùng nhau viết tiếp bản giao hưởng đầy tự hào tại Ninh Bình vào mùa hè này chưa?

5. Concert kỷ niệm 20 năm của Hà Anh Tuấn

Nguồn: Sketch A Rose

Hà Anh Tuấn bước ra từ Sao Mai Điểm Hẹn 2006 và nhanh chóng tạo dấu ấn với các album như Café Sáng, Saigon Radio, Cocktail, nhiều lần được đề cử giải Cống hiến. Trong hơn 20 năm hoạt động, anh xây dựng hình ảnh nghệ sĩ theo hướng bền bỉ, tập trung vào chất lượng âm nhạc và trải nghiệm live.

Bên cạnh các sản phẩm phòng thu, Hà Anh Tuấn được biết đến qua loạt concert cá nhân như Fragile, Romance, Truyện ngắn, The Veston, Chân trời rực rỡ và gần đây là chuỗi Sketch A Rose. Đây là dự án kéo dài từ năm 2024 đến đầu 2026, đi qua nhiều địa điểm như Singapore, Sydney Opera House, Dolby Theatre (Mỹ), TP.HCM và Đà Lạt.

Đêm diễn The Rose tại Đà Lạt được xem là điểm kết của hành trình này, với sân khấu 360 độ lấy cảm hứng từ hình ảnh hoa hồng, cho phép nghệ sĩ tương tác trực tiếp với khán giả ở mọi hướng. Toàn bộ concept, dàn dựng và âm nhạc đều được đầu tư đồng bộ, tiếp tục khẳng định cách làm concert chỉn chu mà Hà Anh Tuấn theo đuổi trong nhiều năm.

Năm 2026 cũng đánh dấu 20 năm hoạt động nghệ thuật của nam ca sĩ. Với nền tảng từ các dự án trước đó, nhiều thông tin cho thấy anh đang chuẩn bị cho một concert kỷ niệm. Dù từng nói sẽ không có ý định tổ chức, nhưng ít nhiều các fan hâm mộ nói riêng và khán giả nói chung cũng rất mong chờ "tín hiệu" của anh cho dịp kỉ niệm đặc biệt này.

6. Concert kỉ niệm 20 năm hoạt động của JustaTee

Nguồn: MV Bông Hoa Nhài

JustaTee là nghệ sĩ hoạt động hơn 20 năm trong vai trò ca sĩ, rapper, nhạc sĩ và nhà sản xuất âm nhạc. Anh ghi dấu với nhiều bản hit như Forever Alone, Bâng Khuâng, Đã lỡ yêu em nhiều, Thằng Điên hay Đi về nhà.

Cảnh phim tiêu biểu: Emily luôn xem Andy là đối thủ. Cô liên tục châm chọc, khó chịu và không hề giấu việc mình ghét Andy. Nhưng Andy chưa bao giờ trả đũa. Khi Emily bị tai nạn và mất cơ hội đi Paris, Andy vẫn cảm thấy có lỗi và cố gắng quan tâm đến cô. Đến cuối phim, sau khi trở về từ Paris, Andy mang toàn bộ quần áo và phụ kiện mình được tặng đưa lại cho Emily, dù biết giữa họ chưa bao giờ thật sự thân thiết.

Anne Hathaway and Emily Blunt. | Nguồn The Devil Wear Prada

Ý nghĩa: Điều khiến Andy khác biệt không phải vì cô giỏi hơn Emily, mà vì cô không để sự khó chịu của người khác biến mình thành một phiên bản cay nghiệt hơn. Andy hiểu rằng không phải ai cũng sẽ thích mình, đặc biệt trong môi trường cạnh tranh. Nhưng cô vẫn chọn cư xử tử tế. Sự tử tế ấy không phải để được người khác yêu quý hay ghi điểm. Nó chỉ thể hiện việc Andy biết mình là ai và không để người khác quyết định cách mình đối xử với họ.

Bài học rút ra: Trong công việc, sẽ luôn có những người không thích bạn, hiểu lầm bạn hoặc xem bạn là đối thủ. Nhưng bạn không nhất thiết phải đáp trả bằng sự khó chịu tương tự. Đôi khi, cách khiến bạn trở nên đáng trọng nhất là vẫn cư xử chuyên nghiệp và rộng lượng. Tử tế không khiến bạn yếu đi. Ngược lại, nó cho thấy bạn đủ trưởng thành để không để cảm xúc tiêu cực của người khác thao túng hành động của mình.

Kết

Sau gần hai mươi năm, The Devil Wears Prada vẫn được nhắc đến không chỉ vì tầm ảnh hưởng văn hóa, mà còn bởi bộ phim hiểu rất rõ cảm giác của những người mới bước vào môi trường làm việc: lạc lõng, tự ái, muốn được công nhận và đôi khi không biết phải cư xử thế nào.

Andy không trở thành người hoàn hảo ở cuối phim nhưng cô trưởng thành hơn vì biết lắng nghe, biết giữ ranh giới, biết tử tế đúng lúc. Và có lẽ, đó cũng là hành trình mà bất kỳ ai đi làm đều phải tự trải qua - không phải để trở thành một phiên bản “tốt hơn” theo tiêu chuẩn nào đó, mà để trở thành phiên bản mình muốn, trong một môi trường không phải lúc nào cũng dễ chịu.

FORESTIVAL 2026: Bạn để lại gì giữa di sản vạn năm?

Trieu Vi — Sat, 04 Apr 2026 08:53:37 +0000

Chúng ta thường mặc định di sản là những tàn tích câm lặng nằm yên sau khung kính bảo tàng, còn những đêm nhạc là nơi chốn để người trẻ trút bỏ áp lực đô thị trong vài giờ đồng hồ. Thế nhưng, điều gì sẽ xảy ra khi hai thế giới tưởng chừng đối lập ấy va chạm vào nhau?

Mùa hè năm 2025, Lễ hội âm nhạc & sáng tạo FORESTIVAL đã tạo nên một cú hích cho ngành du lịch và giải trí khi thu hút 485.000 lượt khách đến Ninh Bình. Riêng đêm nhạc chính đã quy tụ 25.000 khán giả cùng 10 nghệ sĩ hàng đầu. Nhưng vươn xa hơn những con số biết nói ấy, FORESTIVAL chứng minh họ không hứa suông về khái niệm "kết nối di sản". 1.000 cây xanh được cắm rễ xuống 0,7 ha đất trống tại rừng Cúc Phương cùng 500 triệu đồng đóng góp bảo tồn loài Voọc mông trắng là lời khẳng định mạnh mẽ cho một lễ hội mang tầm vóc và trách nhiệm.

FORESTIVAL 2025 là minh chứng cho sức mạnh kết nối di sản bằng ngôn ngữ của âm nhạc | Nguồn: Forestival Ninh Bình

Sự "liều lĩnh" đầy kiêu hãnh của mùa đầu tiên ấy đã trở thành chiếc chìa khóa mở ra cánh cửa sâu rộng hơn cho hành trình “Xuôi dòng di sản”. Và mùa hè 2026 này, FORESTIVAL chính thức trở lại với một chương hoàn toàn mới: Chiến Binh Bình Minh.

Tìm câu trả lời từ trầm tích

Để hiểu về chủ đề năm nay, chúng ta cần ngược dòng thời gian về năm 2016, khi dự án nghiên cứu quốc tế SUNDASIA tại quần thể Tràng An được khởi xướng. Giữa những lớp địa tầng chồng xếp, giới khảo cổ đã tìm thấy những manh mối lịch sử về cách con người tiền sử thích nghi với biến đổi khắc nghiệt của kỷ băng hà. Đặc biệt, vào cuối năm 2017 tại hang Thung Bình 1, bộ xương gần như nguyên vẹn của cá thể TBH1 mang niên đại 12.000 năm đã được khai quật.

Hộp sọ người tiền sử được tìm thấy ở Tràng An | Nguồn: Lam Sơn cho VnExpress

Hình ảnh về sức sống mãnh liệt ấy đã khơi nguồn cảm hứng mang tính nguyên bản cho “Chiến Binh Bình Minh”. FORESTIVAL 2026 đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ, hiện thực hóa ý tưởng về một hành trình di sản trên mảnh đất cố đô. Ở đó, âm nhạc trở thành sợi dây xuyên không kết nối hiện tại với những rung động của vạn năm trước.

Sân khấu giữa lòng di sản

Vậy cuộc đối thoại xuyên thế kỷ ấy sẽ diễn ra ở đâu?

Vào ngày 30/5/2026, Quảng trường Bình Minh - Ninh Bình sẽ là nơi chứng kiến khoảnh khắc "vỡ òa" của những cảm xúc bị kìm nén. Đây là một không gian quy hoạch chuyên biệt nằm giữa quần thể sinh thái Tràng An và Bái Đính. Nằm ở vị trí tâm điểm, được quy hoạch chuyên biệt giữa "vòng tay" của quần thể sinh thái Tràng An và sự tĩnh lặng của Bái Đính, không gian này mang trong mình một sứ mệnh độc bản. Việc đặt một sân khấu với sức chứa hàng chục nghìn người giữa lòng thiên nhiên kỳ vĩ không đơn thuần là giải bài toán về quy mô của một đại nhạc hội quốc tế mà còn tạo ra sự giao thoa thực sự giữa nghệ thuật và cảnh quan di sản.

Đêm nhạc năm nay được ví như một dải lụa nối dài những giá trị, với sự góp mặt của 12 nghệ sĩ đại diện cho nhiều thế hệ và cá tính khác biệt: từ sự lịch lãm của HÀ ANH TUẤN, nét mộc mạc triết lý của ĐEN, đến năng lượng bùng nổ từ BINZ, HIEUTHUHAI; hay những cung bậc tự sự của VŨ CÁT TƯỜNG (VCT), BÙI CÔNG NAM, GREY D, PHÙNG KHÁNH LINH, MAYDAYs, UPRIZE, LEZII và phù thủy âm nhạc 2PILLZ.

12 cá tính âm nhạc độc bản sẽ cùng hòa nhịp, mang hơi thở đương đại vào cuộc đối thoại xuyên không gian giữa lòng Tràng An - Bái Đính | Nguồn: Forestival Ninh Bình

Dưới bàn tay dàn dựng của Tổng đạo diễn Cao Trung Hiếu, các bản “hit” quen thuộc sẽ được phối lại, mang hơi thở đương đại để hòa nhịp một cách tự nhiên nhất với không gian đất trời Ninh Bình.

Lựa chọn dấn thân

Nhưng câu hỏi cuối cùng mà FORESTIVAL 2026 đặt ra là: Bạn đến đây chỉ để làm một khán giả đứng xem, hay muốn thực sự dấn thân?

FORESTIVAL 2026 được định hình là một hành trình trải nghiệm giàu chiều sâu, nơi nghệ thuật, di sản và trách nhiệm cộng đồng không đứng độc lập mà hòa quyện chặt chẽ vào nhau. Lễ hội mạnh dạn bước ra khỏi những khuôn mẫu giải trí thông thường để kiến tạo nên hai không gian trải nghiệm đặc biệt: Trại sáng tạo (Creative Camp) và Hoạt động trồng rừng FORESTIVAL - Rừng Việt Nam.

Creative Camp: Khơi nguồn sáng tạo từ di sản

Do STORII và Vietcetera phối hợp tổ chức, Trại sáng tạo CC021 - 2026 (Creative Camp) vận hành dưới mô hình Open Call, trại sáng tạo này là một lời mời gọi đầy thách thức gửi đến các nghệ sĩ và những bộ óc thiết kế trẻ, cùng nhau bước vào thế giới của "Chiến binh bình minh".

Trại Sáng Tạo CC021 – 2026 quy tụ 20 người làm sáng tạo với chủ đề “Dưa góp” | Nguồn: Danky for Vietcetera

Hành trình khơi nguồn sáng tạo được thiết kế liền mạch qua ba giai đoạn. Bắt đầu bằng chuyến đi thực địa, người tham gia sẽ trực tiếp dấn thân vào thiên nhiên để thu thập những chất liệu thô sơ và nguyên bản nhất. Từ những nguyên liệu thô ấy, họ bước vào không gian bàn luận, cùng nhau mổ xẻ mảnh ghép khảo cổ vạn năm dưới lăng kính nghệ thuật đương đại. Cuối cùng, mọi xúc cảm và chiêm nghiệm sẽ được cô đọng lại ở bước phác thảo, nơi những ý tưởng trừu tượng chính thức thành hình và mang hơi thở của thời đại.

FORESTIVAL - Rừng Việt Nam: Nỗ lực phục hồi sinh cảnh tự nhiên

Song song với việc nuôi dưỡng tâm hồn, FORESTIVAL 2026 tiếp tục dấn thân vào hành trình nuôi dưỡng tự nhiên thông qua dự án Rừng Việt Nam. Đây là một nỗ lực thiết thực nhằm bảo tồn tính đa dạng sinh học tại Ninh Bình, đồng thời khôi phục lại môi trường sống cho các loài động vật hoang dã quý hiếm.

Năm nay, chương trình trồng rừng sẽ được tổ chức tại Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long (Gia Viễn, Ninh Bình) – khu vực do Ban Quản lý rừng đặc dụng và phòng hộ tỉnh Ninh Bình trực tiếp quản lý. Bằng việc trồng các giống cây bản địa như Vàng nước, Sung, Tre gai và Tràm nước, dự án trực tiếp kiến tạo nguồn thức ăn sinh tồn qua mùa đông khắc nghiệt cho hơn 300 cá thể Voọc mông trắng cực kỳ quý hiếm đang cư ngụ tại đây. Mỗi mầm xanh cắm xuống đất cũng đồng thời phục hồi sinh cảnh an toàn cho cả một hệ động thực vật đặc hữu.

Hoạt động trồng rừng đặc biệt tại Vườn Quốc Gia Cúc Phương trong khuôn khổ FORESTIVAL 2025 | Nguồn: Forestival Ninh Bình

Và thay vì chỉ là những vị khách vãng lai, 1.000 người đầu tiên bước vào không gian của FORESTIVAL 2026 sẽ được trao đặc quyền tự tay lấm lem bùn đất để gieo xuống những mầm sống ấy, khép lại một vòng lặp tuyệt đẹp giữa âm nhạc, con người và tự nhiên.

Kết

12.000 năm trước, những con người tiền sử tại hang Thung Bình đã kiên cường đi qua kỷ băng hà tàn khốc, để lại cho hậu thế một minh chứng vĩ đại về khát vọng sống. Vậy hàng vạn năm sau nữa, khi lớp người đi sau lật giở những tầng trầm tích của kỷ nguyên này, những "Chiến binh bình minh" của ngày hôm nay sẽ để lại di sản gì?

Một đêm hè rực rỡ thanh âm chóng vánh, hay một mầm sống kiêu hãnh vừa được gieo xuống đất sâu? Câu trả lời, có lẽ, đã nằm sẵn trong tay bạn khi quyết định cầm lên tấm vé của mùa hè này.

THÔNG TIN SỰ KIỆNLễ hội âm nhạc & sáng tạo Tràng An - Ninh Bình "FORESTIVAL" 2026 được tổ chức bởi Sở Du lịch tỉnh Ninh Bình và Viet Vision - STORIITừ ngày 08/04/2026, vé tham dự sự kiện sẽ chính thức mở bán trên nền tảng Ticketbox với 5 hạng vé lấy cảm hứng dựa trên hành trình phát triển của một cánh rừng, tượng trưng cho sự kết nối giữa con người, âm nhạc và thiên nhiên: Hạt - Mầm - Cây - Rừng - Bình minh.

NATO là gì? Có phải là Tổ chức Hiệp ước Bắc Mỹ theo tờ The New York Times?

Thanh Trúc — Sat, 04 Apr 2026 10:42:23 +0000

Ngày 3/4/2026, tờ The New York Times (NYT) đăng tải một bài viết lên quan đến NATO, trước thềm kỷ niệm 77 năm thành lập tổ chức này. Tuy nhiên, người đọc báo kỹ (như biên tập viên tờ Politico) đã sớm nhận ra tờ báo đã viết sai tên đầy đủ của NATO và chia sẻ lên mạng xã hội.

Đến cả một "tượng đài" báo chí như The New York Times còn có lúc "quên bài" ngay trên trang nhất, thì việc chúng ta đôi khi lúng túng trước các thuật ngữ địa chính trị cũng là điều dễ hiểu. Nhưng để không bị "dắt mũi" bởi những lỗi đánh máy trị giá hàng triệu đô, hãy cùng giải mã thực thể quân sự quyền lực nhất hành tinh này.

1. NATO là gì?

NATO là viết tắt của North Atlantic Treaty Organization, tên được dịch sang tiếng Việt là: Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương. Đây là một liên minh quân sự và chính trị được thành lập trên nguyên tắc phòng thủ tập thể.

Nếu một quốc gia thành viên bị tấn công, toàn bộ liên minh sẽ coi đó là cuộc tấn công vào tất cả và cùng nhau đáp trả (theo Điều 5 nổi tiếng của Hiệp ước).

Bản đồ các nước thành viên NATO. | Nguồn: Shutterstock

Hiện tại (tháng 4/2026), NATO có 32 quốc gia thành viên với Thụy Điển là thành viên mới nhất, gia nhập chính thức vào năm 2024 sau một hành trình dài chờ đợi.

2. Nguồn gốc của NATO: "Ông kẹ" thời Chiến tranh Lạnh

Được thành lập vào ngày 4 tháng 4 năm 1949 thông qua việc ký kết Hiệp ước Washington, NATO ra đời như một "chiếc khiên" thép nhằm ngăn chặn tầm ảnh hưởng của Liên Xô tại lục địa già.

Trong suốt thời kỳ Chiến tranh Lạnh, nhiệm vụ duy nhất của 12 quốc gia sáng lập, dẫn đầu là Mỹ, Anh và Pháp, chính là tạo ra một đối trọng quân sự đủ mạnh để duy trì hòa bình và ngăn chặn sự bành trướng của khối Warsaw. Dù thế giới đã thay đổi rất nhiều sau hơn 70 năm, NATO vẫn tồn tại như một biểu tượng của trật tự an ninh phương Tây.

3. NATO có bao nhiêu cái tên và bao nhiêu lần bị "gọi nhầm"?

NATO là một tổ chức sử dụng hai ngôn ngữ chính thức là tiếng Anh và tiếng Pháp, vì vậy tổ chức này có luôn có hai bộ nhận diện song hành.

NATO: North Atlantic Treaty Organization (Tiếng Anh).
OTAN: Organisation du Traité de l'Atlantique Nord (Tiếng Pháp/Tây Ban Nha/Ý).

Hai bộ nhận diện luôn song hành của tổ chức Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương. | Nguồn: WEF Forum

Bên cạnh đó, cái tên North Atlantic Alliance (Liên minh Bắc Đại Tây Dương) cũng được công nhận là một cách gọi thay thế hoàn toàn hợp lệ và chính thống

Tuy nhiên, tên gọi này lại trở thành "hố đen" biên tập đối với tờ The New York Times. Chỉ trong vòng hai năm, tờ báo danh tiếng này đã có tới hai lần gọi sai tên liên minh ngay trong tuần kỷ niệm thành lập.

Tháng 4/2024: Trong bản tin The Morning, NYT đã đổi chữ "Organization" (Tổ chức) thành "Order" (Trật tự). Một lỗi tưởng nhỏ nhưng lại làm thay đổi hoàn toàn bản chất của một thực thể pháp lý.

Tháng 4/2026: Mới đây nhất, trong số báo in ngày 03/04/2026, tiêu đề bài viết về việc Mỹ đe dọa rời liên minh đã ghi là "North American Treaty Organization" (Tổ chức Hiệp ước Bắc Mỹ). Việc đổi "Đại Tây Dương" thành "Bắc Mỹ" không chỉ sai địa lý mà còn vô tình loại bỏ toàn bộ các đồng minh châu Âu khỏi cái tên của chính họ.

Tờ The New York Times đã đưa ra phản hồi chính thức vì lỗi biên tập này.

Ngoài những lỗi "trượt tay" của báo giới, NATO cũng thường xuyên bị nhầm lẫn với Liên minh Châu Âu (EU), một thực thể kinh tế, chính trị hoàn toàn khác biệt. Và cái tên thay thế ngắn gọn North Atlantic Alliance cũng thường bị viết nhầm thành Northern Atlantic Alliance.

4. Những "người anh em" của NATO (có thể bạn chưa biết)

NATO không phải là tổ chức hiệp ước duy nhất từng tồn tại. Trong lịch sử, Mỹ và đồng minh đã thiết lập nhiều "phiên bản" khác ở các khu vực khác nhau:

SEATO (South East Asia Treaty Organization): Tổ chức Hiệp ước Đông Nam Á (1954–1977). Từng được gọi là "NATO của Đông Nam Á" với sự tham gia của Thái Lan, Philippines... nhằm ngăn chặn sự lan rộng của chủ nghĩa cộng sản tại khu vực này.

CENTO (Central Treaty Organization): Tổ chức Hiệp ước Trung ương, còn được gọi là Tổ chức Hiệp ước Trung Đông (METO) và cũng được biết đến với tên gọi Hiệp ước Baghdad, là một liên minh quân sự thành lập vào ngày 24 tháng 2 năm 1955 bởi Iran, Iraq, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ và Vương quốc Anh. Liên minh này đã bị giải thể vào ngày 16 tháng 3 năm 1979.

Tuy nhiên, ở phía bên kia chiến tuyến địa chính trị, chúng ta có CSTO (Collective Security Treaty Organization - Tổ chức Hiệp ước An ninh Tập thể). Đây là một liên minh quân sự gồm Nga và một số nước hậu Xô Viết, hoạt động với nguyên tắc phòng thủ tương tự như một sự đáp trả và đối trọng trực tiếp với sức ảnh hưởng của NATO.

Gội đầu: Một cơn điên tập thể nơi ai cũng đúng và cũng cần giải tỏa

Ngạo Thuyên — Sun, 05 Apr 2026 02:00:00 +0000

Một cuộc tranh cãi không có người thua

Có một công thức bất hủ của hiệu ứng truyền thông đại chúng: bất cứ thứ gì gây sốc và gây tranh cãi đều sẽ trở thành hiện tượng, thành tâm điểm bàn luận. Không chỉ đáp ứng tuyệt đối mọi tiêu chí của công thức trên, MV Gội Đầu - ca khúc của Thắng ft Hà Lê, dưới sự sản xuất của Antiantiart vừa ra mắt ngày 31/03 vừa qua - còn đem đến một tình huống vô cùng thú vị: dù là người khen hay người chê, người phê bình hay người phê phán, họ đều đúng.

MV xấu? Đúng. MV đẹp? Đúng. MV vô nghĩa? Đúng. MV tràn đầy chiều sâu ý tưởng và tư tưởng? Đúng. Ca khúc bắt tai, gây nghiện? Đúng. Ca khúc khó nghe, khó thấu cảm? Cũng đúng nốt.

MV Gội đầu thỏa mãn mọi tiêu chí cho công thức viral của truyền thông đại chúng: gây sốc và gây tranh cãi. | Nguồn: MV Gội đầu

Không bất ngờ khi thế giới chia thành hai phe: phe “tôi đang xem cái quái gì vậy???” và phe “một MV xuất sắc!”. Như một lẽ thường, sản phẩm càng gây tranh cãi lớn thì độ viral càng cao. Chưa kể, như một đặc sản của Thắng nói riêng và Ngọt nói chung, họ tắt luôn phần bình luận trên YouTube. Từ đó, những bức bối đến từ góc nhìn và cảm nhận của người xem không còn cách nào khác ngoại trừ việc đổ xô ra mọi nền tảng mạng xã hội khác, tăng dần theo cấp số nhân của sự cãi cọ. Và bởi vì trong cuộc tranh cãi này ai cũng đúng, nên ai cũng muốn nói nhiều hơn, mặc nhiên không muốn dừng lại.

Nghiện ngập và gột rửa

Trong MV này, Gội đầu vừa như một trạng thái nghiện ngập, lại vừa như một nỗ lực gột rửa và chối bỏ.

MV là một cơn điên quay cuồng đầy ảo ảnh - nhưng khác với cách triển khai bằng hình ảnh mờ nhòe thường thấy khi người ta muốn diễn tả trạng thái mộng mị, ở đây mọi thứ hiện lên sắc nét và bức bối. Vai trò của các nhân vật nhập nhoạng hòa trộn với nhau, gắn kết mật thiết. Vừa như một tập thể cộng sinh phức tạp: bức bối mà gần gũi, lại đồng thời như các nhân dạng của một linh hồn bị giằng xé ra thành nhiều mảnh. Trong đó, nhân vật người già còn phải bú sữa mang vai trò như một gánh nặng, một trách nhiệm, một ánh nhìn xã hội đầy cổ hủ và non nớt - im lìm bất động, không can thiệp nhiều vào tình tiết nhưng khiến toàn bộ bối cảnh trở nên ngột ngạt và nặng nề gấp bội.

Các nhân vật trong MV vừa như một tập thể cộng sinh phức tạp lại vừa như nhiều nhân dạng của một linh hồn bị giằng xé. | Nguồn: MV Gội đầu

Khi mọi mâu thuẫn đẩy lên cao trào, nhân vật cố gắng giải thoát mình khỏi cơn nghiện và nỗi ám ảnh đó bằng cách từ bỏ mái tóc - lý do vật lý cho việc phải gội đầu. Thế nhưng rõ ràng nỗi ám ảnh không đến từ những hiển lộ bề ngoài như mái tóc thật có thể cạo đi hay mái tóc giả có thể lột ra. Nó đến từ những phần thâm căn cội rễ của linh hồn - càng chối bỏ lại càng trở nên rõ ràng và mãnh liệt. Đến cuối cùng, tất cả mọi nhân vật/nhân dạng đều lao đến với hàng loạt những chai dầu gội nằm la liệt, người khóc, kẻ cười, kẻ đứng im trân trối.

Ý niệm của sản phẩm đầy ấn tượng và mạnh mẽ. Tuy nhiên, thứ khiến Gội Đầu trở thành một hiện tượng đáng chú ý trong bối cảnh nghệ thuật đương đại không hoàn toàn đến từ chiều sâu tư tưởng, nó đến từ thái độ sẵn sàng phá bỏ giới hạn để thực hiện những ý tưởng tưởng chừng kỳ dị nhất.

Một đĩa mướp đắng sống giữa bàn tiệc Antiantiart

Bỏ qua tất cả những gì vốn được coi là “đặc trưng nổi bật” của Antiantiart - khả năng thực hiện VFX xuất sắc, những bàn tiệc hình ảnh trải từ Jisoo BLACKPINK đến ASAP Rocky - MV này quay về nguyên gốc với thứ cốt lõi nhất: ý tưởng điên rồ. Từ màu sắc, độ phân giải đến góc quay đều đem đến cảm giác thô ráp và chân thực đến nhức nhối.

Tạm quên đi VFX phức tạp và hoành tráng, Antiantiart quay lại với gốc rễ của team: ý tưởng độc đáo và góc nhìn thú vị. | Nguồn: MV Gội đầu

Phải nói thực, thời gian gần đây công chúng đã khá “bội thực” với hàng loạt sản phẩm chỉn chu và hoành tráng đến “ngợp” của Antiantiart. Họ vẫn làm rất đẹp và hoàn thiện với trình độ kỹ thuật cao - tuy nhiên, như một bàn tiệc mà món nào cũng là thịt và sốt đậm vị, bữa tiệc hình ảnh mà Antiantiart bày cho khán giả trong thời gian vừa qua cần thêm một đĩa salad, một cốc nước chanh, hay thậm chí là một đĩa mướp đắng sống giải ngấy. MV này đã đáp ứng được điều đó.

Các góc quay cận, quay lệch, các sắp đặt bí bách như tấm mùng, chênh chao như chiếc ghế băng dài mỗi người một ghế, những đạo cụ cáu bẩn cũ kỹ, các biểu đạt cảm xúc ở mức độ mạnh mẽ tối đa,... đều đem đến ấn tượng mãnh liệt và cảm giác căng thẳng khó giải tỏa. MV đồng thời cũng phá bỏ cấu trúc tuyến tính để đem đến bức tranh hỗn loạn tuyệt đối, nơi các liên tưởng và suy tư được thỏa sức vùng vẫy không giới hạn.

Có thể nói, Antiantiart đã chủ động gột rửa cho chính họ, giải tỏa những lối mòn kỹ thuật đã trở thành thương hiệu để xem bên dưới còn lại gì. Và câu trả lời là: vẫn còn đó một ê-kíp thực sự biết mình muốn nói gì, và dám nói bằng cách kỳ dị nhất có thể.

Thắng vẫn là Thắng - đó vừa là điểm mạnh, vừa là vấn đề

Ca khúc này được khá nhiều người so sánh với MV Bartender. Tuy nhiên, là một người không phải fan của Ngọt hay Thắng, tôi biết đến âm nhạc của Bartender trước - khi “lũ trẻ indie” liên tục gảy đàn và ê a “What goes around comes around. Người ta gieo gió rồi gặp bão.” Còn với Gội Đầu, thứ duy nhất tôi nhìn thấy là người ta bàn luận ồn ào về hình ảnh MV thay vì chất lượng âm nhạc. Có thể bởi giai đoạn tràn đầy sức sống của cộng đồng fan indie đã lụi tàn, có thể bởi thói quen tiêu thụ âm nhạc của công chúng đã dịch chuyển, hoặc có thể đơn giản hơn - âm nhạc là phần đuối hơn so với hình ảnh của MV lần này.

MV Bartender được nhiều người so sánh với Gội đầu do cùng phong cách u tối, quái dị. | Nguồn: MV Bartender

Tuy nhiên, nói âm nhạc “đuối” không có nghĩa Thắng làm chưa tốt. Ngược lại, anh vẫn thể hiện tài năng nổi bật trong cách xử lý ca khúc: vocal được thu “clean”, mang cảm giác tiệm cận kỹ thuật âm thanh của điện ảnh. Anh không sử dụng bộ gõ truyền thống mà thay bằng các chất liệu điện tử và âm thanh đời sống, tạo nên một lớp kết cấu gần gũi, chân thực. Trong khi đó, lớp bè - thế mạnh quen thuộc của Thắng - được xử lý chắc tay, làm dày không gian âm thanh, đặt người nghe vào trạng thái mơ hồ, hỗn loạn đúng tinh thần bài hát.

Nhưng vấn đề cũng nằm chính ở đó. Tất cả những gì Thắng làm trong Gội Đầu đều “đúng”, đều “chắc tay”, đều mang dấu ấn cá nhân rõ ràng - nhưng vẫn nằm trong vùng an toàn quen thuộc của anh. Anh có thay đổi chất liệu, có tinh chỉnh cách xử lý âm thanh, nhưng chưa thực sự phá vỡ lối mòn hay đẩy bản thân đến một giới hạn mới.

So với hình ảnh MV, phần âm nhạc có vẻ “đuối” hơn đáng kể. | Nguồn: MV Gội đầu

Ca khúc không dở, nhưng không quá đột phá so với Thắng. Chưa kể, vốn là nghệ sĩ với tư duy nổi bật trong việc viết lyrics, phần lời với các cụm từ và cấu tứ quen thuộc lần này có thể trở nên khá mờ nhạt nếu đặt ra ngoài như một ca khúc riêng lẻ.

Bên cạnh đó, việc ft với Hà Lê, tôi cho rằng không phải là một lựa chọn thật sự khôn ngoan. Chất giọng của Thắng và Hà Lê khá giống nhau - không tạo được sự cộng hưởng thực sự mà chỉ mang tính “chia line”.

Ca khúc vẫn là một sản phẩm âm nhạc hoàn thiện và đáng nghe. Nhưng khi đặt cạnh phần visual đầy táo bạo như vậy, chúng ta có quyền hy vọng những cách xử lý âm thanh độc đáo hơn, cấu trúc ca khúc nổi loạn hơn - hay đơn giản là một điều gì đó mới hoàn toàn của nghệ sĩ “lắm tài nhiều tật” này.

Cuối cùng, là một người “phân vân đứng giữa đôi dòng nước”, không biết mình yêu thích hay khó chịu với MV này, tôi chỉ xin dành một lời ủng hộ nhiệt thành cho những cái tôi ngạo nghễ, bất cần và cá tính top đầu làng nghệ thuật Việt Nam: Thắng, Antiantiart và Hà Lê. Sự bất cần, phá cách và dám “vượt rào” này là thái độ mà tôi cho là thực sự cần có để thúc đẩy sự phát triển của bất kỳ loại hình nghệ thuật nào - dù là âm thanh, hình ảnh hay ý niệm.

Thuốc tránh thai sẽ nói cho bạn biết việc bảo vệ bản thân chưa bao giờ là câu chuyện làm quá

Thanh Trúc — Mon, 06 Apr 2026 06:24:00 +0000

1. Chuyện gì đang xảy ra?

Một bài đăng từ tổ chức hoạt động trong lĩnh vực bảo tồn WildAct gần đây đã trở thành tâm điểm tranh luận trên các trang mạng xã hội. Nội dung đề cập đến “vật bất ly thân” của một số phụ nữ làm công tác thực địa, trong đó có thuốc tránh thai.

Bài đăng từ WildAct.

Thông tin này nằm trong chuỗi nội dung về Báo cáo về Quấy rối tình dục trọng ngành Bảo tồn tại Việt Nam, cảnh báo về rủi ro mà phụ nữ có thể gặp phải khi làm việc trong môi trường rừng núi, xa trung tâm, thiếu sự giám sát và hỗ trợ đầy đủ. Nói cách khác, đây là một lát cắt của câu chuyện về an toàn cá nhân và giới trong ngành bảo tồn.

Tuy nhiên, chỉ một chi tiết “thuốc tránh thai” trên tiêu đề và câu “hook” đã đủ để kéo câu chuyện đi theo một hướng khác. Dường như không nhiều người chọn xem kỹ hơn nội dung video hay chi tiết bài đăng.

Một số cá nhân trong cộng đồng trekking và outdoor đã lên tiếng phản bác. Họ cho rằng cách diễn đạt của WildAct có thể gây hiểu lầm, làm xấu hình ảnh lực lượng kiểm lâm, đặc biệt là nam kiểm lâm vốn được nhìn nhận là đang làm việc trong điều kiện khắc nghiệt, kỷ luật và thiếu thốn.

Phản ứng từ một đại diện của cộng đồng outdoor/trekking trên bài đăng của WildAct.

2. Vì sao việc này lại gây tranh cãi?

Thông tin ban đầu từ WildAct đã sở hữu đầy đủ những yếu tố để lan truyền. Một chi tiết đủ gây chú ý như “thuốc tránh thai” được đặt trong bối cảnh rừng sâu, cộng với một con số cụ thể từ khảo sát trước đó: 114 người tham gia khảo sát, bao gồm các nhà bảo tồn, cán bộ, NGO, cơ quan nhà nước; với kết quả cứ 6 người là có đến 5 người từng trải qua quấy rối tình dục dưới nhiều hình thức.

Những con số này dễ dàng thu hút sự chú ý của cộng đồng. Đặc biệt từ phía phụ nữ vốn là những người quen với việc chia sẻ và nhận diện các trải nghiệm không mong muốn trong môi trường làm việc, những con số WildAct chia sẻ từ nghiên cứu rõ ràng đem đến một cảm giác đáng lo ngại.

Ở chiều ngược lại, phản ứng từ một số cá nhân trong cộng đồng outdoor và trekking lại diễn ra khá dữ dội. Như việc đặt nghi vấn về độ tin cậy của mẫu khảo sát khi con số chỉ dừng ở 114 người. Nhiều ý kiến còn dựa trên trải nghiệm cá nhân với kiểm lâm để phản biện, cho rằng cách bài viết mô tả chưa sát với thực tế họ từng trải qua.

Lập luận “không có nạn nhân lên tiếng” cũng được đưa vào như một bằng chứng phủ định. Đi kèm với đó là những phát ngôn mang tính đùa cợt như “cứ vào rừng là có thai” khiến trải nghiệm của phụ nữ bị xem nhẹ.

Lập luận của một số cá nhân đại diện cộng đồng outdoor/trekking.

Giữa làn sóng tranh luận, WildAct đã âm thầm gỡ hoặc ẩn bài viết mà không đưa ra bất kỳ lời giải thích nào, một động thái càng khiến cao trào thảo luận bị đẩy lên cao. Đồng thời, nhiều cá nhân trong ngành bảo tồn cũng bắt đầu lên tiếng, chia sẻ trải nghiệm, quan điểm và cả những khó khăn đặc thù của công việc “bám rừng”.

Hiện bài đăng đã không còn hiện trên WildAct.

Thế là từ một “vật bất ly thân” rất cụ thể của phụ nữ khi đi rừng, các thảo luận nhanh chóng mở rộng sang nhiều lớp vấn đề khác nhau: cách làm truyền thông cho những ngành nghề nhạy cảm, tiêu chuẩn của mẫu trong nghiên cứu khoa học, cách gọi tên một loại thuốc và ý nghĩa đi kèm, hiệu ứng “đóng khung” trong tâm lý người đọc… đến cả tranh cãi về giới và văn hóa đổ lỗi.

Dù nhìn kỹ lại, rõ ràng một bên nói về rủi ro, và bên còn lại chỉ nghe thành cáo buộc.

3. Khi bà nói gà mà ông vẫn cho là vịt: Đối thoại lệch pha cho ta thấy điều gì?

Giữa những tranh luận qua lại, có thể thấy hai câu hỏi lớn liên tục được đặt ra:

WildAct có cố ý dùng “thuốc tránh thai” để giật tít?

Quay lại điểm khởi đầu của câu chuyện, việc sử dụng cụm từ “thuốc tránh thai” rõ ràng mang lại một hiệu ứng nhất định: dễ khiến người đọc liên tưởng đến các hành vi tình dục. Trong ngữ cảnh mà WildAct đưa ra như môi trường rừng sâu, thiếu giám sát thì những liên tưởng tiêu cực hơn cũng dễ được kích hoạt. Vì vậy, đã có ý kiến cho rằng nên dùng những cách gọi khác như “thuốc điều kinh” để giảm bớt tính nhạy cảm.

Một ý kiến cho rằng nên dùng một cái tên khác thay vì dùng thuốc tránh thai vì rất dễ liên tưởng đến tình huống xấu nhất.

Tuy nhiên, “thuốc tránh thai” thực chất là tên gọi phổ biến nhất của nhóm thuốc này trong đời sống. Bên cạnh đó còn có các cách gọi như “thuốc nội tiết” hay “thuốc điều hòa kinh nguyệt”, nhưng hoặc quá mang tính y khoa, hoặc không phản ánh đầy đủ công dụng.

Trong trường hợp của WildAct, sau khi thu hút sự chú ý ban đầu, nội dung cũng đã làm rõ mục đích sử dụng liên quan đến chu kỳ sinh học. Đồng thời, nguy cơ về quấy rối hay xâm hại trong môi trường làm việc biệt lập vẫn là một khả năng có tồn tại. Vậy nên, câu hỏi “có giật tít hay không” có lẽ phụ thuộc vào việc người đọc chỉ đọc tiêu đề bài viết hay xem trọn vẹn nội dung và thông điệp truyền tải.

Báo cáo của WildAct không đáng tin cậy vì mẫu quá nhỏ?

Một tranh luận khác xoay quanh con số 114 người mà WildAct có thể tiếp cận để làm khảo sát. Đây là một mẫu không lớn, nhưng để đánh giá độ tin cậy của một nghiên cứu thì cần xem xét đến mục tiêu nghiên cứu để làm rõ ý nghĩa con số này.

Nếu mục tiêu là đưa ra kết luận đại diện cho toàn ngành, thì một mẫu như vậy rõ ràng chưa đủ. Nhưng nếu mục tiêu là ghi nhận và phản ánh một thực trạng có tồn tại trong ngành bảo tồn, đặc biệt với một nhóm nghề khó tiếp cận, thì một mẫu đa dạng về đối tượng (bao gồm cả người Việt và quốc tế, nhiều vai trò khác nhau) vẫn có giá trị.

Và theo quy định pháp luật hiện hành (tham khảo Nghị định 144/2021/NĐ-CP), quấy rối tình dục không chỉ là hành vi mang tính thể chất, mà còn bao gồm lời nói, hình ảnh và các hành vi tạo ra môi trường không an toàn. Vì vậy, việc bác bỏ hoàn toàn những ghi nhận từ nghiên cứu chỉ vì mẫu khảo sát quả nhỏ cũng là một cách hiểu chưa đầy đủ.

Tóm lại là:

Câu chuyện ban đầu xoay quanh những nguy cơ mà phụ nữ có thể gặp phải trong môi trường làm việc đặc thù đã nhanh chóng bị dịch chuyển thành câu chuyện về hình ảnh của ngành bảo tồn và kiểm lâm. Trong quá trình đó, tranh luận cũng bị kéo về hướng đối đầu giới, dù trên thực tế, rủi ro trong môi trường này không hoàn toàn phân chia theo giới tính mà chỉ khác nhau ở mức độ và cách mỗi nhóm phải đối mặt với nó.

Tuy tranh cãi có thể gay gắt, cuộc thảo luận lại vô tình đạt được một điều quan trọng: nhiều người bắt đầu nhìn thấy và nói về những khó khăn rất cụ thể của nghề bảo tồn rừng.

Không chỉ là sự vất vả về điều kiện làm việc, những áp lực ít được gọi tên hơn cũng được thảo luận. Đặc biệt với phụ nữ, bên cạnh yêu cầu về thể chất và sự bền bỉ, còn phải đối mặt với những kỳ vọng xã hội vốn khiến họ rất khó “bám rừng”.

4. Bảo vệ bản thân chưa bao giờ là câu chuyện làm quá, nhưng vì thế càng phải cẩn trọng hơn

Có một điều gần như không cần tranh cãi: không ai “làm quá” khi họ phải tự bảo vệ mình.

Trong những ngày qua, câu chuyện của nữ diễn viên Thái Lan Christine Gulasatree Michalsky vẫn còn mới nguyên. Cô lên tiếng về việc bị xâm hại trong lúc ở trạng thái sức khỏe yếu, hoàn toàn không thể tự vệ và phụ thuộc vào sự hỗ trợ từ những người đáng lẽ phải đảm bảo an toàn cho mình.

Nữ diễn viên Thái Lan Christine Gulasatree Michalsky lên tiếng về việc bị xâm hại bởi nhân viên cứu hộ. | Nguồn: gulasatree/IG, ảnh từ CCTV căn hộ nữ diễn viên.

Ngay cả trong những tình huống được mặc định là an toàn như khi được cứu hộ hay chăm sóc y tế thì rủi ro vẫn có thể xảy ra. Sự cao quý của một nghề nghiệp, hay kỳ vọng xã hội dành cho nó, không phải lúc nào cũng đủ để loại trừ hoàn toàn những hành vi lệch chuẩn.

Vì vậy trong những môi trường làm việc xa xôi, thiếu hỗ trợ và khó kiểm soát rủi ro như rừng sâu, việc chuẩn bị cho những tình huống xấu dù có hiếm gặp thế nào vẫn là một lựa chọn hợp lý. Và không chỉ trong rừng, cả những nơi như văn phòng, hay bất kỳ môi trường nào, việc một người, đặc biệt là phụ nữ chuẩn bị cho những rủi ro có thể xảy ra là một phản ứng cần thiết.

Nhưng cũng chính vì đây là một vấn đề nhạy cảm và cấp thiết, cách chúng ta kể về nó càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Khi các thông tin đúng bị đặt trong ngữ cảnh dễ gây hiểu lầm, nó có thể vô tình làm lệch trọng tâm vấn đề và khiến những trải nghiệm cần được lắng nghe nhất lại trở thành điều bị nghi ngờ nhiều nhất.

Ở chiều ngược lại, những tranh luận nhằm chất vấn độ xác tín của dữ liệu hay cách diễn giải thông tin là cần thiết. Vì đó cũng là cách một cộng đồng tự bảo vệ mình và đóng góp vào một cuộc thảo luận lành mạnh hơn.

Chia sẻ từ chính người làm trong ngành bảo tồn.

Tuy nhiên, khi các phản biện quá cảm tính, đi kèm với sự đùa cợt không đúng lúc, hoặc phủ nhận trải nghiệm của người khác, chúng không còn giúp làm rõ vấn đề. Ngược lại, những đùa cợt này có thể làm mất đi sự nghiêm túc cần thiết của cuộc đối thoại, và đẩy những người đang chia sẻ trải nghiệm của mình vào thế phải tự bảo vệ chính câu chuyện của họ. Và sau cùng, việc này không thực sự bảo vệ được ai, kể cả chính tập thể mà chúng muốn bênh vực.

Những đùa cợt khiếm nhã hoặc những phản biện quá cảm tính sẽ làm mất đi sự nghiêm túc cần thiết của cuộc đối thoại về một vấn đề có thật và cấp thiết.

Bởi sau tất cả, mục tiêu của những cuộc thảo luận như thế này không nên là thắng một cuộc tranh luận. Điều quan trọng nhất cần đạt được là những người đang thực sự ở trong câu chuyện, những người bám rừng, bất kể giới tính có thêm một môi trường an toàn hơn để làm việc.

Bí quyết để vươn tới đỉnh cao trong nghệ thuật và thể thao đôi khi là sự buông bỏ

Phùng Nhật Khang — Mon, 06 Apr 2026 12:21:59 +0000

Ở cấp độ cao nhất của nghệ thuật và thể thao, thành công thường được gắn với những yếu tố quen thuộc: kỷ luật khắt khe, cường độ luyện tập cao và một khát khao vươn tới đỉnh cao gần như tuyệt đối.

Tuy nhiên, khi chúng ta chứng kiến những màn trình diễn xuất sắc, người biểu diễn dường như không cần nỗ lực, như thể thành tựu đó vốn là như vậy và không phải do gắng sức. Khoảnh khắc ấy tràn đầy sức sống và cả điều gì đó sâu sắc hơn: sự tự do.

Vì vậy, bên cạnh câu chuyện quen thuộc về kỷ luật và tham vọng, thông qua bài viết này, tôi muốn nhìn vào một khía cạnh ít hiển nhiên hơn: liệu sự buông bỏ có phải là một phần thiết yếu trong hành trình chạm tới đỉnh cao, và nếu có, nó vận hành như thế nào trong thực tế của những nghệ sĩ và vận động viên xuất sắc nhất?

Sự xuất sắc của vận động viên Alysa Liu đến từ sự buông bỏ

Sự nghiệp của Alyssa Liu là một ví dụ điển hình cho nghịch lý trên. Là một vận động viên trượt băng nghệ thuật trẻ tuổi, Liu nhanh chóng vươn lên hàng đầu với những thành tích đáng chú ý từ rất sớm. Tuy nhiên, ở thời điểm tưởng như đang ở đỉnh cao, cô lại quyết định rời bỏ thi đấu. Đây là một lựa chọn gây ngạc nhiên trong một môi trường luôn đề cao tham vọng và sự tiến lên không ngừng.

Đôi khi buông bỏ mới là cách để tiến xa hơn. | Nguồn: Fox News

Lý do mà Alyssa Liu đưa ra lại đơn giản đến bất ngờ: cô quay trở lại chỉ để tìm lại niềm vui trượt băng.

Khi không còn bị ràng buộc bởi những mục tiêu bên ngoài, cách Alyssa Liu biểu diễn cũng thay đổi. Các chuyển động trở nên nhẹ nhàng hơn, uyển chuyển hơn, và quan trọng hơn, mang lại cảm giác tự do rõ rệt. Trong một cuộc phỏng vấn, cô diễn đạt trạng thái này một cách ngắn gọn:

Tôi có thể kết nối với mọi thứ nhưng tôi không vấn vương với bất cứ điều gì.

(“I connect with everything but I’m not attached to anything”)

Trở lại với niềm vui nguyên bản dành cho trượt băng, Alysa Liu cho thấy sự tự do không loại bỏ kỷ luật, mà làm cho thành tựu trở nên trọn vẹn hơn. | Nguồn: Fox News

Bằng cách giải phóng áp lực liên tục phải thành công, người biểu diễn có thể lấy lại được cảm giác tự do và mọi thứ trở nên tự nhiên dẫn đến sự sáng tạo hiện diện trở lại.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là kỷ luật biến mất. Ngược lại, kỷ luật vẫn rất cần thiết: vô số giờ luyện tập, lặp lại, diễn tập tạo nên nền tảng mà trên đó sự “ngẫu hứng” trở nên khả thi. Nếu không có kỷ luật, sự tự do sẽ sụp đổ thành hỗn loạn.

Những buông bỏ trong nghệ thuật của Jacquline du Pré

Ở cấp độ biểu diễn đỉnh cao, vấn đề không còn nằm ở việc có đủ kỹ thuật hay không, mà là khi nào nên ngừng sử dụng nó một cách có ý thức.

Một người nghệ sĩ có thể dành nhiều năm để trau dồi kỹ thuật, ghi nhớ bản nhạc và định hình cách biểu đạt qua nhạc cụ, tuy nhiên, trong khoảnh khắc biểu diễn, suy nghĩ quá nhiều có thể trở thành trở ngại. Việc phân tích quá mức một nốt hay một đoạn nhạc có thể phá vỡ sợi dây mỏng manh kết nối người với nhạc cụ. Ngược lại, khi tâm trí trở nên tĩnh lặng, âm nhạc thường tuôn chảy một cách tự nhiên đến đáng kinh ngạc.

Âm nhạc của Jacqueline du Pré chạm tới người nghe không chỉ bằng sự chính xác, mà bằng cảm giác được sống cùng từng nốt nhạc. | Nguồn: from the archives

Phong cách biểu diễn cello của Jacqueline du Pré thể hiện sự cân bằng bí ẩn giữa kỷ luật và sự buông bỏ. Các màn trình diễn của bà sở hữu những cung độ cảm xúc có được kiểm soát và cũng hoàn toàn tự do, như bản diễn tấu Concerto cho Cello giọng Mi thứ Op.85 của Edward Elgar, hay các màn trình diễn bản Concerto cho Cello giọng Si thứ Op.104 (do Antonín Dvořák sáng tác).

Trong cách “diễn giải” của Jacqueline du Pré, âm nhạc như tự nhiên cất tiếng, dù phía sau là muôn vàn kiểm soát từ nhiều năm luyện tập.

Đối với các nghệ sĩ, những khoảnh khắc như thế này đôi khi thật hiếm hoi. Trong những giờ luyện tập dài, việc chơi nhạc đôi khi có thể cảm thấy máy móc, thậm chí gây nản lòng. Nhưng khi tâm trí ngừng tính toán từng chuyển động, âm nhạc tự mở ra và việc chơi nhạc trở thành một trải nghiệm thuần túy; một sự đắm chìm hoàn toàn đến nỗi ranh giới giữa người và âm nhạc dần mờ đi.

Buông bỏ: Một cơ chế vận hành của sự xuất sắc đến từ Phật giáo

Để hiểu rõ hơn nghịch lý này không chỉ như một cảm nhận mà như một cơ chế có thể quan sát được, có thể nhìn sang một hệ thống tư tưởng đã nghiên cứu nó từ rất sớm: Phật giáo và Thiền tông.

Thiền dạy rằng sự minh mẫn sâu sắc nhất không đến từ sức mạnh hay sự kiểm soát mà đến từ sự buông bỏ, chấp nhận một cách tĩnh lặng. Khi tâm trí ngừng níu kéo thành công hay sợ thất bại, mọi thứ bắt đầu diễn ra một cách dễ dàng đến mức kỳ diệu.

Trong Thiền, trạng thái sáng rõ nhất không đến từ việc siết chặt tâm trí, mà từ khả năng để nó lắng xuống. | Nguồn: Unplash

Ở Nhật Bản, các thiền sư mô tả trạng thái này là mushin (無心), nghĩa là vô tâm trí. Trong trạng thái này, tâm trí không bám víu vào suy nghĩ hay kết quả mà thay vào đó, hành động diễn ra một cách tự nhiên, như thể dòng nước tìm đường chảy xuống núi vậy.

Ở Việt Nam, thiền sư Thích Nhất Hạnh đặt trạng thái này vào những hành động cụ thể. Ông khuyên:

Khi bạn rửa bát, việc rửa bát phải là điều quan trọng nhất trong cuộc đời bạn. Cũng như khi uống trà, việc uống trà phải là điều quan trọng nhất trong cuộc đời bạn. Hãy uống trà chậm rãi và cẩn trọng, như thể nó là trục quay của Trái Đất, từ từ, đều đặn, không vội vã đuổi theo tương lai.

Việc hoàn toàn hiện diện ở hiện tại mà không phân tán sự chú ý giữa những hối tiếc của quá khứ và những lo lắng về tương lai là một trong những trạng thái khó khăn nhưng dễ mang lại cảm giác “tự do” nhất mà con người có thể đạt được.

Trong những khoảnh khắc ấy, cuộc sống trở nên tức thời và sống động, từ đó bản thân hành động sẽ trở nên trọn vẹn và đầy đủ. Ở đây, “rửa bát” hay “uống trà” hoàn toàn có thể diễn giải thành một dạng “luyện tập” cho chính trạng thái mà một nghệ sĩ hay vận động viên tìm kiếm trong khoảnh khắc biểu diễn.

Với thiền sư Thích Nhất hạnh, từ rửa bát đến uống trà, sự chú tâm tuyệt đối có thể trở thành một con đường dẫn con người đến tự do nội tâm. | Nguồn: Báo Thanh Niên

Áp dụng sự buông bỏ trong Thiền tông có thể được hình dung rõ hơn qua một quan sát từ rất sớm của Trang Tử:

Khi cung thủ bắn tên không vì một giải thưởng, cung thủ có mọi kỹ năng của mình; nhưng khi cung thủ bắn để tranh đai vô địch, cung thủ trở nên hồi hộp.

Khi một người quá chú trọng đến thành công, nỗi sợ thất bại sẽ âm thầm chiếm lấy tâm trí và tâm trí bắt đầu can thiệp vào bản năng của cơ thể.

Vì vậy, triết lý này dù cổ xưa nhưng vẫn hiện hữu rõ nét trong cuộc đời của những nghệ sĩ vĩ đại như nghệ thuật của Jacqueline du Pré hay tư duy của Alyssa Liu cho thấy sự buông bỏ là thứ duy nhất có thể mở khoá tới những hình thức biểu cảm sâu sắc nhất.

Buông bỏ không đồng nghĩa với vô kỷ luật

Cũng cần lưu ý rằng: Buông bỏ không đồng nghĩa với vô kỷ luật. Bởi ở một mức độ nhất định, kỷ luật và tham vọng là điều không thể thiếu trong thi đấu và biểu diễn đỉnh cao. Nhưng khi bị đẩy đến cực điểm, chúng có thể chuyển hóa thành một dạng ám ảnh và mọi hành động đều bị chi phối bởi kết quả, và giá trị của trải nghiệm bị thay thế bằng sự đánh giá từ bên ngoài.

Xã hội đương đại thường khuyến khích trạng thái này: học sinh cạnh tranh điểm số, vận động viên theo đuổi huy chương, và nghệ sĩ tự đánh giá bản thân qua sự nhìn nhận của người khác. Mặc dù tham vọng có thể mang tới những thành tựu đáng kể, nhưng nó cũng có thể tạo ra một môi trường mà việc trải nghiệm học tập và sáng tạo dần bị đặt sau kết quả.

Với buông bỏ, Phật giáo lại mang đến một giải pháp đơn giản mà hiệu quả. Con người không còn phải vật lộn để kiểm soát mọi kết quả. Thay vào đó, họ trở thành một kênh dẫn để điều gì đó lớn lao hơn có thể xuất hiện.

Vì vậy, đôi khi buông bỏ cũng là một cách rèn luyện kỷ luật. | Nguồn: Unsplash

Khi điều này xảy ra, ranh giới giữa kỷ luật và tự do tan biến. Người biểu diễn, nhạc cụ, âm nhạc và khoảnh khắc không thể tách rời nhau. Tiếng đàn cất lên, người trượt băng chuyển động và tâm trí trở nên tĩnh lặng. Và trong sự tĩnh lặng đó, cái tôi biến mất; chỉ còn lại âm nhạc, chuyển động và trải nghiệm thoáng qua nhưng khó quên khi hoàn toàn sống trọn vẹn trong khoảnh khắc hiện tại.

3 Bước thực hành Shadow Work để yêu cả “phiên bản xấu xí” của mình

Ngọc Hà — Tue, 07 Apr 2026 03:06:11 +0000

Có bao giờ bạn nổi giận vô cớ với ai đó chỉ vì một chuyện rất nhỏ? Ghen tị với một cô bạn cùng lớp vì điểm số, khó chịu khi người khác được chú ý, và cả chạnh lòng vu vơ khi nhìn thấy ai đó đang sống một cuộc đời mà bạn hằng mơ ước?

Những cảm xúc “xám xịt” này nhanh chóng được gạt bỏ đi và lấp đầy với ý nghĩ: “Như thế là ích kỷ. Mình không được trở nên xấu xa như vậy”, để rồi nỗ lực chôn vùi chúng dưới vỏ bọc của sự tử tế. Thực tế, đó chính là lúc bạn đang chạm mặt với Shadow Self (Phần tối bên trong mình), thứ bạn vẫn luôn chối bỏ và phủ nhận.

Nhưng bạn có biết, điều cần làm không phải là trốn chạy khỏi nó? Đó là lý do bạn cần biết đến Shadow Work.

Shadow work là gì?

Shadow Work là phương pháp tâm lý được xây dựng bởi bác sĩ tâm thần học người Thụy Sỹ Carl Jung. Ông dựa trên khái niệm “shadow self”, tạm gọi là phần tối của bản thân, dùng để chỉ những tính cách mà chúng ta luôn cố gắng kìm nén hoặc chối bỏ.

“Phần tối” không biến mất khi bị chối bỏ mà chỉ lặng lẽ lớn dần trong những góc khuất của nội tâm. | Nguồn: Thịnh Trần @orkaboi cho Vietcetera

Theo Carl Jung, phần tối có thể thúc đẩy cảm xúc tiêu cực nhưng nó cũng đóng vai trò cần thiết để thúc đẩy mặt tích cực của con người, chẳng hạn như sáng tạo. Đây là một phần không thể thiếu trong trải nghiệm của một người về thế giới xung quanh.

Đó là bởi vì Carl Jung cho rằng tính cách con người bao gồm hai phần: phần nổi trội luôn được chúng ta thể hiện ra bên ngoài và phần tối, bao gồm những tính cách, đặc điểm, sang chấn mà một người không muốn thể hiện, luôn bị kìm nén và che giấu.

Ông nhận định phần tối không phải là yếu tố tiêu cực trong tính cách và tâm lý, nó cũng góp phần tạo nên một phiên bản toàn diện của một người. Khi chúng ta che giấu và kìm nén mặt tối trong thời gian dài thay vì chấp nhận nó, phần tối ấy sẽ bộc lộ ra ngoài thông qua ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý như tình trạng căng thẳng, tự ti, hoài nghi, mất kết nối với những người xung quanh.

Chính vì thế, Shadow Work là một bài tập nhỏ giúp bạn học cách chấp nhận những điều chưa hoàn hảo của bản thân, thấu hiểu phần tối của mình, từ đó có thể quản lý và cân bằng tâm lý, cảm xúc một cách hiệu quả.

Tại sao Shadow Work đáng để thử ngay hôm nay?

Trong cuộc sống thường nhật, phần “shadow” chưa được nhận diện có thể dẫn đến các hành động tự cản trở chính mình như trì hoãn, né tránh cơ hội, hoặc lặp lại những hành vi không có lợi. Đây là ví dụ điển hình của hội chứng self-sabotage (hội chứng tự phá mình).

Các nhà tâm lý học cho rằng một người không phải lúc nào cũng nhận ra hành vi tự phá mình của chính họ vì hiệu ứng này không xuất hiện liên tục. Khi không nhận ra mâu thuẫn đang âm thầm ảnh hưởng đến bản thân từ bên trong, chúng ta có xu hướng tự rơi vào vòng xoáy của việc tự hủy hoại chính mình mà vô cùng khó thoát ra.

Do đó, Shadow Work không chỉ giúp bạn chấp nhận những điều chưa hoàn hảo mà còn tháo gỡ những mâu thuẫn trên. Nó còn hữu dụng trong việc giúp bạn xây dựng các kết nối thật, đặc biệt là chấp nhận các khía cạnh khác nhau của bản thân. Vì vậy, khi tiếp xúc với người khác, bạn sẽ dễ dàng cởi mở với những phần không hoàn hảo ở họ, những mối quan hệ từ đó cũng lành mạnh và bền vững thay vì chỉ có sự hơn thua và phán xét lẫn nhau.

Sự tự tin cũng dần được thúc đẩy dù bạn biết bản thân mình chưa hoàn hảo. Sự tự tin này đến từ việc bạn biết rõ mình là ai, kể cả những khuyết điểm và phần tối, để cởi mở và tự tin hơn thay vì lo sợ ánh mắt đánh giá của mọi người.

Và cuối cùng, nó là “liều thuốc” để cải thiện sức khỏe tâm thần. Quá trình kìm nén và che giấu phần tối của bản thân có thể dẫn đến vấn đề tâm lý. Khi phủ nhận những mặt tối này, bạn càng cảm thấy chán ghét bản thân, tăng cảm giác căng thẳng vì lo sợ người khác phát hiện ra mặt tiêu cực của mình. Shadow Work giúp chúng ta nhận ra rằng, mỗi người đều có những yếu tố tích cực và tiêu cực và giải quyết vấn đề tâm lý từ gốc rễ, xác định những nguồn cơn khiến bạn cảm thấy không hài lòng về bản thân.

Các bước để thực hiện shadow work

Để thực hiện shadow work hiệu quả, bạn phải dành thời gian kết nối với thế giới nội tâm để đối diện với phần tối của bản thân.

Bước 1: Xác định phần tối

Hãy phản tư để nhìn lại cảm xúc và phản ứng của bản thân trước một tình huống cụ thể nào đó. Những cảm xúc và tâm thế này cho thấy sang chấn tâm lý trong quá khứ, kéo theo những nỗi sợ mà bạn luôn muốn tìm cách che giấu.

Khi cảm thấy khó chịu, không thoải mái hay muốn chạy trốn một điều gì, hãy ghi lại chúng vì đó có thể là những phần tối mà bản thân muốn che giấu.

Nguồn: Thịnh Trần @orkaboi cho Vietcetera

Bước 2: Hồi tưởng về các sự kiện trong quá khứ

Đâu là những cảm xúc, thói quen mà khi còn bé, người lớn thường nói bạn phải loại bỏ? Ai từng khiến bạn cảm thấy xấu hổ vì điều gì đó rất bình thường?

Hồi tưởng về các sự kiện trong quá khứ là cách để xác định gốc rễ của vấn đề. Một số câu hỏi để bắt đầu:

Ký ức nào khiến mình xấu hổ nhất?
Mình ghen tị với ai, và tại sao?
Mình hay phán xét người khác về điều gì và điều đó nói lên gì về mình?

Nguồn: Thịnh Trần @orkaboi cho Vietcetera

Bước 3: Bộc lộ phần tối ra ngoài

Nghệ thuật là một phương tiện hữu ích giúp bạn thoải mái bộc lộ phần tối bên trong. Bạn có thể cho phép bản thân thể hiện cảm xúc tiêu cực thông qua vẽ, làm nhạc, hoặc chỉ đơn giản là ngồi thiền và quan sát các cảm xúc mà không phán xét.

Bên cạnh đó, viết nhật ký cảm xúc giúp bạn giải tỏa suy nghĩ và cảm xúc tiêu cực. Hãy dành một vài phút để viết tự do về bất kỳ điều gì xuất hiện trong tâm trí hoặc cảm nhận của bản thân về những trải nghiệm trong ngày.

Đây là một cách để bạn tái kết nối với phần tối của mình một cách trực quan thay vì chối bỏ nó, để từ đó cởi mở hơn với bản thân và giải toả những áp lực đã luôn bị đè nén trước đây.

Nguồn: Thịnh Trần @orkaboi cho Vietcetera

Làm sao để Shadow Work một cách hiệu quả?

Bắt đầu nhỏ. Chỉ cần 10 phút một ngày với một câu hỏi duy nhất đã là đủ để khởi động.
Đừng kỳ vọng kết quả ngay lập tức. Shadow Work là hành trình dài, mỗi lần nhận ra một điều nhỏ đã là tiến bộ thật sự.
Khi bạn cảm thấy nặng nề và trải qua sang chấn tâm lý, hãy chủ động đi tìm sự trợ giúp của chuyên gia tâm lý để được hỗ trợ một cách tốt nhất.

Hãy nhớ rằng, Shadow Work không yêu cầu bạn phải thay đổi ngay lập tức. Sự thay đổi với shadow work là hành trình chấp nhận những phần chưa hoàn hảo để nhận ra rằng chính những phần “xấu xí” của bản thân và dần chuyển hóa nó thành nguồn lực để phát triển một cách toàn diện. Khi không còn bị chi phối bởi những xung đột vô thức, chúng ta không chỉ sống nhẹ nhõm hơn, mà còn tiến gần hơn đến phiên bản trọn vẹn và tiềm năng nhất của chính mình.

Việt Nam thí điểm sàn Crypto nội địa: Cục diện mới cho thị trường tiền mã hóa Việt Nam

Genesia Ventures — Tue, 07 Apr 2026 08:57:56 +0000

Doanh nghiệp Việt chạy đua xin cấp phép vận hành sàn giao dịch crypto

Việt Nam sẽ triển khai cơ chế thí điểm sàn giao dịch tài sản mã hóa (crypto) trong nước, nhằm siết chặt quản lý với hoạt động giao dịch tiền ảo. Song song đó, cơ quan chức năng đang khẩn trương xây dựng các quy định mới, trong đó có đề xuất cấm công dân Việt Nam giao dịch crypto trên các sàn quốc tế như Binance, OKX và Bybit, nhằm đưa hoạt động tiền mã hóa vào phạm vi kiểm soát nội địa và quản lý dòng vốn hiệu quả hơn.

Định hướng chính sách này diễn ra trong bối cảnh khối lượng giao dịch tiền mã hóa tại Việt Nam ở mức rất cao, với tổng giá trị giao dịch vượt 200 tỷ USD, dù tiền mã hóa chưa được công nhận là một loại tiền tệ hợp pháp. Sự thiếu vắng các cơ chế quản lý làm dấy lên lo ngại về rủi ro dòng vốn chảy ra nước ngoài.

Theo thông tin từ Reuters, đã có 5 doanh nghiệp vượt qua vòng đánh giá sơ bộ, đủ điều kiện ban đầu để xin cấp phép và tham gia chương trình thí điểm, bao gồm Techcombank, VPBank, LPBank, VIX Securities và Sun Group. Sự tham gia của các tổ chức tài chính và doanh nghiệp lớn cho thấy mức độ quan tâm ngày càng tăng đối với thị trường tài sản số, chứng tỏ cuộc chơi đang dần đi vào kỷ cương và chuyên nghiệp.

Toàn cảnh tọa đàm “Thí điểm tài sản mã hóa: Cơ chế giám sát, năng lực vận hành và chuẩn mực đầu tư” diễn ra sáng 25/3. | Nguồn: VietnamFinance

Khi hoạt động mua bán crypto được tập trung tại các nền tảng trong nước, cơ quan quản lý có thể thu phí giao dịch, nâng cao tính minh bạch và tăng cường giám sát dòng vốn, góp phần phát triển hệ sinh thái tài chính số của Việt Nam.

Việt Nam và Mỹ thúc đẩy hợp tác AI và bán dẫn

Trong “Diễn đàn Đổi mới sáng tạo và Đầu tư Việt Nam - Hoa Kỳ” thuộc khuôn khổ “Triển lãm Điện tử Toàn cầu 2026 (APEX EXPO 2026)” tại Los Angeles, hai nước cam kết sẽ đẩy mạnh hợp tác về công nghệ và đầu tư. Diễn đàn quy tụ hơn 100 lãnh đạo, chuyên gia và nhà đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực công nghệ toàn cầu, giúp tăng cường mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và năng lượng tái tạo.

Sự kiện do Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Quốc gia (NIC - Bộ Tài chính) và Hiệp hội Điện tử Toàn cầu (Global Electronics Association - GEA) tổ chức. Việc kết nối các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và nhà đầu tư quốc tế thể hiện khả năng tự chủ công nghệ và củng cố vị thế của Việt Nam trong kiến trúc kinh tế toàn cầu.

Tại các phiên thảo luận, giới chuyên gia nhận định Việt Nam đang đứng trước cơ hội “vàng” từ làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng quốc tế. Thay vì chạy đua sản xuất chip tiên tiến, Việt Nam chọn lối đi thực tế hơn: tập trung vào lắp ráp, kiểm định và đóng gói để tối ưu chi phí. Đây chính là bước đệm chiến lược để thu hút đầu tư vào các lĩnh vực “mũi nhọn” như AI, sản xuất thông minh, năng lượng tái tạo, robot, hàng không vũ trụ và công nghệ tự động hóa.

Đoàn công tác của Bưu điện Việt Nam tới thăm và làm việc với Tập đoàn NVIDIA trong chương trình kết nối đổi mới sáng tạo tại Hoa Kỳ. | Nguồn: vietnampost.vn

Chính phủ đã triển khai các cơ chế, chính sách ưu đãi về thuế, tài chính và đầu tư đối với lĩnh vực bán dẫn; phối hợp với các bộ, ngành liên quan; bố trí và huy động hiệu quả các nguồn lực cho phát triển hạ tầng nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và đào tạo nguồn nhân lực trong lĩnh vực này.

Song song đó, Việt Nam cũng mở rộng hợp tác quốc tế thông qua việc ký kết thỏa thuận với các tổ chức như EXCEL Services Corporation và Azurich Investment Fund, đồng thời làm việc với các tập đoàn và tổ chức lớn như NVIDIA, Meta, OpenAI, Marvell và Đại học Stanford. Những hoạt động này nhằm thúc đẩy chuyển giao tri thức, tăng cường đổi mới và gắn kết Việt Nam với hệ sinh thái công nghệ toàn cầu.

Tuy nhiên, để không bị “hụt hơi” trong lĩnh vực công nghệ cao, Việt Nam cần giải quyết bài toán về nguồn nhân lực chất lượng cao, năng lực cốt lõi và an ninh năng lượng. Đây là những điều kiện tiên quyết để cải thiện năng lực cạnh tranh, duy trì đà tăng trưởng và giữ chân các nhà đầu tư trong dài hạn.

TP.HCM ra mắt Sàn giao dịch Công nghệ phiên bản mới

TP.HCM vừa ra mắt Sàn giao dịch Công nghệ phiên bản mới, đánh dấu bước chuyển từ cổng thông tin sang mô hình giao dịch công nghệ trực tuyến có thể đo lường và vận hành thực tế. Nền tảng mới cho phép ghi nhận, theo dõi và đánh giá các giao dịch công nghệ, từ đó nâng cao tính minh bạch và giúp cơ quan quản lý đánh giá hiệu quả thị trường.

Hệ thống được thiết kế lại dựa trên ba trụ cột chính, gồm: sản phẩm công nghệ giao dịch mới, nền tảng công nghệ mới và mô hình hoạt động mới. Nhờ đó, nền tảng sẽ hỗ trợ toàn bộ vòng đời giao dịch từ tìm kiếm đến thực thi và theo dõi sau chuyển giao.

Một cải tiến quan trọng là khả năng theo dõi giao dịch theo thời gian thực. Khác với phiên bản trước chủ yếu chỉ cung cấp thông tin, hệ thống mới có cấu trúc và cơ chế giám sát rõ ràng hơn, tạo ra một thị trường công nghệ minh bạch và có trách nhiệm.

Nhiều sản phẩm mới được trưng bày tại buổi ra mắt phiên bản mới của Sàn Giao dịch Công nghệ. | Nguồn: Báo Tuổi Trẻ

Nền tảng giúp số hóa quy trình phân loại công nghệ và tạo ra mạng lưới liên kết chặt chẽ cho toàn hệ sinh thái. Theo đó, dữ liệu công nghệ được tổ chức theo 4 tầng, bao gồm: quyền sở hữu trí tuệ; kết quả nghiên cứu; công nghệ và bí quyết kỹ thuật; máy móc, thiết bị và dây chuyền sản xuất. Đây là nền tảng trung gian kết nối trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và nhà đầu tư, giúp tăng cường kết nối cung, cầu.

Bằng cách rút ngắn lộ trình từ nghiên cứu đến ứng dụng, sáng kiến này được kỳ vọng sẽ giúp các nhà khoa học dễ dàng thương mại hóa công nghệ và đưa sản phẩm tới tay người dùng. Ngay trong giai đoạn đầu, nhiều thỏa thuận chuyển giao và hợp tác công nghệ đã được ký kết, cho thấy mức độ quan tâm của thị trường và tiềm năng phát triển của dự án trong tương lai.

Startup Việt chi 1,3 triệu USD “phủ” điện mặt trời cho doanh nghiệp nhỏ

Startup SmartSolar đã huy động 1,3 triệu USD dưới hình thức vốn vay, nhằm mở rộng khả năng tiếp cận giải pháp điện mặt trời áp mái cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs), trong bối cảnh chi phí điện tăng cao. Đây là sự chuyển dịch trong quá trình chuyển đổi năng lượng, khi thách thức không nằm ở nền tảng công nghệ mà ở khả năng tiếp cận tài chính.

SmartSolar không chỉ là đơn vị lắp đặt mà còn cung cấp các giải pháp tài chính, cho phép khách hàng sử dụng dịch vụ mà không cần đầu tư quá nhiều vào chi phí ban đầu. Hướng tiếp cận này trực tiếp giải quyết thách thức lớn nhất tại khu vực Đông Nam Á, nơi có nguồn năng lượng mặt trời dồi dào nhưng mức độ ứng dụng còn hạn chế, đặc biệt ở nhóm doanh nghiệp nhỏ.

Công ty khởi nghiệp SmartSolar cho biết họ đã hoàn tất khoản vay 1,3 triệu USD từ SECO và SKR Reisen. | Nguồn: Bloomberg Businessweek

Mô hình của SmartSolar giúp khách hàng tiết kiệm khoảng 20% chi phí điện, tương đương 5 đến 10 triệu đồng/tháng, có thể lên tới 100 triệu đồng đối với các nhà tiêu thụ lớn. Những con số trên đã chứng minh tính thực tế, cho thấy mô hình này hoàn toàn có thể “sống khỏe” và sinh lời trên thị trường.

Việc chuyển từ vốn cổ phần sang vốn vay cho thấy doanh nghiệp đang bước vào giai đoạn tăng trưởng có kỷ luật hơn, ưu tiên hiệu quả sử dụng vốn. Đây là xu hướng được nhiều startup trong lĩnh vực năng lượng và khí hậu lựa chọn.

Mô hình trên đã lọt vào mắt xanh của các tổ chức tài chính quốc tế như SECO và SKR Reisen - những đơn vị vốn chỉ đặt cược vào các doanh nghiệp có “tác động kép”: vừa tạo lợi nhuận, vừa thực hiện trách nhiệm xã hội (CSR).

Trong thời gian tới, SmartSolar dự kiến mở rộng hoạt động tại khu vực phía Nam và nghiên cứu cơ hội phát triển sang một số thị trường Đông Nam Á như Thái Lan, Campuchia và Philippines. Nếu triển khai thành công, mô hình này có thể trở thành một “hình mẫu” cho các startup hạ tầng và khí hậu tại các thị trường mới nổi.

Từ vai trò influencer đến thương vụ 38 triệu USD, hành trình phát triển của Skinetiq

Từ một cộng đồng làm đẹp định hướng bởi nội dung (content-driven community) trên các trang mạng xã hội, Skinetiq đã phát triển thành doanh nghiệp tiêu dùng có tiềm năng tăng trưởng, được định giá khoảng 38 triệu USD, sau đó bán 75% cổ phần cho Marico. Việc các tập đoàn FMCG “săn đón” những thương hiệu số là minh chứng cho nỗ lực trẻ hóa tệp khách hàng của những gã khổng lồ ngành tiêu dùng.

Động lực tăng trưởng của Skinetiq nằm ở mô hình kết hợp xây dựng nội dung, đề xuất sản phẩm và phát triển thương hiệu. Ngay từ lúc thành lập, Skinetiq đã tận dụng dữ liệu có sẵn trên các kênh thương mại điện tử, chuyển đổi niềm tin của khách hàng thành doanh thu và thúc đẩy mua lại.

Marico Limited thông qua công ty con đã chính thức mua lại 75% cổ phần của Công ty cổ phần Skinetiq. | Nguồn: VCCI News

Vốn là một đơn vị chuyên phân phối sản phẩm bên thứ ba, Skinetiq đã phát triển và sở hữu thương hiệu riêng. Việc đặt cược sớm vào thương hiệu riêng Candid đã giúp Skinetiq bứt phá doanh thu, không còn phụ thuộc vào việc phân phối sản phẩm cho các bên thứ ba.

Dù hoạt động trong thị trường có nhiều hàng giả, Skinetiq vẫn đạt doanh thu khoảng 16,5 triệu USD với biên EBITDA (chỉ số tài chính phản ánh hiệu quả kinh doanh của công ty, được tính bằng tổng thu nhập trước lãi vay, thuế, khấu hao và chi phí) khoảng 25%, cho thấy một nền tảng tài chính vô cùng vững chắc.

Doanh nghiệp cũng giảm dần sự phụ thuộc vào cá nhân nhà sáng lập (chỉ còn khoảng 30% doanh thu đến từ các kênh cá nhân), giúp mở rộng và chuyển giao dễ dàng hơn, đồng thời, tạo điều kiện cho M&A.

Về phía Marico - tập đoàn sản xuất sản phẩm tiêu dùng chuyên lĩnh vực làm đẹp và chăm sóc sức khỏe hàng đầu Ấn Độ, doanh nghiệp đã chọn “lối tắt” từ thương vụ này để làm chủ mảng thương mại số và influencer, thay vì loay hoay tự xây dựng từ nội lực. Đây cũng là cách nhiều tập đoàn FMCG đang làm để “trẻ hóa” mình trước sức ép từ mạng xã hội và sự thay đổi chóng mặt của thị trường tiêu dùng.

Để thế hệ trẻ Việt Nam không chỉ là “công xưởng”, mà trở thành người dẫn đường - chúng ta cần gì?

Trieu Vi — Tue, 07 Apr 2026 09:21:20 +0000

Trong nhiều năm, khi nhắc đến Việt Nam, người ta thường nghĩ đến một đất nước chăm chỉ, bền bỉ, làm tốt vai trò sản xuất và gia công. Ở một giai đoạn nhất định, điều đó là thế mạnh. Nhưng khi thế giới thay đổi quá nhanh, chỉ chăm chỉ thôi dường như không còn đủ nữa.

Vậy nếu không mong muốn mãi chỉ là một ‘công xưởng’, chúng ta cần chuẩn bị cho người trẻ điều gì?

Đó là câu hỏi lớn được đặt ra trong tập 34 của EduStation, với chủ đề “Future of Learning - Tương lai của sự học”. Đồng hành cùng host Hùng Võ là Madame Tôn Nữ Thị Ninh - nhà ngoại giao kỳ cựu, nguyên Đại sứ đặc mệnh toàn quyền của Việt Nam tại Liên minh Châu Âu (EU), nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội, hiện là Chủ tịch Quỹ Hòa bình và Phát triển TP.HCM.

Ở độ tuổi ngoài 70, trí tuệ và sự nhạy bén của Madame Ninh dường như chưa bao giờ vơi cạn. Bà vẫn miệt mài đối thoại, vẫn luôn hướng sự chú ý về thế hệ trẻ. | Nguồn: Vietcetera

Trong tập mở màn của EduStation mùa 5, mời bạn cùng lắng nghe Nhà ngoại giao Tôn Nữ Thị Ninh phác họa nên một phương trình nhân lực đa chiều qua lăng kính sắc sảo, vĩ mô nhưng cũng đầy tính thực tiễn:

Thoát mác "công xưởng": Lời giải nào cho phương trình nhân lực?

Khi Việt Nam còn là trung tâm sản xuất đại trà, bài toán nhân lực tương đối đơn giản: chỉ cần cung cấp lực lượng lao động lành nghề ở mức cơ bản. Nhưng khát vọng "cất cánh" ở thời điểm hiện tại đòi hỏi một đáp án hoàn toàn khác.

Madame Ninh thẳng thắn nhìn nhận về vị thế quốc gia: "Chúng ta đâu muốn tiếp tục làm một trung tâm sản xuất hay gia công... Tham vọng và bài toán phát triển nay đã được nâng lên một tầm cao mới, đòi hỏi một phương trình đáp án phức hợp hơn nhiều”. | Nguồn: Vietcetera

Sự phức hợp này xuất phát từ việc hệ thống giáo dục ngày nay đang phải oằn mình gánh vác những trọng trách song song. Nếu như ở các thế kỷ 18, 19, giáo dục được coi là đặc quyền của tầng lớp thượng lưu cầm quyền, thì bước sang thế kỷ 21, sự học đã được đại chúng hóa. Một mặt, giáo dục phải là công cụ kiến tạo sự công bằng xã hội, đảm bảo tiêu chí "không ai bị bỏ lại phía sau" (no one left behind), giúp số đông người dân có đủ năng lực để sống ổn định giữa thời cuộc biến động.

Mặt khác, một quốc gia muốn cất cánh thì không thể chỉ dựa vào sự ổn định của số đông. Giáo dục phải oằn mình làm thêm nhiệm vụ hun đúc nên lực lượng tinh hoa (elite). Ở đây, khái niệm tinh hoa không nhằm tạo ra sự phân biệt hay đặc quyền giai cấp, mà để chỉ những nhân tố tiên phong – "họ đi trước, biết chọn đường, mở đường" cho công cuộc đi lên của đất nước. Đây là một bài toán cực kỳ hóc búa, đòi hỏi sự "đồng não" và tham gia của vô số lực lượng từ bên trong lẫn bên ngoài xã hội để giải quyết một cách thật "đúng và trúng".

Vậy làm thế nào để tìm ra và mài giũa những viên ngọc thô ấy?

Giáo dục không thể bước đi đơn độc

Một trong những tư tưởng mang tính khai mở nhất của Madame Ninh là góc nhìn về hệ sinh thái phát triển con người. Để ươm mầm và giữ chân nhân tài, chúng ta cần một "tam giác" vững chắc bao gồm: Nhà nước, Doanh nghiệp và Xã hội. Khi một lực lượng nhân tài cống hiến có hiệu quả, ánh sáng từ sự công nhận, tôn vinh của xã hội sẽ tạo đòn bẩy đưa họ lên những nấc thang rộng lớn hơn.

Đến nay khi Lãnh đạo mạnh dạn giao trọng trách Giám đốc Ngân hàng Nhà nước cho một nữ giới, bà đặt ra một vấn đề thời sự: Tại sao chúng ta không mạnh dạn đưa những nhân tài xuất chúng vào phục vụ bộ máy hành chính nhà nước, thay vì để chất xám ồ ạt chảy về khu vực doanh nghiệp tư nhân?

"Hãy thử nghĩ, giáo dục nếu làm trúng và hiệu quả thì sẽ phát hiện, bồi dưỡng được nhân tài dùng cho nhà nước... Phải nghĩ một cách mạnh dạn, táo bạo như thế mới được”, bà nhấn mạnh. | Nguồn: Vietcetera

Nhìn rộng hơn, sự tham gia của lực lượng trí thức kiều bào cũng là một biến số chiến lược. Thay vì chỉ hướng đến các chuyên gia phương Tây, những người gốc Việt mới thực sự thấu hiểu trọn vẹn bề dày văn hóa quê hương. Nhà nước có thể áp dụng cơ chế linh hoạt, mời kiều bào về nước làm việc ngắn hạn theo dự án (1 đến 5 năm) để chuyển giao tinh hoa quản trị. Đồng thời, bà cũng tha thiết kêu gọi giới tỷ phú và doanh nhân thành đạt lan tỏa văn hóa "give back" (cho đi) – 'tài trợ vô vị lợi' (endowment) tại các trường đại học công lập hàng đầu, chung tay kiến tạo một hệ sinh thái nuôi dưỡng nhân tài bền vững.

Đại học nên giúp người trẻ điều gì ngoài bằng cấp?

Trong không gian học thuật, đại học không nên chỉ là nơi trung chuyển kiến thức, mà phải là một "vườn ươm" có chủ đích.

Host Hùng Võ đặt ra một câu hỏi rất gần với băn khoăn của nhiều người: nhà trường nên giữ sinh viên trong một môi trường an toàn, hay nên để họ va chạm sớm với thực tế? Với Madame Ninh, câu trả lời không nằm ở hai thái cực đó. Nhà trường không nên thả sinh viên ra đời một cách tự sinh tự diệt, nhưng cũng không thể giữ họ mãi trong vùng an toàn.

Điều người trẻ cần là một môi trường có chủ đích để tập va chạm. Đó có thể là các hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ, tranh biện, làm việc nhóm hay những trải nghiệm xã hội khác. Đặc biệt với những sinh viên có hoàn cảnh khó khăn, khoảng thời gian ở đại học đôi khi là cơ hội quý nhất để mở rộng cảm quan về cuộc sống và rèn bản lĩnh.

Madame Ninh cũng cho rằng tư duy phản biện không phải thứ có thể học thuộc. Nó chỉ hình thành khi một người trẻ thật sự bước ra khỏi cách học thụ động, dám đặt câu hỏi và tiếp xúc với nhiều góc nhìn khác nhau.

Ngôn ngữ, trong góc nhìn của bà, không chỉ là công cụ giao tiếp, mà là lăng kính để người trí thức thoát khỏi không gian học thuật chật hẹp, bước ra biển lớn và định vị mình với thế giới. | Nguồn: Vietcetera

Bà cũng thẳng thắn nhắc nhở: "Bằng cấp chỉ là khởi điểm... Nếu không vươn lên, làm xuất sắc, có sản phẩm... thì bằng cấp, theo một nghĩa nào đó, chỉ là một dạng trang sức". Bốn năm đại học là thời điểm vàng, sinh viên không thể chỉ "học chữ" mà buộc phải dấn thân để "học đời".

Điều gì khiến Madame Ninh vẫn tin vào người trẻ Việt?

Trong một thời đại mà AI thay đổi quá nhanh, kinh tế nhiều bất ổn, còn người trẻ thì dễ hoang mang trước tương lai, điều đặc biệt ở Madame Ninh là bà vẫn giữ một niềm tin mạnh mẽ vào thế hệ sau.

Niềm tin đó đến từ đâu?

Theo bà, người Việt có hai phẩm chất đã được hình thành qua lịch sử: khả năng thích nghi và sự kiên cường. Bà nhắc lại câu nói của chuyên gia tài chính Dominic Scriven để mô tả người Việt: “They never give up” - Họ không bao giờ bỏ cuộc.

Theo Madame Ninh, trong nghịch cảnh, người Việt hiếm khi chỉ đứng nhìn. Bà kể về hình ảnh những người lao động cùng nhau đẩy một chiếc xe bị sa lầy thay vì ngồi chờ cứu hộ. Đó là một chi tiết rất nhỏ, nhưng nó cho thấy một phản xạ quen thuộc: gặp khó thì xoay xở, chưa có cách tốt nhất thì làm cách khả thi nhất trước.

Vị cựu Đại sứ gửi gắm tới người trẻ: "Riêng tôi rất là tin tưởng và xin chúc tuổi trẻ Việt Nam hoàn thành sứ mệnh của mình, góp phần vào cái sự cất cánh của đất nước và dân tộc Việt Nam”. | Nguồn: Vietcetera

Trong bối cảnh hiện nay, chính sự linh hoạt ấy có thể trở thành nền tảng cho sáng tạo.

Và thực tế, người trẻ Việt đã nhiều lần cho thấy điều đó. Từ Flappy Bird từng gây tiếng vang toàn cầu, đến những nhà thiết kế đưa chất liệu Việt bước ra sân khấu quốc tế, tất cả đều cho thấy thanh niên Việt Nam không chỉ có khả năng làm tốt phần việc được giao, mà còn có thể tạo ra dấu ấn của riêng mình nếu được đặt trong một môi trường phù hợp.

Bà cũng nhắc lại một nhận xét từng được Chánh Văn phòng của ông Pascal Lamy (cựu Cao ủy Thương mại EU) đưa ra cách đây khoảng 1/4 thế kỷ (khoảng cuối những năm 2000), khi nhìn ngắm thời trang Việt tại Brussels: trình độ thẩm mỹ của Việt Nam dường như đã "làm tôi nghĩ đến trình độ thẩm mỹ của Nhật Bản". Ở một góc độ nào đó, đây cũng là lời nhắc rằng tiềm năng của người Việt có thể lớn hơn những gì ta vẫn quen hình dung.

Để “cất cánh”, người trẻ không thể chỉ học để làm tốt phần việc của mình

Khép lại cuộc trò chuyện, điều đọng lại từ Madame Tôn Nữ Thị Ninh không chỉ là một vài nhận định về giáo dục, mà là một cách nhìn rộng hơn về vai trò của người trẻ trong tương lai đất nước.

Nếu Việt Nam muốn bước vào một giai đoạn phát triển mới, thì chúng ta không thể chỉ đào tạo ra những con người biết hoàn thành tốt nhiệm vụ. Chúng ta cần nuôi dưỡng thêm những người biết đặt câu hỏi, biết mở đường, biết dẫn dắt và biết chịu trách nhiệm với con đường mình chọn.

Có lẽ đó cũng là điều Madame Ninh muốn gửi gắm: người trẻ không nên chỉ chuẩn bị để trở thành một mắt xích tốt trong guồng máy, mà còn cần được khuyến khích để trở thành những người tạo ra hướng đi mới.

Trân trọng cảm ơn Van Lang Global School đã đồng hành cùng Mùa 5 với chủ đề Tương Lai Của Sự Học. Cùng chia sẻ tầm nhìn về giáo dục, Van Lang Global School hướng đến xây dựng cho sinh viên Việt Nam năng lực cạnh tranh toàn cầu, khả năng học tập trọn đời và sự sẵn sàng thích nghi với tương lai.Để biết thêm chi tiết về Van Lang Global School, vui lòng truy cập tại đây.

PGS.TS Nguyễn Phương Mai: “Tôi viết di chúc để sống trọn với sự tò mò của mình”

Hải My — Tue, 07 Apr 2026 11:00:00 +0000

Trở về sau gần 4 tháng bám trụ tại Ukraine, Nga và những “vùng đệm” nhạy cảm giữa biên giới 2 nước, PGS.TS Nguyễn Phương Mai mang theo những mảnh ghép vụn vỡ giữa lằn ranh sinh tử. Loạt ký sự 13 kỳ của chị là cuộc giải phẫu tâm lý đầy ám ảnh về tình hình chiến sự ở cả hai chiến tuyến. Chị lặng lẽ quan sát sự hủy hoại của chiến tranh, không chỉ ở những tòa nhà đổ nát, mà còn ở những rạn nứt sâu thẳm trong căn tính con người.

Với chị, dấn thân là để thực chứng. Giữa thời đại nơi sự thật bị bóp méo bởi những lăng kính nhị nguyên, chị chọn “trung thực thay vì trung lập”, sẵn sàng đối diện với những thiên kiến của chính mình để đi tìm sự thật “tối đa”.

Đến với Have A Sip, PGS.TS Nguyễn Phương Mai kể về sự bền bỉ của những người đã chọn sống chung với mưa bom, bão đạn. Qua lăng kính của chị, chiến hào không chỉ có lý tưởng, mà còn có những kết nối hữu hình giữa người với người - nơi mỗi người buộc phải tự vấn: Sau tất cả, chúng ta là ai nếu không phải là những con người đang nương tựa vào nhau để giữ lại chút nhân tính cuối cùng?

PGS.TS Nguyễn Phương Mai, cũng là tác giả hai cuốn sách “Tôi là một con lừa” và “Con đường Hồi giáo”. | Nguồn: Khooa Nguyễn cho Vietcetera

Chiến tranh vốn dĩ là một khái niệm vĩ mô và xa xôi, dường như chỉ xuất hiện trên mặt báo cho đến khi chạm vào cuộc đời mỗi người. Với chị, đâu là khoảnh khắc sự kiện này bỗng trở thành một nỗi ám ảnh riêng tư, thôi thúc chị lên đường để tự mình đi tìm câu trả lời?

Người ta gán cho tôi đủ loại danh xưng. Những người ủng hộ Ukraine gọi tôi là nhà báo dũng cảm đi tìm tiếng nói chính nghĩa, những người ủng hộ Nga lại bảo: “Phải đến tận nơi mới biết sự thật thế nào”. Họ định danh tôi bằng đủ mọi danh từ, nhưng thú thật, động lực lớn nhất của tôi chỉ đơn giản là sự tò mò. Tôi tò mò đến mức không biết sợ là gì.

Tò mò là bản năng đã nuôi dưỡng tôi từ thuở nhỏ và trở thành kim chỉ nam cho sự nghiệp viết phóng sự của mình. Nội tâm tôi luôn bị thôi thúc bởi câu hỏi: "Chuyện gì thực sự đang xảy ra ngoài kia?". Với tôi, lý do đầu tiên luôn là cho chính mình - để thỏa mãn cơn “thèm khát” sự thật, sau đó mới đến mục tiêu thứ hai: Liệu những dữ liệu, góc nhìn mình mang về có hợp với lương tri và mang lại giá trị gì cho cộng đồng, giúp họ hiểu hơn về bản chất cuộc chiến hay không?

Đôi khi, tôi cũng thấy hãi hùng vì bản thân chẳng biết sợ là gì. Để cân bằng lại cái đầu nóng ấy, tôi buộc phải chuẩn bị những điều kiện cần và đủ cho một người viết tự do dấn thân vào vùng bom đạn mà không có ai bảo vệ. Một trong số đó là việc viết di chúc. Tôi đã nghĩ về nó từ lâu, nhưng chính lời nhắc nhở của một đồng nghiệp người Nga đã thôi thúc tôi đặt bút viết. Đó là cách tôi đối mặt trực diện với rủi ro để được sống trọn với sự tò mò của mình.

Thực tế, tôi đã dõi theo cuộc chiến này từ những ngày đầu, nhưng vì vướng bận dự án cá nhân và chưa đủ điều kiện nên đành trì hoãn. Mối bận tâm ấy thực sự trở thành một nỗi ám ảnh kể từ sự kiện máy bay MH17 bị bắn rơi. Trong danh sách những người tử nạn có sinh viên của tôi.

Tôi sững sờ khi nhìn thấy bàn thờ tưởng niệm đặt ở hành lang giảng đường. Email xin nộp bài muộn của em vẫn còn nằm trong hộp thư đến, nhưng người thì đã không còn nữa. Khoảnh khắc ấy, tôi chợt nhận ra cuộc chiến này không hề xa xôi. Nó chạm đến một góc nội tâm trong cá nhân mình. Rồi những hệ lụy về năng lượng, giá xăng dầu leo thang... tất cả cho thấy cuộc chiến dù ở bên kia nhưng sức ảnh hưởng đã hiện hữu trong từng hơi thở ở bên đây bán cầu.

Khi cuộc tấn công toàn diện nổ ra vào năm 2022, nhiều người nghĩ mọi thứ sẽ kết thúc rất nhanh. Nhưng tôi chọn đợi. Tôi chọn đến Ukraine vào thời điểm mà những người ở lại đã chọn ở lại, hoặc những người đã ra đi nay chọn quay về. Tâm thế của họ lúc này đã khác hẳn. Chính khoảng lùi về thời gian ấy đã giúp tôi thấu hiểu được lý do vì sao suốt những năm qua, người Ukraine vẫn có thể kiên cường cầm cự. Phải có một độ lùi nhất định, ta mới đủ bình tĩnh để thấu cảm được những sự thật, mà nếu vội vã quá bạn sẽ chẳng thể nào chạm tới.

Chị từng chia sẻ rằng rào cản lớn nhất đối với một người viết là thiên kiến. Đứng trước một cuộc xung đột đa chiều, chị đã đối diện và thay đổi những thiên kiến của mình như thế nào?

Tôi đã thay đổi rất nhiều. Tôi vốn lớn lên trong lòng văn hóa Nga: đó là ngoại ngữ đầu tiên, là những trang văn học kinh điển nuôi dưỡng tâm hồn tôi từ thuở nhỏ. Sự gắn kết ấy không chỉ dừng lại ở những chuyến du lịch hay những mối quan hệ công việc với cộng đồng người Nga, mà nó đã trở thành một phần căn tính.

Thế nhưng, cuộc chiến này buộc tôi phải nhìn nhận lại “hào quang” ấy từ một góc độ nghiệt ngã hơn. Tôi buộc phải nhìn đất nước này như một bên của cuộc chiến. Khi họ ném bom vào bạn bè tôi, vào những đồng hương người Việt và đe dọa chính tính mạng mình, đó là lúc sự đối thoại trong đầu mình đi theo hướng khó khăn.

Tôi biết mình có thiên kiến và điều quan trọng nhất là tôi dám dừng lại để chất vấn nó. Để thực sự hiểu về cuộc chiến, tôi không cho phép mình chỉ đứng về một phía. Tôi chọn đến Ukraine để kiểm chứng lại những giá trị mình từng tin tưởng, nhưng sau đó, tôi cũng sang Nga, rồi đi qua Ba Lan, các nước vùng Baltic và Belarus - những quốc gia nằm trong “vùng đệm” nhạy cảm của cuộc xung đột.

Chứng kiến những đất nước như vùng Baltic treo cờ Ukraine còn nhiều hơn cả quốc kỳ của chính họ, tôi mới thực sự hiểu sức nén của lịch sử và nỗi sợ hãi hiện hữu. Những quan điểm, những hình dung cũ kỹ trong tôi đã hoàn toàn đổ vỡ để nhường chỗ cho một cái nhìn thực tế và khách quan hơn. Đi qua hai chiến tuyến, tôi nhận ra việc nhận diện được thiên kiến của mình chính là bước đầu tiên để chạm đến sự thật.

PGS. TS Nguyễn Phương Mai cho rằng việc nhận diện được thiên kiến của mình chính là bước đầu tiên để chạm đến sự thật. | Nguồn: Khooa Nguyễn cho Vietcetera

Dưới góc độ tâm lý hay thần kinh học, chị lý giải thế nào về phản ứng của đám đông trước những bản tin chiến sự? Tại sao câu chuyện chiến tranh luôn tạo ra những làn sóng tranh cãi nảy lửa và cực đoan đến vậy?

Tôi nghĩ phản ứng của mỗi người phụ thuộc hoàn toàn vào lăng kính mà họ chọn để soi chiếu. Bạn muốn tìm kiếm sự thật khách quan, hay chỉ đang tìm những mẩu tin giúp củng cố niềm tin sẵn có của mình?

Cá nhân tôi khi dấn thân vào dự án này, tôi may mắn vì được tự do. Đây là một hành trình độc lập, tôi tự bỏ tiền túi, tự bỏ thời gian và không chịu sự ràng buộc của bất kỳ cơ quan truyền thông hay tổ chức nào. Sự độc lập ấy cho phép tôi giữ cái nhìn khách quan nhất trong khả năng của mình. Nhưng trên thực tế, nhiều người đi tìm thông tin không phải để hiểu, mà để chứng minh là mình đúng.

Điều này đúng với cả người ngoài cuộc lẫn người trong cuộc. Ngay cả phía Nga, nhiều người ủng hộ cuộc chiến không hẳn vì họ tôn sùng một cá nhân nào đó, mà đơn giản vì họ muốn khẳng định rằng: “Tôi đã nghĩ đúng, những gì tôi đọc và viết bấy lâu nay là đúng”.

Tôi thực sự e ngại những cuộc công kích trên không gian mạng kiểu: “Nếu bạn ủng hộ bên A, bạn là kẻ thế này thế kia…”. Càng sa đà vào những định kiến ấy, chúng ta càng rời xa bản chất của sự thật. Bởi khi tôi nói: “Nếu bạn ủng hộ Nga, bạn là kẻ thiếu hiểu biết”, nghĩa là tôi đang trực tiếp tấn công vào danh tính, vào hệ giá trị và lòng tự trọng của bạn. Đó không còn là một cuộc trao đổi để thấu hiểu câu chuyện một cách tử tế, mà là một cuộc chiến của những cái tôi muốn được công nhận. Và một khi lương tri hay đạo đức bị tấn công trực diện, lẽ tự nhiên, người ta sẽ không bao giờ để bạn yên.

Có một nghịch lý là dù chiến tranh đầy rẫy đau thương, nhưng người ta vẫn luôn bị thu hút bởi nó. Đứng dưới góc độ tâm lý hay thần kinh học, chị lý giải thế nào về sự “hào hứng” có phần kỳ lạ này của đám đông?

Có hai cơ chế cốt lõi giải thích cho việc chúng ta luôn bị hấp dẫn bởi những tin tức giật gân hay bi kịch chiến sự.

Thứ nhất, đó là bản năng phòng vệ. Não bộ chúng ta được lập trình để ưu tiên những tin tức xấu: từ trộm cướp đến chiến tranh, bởi đó là cách để con người nhận diện hiểm họa và bảo vệ tính mạng. Một tin vui có thể khiến ta mỉm cười, nhưng một tin dữ nếu không nắm bắt kịp thời có thể khiến ta mất mạng.

Thứ hai, ở một tầng sâu kín hơn của tâm lý, việc chứng kiến người khác lâm nạn đôi khi lại mang đến một cảm giác an tâm thầm lặng rằng: “Ít nhất, mình vẫn đang an toàn”. Chiến tranh, vì thế, vừa là nỗi sợ, vừa là một tấm gương phản chiếu sự may mắn của những người ngoài cuộc.

Vậy còn những người không có được sự may mắn đó - những người đang trực tiếp sống trong bão lửa? Chị từng nhắc đến “resilience” (sự bền bỉ) như một từ khóa quan trọng nhất trong hành trình này. Chị đã thấy sự bền bỉ đó hiện hữu như thế nào khi cuộc chiến kéo dài ngoài mọi dự đoán?

Sự bền bỉ chính là bất ngờ lớn nhất đối với tôi. Nó không phải là điều gì đó đao to búa lớn, mà kết tinh trong lựa chọn của những người ở lại - từ những người cầm súng ngoài mặt trận đến những người âm thầm giữ lửa ở hậu phương.

PGS.TS Nguyễn Phương Mai cho rằng người dân Ukraine có một tinh thần bền bỉ rất đáng tự hào. | Nguồn: Khooa Nguyễn cho Vietcetera

Tôi nhận ra một chiến lược sinh tồn đầy kinh ngạc của người dân Ukraine: Sự chú tâm tuyệt đối vào hiện tại. Khi mọi sự kiểm soát đối với cuộc sống tương lai đều tan biến, họ quay về bám trụ vào những gì nhỏ bé nhất mà mình còn có thể nắm bắt.

Bạn sẽ sững sờ khi biết rằng vào ngày 8/3, giữa khói lửa, lượng hoa bán ra tại Ukraine vẫn không hề sụt giảm, thậm chí còn cao hơn trước. Tôi từng phỏng vấn một bạn trẻ và nhận được câu trả lời đầy ám ảnh: “Em không nghĩ xa xôi nữa. Sáng nay làm gì em sẽ làm thật tốt, chiều gặp ai em sẽ ôm họ thật chặt và tối nay em phải ăn một bữa thật ngon”.

Người dân Ukraine dường như đã làm quen và bình thường hóa cuộc sống trong thời chiến. Điều này tất nhiên có hai mặt, nhưng nếu xét về góc độ bền bỉ, họ đang thực sự kiên cường khi chọn cách thích nghi và sống chung với bão tố. Dẫu tiếng còi báo động vang lên không ngớt cả ngày lẫn đêm, người ta vẫn thản nhiên ngồi đọc sách, trò chuyện. Người lớn vẫn trao nhau nụ hôn, trẻ con vẫn nắm tay nhau và khách du lịch vẫn ở đó, đi lại, rong chơi. Sự bình yên toát ra từ vẻ ngoài ấy chính là minh chứng rõ nhất cho một tinh thần thép giữa nghịch cảnh.

Có một chi tiết chị từng viết rất hay về sự dịch chuyển trong tâm thế của người lính: Họ ra trận vì lý tưởng, nhưng họ chiến đấu và hy sinh vì những người đang đứng cạnh mình trong chiến hào. Phải chăng khi đối diện với lằn ranh sinh tử, mọi khái niệm trừu tượng đều phải nhường chỗ cho những kết nối hữu hình nhất giữa người với người?

Chính xác là như vậy. Những ngày ở Ukraine đã giúp tôi thấu hiểu sâu sắc hơn câu chuyện của ba tôi và của cả một thế hệ người Việt đi qua khói lửa. Trước dự án này, tôi từng thực hiện một công trình nghiên cứu về sự hòa hợp, hòa giải, phỏng vấn 100 người Việt khắp năm châu về 50 năm hậu chiến. Khi ấy, tôi vẫn luôn tự hỏi: Sau tất cả, điều gì còn đọng lại để chúng ta có thể hàn gắn từ sự tàn khốc của chiến tranh?

Host Thùy Minh và PGS.TS Nguyễn Phương Mai tại Have A Sip. | Nguồn: Khooa Nguyễn cho Vietcetera

Câu trả lời nằm ở những người lính. Kỳ lạ thay, tôi hiểu thêm về những người lính già ở hai phe đối lập của Việt Nam thông qua chính những người lính Nga và Ukraine mà tôi gặp hôm nay. Ba tôi hầu như không bao giờ nói về lý tưởng. Những cuộc gặp gỡ của ông với đồng đội cũ cũng chẳng hề có những lý tưởng đao to búa lớn. Họ chỉ kể cho nhau nghe: “Anh đã cứu tôi vụ đó như thế nào”, hay “Tôi đã khiêng bạn băng qua cái đồi kia ra sao”. Với họ, chiến tranh chỉ còn là ký ức về việc đã cùng nhau vào sinh ra tử.

Khi lắng nghe những người ở phía bên kia chiến tuyến của Việt Nam, tôi nhận ra họ cũng chỉ nói về bấy nhiêu thôi. Những câu chuyện mang tính hàn gắn mạnh mẽ nhất luôn là những câu chuyện nhân văn nhất. Nó giống như một chi tiết trong tác phẩm Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh: Giữa cơn hoạn nạn, anh lính Bắc Việt và anh lính VNCH đã dìu dắt nhau thoát chết. Để rồi khi lạc mất nhau, anh lính Bắc Việt đã cuống cuồng gọi toáng lên: “Ngụy ơi, Ngụy ơi, mày đâu rồi?”.

Tiếng gọi ấy xé toạc mọi nhãn dán chính trị, mọi định kiến phe phái. Đó là lời kêu cứu của một con người dành cho một con người. Nghe có vẻ giáo điều, nhưng ở nơi tận cùng của bi kịch, sự thật chính là như thế.

Những người lính Ukraine tôi gặp cũng vậy. Lúc mới ra trận, họ cầm súng vì Tổ quốc, vì lý tưởng cao cả. Nhưng khi đã ở trong chiến hào, thế giới của họ thu nhỏ lại, chỉ còn là những người anh em sống chết có nhau. Họ sẵn sàng hy sinh không phải vì một khái niệm xa xôi, mà vì người đồng đội đang thở gấp bên cạnh mình. Sau tất cả, khi trút bỏ lớp quân phục và những khẩu hiệu, chúng ta là ai nếu không phải là những con người đang nương tựa vào nhau để đi qua bão tố?

12.000 Năm dĩ vãng kể ta nghe điều gì tại Forestival 2026?

Trieu Vi — Tue, 07 Apr 2026 14:08:00 +0000

Chúng ta thường đối thoại với lịch sử qua lăng kính nào? Một vài dòng chú thích ngắn gọn dưới những hiện vật im lìm trong bảo tàng, hay những con số niên đại trôi tuột qua trí nhớ? Có một sự thật là: Di sản sẽ mãi chỉ là những tàn tích vô tri nếu chúng ta không tìm cách để chúng được "thở" cùng thời đại.

Hiểu được sự đứt gãy ấy, Forestival 2026 - đại nhạc hội được đặt giữa lòng di sản Tràng An vào tháng 5 tới, đã quyết định đi một nước cờ táo bạo. Thay vì chỉ mượn thiên nhiên làm phông nền lộng lẫy, họ mang đến concept "Chiến Binh Bình Minh" – một nỗ lực tiên phong tại Việt Nam dùng dữ liệu khảo cổ học để làm huyết mạch cho nghệ thuật.

Và câu chuyện được kể, bắt đầu từ một mũi tên thạch anh xuyên qua vách đá thời gian.

Bí ẩn dưới đáy hang Thung Bình 1

Khởi nguồn từ dự án SUNDASIA, vùng lõi Tràng An từ lâu đã được giới khoa học xem là "kho lưu trữ" khổng lồ của nhân loại với hàng loạt di chỉ trải dài từ 5.000 đến 37.500 năm. Nhưng phải đến ngày 03/12/2017, khi nhà khảo cổ Christopher Simpson và cộng sự tìm thấy một di hài đặc biệt mang mã số TBH1, lịch sử khu vực Đông Nam Á mới thực sự rúng động. Giới khảo cổ gọi anh bằng một cái tên đầy tính biểu tượng: "Bình Minh".

Bộ hài cốt mã số TBH1 gần như còn nguyên vẹn với vết thương chí mạng ở phần đầu. | Nguồn: Thái Bá

Sự kinh ngạc không chỉ nằm ở niên đại 12.000 năm, mà nằm ở cách "Bình Minh" đã sống và ngã xuống. PGS.TS Nguyễn Khắc Sử (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) khẳng định: Di cốt mang theo vết thương chí mạng từ một mũi tên thạch anh đâm xuyên cổ. Một loại vũ khí cực kỳ tinh xảo và quý hiếm, mang tính "độc bản" chưa từng được tìm thấy trong bất kỳ cuộc khai quật nào tại Đông Nam Á trước đó. Nó là minh chứng sắc lạnh cho những cuộc xung đột sinh tồn khốc liệt thưở hồng hoang, biến TBH1 thành một chiến binh thực thụ của lịch sử tiến hóa.

Nhưng vượt lên trên sự tàn khốc của vỏ bọc chiến tranh, tư thế mai táng "nằm co bó gối" của người chiến binh ấy lại mở ra một lát cắt nhân bản đến nghẹn ngào. Dù bị trọng thương bởi mũi tên thạch anh, "Bình Minh" không hề bị bỏ lại. Anh đã được cộng đồng của mình ôm ấp, chăm sóc để cầm cự sự sống ròng rã nhiều tháng trời trước khi trút hơi thở cuối cùng. Xương cốt có thể hóa thạch, nhưng tình nguyên thủy giữa người với người thì không.

Huyết mạch ngàn năm chưa từng đứt đoạn

Điều gì khiến một cá thể cách chúng ta 12 thiên niên kỷ lại có sức nặng đến thế trong một lễ hội âm nhạc đương đại? Câu trả lời nằm ở phân tử ADN.

Trong điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm vốn được mặc định là "kẻ thù" của việc bảo tồn gen cổ, TBH1 đã đập tan định kiến của giới khoa học toàn cầu khi trở thành bộ hài cốt cổ xưa nhất Đông Nam Á được giải mã thành công ADN ty thể. Mẫu gen thuộc nhánh M - dòng di truyền bản địa thuần túy - là bản cáo thị đanh thép nhất xác nhận: Tràng An không chỉ là một danh thắng, đó là chiếc nôi nuôi dưỡng tổ tiên người Việt. Dòng máu kiên cường của người chiến binh năm ấy, sau những biến thiên dữ dội của biển tiến và biển thoái, thực chất vẫn đang lặng lẽ chảy trong huyết quản của chính chúng ta ngày hôm nay.

Không chỉ là một giọng ca, Hà Anh Tuấn trong vai trò đồng tổ chức FORESTIVAL 2026 mang đến một lăng kính sâu sắc về cội nguồn. | Nguồn: VietVision

Đối với Hà Anh Tuấn, tổ tiên là văn hóa. Văn hóa là lịch sử. Và những điều tốt đẹp mà mỗi cộng đồng đã tin, đã chiến đấu để giành lại cho những thế hệ tiếp theo.

Lời chia sẻ của nam ca sĩ trong buổi công bố dự án đã chạm đến phần lõi của concept lần này. Đưa TBH1 lên sân khấu không phải là một chiêu trò thu hút, mà là một cuộc "hồi hương" về mặt tâm thức.

Để di sản lên tiếng

Tiếp nối lộ trình bảo tồn được UNESCO khuyến khích từ năm 2014, Tràng An đang tự định nghĩa lại cách một di sản tồn tại. Bằng việc kết hợp giữa dữ liệu khảo cổ và nghệ thuật đa giác quan, những câu chuyện lịch sử khô khan giờ đây được chuyển ngữ thành những rung động thị giác và thính giác tươi mới.

Như Tiến sĩ Ryan Rabett (Đại học Queen's Belfast) đã từng thốt lên:

Đây chính là di sản của các bạn. Đây chính là Tràng An!

Tiến sỹ Ryan Rabett - Chuyên gia Khảo cổ học tại hội nghị quốc tế “Công tác nghiên cứu khoa học gắn liền với quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới Quần thể danh thắng Tràng An” |. Ảnh: Đức Phương

Khi tiếng nhạc vang lên giữa núi rừng Ninh Bình vào tháng 5 tới đây, những người trẻ đứng dưới bầu trời đó sẽ không chỉ nghe thấy thanh âm của các nghệ sĩ đương đại. Ở một tầng sâu hơn, đó là âm vang của 12.000 năm lịch sử. Là nhịp đập của "Chiến Binh Bình Minh" đã kiên cường giành giật sự sống. Là lời nhắc nhớ rằng: Chúng ta không hề bơ vơ giữa thế giới này, bởi dưới mỗi tấc đất ta đứng, tổ tiên vẫn luôn ở đó, chở che và kể ta nghe câu chuyện của chính mình.

Cùng nhìn lại thước phim tư liệu quý giá về bộ hài cốt TBH1 - Nguồn cảm hứng tạo nên linh hồn "Chiến Binh Bình Minh" của Forestival 2026:

View this post on Instagram

A post shared by STORII Official (@storiivn.official)

LỄ HỘI ÂM NHẠC & SÁNG TẠO TRÀNG AN - NINH BÌNH “FORESTIVAL” 2026Thời gian: 30/05/2026Địa điểm: Quảng Trường Bình Minh - Ninh BìnhĐơn vị tổ chức: Sở Du lịch tỉnh Ninh Bình | Công ty TNHH đầu tư Thương mại Dịch vụ Tràng AnĐơn vị sáng tạo và sản xuất: Viet Vision & STORIIĐơn vị phối hợp truyền thông: VietceteraThời gian bán vé online trên Ticketbox sẽ bắt đầu vào lúc: 11:00, Thứ Tư ngày 08/04/2026.Mọi thắc mắc liên quan đến thông tin mua vé, quý khán giả vui lòng liên hệ qua số hotline: 1900 6408 hoặc trang “Ticketbox”.

4 Cách để bảo vệ bố mẹ khỏi các "thần y Facebook"

Hiền Lê — Wed, 08 Apr 2026 03:17:19 +0000

Thấy tôi chuẩn bị tiêm vaccine cúm, mẹ tôi kịch liệt ngăn cản vì tin vào thông tin "vaccine độc hại" trên một hội nhóm mạng xã hội. Hóa ra, từ một nhóm chia sẻ thuốc Nam lành tính ban đầu, admin (quản trị nhóm) đã biến tướng thành cộng đồng anti-vax cực đoan, chuyên bài trừ Tây y để rao bán những thang thuốc "gia truyền" với giá lên tới 10 triệu đồng.

Những người lớn tuổi hoặc đang có người thân mắc bệnh nan y thường như "đuối nước vớ được cọc", rất dễ bị thao túng bởi các từ khóa như "cam kết", "chữa bệnh tự nhiên" hay "hồi phục thần kỳ". Sự kết hợp giữa tâm lý lo âu và thuật toán nhồi nhét thông tin của mạng xã hội khiến họ dần mất cảnh giác, rơi vào bẫy của những phương pháp trị bệnh thiếu căn cứ.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), anti-vax là tình trạng do dự vắc xin, chần chừ hoặc từ chối tiêm vắc xin mặc dù vắc xin đã có sẵn. Đây là một trong những mối đe dọa hàng đầu đối với sức khỏe toàn cầu. | Nguồn: Charles Sturt University

Trùng hợp với chủ đề Ngày Sức khỏe Thế giới 2026 là "Cùng nhau vì sức khỏe, đồng hành cùng khoa học", tôi quyết định hướng dẫn mẹ cách nhận diện lang băm giữa "ma trận" tin giả về thực dưỡng hay thực phẩm chức năng. Hy vọng từ câu chuyện của mình, các bạn sẽ có thêm thông tin hữu ích để bảo vệ sức khỏe gia đình và cả chính bản thân mình bằng những giá trị y học đúng đắn.

Nhận biết 4 kiểu “thần y ảo” trên mạng xã hội

Theo bác sĩ Trương Hoàng Hưng, Giảng viên khoa Lâm sàng tại Đại học Texas Tech (Mỹ), hiện nay trên mạng ngày càng nhiều người tự xưng là bác sĩ, dược sĩ cung cấp thông tin về sức khỏe, thậm chí quảng bá chữa được nhiều bệnh nan y. Họ hướng cộng đồng tới những phương pháp trị bệnh “thuận tự nhiên”, hoặc mua thực phẩm chức năng, các khóa đào tạo chưa được kiểm chứng. Tôi giải thích cặn kẽ cho mẹ 4 đặc điểm giúp nhận diện các “thần y ảo” được bác sĩ Hưng chỉ ra:

Thứ nhất: Các bác sĩ liên tục lên mạng tư vấn cho mọi ca bệnh

Những bác sĩ làm đúng chuyên môn có cung cấp thông tin sức khỏe cho cộng đồng, nhưng không vì mục đích kiếm tiền nên việc chia sẻ không nhiều. Hơn nữa họ rất bận rộn, sẽ không có thời gian lên tư vấn thường xuyên. Họ cũng chỉ giải đáp các kiến thức trong đúng phạm vi chuyên môn của mình.

Thứ hai: Các bác sĩ “phông bạt”

Những người này thường cố gắng xây dựng hình ảnh là bác sĩ có tiếng tăm, có nhiều bằng cấp, thậm chí tự phong hàng chuyên gia. Họ hay đưa thông tin về những bệnh nan y để lôi kéo người theo dõi. Thế nhưng khi lên trang web Bộ Y tế hoặc trang của bệnh viện họ nói từng công tác để tìm kiếm thông tin, thì lại không ra kết quả nào về họ.

Thậm chí từng có một fanpage giả mạo bác sĩ Bệnh viện Chợ Rẫy khiến nhiều người bị lừa đảo. | Nguồn: Báo Công an nhân dân

Thứ ba: Các bác sĩ “họ Hứa”

Bác sĩ Trương Hoàng Hưng nhận định, y học vốn là môn khoa học của sự bất ngờ, nên không ai dám chắc chắn điều gì. Vì vậy nếu bác sĩ nào lên mạng nói cam kết sẽ chữa khỏi bệnh, chúng ta cần thận trọng.

Thứ tư: Các dược sĩ “bí mật quốc gia”

Một dấu hiệu khá rõ ràng để nhận biết “lang băm” trên mạng, là những người bán thuốc không nhãn hoặc liệu trình điều trị với những cái mác “gia truyền”, từ chối tiết lộ thành phần cụ thể trong thuốc. Họ thường hét giá mỗi liệu trình rất cao với lời hứa chữa khỏi 100%, hoặc hướng bạn mua thực phẩm chức năng, khóa học… mà họ đang kinh doanh, mà không có lời giải thích hợp lý. Trong khi đó, bác sĩ thật khi kê thuốc bao giờ cũng có đơn thuốc kèm thành phần, liều dùng rõ ràng, minh bạch.

Những gói thuốc không rõ nhãn mác, liều lượng, nguồn gốc… được bán tràn lan bởi các “thần y ảo” trên mạng xã hội. | Nguồn: Báo Thanh Niên

Hạn chế hỏi “bác sĩ Google”, lưu số ít nhất 1-2 người quen trong ngành y

Khi cơ thể có dấu hiệu gì bất thường, chúng ta có xu hướng lên Google (và bây giờ là AI) để tra cứu về nó xem mình mắc bệnh gì. Đây là phản xạ không chỉ phổ biến ở người trẻ mà cả ở người lớn tuổi, trong thời buổi công nghệ ngày một phổ cập.

Nhưng đương nhiên việc này chỉ mang tính tham khảo thông tin, thế nên khi tìm một vài triệu chứng mà nó ra bệnh nan y, thì lại gây cho mẹ tôi nỗi lo âu không đáng có. Đó là chưa kể nó sẽ kích thuật toán liên tục gợi ý cho người dùng những nội dung liên quan về căn bệnh hay triệu chứng đó, bất kể đã kiểm chứng hay chưa. Điều này tương đối nguy hiểm với những người lớn tuổi, không sành về công nghệ và chưa có khả năng thanh lọc các thông tin trên mạng.

Chính vì vậy, tôi dặn mẹ mình hạn chế hỏi “bác sĩ Google” nếu có triệu chứng lạ. Thay vì đó, mẹ tôi lưu số của ít nhất 2 người quen là bác sĩ, để khi có gì bất thường thì nhắn tin/gọi điện hỏi họ trước. Dù sao thì trước khi vào chuyên môn, bác sĩ nào cũng phải học y đa khoa trong vòng 6 năm, nên họ vẫn đủ kiến thức để tư vấn về các vấn đề sức khỏe tổng quát trước khi hướng mẹ tôi đến đúng bác sĩ chuyên môn bà cần gặp.

Nếu không có người quen là bác sĩ giống mẹ tôi, các bạn cũng đừng quá lo lắng. Bạn có thể lưu thông tin liên lạc của người quen làm y tá, dược sĩ, điều dưỡng viên vào danh bạ của cha mẹ đều được, vì họ đều có kiến thức chăm sóc sức khỏe cơ bản ở mức độ nhất định. Hoặc bạn cũng có thể lên các trang sức khỏe cộng đồng đã được Bộ Y tế kiểm chứng như HelloBacsi hoặc BookingCare - đây là nơi bạn sẽ được kết nối với những bác sĩ chuyên môn, người có thể giải đáp chính xác vấn đề cha mẹ bạn đang gặp phải và tư vấn rõ ràng.

Lưu sẵn playlist các kênh sức khỏe uy tín trên TV, thiết bị của bố mẹ

Là người đã về hưu và dành phần lớn thời gian ở nhà xem TV và YouTube, việc bố mẹ vô tình “lạc” vào những kênh thông tin giả, video AI tạo với thông tin thiếu kiểm chứng… là điều hoàn toàn có thể xảy ra. Chúng ta kiểm soát rất kỹ việc tiêu thụ nội dung trên mạng của con trẻ, nhưng đôi khi quên mất rằng, người lớn tuổi cũng là nhóm khán giả dễ bị ảnh hưởng bởi thông tin thiếu kiểm chứng trên mạng.

Vì vậy khi thiết lập ứng dụng YouTube trên TV ở nhà, tôi lưu sẵn kênh VTV Sức khỏe. Đây là chuyên trang chính thức của VTV về thông tin y tế, chăm sóc sức khỏe, có nhiều playlist nhỏ về các vấn đề sức khỏe khác nhau, và dặn mẹ chỉ tiếp thu thông tin y tế trên các video ở đây.

Những kênh YouTube chính thống về sức khỏe giúp thế hệ bố mẹ chúng ta hình thành thói quen tiêu thụ nội dung từ các nguồn đã được kiểm chứng. | Nguồn: VTV

Ngoài ra tôi cũng lưu thêm một số kênh hướng dẫn tập yoga, thiền định - những phương pháp luyện tập giúp nâng cao sức khỏe uy tín từ hàng nghìn năm nay. Điều này góp phần giúp mẹ tôi hình thành thói quen tiêu thụ nội dung lành mạnh, đến từ các trang chính thống thay vì xem vô tội vạ các video “không rõ nguồn gốc, xuất xứ” trên YouTube và các mạng xã hội nói chung.

Đặt lịch khám ở các bệnh viện có uy tín, kiểm tra profile bác sĩ

Sau 3 bước lập “rào chắn” trên mạng, bước cuối cùng này góp phần quan trọng không kém trong mặt trận phòng chống lang băm của mẹ con tôi. Đó là khi đặt lịch khám bệnh, cần lựa chọn các bệnh viện, phòng khám uy tín, kiểm tra lý lịch của bác sĩ trước khi đến khám.

Mẹ tôi có bảo hiểm y tế ở bệnh viện công, nhưng đôi khi bà muốn khám viện tư để tiết kiệm thời gian chờ đợi, sớm giải quyết vấn đề. Vì vậy tôi đã dành nguyên một buổi tối để hướng dẫn bà cách đặt lịch khám trên app của một bệnh viện tư lớn, có tiếng tăm trong ngành y. Trên app cũng có mục giúp mẹ tôi tra cứu rõ lý lịch từng bác sĩ trong mỗi khoa, từ đó nắm được bằng cấp và kinh nghiệm từng bác sĩ để chọn người tư vấn phù hợp nhất.

Đặt lịch khám bệnh, cần lựa chọn các bệnh viện, phòng khám uy tín, kiểm tra lý lịch của bác sĩ trước khi đến khám là bước rất quan trọng. | Nguồn: Cao đẳng Y khoa

Tôi cũng dặn mẹ rất kỹ rằng, việc xem thông tin y học trên mạng có thể rẻ hơn về chi phí, nhưng sức khỏe mình là vấn đề hệ trọng, không thể tùy tiện trao nó vào tay những người không có bằng cấp, hay những thang thuốc, liệu trình chưa được kiểm chứng.

Các liệu pháp điều trị mà các bác sĩ chuyên môn tư vấn đều là kết quả của nhiều năm học tập, tu nghiệp vất vả mới có được, là thành tựu khoa học nhiều thập kỷ của nhân loại đúc kết nên. Khi đặt lên bàn cân, những phương pháp không rõ căn cứ của các “thần y ảo” rõ ràng không thể sánh được với họ.

Con lớn, con bé, có phải con nào cũng là con?

Mạc Hà — Fri, 10 Apr 2026 00:00:00 +0000

Tết là lúc cả gia đình sum họp. Nhưng cũng là lúc những vai vế cũ kỹ - con trai, con gái; con trưởng, con út - hiện ra rõ hơn bao giờ hết. Chỉ cần một bữa cơm đông đủ sẽ thấy ngay: ai được hỏi nhiều hơn, ai hay bị nhắc nhở, ai mặc nhiên gánh trách nhiệm, ai được xí xóa cho qua. Những phân vai ấy không ngẫu nhiên, mà đã được ông bà xưa gọi tên, ghi lại trong ca dao, tục ngữ - và đến nay, vẫn chưa hẳn biến mất.

Con gái “cái bòn" và thân phận "ngoại tộc"

Các cụ xưa thường coi đẻ con gái là một “thương vụ đầu tư lỗ vốn”, bởi con gái là nữ nhân ngoại tộc, rồi cũng thành con người ta, nuôi cho lớn rồi cuối cùng nó cũng xuất giá, về nhà khác chăm lo phụng sự. Nhất nam viết hữu thập nữ viết vô, đẻ một đứa con trai coi như là có con, đẻ mười đứa con gái cũng coi như chẳng có đứa nào. Tốn công của nuôi nó lớn khôn đã đành, đằng này lấy chồng rồi, mỗi lần ghé nhà đều lấy đi thứ gì đó. Khi là mớ rau, cân gạo, lúc là miếng vải, sấp rổ cha mẹ mới đan.

Thế nên mới có câu, con gái cái bòn, nửa phần mắng yêu, nửa phần phản ánh cách nhìn về giá trị của người con gái trong gia đình - chỉ biết lấy đi, không có hồi lại; chỉ biết vun vén cho gia đình riêng, ít khi lo lắng được cho đấng sinh thành (theo Từ điển Thành ngữ & Tục ngữ Việt Nam, NXB Văn hóa Thông tin).

Tranh Róc mía của Nguyễn Phan Chánh.

Thế nhưng, cũng là thân con gái, mà là trưởng nữ thì lại được coi trọng bởi ruộng sâu trâu nái không bằng con gái đầu lòng. Gái lớn sớm biết lo toan, phụ việc nhà, trông em, lớn hơn chút còn biết tham gia sản xuất, lo kinh tế nuôi đàn em thơ giúp bố mẹ (theo Từ điển Thành ngữ & Tục ngữ Việt Nam, NXB Văn hóa Thông tin).

Trưởng nữ sớm gánh vác nên già dặn, hiểu chuyện, nhiều cô còn vì lo cho các em mà chấp nhận quá lứa lỡ thì, lập gia đình muộn hoặc ở vậy, FA trọn đời, thành bà tổ cô. Thế nên, khi ai đó bỉ bôi hiếm hoi con gái đầu lòng/làm dâu người khác chẳng trông cậy gì thì các cụ mình phản bác một cách rất dí dỏm:

Hiếm hoi con gái đầu lòng

Làm dâu người khác chẳng trông cậy gì

Cầu trời sinh được nam nhi

Sau này nói dõi tông chi họ hàng

Trời cười, Trời mắng: rõ gàn

Nữ nhi không có sinh nam thế nào

Sao không suy nghĩ thấp cao

Nhà ngươi xưa ở chỗ nào chui ra!

Dù thế, vị trí của một người con gái trong gia đình, họ tộc thường không được coi trọng quá nhiều, trừ phi cô ấy sở hữu quyền thế, danh vọng, tiền bạc đủ khiến người ta kiêng nể. Việc đại sự trong họ thường chỉ có các anh em trai bàn bạc, ý kiến của các chị em gái chỉ là “tham khảo”. Đi lấy chồng là con nhà người ta, việc "nhà đẻ" (bố mẹ ruột) ít được can dự. Nhưng ở nhà chồng, các cô lại chỉ được coi là dâu con, là ngoại tộc, đôi khi chẳng được góp một tiếng nói nhỏ nhoi trong các cuộc họp bàn.

Trưởng nam: vinh dự cao, trách nhiệm nặng

Trong gia đình Việt xưa, trưởng nam là người nắm giữ quyền huynh thế phụ, thừa kế hương hỏa, có thể được coi như “sếp toàn quyền” trong “công ty họ tộc”. Thế nhưng, đằng sau cái danh xưng cao quý đó là một gánh nặng không hề nhỏ: một trăm cái giỗ đổ đầu trưởng nam.

Bốn con ngồi bốn góc giường

Mẹ ơi mẹ hỡi mẹ thương con nào

Mẹ thương con út mẹ thay

Thương thì thương vậy chẳng tày trưởng nam

Trưởng nam nào có gì đâu

Một trăm cái giỗ đổ đầu trưởng nam

Hay:

Ăn cam mới biết mùi cam

Lấy chồng lựa chỗ trưởng nam mau giàu

– Em ơi đừng có ham giàu

Một trăm cái giỗ đổ đầu trưởng nam

Trưởng nam có thể là con lớn nhất cũng có thể là con út, khi trong nhà toàn các chị gái, nhưng dù thứ tự như thế nào, trách nhiệm của vị trí này không thay đổi. Ngoài việc săn sóc lo lắng cho gia đình riêng, trưởng nam còn phải ôm thêm đống công việc của họ tộc: chăm lo ban thờ gia tiên; nhớ, lập kế hoạch, thông báo và tổ chức không biết bao nhiêu đám giỗ trong năm; tham gia các việc làng xã với tư cách người đại diện cho dòng họ; duy trì nề nếp gia đình…

Tranh Đời sống gia đình của Lê Phổ

Đứa con nào trong nhà cũng được kì vọng phát triển, nhưng áp lực này trên vai trưởng nam lớn hơn bao giờ hết, vì anh ta phải chứng tỏ mình đủ khả năng lèo lái một “con thuyền” mang tên dòng tộc. Phải có con trai nối dõi. Phải có kinh tế hay vị thế trong xã hội. Phải quyết đoán, độc lập nhưng đồng thời cũng phải biết phép tắc, ứng xử hài hòa. Lời bác cả không ai dám cãi, nhưng cả họ có tâm phục khẩu phục hay không lại là chuyện khác.

Con út: "mít chín cây" và sự ưu ái đầy mâu thuẫn

Con út con ít như mít chín cây

Gái cũng như trai, ai ai cũng chuộng

Con út dù là trai hay gái thì đều được cưng chiều hết sức vì là thành viên nhỏ tuổi nhất. Nhưng đổi lại, so với anh chị lớn, phận con út cũng có cái khó riêng. Bởi giàu con út, khó con út, trút sạch cửa nhà. Cha mẹ thường ở cùng con út, nên nếu nhà giàu có thì phần thừa kế hậu hĩnh nhất thuộc về con út, nhưng kinh tế kém thì con út sẽ phải chịu nhiều phần thiệt hơn (theo Từ điển Thành ngữ & Tục ngữ Việt Nam, NXB Văn hóa Thông tin).

Tương tự vậy, cũng làm con út mà là dâu út, thì thử thách lại càng nhiều mà không thể chia sẻ cho ai. Khổ nhất làm rể nhà giàu, khổ nhì làm dâu con út. Tùy hoàn cảnh mà cô con dâu út này trở thành chuột sa chĩnh gạo hay phải bòn rút nhà đẻ về nuôi nhà chồng. Sự soi xét, áp lực nghe lời bề trên khiến cho vị trí này thật sự là một thử thách đối nhân xử thế khó nhằn với bất kì cô gái nào.

Tranh La Famille của Lê Phổ

Những câu ca dao, tục ngữ thành ngữ trên phản ánh cách xã hội cũ nhìn nhận vị trí của con gái, con trai, con trưởng, con út trong một gia đình, dòng tộc. Con trai thường gánh vác việc lớn, là niềm tự hào; trong khi con gái gắn liền với sự hi sinh, là nền tảng của gia đình. Con trưởng vất vả, đứng đầu sóng ngọn gió, còn con út được chiều chuộng nhưng cũng phải chấp nhận cảnh “ăn vét” nếu khó khăn.

Ngày nay, những định kiến và quan niệm trên ít nhiều có sự thay đổi, nhưng không đồng đều giữa các vùng miền. Nếu như ở các thành phố lớn, sinh con được coi là quyền lựa chọn của phụ nữ, 1 con hay 2 con còn là vấn đề rất lớn, thì chuyện con đông con đàn sẽ là chuyện “ngày xưa rồi”. Nhưng trong thực tế, ở rất nhiều vùng miền, quan điểm định kiến về các con, trưởng nam trưởng nữ hay út ít như mít chín cây này vẫn tồn tại.

Quy mô dân số Việt Nam hiện đứng thứ 3 Đông Nam Á và đứng thứ 16 thế giới, nhưng mức sinh chung cả nước đã giảm từ 2,1 con/phụ nữ (năm 2021) xuống 1,93 con/phụ nữ (năm 2025). Thực tế là, giới trẻ có xu hướng kết hôn muộn hơn, sinh ít con hơn.

Theo dự báo, nếu mức sinh tiếp tục giảm thấp, đến 2036, Việt Nam sẽ kết thúc thời kỳ dân số vàng. Và khi ấy, trường nam hay trưởng nữ, út ít có như mít chín cây… có còn quan trọng, hay con gì cũng quý?

Anh tài mùa hai - liệu ai sẽ chính thức bước vào hành trình vượt chông gai?

Gấm Võ — Fri, 10 Apr 2026 03:44:46 +0000

Tối 30/03, trên fanpage chính thức, Anh trai vượt ngàn chông gai đã đăng tải một chiếc poster nhằm xác nhận chương trình sẽ quay trở lại với mùa hai, dự kiến lên sóng vào tháng 6 tới.

Cùng lúc đó, tại nơi khác mang tên “Threads City”, một danh sách dài dự đoán những cái tên (có khả năng) sẽ tham gia được chia sẻ liên tục, tạo nên vòng xoáy thảo luận không hồi kết. Tất nhiên, với sự thành công mỹ mãn ở mùa đầu - trong và cả sau chương trình, việc khán giả nóng lòng được “diện kiến” nhóm anh tài tiếp theo gia nhập “gia tộc” cũng là điều dễ hiểu.

Bên cạnh một vài cái tên đã lên tiếng phủ nhận như Phạm Hồng Phước, một số khác lại giữ im lặng, hoặc “úp úp mở mở” để hưởng ứng theo sự tò mò của khán giả. Dưới đây là danh sách dự đoán kèm mong muốn của riêng tác giả, hãy cùng so sánh để xem chúng ta “tâm đầu ý hợp” đến bao nhiêu phần trăm.

Nhóm anh tài có “hint” tham gia

1. Đan Trường - Noo Phước Thịnh - Trúc Nhân - Ngô Kiến Huy

Đây đều là những anh tài đã được khán giả trông ngóng từ mùa 1, nhưng cuối cùng họ lại xuất hiện với vai trò khách mời. Trong khi Noo là khách mới của tập Chung kết, anh “Bo”, “Trúc Nhàn” và Ngô Kiến “Bắp” lại có màn tụ họp khiến fan rần rần tại đêm diễn Concert của Chông Gai.

Noo Phước Thịnh biểu diễn trong Chung kết 1 của Anh trai vượt ngàn chông gai.

Với nhiều người, việc một số nghệ sĩ khách mời có mặt tại các đêm diễn quan trọng của một Chương trình truyền hình thực tế về âm nhạc, ám chỉ rằng Ban tổ chức đang “cố tình” tiết lộ đây sẽ là dàn thành viên chính thức ở mùa sau. Tuy nhiên, mọi sự vẫn dừng lại ở mức phỏng đoán, khi chính Noo trước đó từng nói rằng bản thân được mời tham gia Anh Trai Vượt Ngàn Chông Gai cả bản Việt lẫn Trung, nhưng phải từ chối vì “muốn đền đáp sự yêu thương của khán giả bằng chính những sản phẩm của riêng mình trước chứ không phải một hành trình đồng hành hay một sự xuất hiện nào đó”.

Trong khi "anh 2" Đan Trường còn giữ im lặng, Trúc Nhân và Ngô Kiến Huy đã phủ nhận việc tham gia thông qua tương tác bình luận. Tuy nhiên, fan tự “diễn giải” bình luận này theo hướng mập mờ và tiếp tục nuôi hy vọng về màn xuất hiện của cả hai.

Cả hai đều "ngầm" phủ nhận nhưng nhiều fan lại cho đây là lời phủ nhận "mập mờ" và tiếp tục nuôi hy vọng. | Nguồn: Đài Phát Thanh

2. Lê Xuân Tiền - Mew Amazing - MC Trần Ngọc - Toki Thành Thỏ (Uni5) - Hà An Huy

Đây là nhóm những cái tên “cứ đăng hình/clip đi nhảy” là y như rằng bị cư dân mạng quy về “tham gia Anh tài mùa 2”. Thật ra, những suy luận này cũng có phần hợp lý, vì những anh trai như Lê Xuân Tiền, Trần Ngọc,... tuy hoạt động nghệ thuật nhưng lĩnh vực họ gắn bó lại không nghiêng về ca hát, nhảy múa. Bỗng một ngày, họ tung lên vài video tập nhảy, học nhào lộn, chăm chỉ hát hò ở phòng thu... ai lại không nghi ngờ chứ?

Nhiều khán giả có thể thắc mắc vì sao lại có Hà An Huy (Quán quân Vietnam Idol 2023) trong danh sách này, khi format chương trình chỉ dành cho những người trên 30 tuổi? Đó là bởi vì bên dưới thông báo thời điểm trình làng mùa 2, chính Ban tổ chức đã viết rằng “30 tuổi cũng không phải là ranh giới để trở thành một Anh Tài”. Vậy thì tại sao lại không?

Bài đăng của Anh trai vượt ngàn chông gai ghi rằng: “Không hỏi anh bao nhiêu tuổi, chỉ hỏi anh có dám không”, đại loại ngầm tiết lộ rằng chương trình năm nay khả năng sẽ có sự xuất hiện của những anh tài dưới 30.

Hà An Huy, MC Trần Ngọc tập nhảy cỡ này mà không tham gia nữa thì biết phải ăn nói sao với cộng đồng mạng đây. | Nguồn: Chụp màn hình Threads

Lê Xuân Tiền cũng không kém. Làm diễn viên chưa thấy đã, nay anh “giam” mình trong phòng thu không biết để làm gì đây ta? | Nguồn: Chụp màn hình Facebook Lê Xuân Tiền

Tháng gì mà nhiều người lại đi tập nhảy thế này?

3. Nguyễn Văn Chung - 14 Casper - Khoai Lang Thang - Mew Amazing - OSAD - Huỳnh Lập - Tuấn Cry

Còn lại, đây là những anh trai tuy chưa có “hint” đi tập nhảy, nhưng điều các anh ấy thiếu chỉ là danh phận. Biên bản chương trình tầm này… không còn sợ nữa, cộng đồng mạng tung tới đâu các anh hứng tới đó.

Có lẽ nào…

Gọi như nào cũng được, miễn anh cụ tham gia là được.

Cộng đồng mạng có gan thách, thì OSAD có gan… làm

Nhóm anh tài nằm trong “wishlist” của tác giả

1. Phan Mạnh Quỳnh

Phan Mạnh Quỳnh - cái tên mà chắc rằng không chỉ riêng tôi, nhiều khán giả khác cũng đang gọi tên anh. Âm nhạc của Phan Mạnh Quỳnh không chạy theo xu hướng, cũng không đơn thuần sâu sắc về mặt âm nhạc. Đó là những câu chuyện kể, những lời ca tự sự, đôi khi về nhân sinh, cuộc đời, về nghề, về con người, tình yêu sâu nặng lẫn xa cách. Người ta đã thưởng thức và thấm thía nhiều ca khúc của anh, nhưng ấy là thông qua giai điệu và câu từ, Phan Mạnh Quỳnh lúc làm nhạc sẽ thế nào, góc nhìn và cái tôi nghệ thuật của anh được dàn trải ra sao giữa ngần ấy con người là điều khán giả hoàn toàn trông đợi để được nhìn thấy.

Toàn hát nhạc buồn nhưng Phan Mạnh Quỳnh lại có biệt danh là “danh hài” khi tham gia các chương trình truyền hình thực tế. | Nguồn: Tổng hợp

2. Hoàng Hải

Nếu mùa 1 là Đăng Khôi, thì ở mùa 2 danh xưng “Hoàng tử Vpop” không đâu khác chính là dành cho Hoàng Hải. Bước ra từ Sao mai điểm hẹn và ghi dấu ấn trong lòng khán giả bởi ngoại hình lãng tử, giọng hát ngọt ngào, cao vút, đi vào lòng người, Hoàng Hải chắc chắn sẽ là “bảo chứng” cho đôi tai của mọi khán giả được rót mật. Nếu việc trở thành mảnh ghép của mùa 2 trở thành sự thật, tin rằng Hoàng Hải sẽ còn rất nhiều khía cạnh khác chưa được công khai, chẳng hạn như khả năng nhảy múa, độ gan lì và dấn thân của anh ngoài vẻ hiền hậu thường thấy.

Hoàng Hải từng khiến khán giả không khỏi xao xuyến từ giọng hát đến ngoại hình trên chương trình Ca sĩ mặt nạ. | Nguồn: Báo Thanh niên

3. Hứa Vĩ Văn

Chương trình cần một thành viên điềm tĩnh? Một cây hài duyên ngầm? Một gương mặt điện ảnh, chững chạc? Một nốt “tĩnh” giữa bản hòa tấu nhộn nhịp? Hãy để Hứa Vĩ Văn tỏa sáng!

Là cái tên quen thuộc của các bộ phim truyền hình lẫn rạp chiếu, Hứa Vĩ Văn đã gây ấn tượng ở nhiều vai diễn trưởng thành, điềm đạm và mang chiều sâu về tâm lý. Từ trong phim đến ngoài đời, ít khi nào người ta được chứng kiến hình ảnh “nổi loạn”, bùng cháy của anh, ngược lại là phong thái ung dung, tạo cảm giác an tâm cho người đối diện. Đây có thể là cơ hội “lột xác” dành cho “ông chú” U50 của Vbiz.

Năm 2025 đánh dấu sự trở lại của Hứa Vĩ Văn trên màn ảnh rộng với vai diễn quân y Lê trong Mưa Đỏ. | Nguồn: Phim Mưa đỏ

4. Duy Mạnh

“Có Tuấn Hưng rồi sao thiếu được Duy Mạnh”. Ấy là người ta nói đùa. Nhưng câu đùa này mang phần trăm sự thật rất cao. Với tính cách thẳng thắn, có gì nói đó và tinh thần “không ngại va chạm”, Duy Mạnh hứa hẹn là một chấm phá nổi bật trong bức tranh Anh tài 2026.

Còn nhớ, ở Have A Sip tập 222, tác giả ca khúc Kiếp đỏ đen còn chia sẻ rằng anh đã và đang trong hành trình làm bạn với con (ca sĩ Cầm), làm bạn với âm nhạc của con, cũng như những người bạn làm nhạc cùng con. Điều đó cho thấy Duy Mạnh sẵn sàng dung hòa tư duy nghệ thuật của thế hệ đi trước với sự cởi mở của lớp trẻ đến sau, nhất là ở một chương trình tôn vinh tập thể và nhiều màu sắc đa dạng như Anh trai vượt ngàn chông gai.

Ca, nhạc sĩ Duy Mạnh từng là khách mời Have A Sip tập 222. | Nguồn: Khooa Nguyễn cho Vietcetera

5. Kelvin Khánh

Cuối cùng, một cái tên mà không chỉ bây giờ, tôi nghĩ nhiều khán giả đã chờ đợi từ rất lâu là Kelvin Khánh.

Trước kia, anh là thành viên của nhóm La Thăng, có hoạt động âm nhạc sôi nổi và tham gia các chương trình truyền hình thực tế. Sau khoảng thời gian yêu và chính thức về chung một nhà, cả Kelvin Khánh và Khởi My đều ít xuất hiện dần tại các sự kiện âm nhạc. Khởi My từng được dự đoán sẽ tham gia Chị đẹp đạp gió mùa 2, nhưng cuối cùng là không.

Nói về Kelvin Khánh, “visual” điển trai, giọng hát, phong cách, tính cách hài hước, dí dỏm cùng khả năng hoạt ngôn đủ để chứng minh sự phù hợp của anh với chương trình. Nhưng nếu chỉ dừng ở hai chữ phù hợp thì có lẽ mọi thứ đã dễ dàng hơn. Liệu chương trình đã từng nghĩ tới lựa chọn này? Và nếu có, Kelvin Khánh có sẵn sàng trở lại sau một thời gian dài vắng bóng gần như hoàn toàn khỏi môi trường showbiz?

Lần gần nhất Kelvin Khánh tham gia chương trình truyền hình thực tế là Chạy đi chờ chi mùa 1. | Nguồn: Chạy đi chờ chi

Nhóm anh tài đang là “ẩn số”

Chốt sổ cho bài viết này là những anh tài đang còn là “ẩn số”, nghĩa là có tiềm năng tham gia nhưng “im hơi lặng tiếng” và cũng không có bất kỳ động thái gì.

Đầu tiên phải kể đến hội các “bô lão” - các anh tài giữ vai trò dẫn dắt, hỗ trợ đàn em và chia sẻ kinh nghiệm từ thế hệ đi trước. Trong dự đoán của mình, tôi cho rằng đây rất có thể là Cục trưởng Xuân Bắc (NSND Xuân Bắc). Là Cục trưởng Cục Nghệ thuật Biểu diễn (thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), được bổ nhiệm vào năm 2024, trước đó từng là Giám đốc Nhà hát Kịch Việt Nam, việc chú Xuân Bắc xuất hiện ở Anh tài với vai trò tương tự “thuyền trưởng” Tự Long ở mùa 1 có lẽ cũng không nằm ngoài dự đoán của nhiều khán giả (hoặc không).

Liệu Cục trưởng có tái xuất ở một chương trình thực tế vào năm nay? | Nguồn: Báo Lao động

Về mảng thể thao, qua những dấu ấn thành công như Châu Tuyết Vân ở Chị đẹp, cầu thủ Hồng Sơn ở Anh tài, khán giả dần “đoán già đoán non” về nhân vật đại diện kế tiếp. Nhiều giả thuyết (tin đồn) được đặt ra là chàng diễn viên xiếc trẻ Phùng Minh Cương. Nhưng cũng không loại trừ khả năng là vận động viên thể hình Lý Đức hay biết đâu được đó sẽ là tay vợt cừ khôi Nguyễn Tiến Minh mà chỉ do khán giả chưa kịp nghĩ đến?

Vận động viên thể hình Lý Đức, tay vợt Nguyễn Tiến Mình cùng diễn viên xiếc gen Z Phùng Minh Cương (từ trái sang phải). | Nguồn: Tổng hợp

Bàn tán sôi nổi không kém trên các diễn đàn là khu vực các rapper “gang gang”. Mùa trước, những tên như Binz, Rhymastic, Tiến Đạt,... đã thành công thay đổi ánh nhìn của một bộ phận khán giả về hình ảnh “bụi bặm”, “gai góc” của nghệ sĩ chơi rap. Ngoài OSAD, liệu năm nay sẽ đến lượt Andree Right Hand - chủ nhân hit “Tiểu thuyết tình yêu” một thời”, Thái VG với tư duy rap chân thực, hiện đại, lão đại LK hay bất ngờ hơn nữa là Double2T - với nền tảng quán quân Rap Việt?

2 HLV Rap Việt hay liệu sẽ là quán quân Rap Việt góp mặt vào dàn Anh Tài năm nay? | Nguồn: Tổng hợp

Nếu đọc đến đây mà cảm thấy thiếu thiếu, vắng vắng, có phải bạn đang tìm kiếm thêm những “phù thủy âm nhạc” ngoài những Mew Amazing hay Phan Mạnh Quỳnh? Đừng lo, vì Việt Nam chúng ta đâu thiếu các nhạc sĩ, producer chất lượng, là những “hit-maker” như Khắc Hưng, Châu Đăng Khoa, Hứa Kim Tuyền,... Đương nhiên sẽ còn nhiều nữa, nhưng trên đây là những người mà tôi nghĩ khả năng nhận lời tham gia sẽ cao hơn.

Khắc Hưng, Châu Đăng Khoa, Hứa Kim Tuyền, bạn mong muốn chương trình gọi tên ai, hay sẽ là… cả 3? | Nguồn: Tổng hợp

Tóm lại…

Một bài viết dài 2000 chữ với vô số cái tên được nhắc đến. Nhưng khoan hãy choáng ngợp vì theo “dấu hiệu mập mờ” của BTC thì chương trình năm nay có đến tận 36 anh trai cùng tranh tài. Điều đó đồng nghĩa rằng, sẽ còn nhiều cái tên có khả năng gây bất ngờ hơn nữa mà chúng ta chưa đợi được tới dịp để diện kiến.

Vậy thì sao? Là một Gai Con hay chỉ là một khán giả xem show bình thường, tác giả cũng rất muốn lắng nghe quan điểm và danh sách dự đoán của các bạn, biết đâu được chúng ta “tâm đầu ý hợp” 100%, mà cũng có khi là… 1%?

Trong muôn vàn thảo luận về “family vlog”, những đứa trẻ hoàn toàn không có tiếng nói

Thanh Trúc — Fri, 10 Apr 2026 08:00:00 +0000

Ngày 28 tháng 6 mới là Ngày Gia đình Việt Nam, nhưng từ rất sớm, xung quanh tôi đã là những tranh cãi liên tục về hàng loạt các gia đình người nổi tiếng. Hoặc giả họ không nổi tiếng thì cũng đã tự thân tạo tiếng tăm cho mình bằng chính chất liệu trong gia đình.

Những “family vlog” (video blog về cuộc sống gia đình) ấy vốn nổi bật vì sự đáng yêu và tình cảm thì nay dần thưa thớt, trong khi các nội dung gây tranh cãi lại xuất hiện ngày một nhiều. Sự quan tâm của công chúng không còn dừng lại ở việc xem một đứa trẻ ăn hay ngủ, mà đã chuyển sang sự phán xét về cách một gia đình vận hành.

Trong số vô vàn những “tổ ấm mạng” ấy, hai gia đình nổi bật thời gian qua đã trở thành tâm điểm của những làn sóng chỉ trích trái chiều. Nhưng trước khi đi vào từng trường hợp cụ thể, có lẽ cần hiểu rõ hơn bản chất của thứ mà bấy lâu nay vẫn được gọi là “family vlog”.

Family vlog thực chất là hình thức lao động trẻ em “Kidfluencers”

Trong nghiên cứu học thuật, “family vlog” hiếm khi được xem là một thể loại độc lập. Nó thường được gọi bằng những khái niệm như sharenting (kết hợp của share - chia sẻ và parenting - nuôi dạy con), hay thậm chí "professional sharenting" khi việc chia sẻ đời sống trở thành một nguồn thu nhập chính.

Để hiểu rõ hơn, chúng ta có thể phân loại nội dung gia đình thành ba cấp độ:

Cấp độ 1 - Gia đình chỉ là phần nền: Những gia đình như Kardashian hay Beckham sử dụng con cái như một phần mở rộng của lối sống thượng lưu. Ở đây, "vốn tự có" celebrity capital (sự nghiệp, hình ảnh, quyền lực truyền thông) nằm ở cha mẹ, con cái chỉ xuất hiện để hoàn thiện bức tranh hình ảnh.

Gia đình Beckham vốn nổi tiếng sẵn với danh tiếng của Victora Beckham và David Beckham, nên con cái không nằm trung tâm của sự chú ý. | Nguồn ABC News

Cấp độ 2 - Gia đình là câu chuyện: Các kênh như Matt & Abby hay The LaBrant Fam tập trung vào hành trình trưởng thành của cặp đôi. Đứa trẻ xuất hiện như một "cú hích" nội dung, giúp mở rộng tệp khán giả và tăng cường sợi dây cảm xúc.
Cấp độ 3 - Đứa trẻ là trung tâm (Kid-centric): Đây là nơi ranh giới giữa "lưu giữ kỷ niệm tuổi thơ" và "lao động trẻ em" trở nên mờ nhạt nhất. Mọi cột mốc, từ tiếng khóc đầu đời đến những lần ốm đau, đều được ghi lại và biến thành chất liệu cho thuật toán.

Các dữ liệu cho thấy thuật toán không ưu ái "gia đình" nói chung, nó ưu ái sự hiện diện của trẻ em. Một nghiên cứu quy mô lớn chỉ ra rằng video có trẻ em là nhóm được YouTube đề xuất mạnh mẽ nhất. Điều này vô hình trung đẩy các bậc phụ huynh vào một vòng lặp: Nội dung có trẻ em thì lượt xem cao, dẫn đến thu nhập tăng.

Nếu nhìn rộng hơn, việc khai thác hình ảnh trẻ em trong nội dung giải trí không phải điều mới. Truyền hình từ lâu đã có các chương trình thiếu nhi mang tính giáo dục, và những nền tảng như Disney Channel thậm chí còn là “lò luyện” ngôi sao.

Việc khai thác hình ảnh trẻ em cho nội dung giải trí vốn không mới, khi ở Việt Nam cũng đã có những ngôi sao nhí như Xuân Mai, Xuân Nghi. | Nguồn: Trung tâm băng nhạc Hồ Gươm Audio - Video và Rạng Đông

Tuy nhiên, điểm khác biệt của family content ngày nay nằm ở tốc độ và mức độ phái sinh: nội dung được sản xuất liên tục, đời sống riêng tư trở thành chất liệu vô hạn để cộng đồng mạng tùy nghi “xào nấu”. Và với family content thì gần như không có cơ chế kiểm soát tương đương truyền hình.

Điều này không có nghĩa các mô hình trước đây không tồn tại rủi ro hay khả năng lạm dụng, nhưng việc ghi hình không liên tục và có giới hạn phần nào tạo ra những “khoảng nghỉ” cần thiết cho trẻ em ngoài ống kính. Đồng thời, các chương trình truyền thống có đội ngũ biên tập và tư vấn tâm lý, thì trên YouTube hay TikTok, những điều này không tồn tại.

Về bản chất, phần lớn family vlog hiện đại không còn là nhật ký gia đình, mà là một nền kinh tế Kidfluencer được vận hành dựa trên sức lao động của những đứa trẻ chưa đủ tuổi thành niên.

Nền kinh tế Kidfluencer với việc hình ảnh trẻ em là nguồn thu nhập cho cả gia đình. | Nguồn: Kompasiana

Khi lý thuyết về "nền kinh tế Kidfluencer" này được áp dụng vào thực tế tại Việt Nam, nó trở thành những hình thái khác nhau. Để thấy rõ hơn những mảng tối và sự phức tạp của thực trạng này, hãy nhìn vào hai trường hợp điển hình đang làm dậy sóng dư luận: Gia đình Nala và Gia đình Hạt Nhài. Một bên là sự nổi tiếng được xây dựng trên những tranh cãi về ranh giới đạo đức, và một bên là sự thương mại hóa một hình tượng trẻ em.

Gia đình Nala: Xây dựng sự nghiệp người nổi tiếng từ nội dung gia đình gây tranh cãi

Gia đình Nala, với các thành viên như “Ông Bố Điên”, Tớ Là Lộc và Nàng Mơ, đã là một cái tên gây tranh cãi ngay từ những ngày đầu xuất hiện. Càng tranh cãi, họ càng được nhớ đến, nhớ lâu, và luôn hiện diện như một chủ đề quen thuộc trên môi trường mạng.

Video tổng hợp của YouTuber Yo Bae đã hệ thống lại toàn bộ chuỗi nội dung gây tranh cãi này: từ những tuyên bố gây sốc của người cha, các hình ảnh bị cho là cố ý tạo liên tưởng nhạy cảm với Nàng Mơ khi còn chưa đủ tuổi vị thành niên, đến những chiêu trò khai thác câu chuyện giới tính hay việc người anh sử dụng vấn đề tâm lý như một lớp phòng vệ trước chỉ trích.

Tất cả tiếp tục được đẩy xa hơn qua những màn đấu khẩu trực diện trên mạng xã hội và quá trình “xào nấu” không ngừng của cộng đồng mạng. Từ đó, cái tên Nala dần rời xa hình ảnh một hình ảnh nhân vật phim hoạt hình thân thiện với trẻ em, để trở thành đối tượng của sự giễu nhại và phê phán.

Như đã phân tích về “family vlog”, Gia đình Nala cho thấy một mô hình kết hợp: bắt đầu từ cấu trúc lấy trẻ em và thị phi làm trung tâm, sau đó mở rộng thành nội dung xoay quanh toàn bộ gia đình. Khi đã có sẵn độ nhận diện, chính nền tảng gia đình này trở thành bệ đỡ để từng thành viên phát triển danh tiếng riêng.

Nếu có điều gì mà video Yo Bae đã làm tốt hơn mọi tranh cãi về Gia đình Nala, thì đó là việc Yo Bae đã nhắc nhở mọi người về thế bị động của Nàng Mơ (Trà My): đã xuất hiện trong các video của cha và anh trai từ khi còn rất nhỏ, ở thời điểm chưa đủ khả năng đồng thuận với những quyết định nội dung của gia đình.

Nhiều chi tiết gây tranh cãi thực chất bắt nguồn từ khi Trà My mới 17 tuổi. Khi tranh cãi đạt đỉnh, chính cô lại trở thành đối tượng của làn sóng chỉ trích, dẫn đến những khoảnh khắc vỡ òa cảm xúc trên mạng xã hội. Và một lần nữa, những khoảnh khắc đó tiếp tục được ghi hình và lan truyền.

Hình ảnh cô bé Trà My ngày trước và khi 17 tuổi bật khóc trên livestream đều được quay lại và chia sẻ bởi chính gia đình mình.

Tuy nhiên, sự nhắc nhở chân thành của Yo Bae cũng đã nhanh chóng bị nhấn chìm trong một vòng lặp tranh cãi mới, nơi cộng đồng mạng tiếp tục phân tán sự chú ý sang việc sáng tạo nội dung phái sinh từ tranh cãi này. Những tranh cãi mới cũng nổ ra, và một trong số chúng lại là việc một cô bé 17 tuổi là đã đủ lớn để tự quyết mọi thứ trong cuộc đời mình.

Gia đình Hạt Nhài: Làm cha mẹ phải tính toán cho con

Một bộ phim truyền hình tôi từng xem thường xuyên lặp lại một thông điệp: Làm cha mẹ phải tính toán cho con. "Tính toán" ở đây không phải là sự vụ lợi, mà là khả năng sắp xếp để cuộc sống của một đứa trẻ có đủ đầy điều kiện phát triển và có bản lĩnh đón nhận cơ hội lẫn thử thách.

Nhưng khi đặt câu nói ấy vào trường hợp của gia đình Hạt Nhài, với bé Pam làm trung tâm, những sự "sắp xếp" cho bé (từ tần suất xuất hiện đến các hoạt động thương mại) dường như đang vượt quá một điều hiển nhiên: bé Pam mới chỉ… 4 tuổi.

Vậy nên nếu Gia đình Nala gây tranh cãi vì sử dụng thị phi để tạo độ nổi tiếng cho con trẻ trong nhà, thì Gia đình Hạt Nhài lại gây tranh cãi về vấn đề thương mại hóa hình ảnh trẻ em.

Gần nhất là việc bé Pam được “bổ nhiệm” làm CMO (Chief Milk Officer) cho thương hiệu Oatside. Bỏ qua các tranh cãi khác về mặt truyền thông, việc mượn hình ảnh trẻ em để quảng bá thức uống yến mạch dành cho người lớn đã làm nảy sinh những chất vấn chính đáng. Những tagline như “Dinh dưỡng tốt! Mẹ chốt!” không vô hại khi sản phẩm này vốn không được thiết kế chuyên biệt cho hệ tiêu hóa của trẻ nhỏ.

Với gia tài ít nhất hơn 50 "job" đã hợp tác, khó có thể cho rằng đây là một sai sót vô tình từ phía cha mẹ bé - những người trực tiếp thẩm định, nhận "job" và kiểm soát nội dung thay con.

Một danh sách hơn 50 "job" của bé Pam và gia đình Hạt Nhài được tổng hợp và lan truyền trên nền tảng Thread.

Tranh cãi này một lần nữa cho thấy, dù đã giúp con quản lý một "sự nghiệp influencer", cha mẹ vẫn chưa thực sự hiểu hết mức độ ảnh hưởng mà nhãn hàng có thể đem lại cho hình ảnh của con mình.

Câu chuyện sẽ không chỉ dừng lại ở một chiến dịch thất bại hay một thương hiệu bị tổn thương, bởi nếu rủi ro xảy ra, chính đứa trẻ mới là người bị đóng đinh hình ảnh với một sản phẩm gây hại suốt phần đời còn lại. Người tỉnh táo dĩ nhiên sẽ không đánh giá đứa trẻ, nhưng xã hội không thiếu những người chực chờ đổ vạ. Mà cha mẹ, vốn dĩ, nên là lá chắn cho con.

Sự bức xúc của một số người quan tâm đến bé Pam càng có cơ sở khi đây không phải là vụ việc đầu tiên. Từ những lần bé Pam xuất hiện trong đám đông và bật khóc, đến các hoạt động mang tính trình diễn vượt quá độ tuổi. Tất cả góp phần tạo nên một câu hỏi lớn hơn: đâu là giới hạn giữa việc chia sẻ cuộc sống của con và việc đưa con vào một guồng quay chuyên nghiệp?

Nhiều người cho rằng các hợp đồng quảng cáo là sự chuẩn bị tài chính vững chắc cho tương lai của trẻ. Thế nhưng, trẻ em vốn dĩ không mang trách nhiệm phải kiếm tiền tự nuôi thân, lại càng không có nghĩa vụ gánh vác kinh tế cho cả gia đình. Những áp lực tinh thần, sự quá tải và việc bị đẩy ra trước dư luận quá sớm là cái giá vô hình quá đắt mà không khoản tài chính nào, dù lớn đến đâu, có thể đền bù thỏa đáng.

Nội dung gia đình với con trẻ làm trung tâm, nhưng không đứa trẻ nào được cất tiếng nói

Trong tất cả những vụ việc này, dù là cô bé Trà My (Nàng Mơ) chỉ mới 20 hay cô bé Pam 4 tuổi, tôi nhận ra mình không thực sự nghe thấy tiếng nói của các em.

Với Trà My, tôi nhìn thấy một cô bé rồi sau này là một cô gái trẻ bật khóc vì không muốn bị quay phim, hoặc vỡ vụn trước những lời chỉ trích của người lạ. Khi những khoảnh khắc tổn thương của em lại tiếp tục được "đóng gói" thành nội dung mới, em vẫn chia sẻ những quan điểm tích cực về việc quay nội dung, dù tôi không rõ Trà My có thực sự cảm thấy như vậy.

Với bé Pam, tiếng nói của em bị nhấn chìm bởi sự kỳ vọng của hàng triệu "người hâm mộ online" với việc phải xuất hiện liên tục. Chúng ta khó có thể biết một đứa trẻ 4 tuổi thực sự nghĩ gì khi mọi biểu cảm của em đều đã được gọt giũa qua các lớp biên tập, dù ở mức độ cơ bản nhất.

Chia sẻ của một fan yêu thích bé Pam. | Nguồn: Ảnh chụp màn hình

Tôi tự hỏi vì sao chúng ta yêu thích xem nội dung có hình ảnh con trẻ? Vì cảm xúc chân thật mà không người lớn nào có thể đem lại? Vì sự đáng yêu của trẻ xóa tan đi những tiêu cực thường ngày? Nhưng tôi càng băn khoăn: Phải chăng ta đang dùng sự trưởng thành của các em làm công cụ giải tỏa áp lực cho chính mình?

Cần phải thẳng thắn với nhau rằng: Trẻ em không có khả năng đưa ra sự "đồng thuận tự nguyện" (informed consent) cho việc phơi bày cuộc đời mình trước hàng triệu người.

Các em có quyền được lớn lên, khám phá thế giới trong sự riêng tư mà không bị ám ảnh bởi những "vết sẹo kỹ thuật số". | Nguồn: Unplash

Các em có quyền được lớn lên trong sự riêng tư, có quyền được sai lầm mà không bị lưu trữ vĩnh viễn trên máy chủ của các nền tảng mạng xã hội, quyền được lớn lên mà không bị ám ảnh bởi những "vết sẹo kỹ thuật số" do chính người thân nhất vô tình hay cố ý tạo ra.

Dĩ nhiên, có những đứa trẻ bẩm sinh yêu thích việc được ghi hình và thể hiện bản thân. Nhưng khi đó, vai trò của cha mẹ phải là người bảo trợ không vụ lợi, nâng đỡ thiên hướng của con thay vì biến niềm vui đó thành công cụ gặt hái lợi nhuận.

Với những đứa trẻ bẩm sinh yêu thích việc được ghi hình và thể hiện bản thân, vai trò của cha mẹ phải là người bảo trợ không vụ lợi. | Nguồn: Theqoo

Các em, hơn bất kể điều gì, là những mầm non cần được bảo vệ trong một không gian an toàn, chứ không phải là những mắt xích trong bộ máy kiếm tiền. Một đứa trẻ nên được bận rộn với việc ăn, ngủ, chơi và học cách khám phá thế giới chứ không phải bận rộn với việc "giữ hình ảnh" hay "chốt đơn" cho những nhãn hàng mà chính các em còn chưa đủ tuổi để sử dụng.

Sau cùng, tiếng nói của trẻ em không nằm ở những câu thoại được mớm sẵn khi ghi hình, mà nằm ở quyền được là chính mình dù có chọn khước từ ống kính hay không.

7 Dấu ấn nổi bật của thị trường nhạc Việt quý đầu năm 2026

Ngạo Thuyên — Fri, 10 Apr 2026 12:44:54 +0000

Quý I/2026 không ồn ào kiểu bom tấn. Nhưng nó cho thấy một V-Pop đang chuyển mình theo những hướng thú vị - nơi các nghệ sĩ không chỉ ra nhạc mà còn đang tìm cách xây dựng thế giới riêng, kể chuyện có chiều sâu hơn, và đẩy ranh giới của những gì một sản phẩm âm nhạc Việt có thể là. Dưới đây là 7 lát cắt nổi bật của nhạc Việt Quý I 2026.

Phùng Khánh Linh với Giữa một vạn tour

Cuối năm 2025, Phùng Khánh Linh ghi dấu thị trường nhạc việt với album Giữa một vạn người - giúp nữ ca sĩ “thoát vòng” người hâm mộ thân quen để chạm đến khán giả đại chúng - một “trái ngọt” xứng đáng sau nhiều năm miệt mài theo đuổi âm nhạc.

Tiếp nối thành công đó, buổi trình diễn Giữa một vạn tour diễn ra vào 21-22/03 đã nhấn mạnh cá tính âm nhạc độc đáo của Phùng Khánh Linh, cũng như chứng minh mức độ “chịu chơi” của hãng đĩa Black Swan cho nàng nghệ sĩ này.

Cháy vé trong mười phút mở bán - con số đủ để nói lên sức hút của cô mà không cần thêm lời bình.

Sân khấu được set up hoành tráng với phong cách gothic đầy ám ảnh. | Nguồn: Facebook Phùng Khánh Linh

Lấy cảm hứng từ vở kịch Hồ Thiên Nga, Giữa một vạn tour được xây dựng theo phong cách nhà hát - một concept hiếm hoi trong văn hóa concert Việt. Phùng Khánh Linh không mời khách mời. Một mình cô độc chiếm sân khấu và tận dụng nó một cách triệt để với: ballet, múa đương đại, sắp đặt ánh sáng và bối cảnh. Tất cả được dàn dựng tỉ mỉ để tạo ra một không gian tổng thể mang đậm chất gothic - ám ảnh, kịch tính, đẹp theo kiểu u tối và đầy yếu tố kịch nghệ.

Đạo diễn trẻ Dương Mai Việt Anh chia concert thành nhiều chương tâm lý, dẫn người xem qua từng trạng thái cảm xúc: phủ nhận, giằng xé, giận dữ, chấp nhận, chữa lành. Hai mươi lăm ca khúc - tất cả đều do Phùng Khánh Linh sáng tác và hát trong hai album CITOPIA và Giữa một vạn người - không được xếp theo thứ tự phổ biến hay độ quen thuộc, mà theo mạch cảm xúc của câu chuyện sân khấu. Các phần chuyển cảnh và video interlude được lồng ghép chặt chẽ, không phải là khoảng nghỉ mà là phần tiếp nối của dòng chảy khiến đêm diễn là một trải nghiệm liền mạch hiếm có - nơi mỗi ca khúc là một lát cắt tâm trạng trong một câu chuyện lớn hơn. Tại đó, khán giả không chỉ nghe mà thực sự bước vào bên trong thế giới mà Phùng Khánh Linh xây dựng.

Lấy cảm hứng từ vở kịch Hồ Thiên Nga, Giữa một vạn tour được xây dựng theo phong cách theater hiếm có trong thị trường nhạc Việt. | Nguồn: Facebook Phùng Khánh Linh

Kết quả là, Giữa một vạn tour tạo ra làn sóng thảo luận mạnh mẽ trên mạng xã hội sau cả hai đêm diễn - không chỉ về âm nhạc, mà về cách làm nghề, về tư duy sân khấu, về việc một concert có thể là gì nhiều hơn là một chuỗi bài hát. Đó là loại ảnh hưởng lan rộng hơn số vé bán được, và nó đặt ra một tiêu chuẩn đáng để ngành nhạc Việt nhìn vào.

GREY D: Hai năm im lặng và một vũ trụ mới

Hai năm. Với nhịp độ của thị trường nhạc hiện nay, đó là khoảng thời gian đủ để nhiều người quên - hoặc ít nhất là ngừng chờ đợi.

GREY D không để người ta quên. Anh để người ta thấy lý do tại sao việc chờ đợi là xứng đáng.

Side A - Ánh Sáng, nửa đầu của album đôi ÁNH SÁNG • MÀN ĐÊM, không phải sản phẩm của một nghệ sĩ vội vã chứng minh mình còn tồn tại. Nó là sản phẩm của người đã biết mình muốn nói gì và kiên nhẫn xây dựng thứ ngôn ngữ để nói ra điều đó. Thế giới mà GREY D kiến tạo trong album này tràn đầy ánh sáng mộng mơ, gam màu kỳ ảo và những sinh vật phi logic - chim sáu cánh, cú mọc từ thân cây, côn trùng dị biệt - không nhằm gây sốc thị giác mà như những mảnh ghép của trí tưởng tượng nội tâm, nơi mọi cảm xúc đều có thể tồn tại mà không cần phải giải thích.

Cấu trúc album được xây dựng xoay quanh hình tượng vòng tròn Tarot - biểu trưng cho chu kỳ vận động của đời sống. Ánh Sáng đại diện cho khởi đầu và quá trình học cách yêu; Màn Đêm - phần sẽ đến sau - đi sâu vào những đổ vỡ và khả năng tái sinh. Hành trình cảm xúc được triển khai qua bốn trạng thái cơ bản: hỷ, nộ, ái, ố - tương ứng với bốn nguyên tố khí, lửa, đất, nước. Không phân biệt tích cực hay tiêu cực - mỗi cảm xúc đều có vai trò riêng trong hành trình trở về cân bằng.

Side A - Ánh sáng - như một làn gió hè tươi mát thổi vào thị trường nhạc Việt.

Về mặt hình ảnh, ekip thực hiện theo hướng giàu tính điện ảnh, mỗi khung hình được chăm chút về bố cục và ánh sáng đến mức có thể dừng màn hình ở bất kỳ khoảnh khắc nào cũng đủ đặt làm… hình nền laptop. GREY D trực tiếp tham gia vào hầu hết các khâu sáng tạo - từ sáng tác, thể hiện đến sản xuất và định hướng âm nhạc - tạo nên một sản phẩm mang tinh thần cá nhân rõ nét.

Thứ âm nhạc mà GREY D mang đến lấp lánh cảm xúc, dào dạt niềm vui của sự tự do nội tâm và chứa đựng những suy ngẫm đẹp đẽ về tình yêu và cuộc sống, như một làn gió hè tươi mát thổi vào thị trường nhạc Việt.

Thắng và album đủ hay để khiến người ta quên drama

Sau ba năm kể từ Cái đầu tiên, Vũ Đinh Trọng Thắng - cựu giọng ca chính của Ngọt - phát hành album solo tiếp theo mang tên Cái thứ hai. Nếu album đầu đặt ra câu hỏi Thắng là ai khi rời khỏi Ngọt, thì Cái thứ hai trả lời bằng cách chứng minh rằng anh là người không bao giờ ngồi yên trong một thể loại.

Mười hai bài hát với hàng loạt chất liệu khác nhau đan xen đầy thú vị đã chứng minh năng lực sáng tác thực sự dồi dào và đáng nể của Thắng. Europop trong Khóc Đấy. Chất Latin trong Gội Đầu. Chút J-Pop xen vào đây đó. Pop-Soul và R&B trong Hóa Ra Là. Mỗi bài là một thử nghiệm chất liệu, nhưng không bài nào mất đi dấu ấn của Thắng trong quá trình thử nghiệm đó.

Với những gì Thắng đem đến trong Cái thứ hai, người ta có thể dễ dàng tin tưởng về những bữa tiệc âm nhạc thịnh soạn và rộng mở anh có thể đem đến trong tương lai.

Tuy vậy Cái thứ hai cũng có hạn chế rõ ràng: album không đi theo một trình tự thống nhất hay kể được câu chuyện xuyên suốt. Mười hai bài hát nghe như một bộ sưu tập phong phú hơn là một luận điểm âm nhạc có đầu có cuối. Với một nghệ sĩ đã chứng minh năng lực sáng tạo bền bỉ qua cả quá trình làm nhạc cùng Ngọt lẫn hai album solo, đây là điều duy nhất cần giải quyết để Cái thứ ba - hay bất cứ sản phẩm nào tiếp theo - có thể trở thành một tuyên ngôn đầy đủ hơn.

Wren Evans và cú nổ... xịt

Cũng ở vị trí một nghệ sĩ gặp drama đời tư giữa chừng, Wren Evans đứng trước thử thách tương tự như Thắng: liệu âm nhạc có đủ sức nặng để người ta đặt drama sang một bên không?

Với Thắng, câu trả lời là có. Với NỔ - album thứ hai của Wren Evans phát hành ngày 5 tháng 1 năm 2026 - câu trả lời chưa hoàn toàn thuyết phục.

Wren Evans từng có một năm 2023 bùng nổ với album đầu tay LOI CHOI - sản phẩm giành giải Album của năm tại Làn Sóng Xanh, được đánh giá cao về cả âm nhạc lẫn hình ảnh, với phong cách hòa trộn R&B, Pop và Electronic mang đậm tính nghệ thuật và dấu ấn cá nhân. Kỳ vọng cho album thứ hai theo đó cũng rất lớn.

Album Nổ ra mắt khi drama đời tư của Wren Evans vẫn còn để lại nhiều dư chấn. | Ảnh: Youtube Wren Evans

Nổ được cấu trúc thành hai phần tách biệt rõ ràng: nửa đầu chậm rãi và sâu lắng, nửa sau bùng nổ với nhạc điện tử và beat dồn dập. Ý tưởng về sự tương phản đó không tệ - nhưng thực hiện lại để lộ những hạn chế. Phần đầu với giai điệu đơn giản và tiết tấu chậm làm lộ rõ giới hạn về vocal của Wren Evans, dễ gây mất kiên nhẫn trước khi đến được phần thế mạnh. Phần hai - thế mạnh của Wren Evans - lại quá ngắn và rời rạc để tạo cảm giác thỏa mãn hoàn toàn. Bên cạnh đó, sự liên kết thiếu liền mạch giữa 2 phần càng làm tổng thể album khó đem lại trải nghiệm nghe trọn vẹn.

Mười bài, không bài nào đủ bắt tai để tạo viral. Không có điểm neo cảm xúc đủ mạnh để người nghe quay lại sau vài ngày. Thêm vào đó, các chất liệu âm nhạc mới trong NỔ không tạo ra ấn tượng đột phá so với những gì LOI CHOI đã khai phá.

Trong bối cảnh làn sóng tranh cãi từ drama đời tư vẫn chưa lắng lại, Wren Evans đã cho ra một cú nổ hơi xịt...

MCK: Bị Leak album, tuyên bố hủy, rồi lại Trailer

“Anh ta xuất hiện ở khắp mọi nơi trừ phòng thu” là câu đùa được người ta sử dụng nhiều nhất khi nhắc về MCK. Chàng rapper vẫn xuất hiện đều đặn trên mạng xã hội, vẫn cập nhật hình ảnh đời thường, nhưng không có tín hiệu nào về nhạc mới. Với một nghệ sĩ được xem là tên tuổi hàng đầu của hip hop Việt - phong cách ngông nghênh, phá cách nhưng đầy chiều sâu - sự im lặng trong phòng thu càng làm fan sốt ruột hơn.

Rồi cuối tháng 1, mọi thứ vỡ ra theo cách không ai muốn.

Loạt ca khúc được cho là album mới của MCK bất ngờ xuất hiện tràn lan trên YouTube - không phải trên kênh chính thức của nam rapper, không phải do anh đăng, và không có bất kỳ thông báo phát hành nào từ trước. Fan vừa mừng vì cuối cùng cũng được nghe, vừa lo vì tình huống có gì đó không ổn.

Full album của MCK đã bị leak trôi nổi trên các trang không chính thống từ tháng 01.

Đúng sinh nhật của mình, MCK lên tiếng. Anh cho biết bản thân không giữ file nhạc gốc, đồng thời xác nhận sản phẩm đã bị rò rỉ trái phép dù các thỏa thuận tài chính với nhà sản xuất Lope Phạm trước đó vẫn diễn ra bình thường. Không có dấu hiệu nào cho thấy đây là sự cố từ phía anh. Nhưng hệ quả thì đã xảy ra: nhạc chưa hoàn chỉnh, chưa được đánh bóng theo đúng ý định của nghệ sĩ, đã ra ngoài.

Động thái tiếp theo của MCK khiến cộng đồng fan thực sự đứng ngồi không yên: anh tuyên bố sẽ hủy toàn bộ album bị leak. Với những người đã nghe và thấy chất lượng của các bản nhạc đó, đây là tin dữ. Không phải vì album chưa có mà vì họ đã biết nó tốt đến mức nào, và giờ phải đối mặt với khả năng nó sẽ không bao giờ được phát hành đúng nghĩa.

Nhưng câu chuyện chưa kết thúc ở đó. Chưa đầy một tháng sau, MCK quay lại với một trailer hoành tráng, có đầu tư - gợi mở về một album đang được tái định hình và sẽ đến theo đúng cách anh muốn. Cơn sốt trong cộng đồng nhạc Việt lập tức nổi lên trở lại.

Vẫn chưa có ngày phát hành chính thức. Nhưng trailer đó là tín hiệu rõ ràng nhất từ trước đến nay: MCK đang đến. Và lần này có vẻ là thật.

“Chị đẹp” Trang Pháp chinh chiến Trung Quốc

Là nghệ sĩ Việt thứ ba bước vào Đạp gió - chương trình thực tế âm nhạc lớn của Trung Quốc - nối tiếp Chi Pu và Suni Hạ Linh, Trang Pháp mang theo một hành lý đặc biệt: danh hiệu quán quân Chị đẹp đạp gió rẽ sóng mùa 1 tại Việt Nam.

Chị đẹp mùa 1 không chỉ là một chương trình truyền hình - nó là sự kiện văn hóa làm bùng nổ cộng đồng khán giả, tạo ra lượng fan đông đảo và hùng hậu cho tất cả các nghệ sĩ tham gia, đặc biệt là người về nhất. Trang Pháp bước vào Đạp gió 2026 với cơ sở fanbase đó - một lực lượng sẵn sàng theo dõi, bình chọn và kéo tên cô lên mọi bảng xếp hạng có thể tiếp cận được.

Thêm vào đó, mỗi lần một nghệ sĩ Việt đặt chân vào sân chơi quốc tế, cộng đồng fan trong nước lại thắp lên một loại nhiệt huyết riêng - sự tự hào dân tộc biến thành hàng triệu lượt bình chọn và không biết bao nhiêu bài đăng cổ vũ trên mạng xã hội. Sự mong chờ trước khi Trang Pháp xuất hiện ở Đạp gió vì vậy rất lớn, không chỉ từ phía fan cá nhân của cô, mà từ cả một cộng đồng đang muốn thấy nghệ sĩ nhà mình tỏa sáng trên sân chơi Trung Quốc.

“Chị đẹp” Trang Pháp diễn Moonlight cho tiết mục Solo tại Đạp gió Trung Quốc.

Trong vòng thi cá nhân đầu tiên, Trang Pháp chọn Moonlight - ca khúc do chính cô sáng tác - để chào sân. Tiết mục kết hợp hát, rap, chơi piano và múa cột, thể hiện toàn diện khả năng của một nghệ sĩ đa năng. Phần rap bằng tiếng Trung được đánh giá là trôi chảy, cho thấy sự chuẩn bị nghiêm túc về ngôn ngữ.

Trang Pháp thắng đối thủ trực tiếp trong vòng thi đó. Nhưng tiết mục cũng nhận nhiều ý kiến trái chiều vì dàn dựng quá tham chi tiết, nhồi quá nhiều thứ vào một lần xuất hiện khiến khán giả mới chưa kịp nắm bắt điểm nhấn nào trước khi tiết mục kết thúc. Kết quả là cô hiện đứng cuối bảng xếp hạng bình chọn tổng thể - khoảng cách giữa việc thắng vòng trực tiếp và được khán giả đại chúng Trung Quốc ghi nhớ vẫn còn đó và cần được thu hẹp.

Hành trình vẫn còn dài. Và cộng đồng fan Việt vẫn đang theo dõi từng vòng thi - điều đó chưa thay đổi.

Mash-up Rock thiệp hồng: Giải quyết drama bằng âm nhạc

Đây là dấu ấn không đến từ âm nhạc mà đến từ thứ xảy ra xung quanh âm nhạc, và cách âm nhạc cuối cùng vẫn là thứ đứng vững nhất giữa tất cả.

Chỉ vài tuần trước đêm Làn Sóng Xanh 30/01, Tóc Tiên công bố ly hôn nhà sản xuất Hoàng Touliver. Ngay sau đó, cái tên MAIQUINN - thành viên nhóm Em Xinh - bị đồn đoán là người thứ ba. Cả hai đều lên tiếng phủ nhận, nhưng dư luận thì không dừng lại. Và rồi, tại chính sân khấu Làn Sóng Xanh, Tóc Tiên và dàn Em Xinh gồm MAIQUINN, Muộil, Yeolan, Đào Tử A1j cùng đứng chung sân khấu trong tiết mục mash-up Thiệp Hồng Sai Tên phối lại theo phong cách rock, tiết tấu dồn dập, năng lượng bùng nổ.

Mash-up Rock thiệp hồng viral mạnh mẽ trên TikTok. | Nguồn: YouTube Làn sóng xanh

Video tiết mục vượt triệu view chỉ sau 24 giờ. Trên TikTok, ca khúc viral mạnh mẽ và trở thành một trong những nhạc nền được dùng nhiều nhất những tháng đầu năm 2026. Đồng thời tiết mục này như một lời chứng minh rõ ràng về mối quan hệ của những người xuất hiện trong câu chuyện.

Bất kể đây là tính toán hay ngẫu nhiên, đạo diễn âm nhạc của chương trình đã thực hiện một màn chơi lớn: biến một sân khấu âm nhạc thành điểm hội tụ của tất cả những gì khán giả đang xì xào, và để chính âm nhạc là thứ duy nhất còn lại sau tất cả.

Trong một thị trường mà ranh giới giữa đời tư và sản phẩm nghệ thuật ngày càng mờ nhạt, đây là ví dụ thú vị về việc nghệ sĩ có thể có những cách rất “nghệ” để lên tiếng bảo vệ cuộc sống riêng tư mà vẫn có thể biến nó thành khoảnh khắc ghi dấu ấn mạnh mẽ.

Nhìn lại 7 dấu ấn này, có một điều rõ ràng: V-Pop đầu năm 2026 đang chuyển mình theo những hướng đáng kỳ vọng. Không phải mọi sản phẩm đều thành công hoàn toàn. Nhưng tất cả đều cho thấy một thị trường đang có nhiều nghệ sĩ biết mình muốn đi đâu - và đang chủ động tìm đường đến đó. Cộng đồng người yêu nhạc hoàn toàn có cơ sở để chờ đợi một năm 2026 bùng nổ với âm nhạc.

Wet-bulb temperature: Khi nào thì nắng nóng vượt quá sức chịu đựng của con người?

Gấm Võ — Sat, 11 Apr 2026 09:13:27 +0000

Khi newsfeed tràn ngập những bài đăng than thở về các hóa đơn tiền điện “nhảy số” chóng mặt, đó cũng là lúc ta biết rằng mùa nắng nóng cao điểm đang đổ bộ. Nhiệt độ ngoài trời chạm ngưỡng 40, chưa kể những đe dọa về “Siêu El Nino” quay trở lại vào nửa cuối năm 2026 khiến Trái Đất đứng trước nguy cơ nóng kỷ lục.

Tuy nhiên, 40 hay 45°C vẫn chưa phải là con số đáng sợ nhất. Chỉ số mà ta cũng cần quan tâm không kém (vì có thể nguy hiểm đến cả tính mạng) là Nhiệt độ bầu ướt (Wet-bulb temperature).

1. Nhiệt độ bầu ướt là gì?

Nhiệt độ mà chúng ta thường thấy trong các bản tin thời tiết được gọi là nhiệt độ bầu khô (Dry bulb temperature). Nhưng nếu chỉ biết nhiệt độ của một khu vực thì vẫn chưa đủ để xác định liệu có an toàn khi ở ngoài trời trong một khoảng thời gian dài hay không. Khi này, ta cần đo lường nhiệt độ bầu ướt (Wet-bulb temperature) - phép đo không chỉ tính đến nhiệt độ mà còn tính cả độ ẩm trong không khí.

Cơ thể mỗi người điều chỉnh nhiệt độ bằng cách đổ mồ hôi. Đổ mồ hôi giúp con người giảm một lượng nhiệt lớn trong cơ thể. Nhưng nếu nhiệt độ bầu ướt cao, chúng ta sẽ khó đổ mồ hôi, khiến nhiệt độ cơ thể tăng dần và quá nhiệt.

Chính vì cơ chế này mà có một nghịch lý khá thú vị rằng: nếu ở sa mạc với nhiệt độ 50°C, đôi khi người ta vẫn chịu được. Nhưng ở Hà Nội hay TP.HCM, khi chỉ vừa chạm mức 35-40°C, ta đã cảm thấy ngột ngạt và vô cùng khó chịu. Lý do là ở sa mạc, không khí khô nên mồ hôi bay hơi nhanh, giúp cơ thể tản nhiệt hiệu quả. Ngược lại, ở môi trường nóng ẩm, mồ hôi khó bay hơi, khiến cơ thể tích nhiệt và tạo cảm giác oi bức, dù nhiệt độ thực tế có thể thấp hơn.

Nếu nhiệt độ bầu ướt cao, chúng ta sẽ khó đổ mồ hôi, khiến nhiệt độ cơ thể tăng dần và quá nhiệt. | Nguồn: Healthians

2. Nguồn gốc của Wet-bulb temperature

Ban đầu, Wet-bulb temperature không được dùng để cảnh báo về biến đổi khí hậu toàn cầu. Nó được tạo ra vào những năm 1950 để giúp quân đội Mỹ giảm các ca bị sốc nhiệt trong lúc huấn luyện. Trước đó, họ chỉ dùng biện pháp kiểm soát dựa trên điều kiện không khí để quyết định có nên tập luyện hay không. Cách này tuy hiệu quả nhưng lại quá “cứng nhắc”, khiến nhiều buổi tập bị hủy không cần thiết.

Đến năm 1956, họ đưa ra một cách mới, dùng Wet-bulb temperature như một chỉ số phản ánh sát thực tế hơn, tính cả nắng và gió. Đồng thời, họ phân tích dữ liệu những người từng bị sốc nhiệt để biết mức nào là nguy hiểm và ai là người dễ bị ảnh hưởng nhất, từ đó điều chỉnh cách huấn luyện, giúp số ca sốc nhiệt giảm xuống mà thời gian huấn luyện cũng không bị mất quá nhiều. Chiến dịch này có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc tránh tình trạng say nắng trong thể thao.

3. Con người có thể chịu nhiệt độ bầu ướt đến bao nhiêu?

Một nghiên cứu lý thuyết được công bố vào năm 2010 ước tính rằng nhiệt độ bầu ướt tối đa mà cơ thể con người chịu được là 95°F (tương đương 35°C ở độ ẩm 100%, 40°C ở độ ẩm 75% hoặc 46,1°C ở độ ẩm 50%) - và cũng là giới hạn để một người khỏe mạnh có thể sống sót trong vòng 6 giờ.

35 độ C được cho là giới hạn nhiệt độ bầu ướt tối đa mà con người có thể chịu đựng. | Nguồn: EarthSky

Tuy nhiên, một số nghiên cứu gần đây cho thấy, ngưỡng thực tế mà cơ thể chúng ta chịu được có thể thấp hơn nhiều. Cụ thể, nhiệt độ bầu ướt chỉ cần đạt 88°F (hơn 31°C) là có thể gây nguy hiểm ngay cả đối với những người trẻ tuổi và khỏe mạnh, khiến họ không thể thực hiện các công việc hằng ngày một cách đơn giản.

3. Nguy hiểm thế nào nếu nhiệt độ bầu ướt vượt ngưỡng?

Khi cả nhiệt độ không khí và độ ẩm đều cao, ta thường dễ bị dẫn đến tình trạng say nắng, mất nước nếu ở ngoài trời quá lâu, hoặc tham gia vào các hoạt động gắng sức như lao động chân tay, thể thao.

Trong khi đó say nắng lại là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do thời tiết ở Hoa Kỳ mỗi năm. Một ví dụ là đợt nắng nóng kỷ lục tấn công vùng Tây Bắc Thái Bình Dương của Hoa Kỳ và miền tây Canada vào tháng 06/2021 đã khiến hơn 1,400 người thiệt mạng.

Nắng nóng cũng là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong liên quan đến thời tiết ở Hoa Kỳ trong giai đoạn 30 năm từ 1991 đến 2020. | Nguồn: NOAA

Nhà khí hậu học Matthew Huber ví von việc sống trong mức nhiệt bầu ướt quá ngưỡng giống như bị quấn một chiếc áo khoác len dày cộp giữa trưa hè mà không cách nào cởi ra được. Một khi mất khả năng tự làm mát thì sức khỏe cũng sẽ gặp vấn đề nghiêm trọng. Chẳng hạn như tim bị căng thẳng, máu dồn về da để cố gắng giải phóng nhiệt, khiến các cơ quan nội tạng bị thiếu máu, thậm chí tổn thương não. Những người dễ bị ảnh hưởng nhất bởi nhiệt độ bầu ướt cao bao gồm người cao tuổi, người làm việc ngoài trời và những người có bệnh nền.

4. Cách tính nhiệt độ bầu ướt - Việt Nam có nằm trong vùng nguy hiểm?

Những khu vực có nguy cơ cao nhất về nhiệt độ bầu ướt thường nằm dọc theo vành đai gió mùa tại các vùng nhiệt đới có độ ẩm cực cao. Trung Quốc, Ấn Độ, Bangladesh, Pakistan và khu vực Sahel của châu Phi hiện được coi là những tâm điểm rủi ro chính.

Thực tế, trong quá khứ, chỉ số Wet-bulb “chết người” này đã từng xuất hiện. Điển hình như thành phố Jacobabad ở Pakistan - một trong những nơi nóng nhất thế giới với nhiệt độ mùa hè trung bình khoảng 37°C - đã từng ghi nhận ít nhất 4 lần vượt ngưỡng 35°C Wet-bulb. Tuy nhiên do chỉ số này chỉ kéo dài từ 1-2 giờ, người dân địa phương đã tạm thời tránh được thảm họa lớn.

Bản đồ hiển thị các địa điểm đã trải qua mức độ nắng nóng và độ ẩm cực đoan trong thời gian ngắn từ năm 1979 đến năm 2017. Một số khu vực đã trải qua điều kiện ở mức hoặc gần mức giới hạn chịu đựng của con người là 35°C (95°F). | Nguồn: Bản đồ do NOAA Climate.gov cung cấp, dựa trên dữ liệu từ Radley Horton

Ở Việt Nam, tin tốt là hiện tại chưa ghi nhận mức giới hạn. Tuy nhiên, thỉnh thoảng chúng ta cũng “dạo chơi” ở ngưỡng 29-32°C trong các đợt nắng nóng cao điểm như ở Hà Nội. Có rất nhiều cách để tính được nhiệt độ bầu ướt tại chỗ của bạn, nhưng thuận tiện và nhanh nhất thì bạn có thể sử dụng máy tính trực tuyến như Omni Calculator.

Hà Nội được dự báo có thể trải qua tới 434,4 giờ/năm ở mức nhiệt độ bầu ướt nguy hiểm trong kịch bản Trái Đất ấm lên 4°C - tương đương khoảng 18 ngày con người gần như không thể hoạt động bình thường ngoài trời. | Nguồn Statista

Dù độ ẩm và nhiệt độ thực chất không phải là những yếu tố duy nhất ảnh hưởng đến nhiệt độ cơ thể con người, bức xạ mặt trời và tốc độ gió cũng là những yếu tố khác, nhưng nhiệt độ bầu ướt vẫn là điều quan trọng để bạn đảm bảo sự an toàn cho mình, đặc biệt khi phải làm việc ngoài trời, dưới cái nắng gay gắt trong nhiều tiếng đồng hồ. Khi đó, hãy chủ động theo dõi con số và tìm nơi hạ nhiệt (có máy lạnh, quạt) để không xảy ra trường hợp nguy hiểm nhé.

Quang Trung: Bước qua “ngưỡng” để bắt đầu vì thành công không dành cho người sợ hãi

Gấm Võ — Mon, 13 Apr 2026 03:30:16 +0000

Có một tựa đề bài hát từng xuất hiện khắp nơi: “Ai cũng bắt đầu từ đâu đó”.

Nhưng cái “ngưỡng” của sự bắt đầu chưa bao giờ dễ dàng để bước qua, dù với bất kỳ công việc nào, từ học tập, thực hiện một dự án hay kể cả hình thành một thói quen mới.

Là một nghệ sĩ, Quang Trung không vội đóng khung mình trong một hình ảnh hay vai trò. Xuất thân từ diễn viên hài nhưng anh không ngại “chạm trán” điện ảnh, đặt mình về vạch xuất phát ở mảng ca hát, nhảy múa tại The Voice, Vietnam Idol, hay gần đây nhất là Anh trai say hi!. Sau muôn vàn ngã rẽ để thử nghiệm với vô số lần “bắt đầu” trong nỗi sợ , anh nhận ra: sẽ không có thành công nào vẫy gọi nếu mọi ý tưởng nằm mãi trong dự tính. Chìa khóa duy nhất là quyết liệt chuyển từ trạng thái không hành động (inaction) sang hành động (action).

Ngoài nghệ thuật, liệu nỗ lực để “bắt đầu” của Quang Trung còn được thể hiện ở những khía cạnh nào khác? Hãy theo dõi chia sẻ của anh trong tập Have A Sip mới nhất nhé.

1. Ngày nay, dường như mỗi người đều đang sống trong một trạng thái luôn phải “biểu diễn”, nhất là trên mạng xã hội. Nhưng riêng Trung còn có một đường thẳng song song khác - là “biểu diễn” trên sân khấu, ở các chương trình. Sau mỗi lần nói và thể hiện nhiều như vậy, cảm giác của Trung thường là gì?

Chắc là tĩnh lặng. Trước đây thì mình khác, luôn dồi dào năng lượng. Bất kể làm việc bao nhiêu tiếng, mình vẫn sẽ ra ngoài gặp gỡ, ăn uống và trò chuyện cùng bạn bè, chỉ trở về nhà khi đã thực sự kiệt sức và ngủ vài tiếng trước khi bắt đầu ngày làm việc kế tiếp. Khi đó, việc vui chơi, giải trí sau giờ làm là cách để mình nạp năng lượng.

Tuy nhiên, khi đã chạm đến một độ tuổi nhất định, mình lại tìm thấy sự hồi phục trong chính sự yên bình tại nhà sau những ồn ào của công việc. Sự thay đổi này xuất phát từ nhiều thứ: đại dịch Covid-19 đã thay đổi hoàn toàn cách sống và suy nghĩ của mình, cùng với đó là những vấp ngã giúp mình trở nên điềm tĩnh hơn.

Đặc biệt, âm nhạc chính là yếu tố quan trọng trong việc chuyển dịch tính cách mình từ hướng ngoại sang hướng nội. Trước đây, khi hoạt động chủ yếu với vai trò diễn viên hài, việc ra ngoài giao lưu và cười đùa mang lại cho mình nguồn năng lượng và vốn sống cần thiết để làm nghề. Nhưng từ khi bắt đầu ca hát, thế giới của mình trở nên tĩnh lặng hơn. Mình có nhiều thời gian để chiêm nghiệm hơn. Hát là cách duy nhất để mình giải tỏa những suy nghĩ, cảm xúc chất chứa trong thế giới riêng ấy.

Âm nhạc chính là yếu tố quan trọng trong việc chuyển dịch tính cách Quang Trung từ hướng ngoại sang hướng nội. | Nguồn: Khooa Nguyễn cho Vietcetera

2. Trưởng thành qua nhiều nghề, nhiều cơ hội và cả những vấp ngã. Thường Quang Trung sẽ mất thời gian bao lâu để suy nghĩ và quyết định trước khi rẽ sang một hướng mới?

Mình không dành quá nhiều thời gian để đắn đo. Những khi cần lựa chọn, mình thường hành động theo bản năng và niềm yêu thích học hỏi. Mình quan niệm rằng kiến thức “không bổ bề dọc cũng bổ bề ngang”, nên một khi đã muốn học điều gì, mình sẽ bắt tay vào làm ngay lập tức.

Sự quyết đoán này có lẽ hình thành từ một cú sốc đầu đời năm mình 19 tuổi. Khi đó, ước mơ trở thành nhà thiết kế thời trang của mình tạm gác lại do gia đình gặp khó khăn về kinh tế, không đủ điều kiện chi trả học phí. Đứng trước tương lai mờ mịt, mình buộc phải chọn một trường công lập có học phí thấp để tiếp tục con đường học vấn. Giữa hai lựa chọn là âm nhạc và diễn xuất, mình đã nộp đơn vào trường Sân khấu - Điện ảnh theo bản năng.

Đúng là một thử thách đáng sợ và “đen tối” ở thời điểm ấy. Nhưng nhiều năm trôi qua, khi nhìn lại, mình nhận ra bước ngoặt đó như một sự sắp đặt để định lại hướng đi cho mình. Ngay cả với âm nhạc cũng vậy. Khi cảm thấy có sự kết nối, mình đã đi học nhạc lý và thanh nhạc trước khi có cơ hội đi hát chuyên nghiệp. Sự cân bằng giữa lý trí và trái tim trong mình có thể chưa rõ ràng, nhưng mình luôn tin vào cảm giác của bản thân để quyết định nhanh chóng.

3. Vậy những thứ được gọi là biến cố tại thời điểm đó có ảnh hưởng nhiều đến hành trình và những lựa chọn sau này của Trung không? Phải kiếm thật nhiều tiền, chăm chỉ làm việc hay thành công chẳng hạn?

Có chứ, những biến cố đó ảnh hưởng rất lớn đến động lực làm việc và quan niệm của mình về sự ổn định. Từ cấp 1, mình đã sớm nhận thức được những khó khăn và cả những chuyện đau lòng trong gia đình. Dù cha mẹ luôn nỗ lực dành những điều tốt nhất cho con cái, khiến nhiều người nhìn vào và lầm tưởng gia đình mình khá giả lắm, nhưng thực tế mình đã tự nhủ từ rất sớm rằng: bản thân phải học tập và làm việc để có thể tự nuôi sống bản thân, đề phòng trường hợp không còn cha mẹ ở cạnh chăm sóc.

Quan niệm của mình về “sự ổn định” cũng có nhiều thay đổi. Trước đây, mình từng nghĩ ổn định là trạng thái ung dung, không cần dành quá nhiều thời gian cho công việc mà vẫn có thể sống thoải mái trong 5-10 năm. Tuy nhiên, sau dịch, mình hiểu rằng ổn định thực sự phải tính bằng đơn vị vài chục năm và cần có nhiều nguồn thu nhập đa dạng. Điều này đảm bảo rằng ngay cả khi không còn đủ sức khỏe để biểu diễn trên sân khấu, mình vẫn có nguồn tài chính để duy trì cuộc sống. Vì vậy, mình luôn cố gắng tích lũy và gia tăng tài sản để có được sự an toàn cho tương lai.

Với Quang Trung, ở suy nghĩ ở thời điểm hiện tại, ổn định thực sự phải tính bằng đơn vị vài chục năm. | Nguồn: Khooa Nguyễn cho Vietcetera

4. Nhiều ngành nghề ngày càng dịch chuyển, không loại trừ sân khấu và biểu diễn. Có bao giờ Trung trải qua cảm giác mình chỉ là một thành tố trong cả ngành công nghiệp rộng lớn này? Để dành được một vị trí cast trong Running Man hay trong một bộ phim nào đó, có khốc liệt không?

Đúng là nhìn ở góc độ nào đó thì có khốc liệt, có cạnh tranh. Nhưng mình luôn cảm thấy bản thân gặp nhiều thuận lợi và may mắn. Thay vì áp lực khẳng định vị thế, mình chỉ tập trung vào một việc duy nhất là làm nghề với tất cả tâm sức.

Mình quan niệm danh vọng, tiền bạc hay sự yêu mến của khán giả đều là “món quà đi kèm”, là hệ quả tất yếu nảy sinh từ sự cố gắng. Mình cũng không đặt mục tiêu phải nổi tiếng hay giàu có khi mới bắt đầu. Mình làm việc đơn giản vì đó là con đường duy nhất mình lựa chọn và phải làm hết lòng. Có những điều mình chỉ nhen nhóm trong tiềm thức, nhưng rồi một ngày lại hiện hữu xung quanh, khiến mình luôn cảm thấy biết ơn và tin rằng bản thân được “ơn trên” thương yêu.

Còn nhớ vai diễn đầu đời của mình chỉ với duy nhất một câu thoại “Mạnh mẽ lên con, tặng con cái bông”, mình vẫn làm việc với sự thỏa mãn và tràn ngập hạnh phúc. Thực tế là chúng ta không bao giờ quyết định được việc khán giả sẽ yêu hay ghét một sản phẩm. Nếu bắt đầu làm việc chỉ để tính toán cách lên xu hướng hay thu hút sự chú ý, không biết có thành công không nhưng chắc sẽ áp lực lắm (cười).

5. Làm việc với niềm yêu thích và sự thỏa mãn, nhưng có một lúc nào Trung cảm thấy sức ép từ việc cái tên “Quang Trung” phải luôn “hot”, phải luôn được nhắc đến?

Mình không, vì cơ bản những điều đó thể thay đổi chỉ trong tích tắc. Sự yêu mến của khán giả có thể giảm sút nếu mình có hành vi không tốt, vị trí được săn đón cũng sẽ nhanh chóng có người khác thay thế. Ngay cả vấn đề tài chính cũng vậy, có lúc rủng rỉnh, cũng có khi chật vật. Mình không dựa vào những giá trị bên ngoài ấy để làm điểm tựa mà ưu tiên niềm vui và hạnh phúc của bản thân trong hiện tại hơn.

Thay vì dành quá nhiều thời gian để lo lắng hay suy tính, mình chọn cách bắt tay vào hành động. Nếu chỉ suy nghĩ, mọi câu trả lời về đúng - sai, thành - bại đều chỉ nằm trong trí tưởng tượng. Chỉ khi thực sự làm, mình mới có được những bài học xác đáng từ kết quả thực tế. Mình luôn chọn làm thay vì để bản thân mắc kẹt trong những suy nghĩ cảm tính, bởi đôi khi kết quả thực tế lại tốt đẹp hơn những gì mình hằng lo sợ.

Thay vì dành quá nhiều thời gian để lo lắng hay suy tính, Quang Trung luôn chọn cách bắt tay vào hành động. | Nguồn: Khooa Nguyễn cho Vietcetera

6. Có vẻ như mỗi lựa chọn mới của Trung đều là một cơ hội để học hỏi và trải nghiệm. Điều này có đúng với những khía cạnh khác ngoài nghệ thuật, chẳng hạn như việc học tiếng Anh?

Không hiểu sao xem các chương trình giải trí, nhiều bạn lại nghĩ rằng mình giỏi tiếng Anh. Sự thật thì trình độ của mình đã giảm sút so với trước đây nhiều rồi, do quá trình học bị ngắt quãng bởi công việc. Tuy nhiên, mình luôn xem tiếng Anh là công cụ thiết yếu để kết nối với thế giới và hiểu hơn về nhân loại.

Từ nhỏ, mình đã yêu thích việc xem phim và nghe nhạc tiếng Anh, có môi trường giao tiếp thường xuyên với bạn bè quốc tế nên mình có thể hiểu đến khoảng 80% nội dung. Về sau vì không được luyện tập đều đặn, mình cảm thấy khả năng ngôn ngữ của bản thân đang ở mức “trồi sụt” và cần tập trung khôi phục lại.

Bật mí với khán giả là hiện tại Trung vẫn đi học tiếng Anh mà (cười). Dù lịch làm việc khá dày nhưng Trung vẫn cố gắng duy trì thời gian học, ít nhất 1-2 buổi/tuần tại British Council. Những ngày nghỉ thì mình có thể dành ra 3-4 tiếng. Cảm giác học một ngoại ngữ mới thích lắm, vì không đơn thuần trau dồi kỹ năng, nó còn giúp mình hiện thực hóa một ước mơ lớn hơn, như là được bước ra thế giới rộng lớn ngoài kia và khám phá mọi thứ.

7. Có một điều rất thú vị là: mỗi lần nói một ngôn ngữ khác, gần như một phần tính cách khác của mình sẽ bước ra. Khi nói tiếng Anh, Trung sẽ trở thành một người như thế nào?

Mình không biết nữa, có lẽ phải để người đối diện nhận xét mới khách quan phải không ta? Nhưng khi giao tiếp, mình chủ yếu sử dụng vốn từ vựng cơ bản, vừa đủ để trao đổi thông tin. Nỗi sợ duy nhất của mình là sợ người nghe hiểu lầm hoặc không diễn đạt đúng ý tưởng muốn truyền tải.

Mình quan niệm rằng việc mắc lỗi khi học một ngôn ngữ mới là điều hiển nhiên. Ngay cả người bản xứ hay chính chúng ta khi nói tiếng mẹ đẻ đôi khi cũng không hoàn toàn chính xác, nên mình không áp lực về việc phải hoàn hảo.

À, nhưng đôi khi thấy nhiều đồng nghiệp lên nhận những giải quốc tế rồi phát biểu thì Trung cũng hơi “rén” đó. Trung hay tự tưởng tượng lắm, ví dụ nếu lỡ mình mà lên không biết sẽ nói sao đây ta? (cười)

8. Vậy câu hỏi tiếp theo là: Nếu một ngày Quang Trung lên nhận một giải thưởng quốc tế, có 1 phút để phát biểu thì Trung sẽ nói gì?

Thật hả? Nhận giải á? … Thôi lỡ mơ rồi mình mơ cho cao đi ha. Chắc sẽ là một đoạn ngắn thôi, như là:

“Hi, it's me, Quang Trung. I don't know what to say but I'm really honored to be here as a Vietnamese artist to be a winner of the best artist of the year with my song of the year, in my album of the year, and my best actor in leading role. Thank you and thank you for all the support. And I really hope that the next time I get a chance to be here, I'll be better. Thank you.”

(Tạm dịch: Xin chào, mình là Quang Trung. Ngay giây phút này mình thực sự không biết nói gì hơn ngoài cảm giác vô cùng vinh dự khi được đứng đây với tư cách là một nghệ sĩ Việt Nam. Cảm ơn mọi người vì đã trao cho mình giải Nghệ sĩ xuất sắc nhất, cùng với Bài hát của năm, Album của năm và cả giải Nam diễn viên chính xuất sắc nhất. Cảm ơn tất cả sự ủng hộ của mọi người. Hy vọng lần tới nếu có cơ hội quay lại, mình sẽ là một phiên bản tốt hơn nữa. Xin cảm ơn!)

Ôi mắc cỡ quá.

9. Trung có nói rằng mình thích đi giao lưu, kết nối với thế giới và hiểu hơn về nền văn hóa của nhiều quốc gia. Nhưng trong lĩnh vực sân khấu biểu diễn, việc giữ được “tính Việt Nam” quan trọng với Trung thế nào?

Mỗi chuyến đi ra thế giới là một cơ hội để mình học hỏi về nền văn minh, cách ứng xử và ẩm thực của nước bạn. Như lần gần nhất đi Nhật Bản, mình cực kỳ ấn tượng vì ở đó, mọi thứ đều toát lên “chất” Nhật Bản rất riêng. Ngay cả cái mái ngói thôi, dù cùng là châu Á nhưng ngói của Nhật sẽ khác hoàn toàn ngói Việt Nam, Hàn hay Trung Quốc.

Chính những quan sát đó khiến mình trăn trở khi trở về: Làm sao để mình thật sự là người Việt Nam? Thú thật, khi ai đó nói mình giống Hàn Quốc hay một quốc gia nào khác, mình coi đó là lời khen nhưng không hẳn thấy thích. Mình thường đáp lại ngay: “Không, tôi là người Việt Nam”. Mình muốn thế giới khi nhìn vào chúng ta, họ sẽ thấy được cốt lõi và văn hóa của người Việt thể hiện qua cách cư xử và lối sống.

Mỗi chuyến đi ra thế giới, với Quang Trung, là một cơ hội để học hỏi về nền văn minh, cách ứng xử và ẩm thực của nước bạn. | Nguồn: Khooa Nguyễn cho Vietcetera

Đặc biệt, mình cực kỳ yêu thích những dự án hay vai diễn đậm chất Việt. Được sống trong bối cảnh những gian nhà cổ, mình luôn tự hỏi tại sao nó lại được thiết kế như vậy và nó ảnh hưởng thế nào đến phong tục, lối sống của nhân vật. Cách nhân vật suy nghĩ, dùng từ hay đối đáp trong kịch phải dựa trên tâm lý của một người Việt Nam thuần túy.

Dù thể hiện một nhân vật để ca ngợi hay để phê phán, mục đích cuối cùng của mình vẫn là khắc họa một con người Việt Nam văn minh, đẹp đẽ và mang lại một bài học nào đó. Thông qua những vai diễn ấy, chúng ta có thể cùng nhau học tập và phát triển dựa trên chính bản sắc của dân tộc mình.

10. Câu hỏi cuối cùng: Nếu được đối thoại với một phiên bản Quang Trung trong quá khứ, Trung sẽ chọn thời điểm nào và muốn nói điều gì?

Chắc mình sẽ tìm về cậu bé Quang Trung lúc 5 tuổi để vỗ về rằng: “Con xứng đáng được yêu thương, vậy nên hãy cứ mở lòng ra và đừng e ngại điều gì cả.”

Mẹ mình vẫn hay bảo mình “khờ” (cười). Mẹ nói khi ra đời, mình cứ mặc định ai cũng tử tế như mình, nhưng thực tế không phải vậy. Dù biết thế, mình vẫn lựa chọn tin vào con người. Cho đến khi một ai đó đích thân chứng minh rằng họ không còn đáng tin nữa, thì mình mới thôi tin họ, chứ mình không đánh đồng tất cả. Mình thà chọn đặt niềm tin vào thế giới và chấp nhận rủi ro bị lừa dối, còn hơn là chọn cách sống nghi ngại người khác ngay từ đầu.

Thà chọn đặt niềm tin vào thế giới và chấp nhận rủi ro bị lừa dối, còn hơn là chọn cách sống nghi ngại người khác ngay từ đầu. | Nguồn: Khooa Nguyễn cho Vietcetera

Ở thời điểm hiện tại, mình thấy yêu bản thân vô cùng. Mình yêu, trân trọng và cảm thấy hạnh phúc khi nhìn thấy phiên bản của mình bây giờ. Vì đã hiểu hết những gì từng trải qua, mình thường xuyên tự động viên và yêu thương chính mình nhiều hơn. Và kể từ khi có những “cập nhật” mới về nhận thức này, mình cũng trở nên khó tính hơn một chút: Mình sẽ không chấp nhận bất cứ điều gì kém hơn những gì mình xứng đáng, và nhất là không chấp nhận một người yêu mình ít hơn cách mình yêu họ.

25 Năm di sản Trịnh: Điều gì neo giữ hồn Việt giữa biển lớn?

Trieu Vi — Mon, 13 Apr 2026 04:15:25 +0000

25 Năm – một phần tư thế kỷ đã nhẹ nhàng trôi qua kể từ ngày người nhạc sĩ tài hoa Trịnh Công Sơn cất bước rời cõi tạm. Trăm năm cõi người, rốt cuộc điều gì sẽ ở lại khi người nghệ sĩ đã đi xa? Với Trịnh Công Sơn, câu trả lời có lẽ nằm ở thứ âm nhạc vẫn đang âm ỉ chảy như một mạch ngầm trong đời sống tinh thần của biết bao thế hệ người Việt. Những Nối Vòng Tay Lớn, Hạ Trắng hay Để Gió Cuốn Đi từ lâu đã vượt khỏi ranh giới của một bản tình ca, trở thành những giai điệu vượt thời gian, mang theo thông điệp vĩnh cửu về tình yêu, hòa bình và sự kết nối bền chặt giữa con người.

Chương trình sẽ diễn ra vào lúc 19:00 tại Yong Siew Toh Conservatory of Music (YST Conservatory). | Nguồn: Yong Siew Toh Conservatory of Music, NUS

Khát vọng ấy sẽ một lần nữa được ngân vang vào ngày 18/04/2026. Lần này, không phải trên đất mẹ, mà là tại không gian học thuật danh giá Yong Siew Toh Conservatory of Music (YST Conservatory) giữa lòng Singapore - nơi từng đón tiếp các nhà lãnh đạo cấp cao Việt Nam trong năm 2025.

Nguồn: BTC Rồng Xanh Fellowship

Vang bóng quê nhà nơi đất khách

Tại sao lại là Singapore, và tại sao lại là lúc này? Mở cửa đón 500 khách mời gồm giới trí thức, đại diện ngoại giao, doanh nhân và bạn bè quốc tế, đêm nhạc mang chủ đề “Tribute to Love & Peace” không đơn thuần là một buổi biểu diễn. Theo bà Trịnh Vĩnh Trinh – em gái nhạc sĩ chia sẻ, dù âm nhạc của ông đã được cất lên ở vô vàn sân khấu lớn nhỏ suốt nhiều thập kỷ, đây lại là lần đầu tiên gia đình trực tiếp tham gia tổ chức một đêm nhạc tưởng niệm ở nước ngoài kể từ ngày ông qua đời.

Quyết định này mang một tâm nguyện lớn: Không chỉ gìn giữ di sản âm nhạc của Trịnh Công Sơn, mà còn đưa những giai điệu ấy đến gần hơn với cộng đồng người Việt trên toàn thế giới. Đó là việc mở ra một không gian nghệ thuật nơi cảm xúc được dẫn dắt xuyên suốt, giúp những người con xa xứ tìm lại những giá trị văn hóa quen thuộc thông qua âm nhạc, từ đó nuôi dưỡng sự gắn bó máu thịt với quê hương.

Không gian nghệ thuật uy tín, cũng chính là nơi từng tổ chức các sự kiện quan trọng với sự hiện diện của lãnh đạo cấp cao Việt Nam trong năm 2025. | Nguồn: Yong Siew Toh Conservatory of Music, NUS

Chuyển giao dòng chảy thế hệ

Dưới tư duy dàn dựng của đạo diễn Tấn Lộc, không gian âm nhạc sẽ được thêu dệt bởi những giọng ca đã gắn liền với thăng trầm của tân nhạc Việt Nam và cả những nhân tố mang hơi thở thời đại mới. Đó là sự hiện diện của ca sĩ Mỹ Linh, Đức Tuấn, Tấn Sơn, Ce Ce Trương, tiếng kèn saxophone đầy cảm xúc của nghệ sĩ Trần Mạnh Tuấn, cùng ngôn ngữ hình thể mang tính triết lý từ nhóm múa Arabesque Vietnam và ban nhạc Vĩnh Tâm.

Trần Mạnh Tuấn thổi saxophone tai Sự kiện tưởng nhớ 25 năm tưởng nhạc sĩ Trịnh Công Sơn ngày 1/4 vừa qua | Nguồn: VnExpress

Bên cạnh sự góp mặt của các nghệ sĩ tên tuổi, một tiết mục đặc biệt sẽ do các em nhỏ người Việt sinh ra và lớn lên ở nước ngoài thể hiện. Những giai điệu quen thuộc không chỉ gợi lại ký ức tuổi thơ quê nhà trong lòng mỗi bậc cha mẹ, mà còn được thổi thêm cảm xúc mới qua sự hồn nhiên, trong trẻo của thế hệ trẻ mang trong mình dòng máu Việt. Chuyển động tiếp nối ấy đã tạo nên một sự kết nối đầy ý nghĩa giữa các thế hệ và không gian văn hóa, chứng minh sức sống mãnh liệt của di sản Trịnh Công Sơn.

Văn hóa - Cội nguồn của sức mạnh mềm

Nếu nhìn sâu hơn vào bức tranh tổng thể, đêm nhạc "Nối vòng tay lớn" nằm trong khuôn khổ tuần lễ “Vietnam – Singapore Partnership for Growth” (16-19/04/2026). Giữa bối cảnh hai quốc gia vừa đánh dấu mốc tròn một năm nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện, sự kiện nghệ thuật này đồng hành nhịp nhàng cùng các diễn đàn về công nghệ, giáo dục và khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.

Đại sứ Việt Nam tại Singapore – ông Trần Phước Anh nhìn nhận đây là nhịp cầu nhân văn để cộng đồng xích lại gần nhau và là cánh cửa để thế giới thấu hiểu chiều sâu tâm hồn Việt. Tiếp nối góc nhìn đó, đại diện đơn vị đồng tổ chức - bà Trần Tuệ Tri khẳng định văn hóa và con người chính là nền tảng để xây dựng thương hiệu quốc gia. Ở đó, một nền kinh tế mạnh chỉ giúp Việt Nam đi nhanh, nhưng một "sức mạnh mềm" từ di sản văn hóa sâu sắc như nhạc Trịnh mới là thứ giúp chúng ta đi xa và lưu dấu ấn đậm nét trên trường quốc tế.

Kết

Một phần tư thế kỷ vắng bóng người nghệ sĩ, nhưng "Nối vòng tay lớn" vẫn cất lên như một lời tự tình chân thật. Nó nhắc nhở chúng ta rằng, hành trình hội nhập bền vững nhất không chỉ là bước ra bên ngoài để hòa vào thế giới, mà là mang trọn vẹn bản sắc từ bên trong để lan tỏa đến muôn nơi.

"Nối vòng tay lớn", vì thế, đã nhẹ nhàng vượt khỏi khuôn khổ của một bài hát để hóa thân thành lời mời gọi của tình người. Trong kỷ nguyên của hội nhập và những biến động khôn lường, âm nhạc Trịnh Công Sơn vẫn dịu dàng lan tỏa, khắc họa một hình ảnh Việt Nam sâu sắc, yêu chuộng hòa bình và luôn sẵn sàng mở rộng vòng tay ôm lấy thế giới.

THÔNG TIN SỰ KIỆN Đêm nhạc NỐI VÒNG TAY LỚN sẽ diễn ra vào 19:00 ngày 18/04/2026 tại Yong Siew Toh Conservatory of Music (YST Conservatory), Singapore.Chương trình được tổ chức bởi Đại sứ quán Việt Nam tại Singapore, Gia đình nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, Vietnam Brand Purpose, Stamford Global Leadership Center, Silver Lion Enterprise Impact và Rồng Xanh Fellowship.

Làm nông không hề chán: Trải nghiệm tại Tập đoàn Hoàng gia De Heus

Bích Hồ — Mon, 13 Apr 2026 06:00:00 +0000

Có một sự thật là: Dù thế giới có khủng hoảng thế nào hay công nghệ có thay đổi ra sao, con người vẫn phải ăn để sống. Nhưng nghịch lý ở chỗ nông nghiệp lại thường là lĩnh vực bị gạt ra khỏi danh sách nghề nghiệp ưu tiên của người trẻ, vì cái vì cái mác "lỗi thời" hay "kém sang".

Thực tế tại De Heus, tập đoàn Hoàng gia Hà Lan, lại hé lộ một góc nhìn khác. Nhiều người trẻ đang chọn đồng hành cùng De Heus trên hành trình hiện đại hoá ngành chăn nuôi Việt Nam.

Không chỉ dừng lại ở quy mô của một doanh nghiệp gia đình với lịch sử hơn 100 năm, De Heus hiện là “gã khổng lồ" trong ngành dinh dưỡng vật nuôi và thuỷ sản với sự hiện diện tại hơn 75 quốc gia và nằm trong Top các công ty sản xuất thức ăn chăn nuôi lớn nhất thế giới.

Việt Nam là nơi đặt trụ sở điều hành toàn bộ hoạt động của De Heus tại khu vực Châu Á. Điều này mở ra một môi trường làm việc quy mô quốc tế, nơi nông nghiệp được vận hành bằng tư duy quản trị toàn cầu và công nghệ hiện đại nhất.

Vậy làm việc tại một trong những tập đoàn lớn nhất thế giới trong ngành chăn nuôi sẽ như thế nào? Mời bạn thử cùng lắng nghe những chia sẻ dưới đây nhé.

Luôn có chỗ cho bạn trẻ thích khám phá và làm công việc ý nghĩa

Mai Lương Ngọc Hân Heather, Sustainability Officer

Ảnh: Minh Đăng cho Vietcetera

Sau một thời gian làm việc tại Hà Lan và trở về Việt Nam, mình đã chọn đầu quân cho De Heus Việt Nam.

Thực ra mình đã biết đến tiếng tăm của De Heus tại Hà Lan rồi, nhưng chưa từng nghĩ đến việc ứng tuyển. “Mình có biết gì về chăn nuôi hay nông nghiệp đâu”, mình tự nhủ vậy, nên mỗi lần đi ngang qua toà nhà trụ sở của De Heus ở Hà Lan mình chỉ trầm trồ vậy thôi.

Trước đó, mình làm việc tại một agency quảng cáo tại Hà Lan và tham gia vào một vài chiến dịch về phát triển bền vững. Khách hàng của mình thường là các thương hiệu thời trang quốc tế , thế nên mình tiếp xúc với rất nhiều thứ “lộng lẫy” (fancy). Rồi càng làm trong môi trường đó, mình dần nhận ra một sự thật: thứ gì càng giản dị và liên quan đến nhu cầu thiết yếu như cái ăn, cái mặc thì lại càng cần được phát triển bền vững; và chuyên môn của mình có thể phát huy ở nhiều ngành khác nhau.

Thế nên, khi biết De Heus Việt Nam mở vị trí ở phòng Phát triển bền vững, mình đã nộp đơn ngay.

Bây giờ công việc của mình không còn xoay quanh những chiến dịch sáng tạo cầu kỳ, nhưng mình có “đặc quyền” được sáng tạo theo nhiều cách, và được nhìn thấy rất nhiều thứ dễ thương trong công việc, chẳng hạn những tài liệu đầy hình ảnh heo, bò, gà rất chân chất, sinh động. Và hơn cả, mình hạnh phúc vì cảm nhận được rất rõ ý nghĩa của công việc.

De Heus hướng tới nâng cao chất lượng ngành chăn nuôi Việt Nam, từ đó mang đến nguồn thực phẩm an toàn và giàu dinh dưỡng cho người tiêu dùng. Những dự án giảm phát thải tại nhà máy và trại, sử dụng kháng sinh có trách nhiệm trong chăn nuôi, rồi những dự án giảm thiểu nhựa, bảo tồn rừng, hay hỗ trợ cộng đồng, nâng cao năng lực cho người nông dân, đều hướng tới nỗ lực này, góp phần tạo nên chuỗi giá trị tối ưu hơn. Vì thế, mình hiểu tác động từ công việc của mình cho doanh nghiệp, cho môi trường và cộng đồng, đều đang được phản ánh qua sự thịnh vượng hơn của nông nghiệp Việt Nam, và qua chính những bữa ăn hàng ngày.

Một trong những điều mình thích thú nhất khi làm việc ở đây là cơ hội được đi nhiều nơi, làm việc với nhiều phòng ban, nhiều anh chị chuyên gia, và cả các cô chú chủ trại chăn nuôi nữa – Rất đúng với sở thích của mình! Những chuyến đi như vậy đôi khi vừa là công việc, vừa là trải nghiệm, du lịch, nghỉ dưỡng nữa.

Phát triển bền vững ở Việt Nam vẫn còn là một khái niệm chưa quá phổ biến, thậm chí còn gặp nhiều định kiến như “xa rời thực tế”. Nhưng càng tham gia vào nhiều dự án và được đi thực địa quan sát, lắng nghe, mình nhận ra đây là một công việc vô cùng thiết thực, với những mục tiêu cụ thể hướng tới tối ưu hiệu suất của doanh nghiệp, cũng như mang lại ý nghĩa cho rất nhiều đối tượng khác nhau.

Qua những chuyến đi như vậy, mình lại nhận ra: những người làm nông nghiệp thật sự rất “ngầu”. Các anh chị, cô chú mình tiếp xúc rất thẳng tính, hồn hậu, nhưng cũng cực kỳ quyết liệt trong công việc.

Vậy nên mình nghĩ đây là nơi rất phù hợp cho những bạn muốn làm một công việc ý nghĩa và tạo giá trị cho cộng đồng, xã hội. Dù bạn có xuất phát điểm từ những ngành nghe có vẻ không liên quan gì đến chăn nuôi thì cũng không sao. Nông nghiệp đã hiện đại hơn chúng ta nghĩ rất nhiều, và sẽ luôn có chỗ cho những bạn trẻ chủ động tìm kiếm cơ hội!

Từ “đi cách ly” đến những chuyến bay ra thế giới

Đoàn Quốc Việt Donald, Animal Health Manager

Ảnh: Minh Đăng cho Vietcetera

Hơn 10 năm trước, mình tốt nghiệp ngành Bác sĩ thú y với định hướng làm việc ở các phòng khám chó mèo. Nhưng sau một chuyến thực tập tại trang trại ở Mỹ, cộng với cơ hội đưa đẩy, mình quyết định rẽ hướng sang làm thú y cho heo. Đến giờ, mình tin đó là một trong những quyết định đúng đắn nhất đời mình.

Công việc hiện tại của mình là đảm bảo an toàn sinh học và giám sát sức khỏe vật nuôi tại các trang trại heo giống của De Heus. Nói nôm na mình là bác sĩ tại các trang trại heo, phải đảm bảo đàn heo có sức khoẻ tốt nhất, tạo ra nguồn con giống và tinh giống chất lượng cao, từ đó giúp khách hàng là người nông dân cải thiện được năng suất chăn nuôi, còn người tiêu dùng thì có nguồn thực phẩm ngon và sạch.

Những chuyến công tác của mình đều giống như “đi cách ly”, có khi vào trại đến 2-3 tháng sau mới về nhà. Trước khi vào trại đều phải khử trùng vật dụng cá nhân, tắm rửa, cách ly đúng quy trình, thậm chí không được mang theo đồ ăn vặt như heo khô, bò khô, vì có khả năng mang mầm bệnh vào trại.

Mình làm trong ngành này đã gần 10 năm, nhưng tới gần đây mẹ mới hiểu và tự hào cho công việc của mình. Mẹ bảo: Sao học đại học 5, 6 năm rồi lại ra đi chích heo, cào phân heo. Hoặc mỗi lần mình đi công tác , có ai hỏi thì mẹ sẽ bảo “nó đi trại rồi”. Nghe vậy, 90% sẽ phản ứng kiểu “Sao lại vào trại?!”. Rồi mẹ sẽ mất công giải thích thằng con trai của mẹ không làm gì sai trái.

Mình biết mẹ thương mình, nhưng làm việc nào thì cũng phải bắt đầu từ cấp thực thi, tiếp xúc sát sườn với thực tế nhất.

Mình làm công việc đảm bảo sức khỏe của heo, để từ đó đảm bảo sức khoẻ của người tiêu dùng. Điều đó yêu cầu mình phải vận dụng tất cả mọi kỹ năng cả trí óc lẫn thể chất. Chẳng hạn, mỗi lần đi cào phân heo là mình phải vận động mọi giác quan. Mũi để ngửi có mùi gì lạ không. Mắt để xem phân có màu hay kết cấu bất thường không. Tai để nghe xem heo có kêu tiếng gì lạ không. Vậy nên, công việc dù nghe qua có vẻ “nặng mùi” nhưng càng làm, càng đi sâu vào chuyên môn, mình lại càng hứng thú.

Khi làm với De Heus, quy mô trại lớn, rất khác với thú y nhỏ lẻ, thế nên mình càng có nhiều thử thách thú vị. Mình còn được đối tác mời đi dự hội thảo ở nước ngoài, tiếp xúc với khoa học tiên tiến trong ngành chăn nuôi ở các nước. Bất ngờ là nó lại đúng với mong muốn được đi đây đi đó của mình. Mẹ mình cũng nhờ vậy mà tin vào lựa chọn của mình hơn.

Mình nghĩ công việc nào cũng có cái cực riêng, nhưng khi làm việc tận tâm (và còn có sự hậu thuẫn từ nguồn lực của một tập đoàn lớn), mình cũng được nhận đãi ngộ xứng đáng và những cơ hội không ngờ tới.

Chất lượng đến từ sự tử tế

Phạm Thị Thu Thanh Aimee, QA Supervisor

Ảnh: Minh Đăng cho Vietcetera

Công việc của mình là xây dựng hệ thống chất lượng và an toàn thực phẩm tại Green Chicken, nhà máy giết mổ gia cầm sử dụng công nghệ châu Âu của De Heus. Tức là mình sẽ chịu trách nhiệm giám sát, đảm bảo mọi quy trình sản xuất tuân thủ an toàn thực phẩm và các yêu cầu của luật định.

Nghe có vẻ kỹ thuật, khô khan phải không. Mình cũng từng nghĩ thế hồi đại học. Hồi đó nguyện vọng 1 của mình là khối Kinh tế, nhưng cuối cùng số phận lại học ngành Công nghệ thực phẩm, chuyên ngành Sau thu hoạch. Học mãi tới năm 2 mới thấy được cái hay của ngành. Lúc đó trong quá trình học mình được thử trực tiếp làm các sản phẩm như xúc xích, rượu vang,... để hiểu rõ cả một quy trình sản xuất, chế biến thực phẩm.

Sau này đi sâu hơn trong nghề và mở rộng chuyên môn từ an toàn thực phẩm sang đến an toàn lao động, mình nhận ra: những tiêu chuẩn an toàn khắt khe thực chất đều quy về chữ “nhân đạo”. QA không chỉ là kiểm soát quy trình, mà là bảo vệ sự an toàn, sức khỏe và giá trị của người lao động. Với mình, tiêu chuẩn cao nhất không nằm trong văn bản, mà nằm ở sự tử tế khi làm nghề.

Sản phẩm tốt cho người tiêu dùng không chỉ đến từ quy trình, máy móc, hệ thống tốt, mà còn bắt nguồn từ chính sự tận tâm và hạnh phúc của những người tạo ra sản phẩm. Dưới góc nhìn của một người làm công việc QA – “kiểm soát và đảm bảo chất lượng” thì mình tự tin nói rằng De Heus có một chế độ đãi ngộ rất nhân văn, và chính điều đó góp phần tạo ra những sản phẩm tốt và bền vững.

Mình nghĩ sứ mệnh lớn nhất của ngành chăn nuôi, hay nông nghiệp nói chung, chính là nuôi dưỡng: nuôi dưỡng nguồn thực phẩm sạch, nuôi dưỡng cộng đồng và nuôi dưỡng sự nghiệp của những người đã chọn dấn thân. Nếu bạn đang tìm kiếm một công việc mà giá trị bạn tạo ra có thể “nhìn thấy, chạm thấy và cảm nhận thấy” mỗi ngày, thì De Heus là một điểm đến đáng cân nhắc.

Dấu ấn Takeda Việt Nam trong hành trình phòng ngừa sốt xuất huyết Dengue

Cao Vy — Tue, 14 Apr 2026 02:00:00 +0000

Trong bối cảnh sốt xuất huyết Dengue vẫn là thách thức lớn tại Việt Nam, nhu cầu phòng bệnh chủ động ngày càng được chú trọng nhằm hạn chế gánh nặng bệnh tật. Trong đó, truyền thông y tế đóng vai trò then chốt giúp người dân hiểu đúng và chủ động dự phòng đúng cách.

Đồng hành cùng ngành y tế, Takeda Việt Nam đã triển khai nhiều sáng kiến truyền thông mới về sốt xuất huyết Dengue với cách tiếp cận đa dạng, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về nguy cơ của bệnh.

Từ một chiến dịch truyền thông đến sự ghi nhận từ quốc tế

Một trong những dấu ấn nổi bật của Takeda Việt Nam là chiến dịch DeRIGHT-V, một sáng kiến nhằm “giải mã” những hiểu lầm phổ biến về sốt xuất huyết Dengue thông qua các nội dung và hình thức truyền thông sáng tạo.

Hiệu quả của chiến dịch được ghi nhận qua các giải thưởng quốc tế và trong nước. Năm 2026, chiến dịch đạt giải “Sáng kiến Tiếp thị & Truyền thông của năm” tại Healthcare Asia Pharma Awards - giải thưởng y tế uy tín do tạp chí Healthcare Asia tổ chức thường niên nhằm vinh danh các doanh nghiệp có sáng kiến đổi mới, đóng góp ý nghĩa cho hệ thống chăm sóc sức khỏe ở khu vực châu Á. Trước đó, chiến dịch cũng nhận giải “TVC xuất sắc của năm” tại Vạn Xuân Awards 2025.

Tên gọi DeRIGHT-V phản ánh mục tiêu của Takeda trong hành trình cùng Việt Nam ứng phó với dịch bệnh: De - hai chữ cái đầu của từ Dengue (sốt xuất huyết Dengue), và cũng là hai chữ đầu của từ Demystify - nghĩa là giải mã những hiểu lầm vẫn còn tồn tại về căn bệnh này; RIGHT - thể hiện mục tiêu mang lại nhận thức đúng đắn và khoa học hơn trong phòng bệnh; V (Victory) - đại diện cho Việt Nam và khát vọng về một chiến thắng trước dịch bệnh.

Trong hai năm triển khai (2024 - 2025), chiến dịch đã “giải mã” những lầm tưởng về sốt xuất huyết Dengue qua chuỗi video ngắn, “biến” tiếng muỗi thành bộ âm thanh xu hướng Mosquito Beat Drop, đến xây dựng trạm kể chuyện tương tác về biến chứng bệnh tại Thảo Cầm Viên (TP.HCM). Những nỗ lực này được Takeda duy trì và làm mới liên tục, góp phần thúc đẩy thói quen chủ động bảo vệ sức khỏe của cộng đồng.

Nhờ đó, chiến dịch đạt hơn 733 triệu lượt hiển thị, 78 triệu lượt xem, đồng thời ghi nhận mức tăng gấp 11 lần về lượng tìm kiếm liên quan đến sốt xuất huyết Dengue và tiêm chủng phòng bệnh sốt xuất huyết Dengue so với 2 năm trước đó.

Trạm kể chuyện tương tác tại Thảo Cầm Viên về các biến chứng của sốt xuất huyết Dengue.

Bên cạnh chiến dịch DeRIGHT-V, Takeda nỗ lực nâng cao nhận thức cộng đồng về sốt xuất huyết Dengue thông qua nhiều sáng kiến truyền thông sáng tạo khác.

Để mở rộng phạm vi tác động, Takeda phối hợp với trung tâm kiểm soát bệnh tật địa phương và cơ quan báo chí nhằm cung cấp thông tin dịch tễ chính thống, giúp cộng đồng nhận diện đúng mức độ nguy hiểm của sốt xuất huyết Dengue.

Tọa đàm với chuyên gia giúp người dân cập nhật tình hình dịch bệnh.

Ông Benjamin Ping, Tổng Giám đốc Takeda Việt Nam, chia sẻ: “Mặc dù nhận thức về bệnh sốt xuất huyết khá cao, khảo sát của chúng tôi cho thấy phần lớn người dân vẫn chưa hiểu đầy đủ về nguy cơ và mức độ nghiêm trọng của bệnh”.

“Mỗi năm, Việt Nam ghi nhận khoảng 100.000 trường hợp mắc sốt xuất huyết. Bệnh hiện đã xảy ra quanh năm, trên phạm vi cả nước từ Nam ra Bắc và ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi từ trẻ em, người trưởng thành đến người cao tuổi. Sốt xuất huyết có thể dẫn đến nhập viện, khiến phụ huynh phải nghỉ làm và trẻ em phải nghỉ học trong thời gian dài. Vì vậy, truyền thông y tế rõ ràng và hiệu quả là yếu tố thiết yếu để giúp người dân hiểu đúng về bệnh, chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa nhằm bảo vệ bản thân và gia đình, qua đó giảm thiểu tác động kinh tế - xã hội của bệnh” – ông Benjamin Ping cho biết.

Thực tế nhiều ca sốt xuất huyết Dengue nặng phải điều trị tại bệnh viện trong dịp tết Nguyên đán 2026 được ghi nhận qua một phóng sự do Báo Điện tử Chính phủ thực hiện, với sự đồng hành của Takeda Việt Nam.

Tăng cường nền tảng khoa học trong phòng ngừa sốt xuất huyết Dengue

Suốt 2 năm qua, Takeda Việt Nam đã phối hợp với các hiệp hội y tế, bệnh viện tuyến trung ương và các đơn vị đào tạo triển khai hơn 1.000 hoạt động giáo dục và cập nhật kiến thức, tiếp cận hơn 7.000 chuyên gia chăm sóc sức khỏe trên toàn quốc. Nổi bật trong số đó là Hội nghị Khoa học Toàn quốc về Sốt xuất huyết Dengue 2025, quy tụ hơn 700 chuyên gia trong và ngoài nước.

Hội nghị Khoa học Toàn quốc về sốt xuất huyết Dengue 2025 quy tụ hơn 700 chuyên gia trong nước và quốc tế.

Trên nền tảng khoa học, Takeda Việt Nam cũng thúc đẩy nghiên cứu và phát triển các giải pháp dự phòng tiên tiến. Trong đó, vắc-xin sốt xuất huyết Dengue của Takeda đã được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị triển khai tại các quốc gia có gánh nặng bệnh tật cao, hiện được phê duyệt tại hơn 40 quốc gia với hơn 21 triệu liều được phân phối toàn cầu.

Những nỗ lực này cho thấy cách tiếp cận toàn diện của Takeda Việt Nam trong phòng ngừa sốt xuất huyết Dengue, góp phần hướng tới một cộng đồng chủ động hơn trước các nguy cơ sức khỏe.

*Nội dung do Công ty TNHH Dược phẩm Takeda Việt Nam cung cấp. Nội dung này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin đến công chúng; không sử dụng để chẩn đoán hoặc điều trị một vấn đề sức khỏe hoặc bệnh tật; và không nhằm mục đích thay thế cho việc tư vấn với bác sĩ.

C-ANPROM/VN/NON/0143 Apr 2026

Vì sao người trẻ không còn muốn “cam kết tài chính dài hạn”?

Thư Trần — Tue, 14 Apr 2026 07:00:00 +0000

Cách đây vài năm, khi mới bắt đầu bước chân vào con đường làm việc tự do (freelancer), mình luôn tự hào về khả năng quản lý chi tiêu của mình. Mình tiết kiệm từng đồng, ghi chép tỉ mỉ và luôn ưu tiên cho những kế hoạch tích lũy dài hạn. Thế nhưng, một sự cố sức khỏe nhỏ xảy ra đã khiến mình nhận ra: Tích lũy giỏi đến mấy cũng không bằng một lần “vỡ kế hoạch”.

Lần đó, mình phải chi một khoản tiền khá lớn cho việc điều trị phục hồi sau một giai đoạn làm việc quá sức. Khoản tiền đó, tuy không làm mình phá sản, nhưng lại lấy đi toàn bộ số tiền mình định dùng để theo học một khóa kỹ năng mới. Cảm giác lúc ấy vừa đau ví, mà vừa hụt hẫng vì nhịp sống và dự định cá nhân bỗng chốc bị đứt đoạn - theo cách mình không hề chuẩn bị trước.

Sự kiện đó thay đổi hoàn toàn cách mình nhìn về tài chính: Tài chính không còn là một kho để dành mà là dòng năng lượng để giữ cho cuộc sống không bị chệch nhịp .

Người trẻ có thật sự ngại cam kết?

Thế hệ chúng mình, đặc biệt là Gen Z và Millennials, thường bị gắn mác là “thế hệ ngại cam kết”. Chúng ta ngại mua bảo hiểm, ngại những kế hoạch đóng phí 20 năm, ngại cả việc ký vào những tờ hợp đồng ràng buộc quá lâu. Là một người trẻ, mình nhìn nhận rằng chúng ta không hề muốn sống thiếu trách nhiệm với bản thân, mà đơn giản vì chúng ta hiểu rằng: Trong một thế giới biến động, sự linh hoạt mới là “tài sản”.

Trong một giai đoạn mà công việc có thể thay đổi sau một đêm và thu nhập không luôn là một đường thẳng đi lên, chúng mình không ngại cam kết mà ngại không giữ được cam kết đó.

Intext: Người trẻ ngày nay đang sống trong một giai đoạn quá nhiều biến số. Thu nhập chưa ổn định, chi phí sống tại các đô thị lớn tăng phi mã, công việc thay đổi liên tục. | Nguồn: Pexels

Thực tế, ai trong đời mà không tìm kiếm là sự ổn định trong hiện tại. Ổn định để:

Có thể nghỉ ngơi khi cơ thể phát tín hiệu cần sạc pin.
Có thể duy trì lối sống yêu thích mà không phải lo sợ những chi phí đột xuất.
Giữ được quyền chủ động trước mọi biến động của cuộc đời.

Nhưng thật ra, chúng ta đang “ngại” điều gì?

Sâu bên dưới vẻ ngoài “ngại ràng buộc” hay “sợ mất tiền” mà xã hội thường thấy, là những cơ chế phản ứng tâm lý rất tự nhiên mà đôi khi chính chúng ta cũng không nhận ra. Để quản trị tài chính thông minh, trước hết phải quản trị được tâm trí.

1. “Hiệu ứng đà điểu”: né tránh điều tiêu cực

Khi còn trẻ và khỏe, việc nghĩ đến bệnh tật hay rủi ro giống như một điều gì đó rất “chưa cần thiết” và xa vời. Đây là một dạng thiên kiến nhận thức gọi là Hiệu ứng đà điểu (Ostrich Effect). Con người có xu hướng “chôn đầu vào cát”, né tránh những thông tin tiêu cực để bảo vệ cảm giác an toàn và lạc quan giả tạo của mình.

Nói cách khác, không phải chúng ta không hiểu rủi ro tồn tại, chỉ là chúng ta chọn không nghĩ đến nó ngay lúc này để tâm trí không bị đè nặng.

2. Sợ “mất” hơn là nghĩ đến “được”

Theo Lý thuyết triển vọng (Prospect Theory) của Daniel Kahneman, con người luôn nhạy cảm với mất mát hơn là lợi ích. Khi nhìn vào một gói bảo hiểm truyền thống, não bộ chúng ta đa số sẽ chỉ nhìn thấy việc “mất tiền mỗi tháng”, một sự mất mát hiện hữu, thay vì “mua sự an tâm”, một lợi ích vô hình.

Chúng ta mặc định ưu tiên cảm giác mất mát ngay trước mắt, và điều đó khiến những lợi ích bảo vệ dài hạn trở nên kém hấp dẫn hơn hẳn so với việc dùng số tiền đó để mua một món đồ công nghệ mới hay một chuyến du lịch.

3. Tâm lý phản kháng: càng bị ép, càng muốn từ chối

Việc liên tục bị chào mời,đặc biệt qua cold call, dễ tạo ra một cảm giác quen thuộc: “mình đang bị bán hàng”. Theo tâm lý học, khi con người cảm thấy quyền tự do lựa chọn bị đe dọa hoặc bị ép buộc vào một khuôn mẫu, chúng ta sẽ nảy sinh Tâm lý phản kháng (Psychological Reactance) và muốn làm điều ngược lại. Sản phẩm có thể không sai, nhưng cách tiếp cận sai sẽ khiến chúng ta dựng lên một bức tường phòng thủ vững chắc.

4. Sự bất định của hiện tại

Và cuối cùng, có một lý do rất thực tế: Người trẻ ngày nay đang sống trong một giai đoạn quá nhiều biến số. Thu nhập chưa ổn định, chi phí sống tại các đô thị lớn tăng phi mã, công việc thay đổi liên tục... tất cả khiến việc “cam kết” một kế hoạch tài chính dài hạn 20-30 năm trở nên nặng nề hơn bao giờ hết về mặt tâm lý. Chúng ta sợ rằng mình của 10 năm sau sẽ không còn khả năng gánh vác những lựa chọn của ngày hôm nay.

“Người trẻ không ngại bảo hiểm – họ chỉ cần một cách phù hợp với nhịp sống của mình”

Khi hiểu được những cơ chế này, mình nhận ra vấn đề không nằm ở việc chúng ta “ngại bảo hiểm”, mà ở chỗ các giải pháp truyền thống chưa thực sự khớp với nhịp sống hiện đại.

Thay vì nhìn bảo hiểm hay các kế hoạch tài chính như một “đích đến xa vời” hay một “khoản chi mất trắng”, mình bắt đầu thử nhìn chúng như một lớp tiếp sức.

Hãy tưởng tượng nó giống như việc bạn mang theo một cục sạc dự phòng cho điện thoại. Bạn không hy vọng điện thoại mình hết pin, nhưng có nó, bạn tự tin hơn hẳn khi đi ra ngoài. Một giải pháp “tiếp sức tài chính” giúp bạn giảm áp lực lên dòng tiền hiện tại. Nó đóng vai trò như một màng lọc rủi ro, để bạn không phải lấy tiền từ “túi tương lai”, những khoản tiền tiết kiệm để khởi nghiệp, tiền đầu tư mua nhà, chỉ để chi trả cho những “sai số hiện tại”.

“Tiếp sức tài chính” không phải là thay thế kế hoạch dài hạn, mà là giúp bạn không bị đứt nhịp giữa hành trình đó.

Từ góc nhìn đó, mình bắt đầu tìm những giải pháp không bắt mình cam kết quá dài, nhưng vẫn đủ để nếu có chuyện xảy ra, mình không bị chệch nhịp. Phú Hưng Tiếp Sức là một lựa chọn mình cân nhắc.

Điều khiến mình cảm thấy “khớp” với sản phẩm này không phải vì những con số bảo vệ khổng lồ, mà vì nó không tạo thêm áp lực. Nó giống như một lớp đệm tài chính vừa vặn cho những người trẻ coi trọng sự linh hoạt:

Mình có thể chọn đóng phí một lần hoặc theo giai đoạn 10–15 năm, đủ để tạo nền tảng nhưng không quá dài để trở thành gánh nặng. Và ít nhất, cơ chế hoàn phí cũng giúp mình bớt cảm giác “mất tiền”, mà thấy đây là một cách vừa bảo vệ vừa tích lũy. Đến cuối hành trình, mình nhận lại được thành quả để tiếp tục cho những kế hoạch lớn hơn.

Với mình, “tiếp sức” đơn giản là như vậy, nó không làm thay mình mọi thứ, nhưng đảm bảo rằng mình sẽ không bị chững lại hay phải bỏ cuộc giữa chừng chỉ vì một biến cố bất ngờ.

Kết

Tài chính cá nhân suy cho cùng không phải là cuộc đua xem ai để dành được nhiều hơn, mà là công cụ để bạn sống cuộc đời mình mong muốn.

Khi bạn chủ động hoạch định bằng một giải pháp tiếp sức thông minh, bạn sẽ nhận được món quà lớn nhất: Sự tự do tận hưởng. Đôi khi, sự tự do không đến từ việc kiếm nhiều hơn, mà từ việc biết rằng mình có thể dừng lại – mà không sợ bị chệch nhịp.

Phú Hưng Tiếp Sức là giải pháp bảo hiểm liên kết chung được thiết kế với thời hạn đóng phí ngắn hạn và linh hoạt, nhằm tiếp sức cho bạn và gia đình trong các kế hoạch tài chính theo từng giai đoạn quan trọng của cuộc sống.

Sản phẩm không chỉ mang đến sự bảo vệ tài chính vững chắc mà còn giúp bạn tích lũy bền vững trong suốt thời hạn Hợp đồng bảo hiểm.

Tìm hiểu thêm thông tin tại: https://www.facebook.com/PhuHungLifeOfficial

Học để "hiểu mình": Vì sao giỏi thôi là chưa đủ?

Nhật Hạ — Tue, 14 Apr 2026 10:00:00 +0000

Chúng ta thường bước vào đại học với một áp lực vô hình: phải chọn đúng ngành, học thật giỏi để ra trường có một công việc ổn định và thăng tiến. Nhưng thực tế, không ít người sau nhiều năm bôn ba mới nhận ra mình đang sống trong một "sự ngộ nhận" về bản thân.

Trong tập 35 của EduStation, chuyên gia kinh tế và chiến lược Trần Sĩ Chương, hiện là Tổng Giám Đốc phụ trách châu Á cho Three Horizons, chuyên đánh giá rủi ro và tư vấn chiến lược phát triển doanh nghiệp, có trụ sở tại London, Vương quốc Anh, đã chia sẻ về ngã rẽ cuộc đời từ một kỹ sư năng lượng tại Mỹ trở thành một chuyên gia chính sách và kinh tế. Với ông, sự học là một phương trình nhiều ẩn số, nơi câu hỏi quan trọng nhất không phải là "học cái gì" mà là "học để trở thành ai".

Mình có thực sự đã “hiểu mình”?

Sinh ra trong một gia đình ba thế hệ làm kỹ sư, ông Chương từng là một học sinh xuất sắc về toán, nhận học bổng quốc gia và tốt nghiệp ngành Kỹ sư Điện & Tin học tại UC Berkeley. Ông bước vào đời với hình mẫu lý tưởng về một kỹ sư xây dựng đất nước giống như cha và các chú của mình, những người đã dành cả đời để xây nên những cây cầu, những con đường cho thế hệ mai sau.

Thế nhưng, sau hai năm làm việc tại Mỹ, ông nhận ra mình không phù hợp với công việc kỹ thuật dù năng lực chuyên môn rất tốt. Ông thấy mình làm việc không hay bằng đồng nghiệp và không tìm thấy niềm hồ hởi cho tương lai nếu tiếp tục con đường này.

“Chúng ta có lẽ là người biết về mình ít nhất. Không hiểu mình là ai, thì rất khó định vị đúng giá trị của mình, và dễ gây mâu thuẫn trong quan hệ vì trình bày bản thân không rõ ràng.”

Ông Chương bộc bạch, với tấm bằng "xịn", ông có thể đã thăng tiến rất nhanh nhưng sẽ mãi mãi sống trong hào quang ảo mà không bao giờ tìm thấy bản ngã thực sự. Chính điều kiện khắc nghiệt và đòi hỏi tối ưu của xã hội đã buộc ông phải tìm lại chính mình để phát huy giá trị độc đáo của cá nhân.

Sự học là hành trình “nấu cao” trí tuệ

Từ trải nghiệm cá nhân, ông mở rộng góc nhìn về giáo dục, đặc biệt là vai trò của đại học. Theo ông, nhiều người đang hiểu sai bản chất của đại học. Họ xem đây là nơi để học nghề, để chuẩn bị cho một công việc cụ thể. Nhưng nếu chỉ dừng ở đó, giáo dục sẽ trở nên quá hẹp.

Ông ví đại học như một “phòng gym”, nhưng không phải để tập cơ bắp, mà là để luyện não. Trước khi quyết định mình sẽ làm gì, người trẻ cần phát triển khả năng tư duy: phân tích, phản biện, nhìn vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau. Đây là nền tảng giúp mỗi người dần hiểu được mình phù hợp với điều gì, và không phù hợp với điều gì.

Nếu đi thẳng vào chuyên môn quá sớm, người học có thể trở nên giỏi kỹ thuật, nhưng lại thiếu khả năng tự định hướng. Và khi đó, họ dễ rơi vào một vòng lặp quen thuộc: làm tốt công việc, nhưng không biết vì sao mình làm, và liệu đó có phải là con đường của mình hay không.

Theo ông Chương, sự học đầu tiên là học để biết mình là ai, sau đó là học để trở thành người hữu dụng, và cuối cùng là học để sống hạnh phúc.

Theo ông Trần Sĩ Chương, hệ tri thức của con người gồm các bậc:

Thông tin: Lọc những gì cần thiết.
Kiến thức: Hệ thống hóa thông tin.
Phán đoán: Đối chiếu kiến thức với trải nghiệm thực tế để tìm giải pháp tối ưu.
Trí tuệ (Wisdom): Mục tiêu cuối cùng, giúp con người làm chủ cuộc sống và đóng góp giá trị cộng hưởng cho xã hội.

Để có được trí tuệ, ông đã chấp nhận rời bỏ "vùng an toàn" (comfort zone), học thêm 5-6 ngành khoa học xã hội nhân văn như nhân học, triết học, chính trị tại LSE và Johns Hopkins. Ông gọi đó là quá trình "nấu cao": học tất cả, đọc tất cả rồi "delete" hết tên tuổi, sách vở để chắt lọc lấy cái lý xuyên suốt, biến nó thành nội lực của chính mình.

“Hiểu mình” bắt đầu từ hai chữ: Khiêm tốn và Tự chủ

Nhiều bạn trẻ khao khát khởi nghiệp để được "làm chủ", nhưng ông Chương nhắc nhở rằng: Không có tự do nào thiếu trách nhiệm. Tự chủ thực sự là tự chủ chính mình, thông qua việc liên tục soi xét và làm sáng bản sắc độc đáo của cá nhân.

Để làm được điều đó, cần hai yếu tố then chốt:

Sự khiêm tốn: Không phải là một vấn đề đạo đức khô khan, mà là một "chiến lược có lợi". Khiêm tốn giúp chúng ta làm mới bộ não (clean slate), sẵn sàng lắng nghe và quan sát để thấy khối việc để làm. Trẻ mà giỏi thường dễ mất khiêm tốn, nhưng chính sự khiêm tốn mới là cái "vốn" để người trẻ không bị ngộ nhận và sa vào những quyết định sai lầm.
Đàng hoàng và Tử tế: Ông khẳng định đây là "80% giá trị" con người. Đàng hoàng (Decency) là không làm cho người khác điều mình không muốn nhận. Tử tế (Kindness) là nền tảng để xã hội chấp nhận và "thối lại" giá trị cho bạn.

“Mục tiêu cuối cùng của sự học là trí tuệ để làm chủ cuộc sống. Có làm chủ được mình, thì mới tạo ra giá trị cộng hưởng cho xã hội.”

Giáo dục cần những người "mở đường" quay về với chính mình

Ở cấp độ lớn hơn, ông đặt vấn đề về vai trò của giáo dục đối với một quốc gia. Một xã hội không thể chỉ dựa vào sự ổn định của số đông những “mắt xích tốt” – những người chỉ biết làm đúng, làm theo. Nó cần những cá nhân có tư duy độc lập, dám đặt câu hỏi và dám đi con đường mới.

Học thật, vì vậy, không phải là học nhiều hơn, mà là học sâu hơn. Ông Chương nhấn mạnh trách nhiệm "trao truyền" của thế hệ đi trước: cha mẹ và thầy cô không chỉ dạy kiến thức, mà phải chuẩn bị cho thế hệ sau một "bục phóng" tâm lý vững vàng. Trong một kỷ nguyên mà công nghệ có thể "đánh cắp" ý chí tự do (Free Will) của con người, giáo dục phải là tấm khiên giúp mỗi cá nhân tỉnh thức, không bị "ru ngủ" bởi những giá trị ảo hay những thuật toán điều khiển đầu óc.

Đặc biệt, ông phê phán tư duy "Vinh quy bái tổ" nặng nề về bằng cấp làm vật trang sức. Thay vì mải mê luyện những "chiêu thức" để làm hài lòng xã hội hay nhân danh thành tích, người học cần quay về luyện "nội công" – chính là phẩm giá và năng lực phán đoán thực tế. Một người thành công thực sự không nhất thiết phải làm những việc vĩ đại ngay lập tức; đôi khi sự "mở đường" chỉ đơn giản là làm những chuyện nhỏ một cách tử tế, có trách nhiệm và mang lại giá trị thật.

Bởi cuối cùng, trí tuệ không nằm ở những gì ta biết, mà ở cách ta sống với những gì mình biết. Đó mới là giá trị bền vững nhất mà sự học có thể mang lại: giữ được quyền tự chủ tư duy độc lập để làm chủ chính cuộc đời mình.

Tết ta chưa hết: Đồng bào người Khmer và Chăm đón Tết thế nào?

Hải My — Tue, 14 Apr 2026 23:25:00 +0000

Bạn tưởng mùng 3 là hết Tết, qua tháng Giêng là hết hội? Trên dải đất hình chữ S, "múi giờ" ăn Tết của chúng ta phong phú hơn thế nhiều.

Từ tết Chôl Chnăm Thmây của người Khmer, đến tháng chay tịnh Ramưwan hay lễ hội Katê của người Chăm, tất cả đều tạo nên một bức tranh văn hóa đa sắc màu. Và nếu bạn cũng như chúng mình, những người vốn chỉ quen với bánh chưng, dưa hành, thì đây là bản "hướng dẫn nhập môn" để hiểu rằng Tết của người Việt còn có tiếng trống đồng vang vọng và những điệu múa thiêng đầy ý nghĩa.

Tết Chôl Chnăm Thmây của đồng bào Khmer

Chôl Chnăm Thmây (hay còn gọi là “tết chịu tuổi”) là tết năm mới của người Khmer Nam Bộ. Đây cũng là tết đổi mùa/đón mưa nông nghiệp.

Nguồn: Minh Thu @hazysoda21 cho Vietcetera.

5s giải nghĩa:

Chôl nghĩa là “vào” và Chnăm Thmây là “năm mới”.

Nguồn gốc:

Chôl Chnăm Thmây có liên hệ với hệ thống lễ mừng năm mới theo lịch mặt trời phổ biến ở khu vực Đông Nam Á, vốn bắt nguồn từ ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ cổ đại. Trong quá trình tiếp nhận và bản địa hóa, hệ thống lễ này được định hình rõ nét hơn dưới ảnh hưởng của Phật giáo Nam tông và tín ngưỡng dân gian Khmer, đặc biệt là các thực hành liên quan đến thờ cúng tổ tiên và chu kỳ nông nghiệp.

Lịch đón tết:

Tết Chôl Chnăm Thmây thường có 3 ngày (nếu là năm nhuận Tết sẽ dài thêm 1 ngày). Đó là ngày 1, 2 và 3 của tháng Chét (theo lịch Khmer), tức khoảng giữa tháng 4 Dương lịch.

Mâm cúng:

Mâm cúng tết Chôl Chnăm Thmây sẽ có 5 nến, 5 hương và 5 chén cốm, 2 trái dừa, 2 ly nước và tận 11 loại trái cây.

Nghi thức:

Lịch trình chào đón năm mới của người Khmer diễn ra trong 3 ngày với 5 nghi lễ, trong đó, nghi lễ rước Đại Lịch là nghi lễ quan trọng nhất. Sang ngày thứ 2, nhà nhà sẽ tiến hành lễ dâng cơm và đắp núi cát, với quan niệm “mỗi hạt cát sẽ giúp giải thoát một kẻ có tội”. Vậy nên họ sẽ vun vén những núi cát thật cao, thật đầy để… cải thiện điểm công đức. Đến ngày cuối, người Khmer sẽ cử hành lễ tắm Phật và tổ chức cầu siêu cho người đã khuất. Đây cũng là nghi lễ cuối cùng kết thúc tết Chôl Chnăm Thmây.

Những điều kiêng làm:

Để cả năm “thuận buồm xuôi gió”, mọi người sẽ tạm thời gác lại mọi tranh luận không cần thiết trong những ngày này. Ở các cuộc gặp gỡ, người ta tránh cãi cọ, gây gổ, ngược lại, họ dành cho nhau sự tử tế và nhẹ nhàng để mong nhận được niềm vui trọn vẹn trong cả năm sắp tới.

Khi vào chùa, họ cũng sẽ tránh đội mũ, cởi bỏ giày, dép bên ngoài, tuyệt đối không đứng gần và đụng chạm các nhà sư. Người dân Khmer rất kỵ việc gây ồn ào hay ăn mặc thiếu trang trọng tại đền, chùa vì hành động này được coi là bất kính với các vị thần, Phật.

Tết Ramưwan của người Chăm Bàni và người Chăm theo đạo Islam

Tết Ramưwan là lễ hội lớn trong năm của cộng đồng người Chăm theo đạo Bàni và một bộ phận người Chăm theo đạo Islam. Đây là dịp cộng đồng theo đạo thực hành chay niệm để tưởng nhớ tổ tiên và hướng về cội nguồn.

Nguồn: Minh Thu @hazysoda21 cho Vietcetera.

5s giải nghĩa:

Theo nhiều nguồn thông tin đại chúng, Ramưwan có cách gọi gần với Ramadan, mang ý nghĩa tháng thứ 9 theo lịch Hồi giáo.

Nguồn gốc:

Ramưwan có liên hệ với Ramadan trong đạo Islam: tháng thiêng liêng mà tín đồ Hồi giáo trên thế giới thực hành nhịn ăn, cầu nguyện và hướng đến sự thanh lọc tinh thần.

Tại Việt Nam, trong quá trình giao thoa văn hóa và tín ngưỡng, thực hành này được cộng đồng người Chăm tiếp nhận và bản địa hóa thành Ramưwan. Cụ thể, người Chăm theo đạo Islam vẫn giữ nhiều nghi thức gần với Ramadan truyền thống. Trong khi đó, cộng đồng Chăm Bàni, vốn hình thành trên nền tảng văn hóa Champa và chịu ảnh hưởng của Bà-la-môn giáo, Phật giáo cùng Islam, đã phát triển Ramưwan thành một lễ tết mang đậm tính cộng đồng và yếu tố tưởng niệm tổ tiên.

Vì vậy, dù có cùng thời điểm chay niệm, cách thực hành Ramưwan giữa Chăm Bàni và Chăm Islam có những khác biệt nhất định, phản ánh quá trình thích nghi và bản địa hóa theo văn hóa Chăm tại Việt Nam.

Lịch đón Tết:

Tết Ramưwan thường bắt đầu trước ngày chính lễ vài ngày. Cộng đồng Chăm Bàni và Chăm theo đạo Islam tổ chức lễ tảo mộ vào các ngày cuối tháng 8 và ngày mùng 1 tháng 9 theo lịch Islam.

Từ chiều tối ngày mùng 1, tháng chay niệm chính thức bắt đầu và kéo dài suốt tháng 9 theo lịch này.

Đặc biệt, năm 2026, Ramưwan trùng thời điểm với Tết Nguyên đán (cùng rơi vào ngày 17/2 Dương lịch). Sự trùng hợp này được xem là hiếm gặp, lần gần nhất cách đây hơn 30 năm.

Mâm cúng:

Do Islam du nhập vào Việt Nam từ sớm và giao thoa với văn hóa bản địa, mâm cúng trong dịp Ramưwan mang đậm dấu ấn của người Chăm tại Việt Nam. Đặc biệt, trong lễ tảo mộ, trầu cau thường xuất hiện như một phần của nghi thức mang ý nghĩa thanh tẩy, bên cạnh các lễ vật quen thuộc như nước uống, bánh kẹo…

Trong những ngày lễ, việc ăn uống cũng có sự khác biệt tùy theo cộng đồng: người Chăm Bàni và người Chăm theo đạo Islam sẽ thực hành theo tập quán và quy định riêng của mình.

Nghi thức:

Ramưwan chính thức mở đầu bằng lễ tảo mộ, thường diễn ra vào buổi sáng. Sau đó, các gia đình trở về nhà làm lễ cúng gia tiên và đón tiếp họ hàng, khách đến thăm.

Đến chiều tối ngày mùng 1 tháng 9 (lịch Islam), các vị chức sắc Chăm Bàni vào chùa, trong khi cộng đồng Chăm theo đạo Islam tập trung tại thánh đường để bắt đầu các nghi lễ của tháng chay niệm.

Những điều kiêng làm:

Trong tháng chay, các vị chức sắc và một bộ phận cộng đồng thực hành ăn uống theo giờ quy định, thường chỉ dùng bữa sau khi mặt trời lặn.

Một số trường hợp như phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có sức khỏe yếu được linh hoạt hơn trong việc thực hành chay niệm.

Tết Káte (hoặc Katê) - của người Chăm theo đạo Bà La Môn

Tết Katê (hay Lễ hội Katê) là lễ hội dân gian lớn và quan trọng nhất của đồng bào Chăm theo đạo Bà La Môn tại Việt Nam. Theo cách hiểu phổ biến, Katê là lễ cúng để tưởng nhớ thần Cha (Ngap padhi phuel bilan Katê sak ka yang po yang Amâ).

Nguồn: Minh Thu @hazysoda21 cho Vietcetera.

5s giải nghĩa:

Cho đến nay, chưa có một lời giải thích thống nhất về nguồn gốc cũng như ý nghĩa của từ “Katê”. Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng tên gọi này bắt nguồn từ tiếng Phạn “Kattika” hoặc “Kārtika”, chỉ lễ cúng diễn ra vào tháng 7 Chăm lịch (tương đương khoảng tháng 10 Dương lịch), là dịp để tưởng nhớ thần linh, tổ tiên và những người có công với cộng đồng.

Nguồn gốc:

Lễ Katê xuất hiện từ khi nào vẫn còn là điều gây tranh luận. Có quan điểm cho rằng đây là một “tục lệ” bản địa, không mang dấu ấn rõ rệt của Hindu giáo. Trong khi đó, nhiều ý kiến khác xem Katê là một lễ hội truyền thống có từ thời cổ, như một “bản phối” của tín ngưỡng đa thần người Chăm, thấm đẫm ảnh hưởng từ Hindu giáo, Bà La Môn giáo thời Champa cổ đại, và cả một số yếu tố giao thoa với Islam.

Lịch đón Tết:

Lễ hội Katê được tổ chức tại các đền tháp của người Chăm, còn được gọi là ngày lên tháp. Đó là các ngày ngày 30/6, 01/7 đến 10/7 theo Chăm lịch. Tương ứng vào tháng 9 đến giữa tháng 10 theo lịch dương.

Mâm cúng:

Lễ vật gồm dê (ngạnh), cơm, canh, các món mặn, xôi, chuối, bánh ngọt, trái cây… Nghi lễ cúng trên tháp thường kéo dài đến xế chiều và kết thúc vào khoảng 15–16 giờ cùng ngày bằng nghi thức đóng cửa tháp.

Nghi thức:

Katê được tổ chức theo ba cấp độ: Katê đền tháp, Katê làng và Katê gia đình.

Lễ Katê đền tháp gồm 5 nghi lễ được chuẩn bị và thực hiện công phu: Lễ rước y trang (rước y phục của thần), Lễ mở cửa tháp, Lễ tắm tượng thần, Lễ mặc y phục cho tượng và Đại lễ Katê để mời các vị thần về dự. Các nghi lễ này diễn ra tại các cụm đền tháp như đền thờ Pô Nagar, tháp Pô Romê và tháp Pô Klong Garai ở Khánh Hòa (tỉnh Ninh Thuận cũ).

Sau “ngày lên tháp”, người Chăm tiếp tục tổ chức Katê làng. Từng làng, theo nhóm đền tháp, sẽ lần lượt cúng tại kajang (nhà lễ) của mình. Tiếp đó là Êw Lithay (cúng ông bà) trong phạm vi gia đình, còn gọi là Katê gia đình.

Những điều kiêng làm:

Vào dịp lễ này, người Chăm Bà La Môn không kiêng cữ quá nhiều để giữ hòa khí và tận hưởng trọn vẹn niềm vui sum vầy bên người thân.

Siết chặt quản lý crypto: Bắt giữ nhà sáng lập ONUS vì cáo buộc thao túng thị trường

Genesia Ventures — Wed, 15 Apr 2026 03:05:08 +0000

Nhà sáng lập sàn giao dịch tiền mã hóa ONUS bị bắt

Cơ quan chức năng vừa bắt giữ ông Vương Lê Vĩnh Nhân, tức Eric Vuong, Chủ tịch HVA Group, với cáo buộc điều hành đường dây đầu tư tiền mã hóa quy mô lớn. Động thái này không chỉ gây chấn động giới đầu tư mà còn cho thấy bước ngoặt trong công tác quản lý hoạt động tài sản số: Việt Nam đang chuyển từ trạng thái theo dõi sang trực tiếp xử lý mạnh tay các sai phạm trên thị trường này.

Theo cáo buộc từ cơ quan điều tra, nhóm của ông Nhân đã có hành vi thao túng thị trường và gian lận thông qua việc phát hành hàng loạt token như VNDC, ONUS và HNG. Các đối tượng này đã sử dụng chiêu trò quảng cáo “lố” kết hợp với giao dịch nội bộ nhằm đẩy giá “ảo”, từ đó lôi kéo người dùng “sập bẫy” đầu tư. Vụ việc đã phơi bày những lỗ hổng giám sát trong hệ sinh thái tiền ảo, nơi tốc độ tăng trưởng vượt quá khả năng bảo vệ nhà đầu tư.

Ngô Thị Thảo, Trần Quang Chiến, và Vương Lê Vĩnh Nhân tại cơ quan điều tra. | Nguồn: Bộ Công an

ONUS xuất hiện từ tháng 3/2020, là một ứng dụng tiền mã hóa tăng trưởng nhanh chóng, thu hút hàng triệu người dùng. Nền tảng này cung cấp các dịch vụ như giao dịch, staking và phát hành token. Sức lan tỏa của dự án này phản ánh thực trạng bùng nổ mất kiểm soát của các ứng dụng tiền ảo nhắm vào nhà đầu tư cá nhân tại Việt Nam.

Sau khi nhóm của ông Nhân bị bắt giữ, từ ngày 20/03/2026, sàn tiền số ONUS bị lỗi. Người dùng mất hoàn toàn quyền truy cập vào ứng dụng. Sự cố này đặt ra câu hỏi nghiêm trọng về mức độ an toàn tài sản, tính minh bạch trong vận hành và khả năng chống chịu của các nền tảng tài sản số hoạt động trong bối cảnh thiếu khung pháp lý hoàn chỉnh.

Vụ bắt giữ này nằm trong chuỗi động thái siết chặt quản lý đối với các hoạt động liên quan đến tiền mã hóa tại Việt Nam. Trước đó, cơ quan chức năng đã tiến hành các biện pháp xử lý đối với những vụ việc khác, trong đó có trường hợp liên quan đến ông Nguyễn Hòa Bình và dự án AntEx, cho thấy mức độ giám sát ngày càng nghiêm ngặt. Đồng thời, cơ quan quản lý đang triển khai thí điểm cấp phép sàn giao dịch crypto, nhằm chuẩn hóa thị trường, tăng cường giám sát và kiểm soát dòng vốn.

Quỹ đầu tư Mỹ muốn rót vốn vào Trung tâm Tài chính Việt Nam

Warburg Pincus đang xem xét khả năng tham gia vào Trung tâm Tài chính Quốc tế của Việt Nam (VIFC), thể hiện nỗ lực của các định chế tài chính toàn cầu trong việc nâng cấp hệ sinh thái kinh tế của Việt Nam.

Sự hiện diện lâu đời của Warburg Pincus tại Việt Nam là minh chứng rõ nhất cho quyết tâm trong “phi vụ” lần này. Doanh nghiệp đã đầu tư gần 2 tỷ USD vào các lĩnh vực như tài chính, bất động sản và công nghệ, trở thành một trong những nhà đầu tư vốn tư nhân hoạt động tích cực nhất trên thị trường. Điều này cho thấy mức độ nghiêm túc của quỹ trong việc tham gia vào dự án VIFC, đồng thời cho thấy quá trình này đang bước vào giai đoạn triển khai thực tế.

VIFC được định hướng trở thành cửa ngõ thu hút dòng vốn toàn cầu, với kế hoạch triển khai tại các đô thị lớn như TP Hồ Chí Minh và Đà Nẵng. Việc đặt “mỏ neo” tại các trung tâm kinh tế trọng điểm giúp Việt Nam củng cố vai trò trong mạng lưới tài chính khu vực, đồng thời tạo môi trường đầu tư thông thoáng, giúp các nhà đầu tư nước ngoài dễ dàng tiếp cận thị trường Đông Nam Á.

Vượt trên khuôn khổ của một dự án tài chính hay bất động sản, VIFC cho thấy chiến lược nâng cấp thị trường vốn nội địa và thu hút dòng vốn từ các tổ chức đầu tư dài hạn.

Phó thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình tiếp ông Christopher Turner, Giám đốc điều hành Quỹ đầu tư tư nhân Warburg Pincus. | Nguồn: VGP

Bên cạnh thị trường vốn, Warburg Pincus cũng xem xét các cơ hội liên quan đến hạ tầng hỗ trợ, bao gồm trung tâm dữ liệu và các hệ sinh thái công nghệ cao gắn với định hướng phát triển của trung tâm tài chính. Điều này phản ánh tư duy phát triển hiện đại: một trung tâm tài chính vững mạnh bắt buộc phải dựa trên một hệ sinh thái tích hợp, nơi hạ tầng số và năng lực công nghệ đóng vai trò nền tảng bên cạnh các dịch vụ tài chính truyền thống.

Chính phủ Việt Nam đã chủ động khuyến khích Warburg Pincus đầu tư vào công nghệ cao, năng lượng và hạ tầng số, hiện thực hóa tầm nhìn đưa VIFC trở thành nền tảng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế toàn diện, thay vì chỉ tập trung vào tài chính hoặc bất động sản.

EIB rót 200 triệu Euro vốn dài hạn vào Techcombank

Ngân hàng Đầu tư Châu Âu (EIB Global) và Techcombank vừa ký kết thỏa thuận tín dụng trị giá 200 triệu Euro (tương đương 232 triệu USD) nhằm hỗ trợ các dự án về khí hậu và phát triển bền vững. Thỏa thuận này phản ánh xu hướng chuyển dịch sang mô hình tài chính xanh do ngân hàng dẫn dắt, trong đó nguồn vốn quốc tế được phân bổ thông qua các tổ chức tài chính trong nước nhằm mở rộng khả năng tiếp cận và củng cố hạ tầng tài chính dài hạn.

Nguồn vốn được thiết kế để hỗ trợ tín dụng xanh cho khu vực tư nhân, tập trung vào các lĩnh vực trọng điểm như năng lượng tái tạo, hiệu quả năng lượng và giao thông bền vững. Việc tập trung vào các lĩnh vực này giúp giải quyết khoảng trống về vốn trong khu vực kinh tế tư nhân, đồng thời khẳng định vai trò trụ cột của các ngân hàng nội địa trong việc điều tiết và phân bổ nguồn vốn xanh trên quy mô lớn.

Bà Nicola Beer, Phó Chủ tịch Ngân hàng Đầu tư châu Âu (EIB) và bà Nguyễn Thu Lan, Phó Chủ tịch Hội đồng Quản trị Techcombank công bố thỏa thuận. | Nguồn: Báo Sài Gòn Giải Phóng

Sáng kiến này bám sát các cam kết quốc tế về khí hậu của Việt Nam, đặc biệt là lộ trình thực hiện Quan hệ đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP) và mục tiêu “phát thải ròng bằng 0” (Net Zero) vào năm 2050. Việc khớp nối dòng vốn ngoại với chiến lược quốc gia giúp đảm bảo nguồn lực tài chính được tập trung hoàn toàn cho mục tiêu chuyển dịch năng lượng.

Bên cạnh nguồn vốn, công tác tư vấn chuyên môn cũng được xem là một mắt xích quan trọng để nâng cao năng lực thực thi. Theo đó, bộ phận tư vấn của EIB sẽ phối hợp chặt chẽ với Techcombank trong khuôn khổ chương trình Xanh hóa hệ thống tài chính (GFS) nhằm hoàn thiện quản trị rủi ro khí hậu, tăng cường tính minh bạch và hỗ trợ triển khai khoản vay. Thay vì chỉ rót vốn, việc đồng hành về cả kỹ thuật lẫn tài chính là giải pháp toàn diện để phát triển hệ sinh thái tài chính bền vững.

Thỏa thuận lần này cũng nằm trong khuôn khổ hợp tác chiến lược giữa Việt Nam và Liên minh Châu Âu (EU), đặc biệt là sáng kiến Global Gateway. Kể từ năm 1997 đến nay, EIB đã giải ngân khoảng 800 triệu Euro tại Việt Nam, khẳng định cam kết đồng hành lâu dài cùng sự phát triển của quốc gia. Với nền tảng khách hàng sâu rộng và hạ tầng công nghệ số vững mạnh, Techcombank được kỳ vọng sẽ trở thành kênh dẫn vốn xanh hiệu quả, lan tỏa dòng tài chính khí hậu đến mọi ngóc ngách của nền kinh tế.

LotusHacks 2026 - từ sân chơi AI đến bệ phóng startup

Cuộc thi hackathon về trí tuệ nhân tạo - LotusHacks 2026 đã chính thức khép lại, với hơn 1.500 người tham dự đến từ 30 quốc gia. Trong tổng số hơn 200 đội thi năm nay, đại diện đến từ Việt Nam chiếm 60%, cho thấy sự trỗi dậy rõ nét của lực lượng công nghệ trẻ trong nước. Từ một cuộc thi kỹ thuật đơn thuần, sự kiện đã mở rộng về cấu trúc và quy mô, trở thành hệ sinh thái hỗ trợ khởi nghiệp bài bản, chuyên sâu.

Sự kiện do quỹ GenAI Fund tổ chức, với sự đồng hành của các đối tác chiến lược đến từ nhiều tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới như OpenAI, Amazon Web Services và Coca-Cola. Tại LotusHacks 2026, ý tưởng sẽ được kết nối với nguồn lực tài chính, giúp các dự án tiềm năng có cơ hội triển khai thực tế ngay sau khi bước ra khỏi cuộc thi.

Các đội giành chiến thắng năm nay đã mang đến những giải pháp công nghệ mang tính thời đại, thuyết phục hội đồng chuyên môn bằng tính ứng dụng thực tiễn cao. Trong khi FocusIQ gây ấn tượng với công cụ hỗ trợ ôn thi dựa trên tín hiệu điện não, Tiny Detective lại giải quyết bài toán nhức nhối của thương mại điện tử bằng giải pháp phát hiện hàng giả, còn COCO tập trung xây dựng nền tảng học tập cho trẻ em với video tương tác, có sự hỗ trợ của AI. Xu hướng này cho thấy các startup đang ưu tiên việc rút ngắn khoảng cách từ mô hình lý thuyết đến ứng dụng thực tế, đặc biệt trong những lĩnh vực đòi hỏi tính ứng dụng cao.

Bốn thành viên nhóm FocusIQ giành giải nhất cuộc thi LotusHacks 2026. | Nguồn: BTC

Vượt khỏi khuôn khổ của một sân chơi, LotusHacks 2026 còn tạo cơ hội kết nối đầu tư khởi nghiệp. Những đội thi xuất sắc nhất sẽ có cơ hội tham gia FastTrack AI Accelerator để tiếp cận nguồn vốn, nhận tư vấn từ cố vấn cấp cao và thử nghiệm sản phẩm trực tiếp tại doanh nghiệp. Việc liên kết chặt chẽ giữa Hackathon với các chương trình tăng tốc giúp tạo ra một lộ trình chuyển đổi liền mạch, hỗ trợ các startup kiểm chứng và hoàn thiện mô hình kinh doanh trong môi trường thực tế khốc liệt.

Việt Nam và Đức thúc đẩy hợp tác đổi mới sáng tạo

Việt Nam đang đẩy mạnh hợp tác với Đức nhằm tăng cường kết nối giữa các hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp. Thay vì tập trung thu hút vốn đầu tư, hợp tác lần này hướng tới mô hình tăng trưởng dựa trên nền tảng hệ sinh thái, nơi năng lực cạnh tranh dài hạn được bồi đắp thông qua các liên kết cấu trúc bền chặt.

Trọng tâm của mối quan hệ hợp tác không còn nằm ở các thương vụ đơn lẻ mà chuyển dịch sang kết nối đa tầng ở cấp độ thể chế. Sáng kiến này ưu tiên sự phối hợp chặt chẽ giữa các trường đại học, viện nghiên cứu và trung tâm đổi mới sáng tạo của cả hai nước, cho thấy tầm nhìn chiến lược trong việc xây dựng một nền tảng đổi mới sáng tạo tích hợp, thay thế cho các cơ chế hỗ trợ tài chính ngắn hạn trước đây.

Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Chí Dũng và Đoàn công tác đã thăm và làm việc tại Technische Universität Berlin (TU Berlin). | Nguồn: Báo Chính Phủ

Hai bên chú trọng triển khai các chương trình đào tạo chuyên sâu, phối hợp nghiên cứu khoa học và nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo tại các cơ sở học thuật và công nghệ trọng điểm của Việt Nam. Việc đầu tư bài bản vào con người và hoạt động R&D được kỳ vọng sẽ tạo dựng nền móng vững chắc cho các đột phá công nghệ trong tương lai.

Về dài hạn, sáng kiến này giúp Việt Nam hội nhập sâu hơn vào các mạng lưới đổi mới sáng tạo toàn cầu và mở rộng hiện diện tại thị trường châu Âu. Đây là lộ trình quan trọng để Việt Nam chuyển mình từ một thị trường khởi nghiệp mới nổi thành một trung tâm công nghệ trọng điểm, có tính hội nhập cao và đủ sức cạnh tranh trên các lĩnh vực giáo dục, nghiên cứu và công nghệ lõi.

Trắc nghiệm tính cách ngớ ngẩn nhưng vì sao SBTI lại “viral”?

Gấm Võ — Wed, 15 Apr 2026 06:44:41 +0000

1. Chuyện gì đang xảy ra?

Những ngày vừa qua, khắp cõi mạng đang rần rần chia sẻ nhau về một bài trắc nghiệm tính cách mang tên SBTI. Trắc nghiệm tính cách rõ ràng không quá mới mẻ, nhưng vẫn tạo được sức hút ngoài tưởng tượng khiến nhiều người (bao gồm tác giả của nó) không khỏi bất ngờ.

SBTI là viết tắt của Satirical Behavioral Type Indicator (tạm dịch: Chỉ số Hành vi Châm biếm). Người tham gia cần trả lời 31 câu hỏi từ khó đỡ đến vô tri, thậm chí phi logic, xoay quanh 5 mô hình tâm lý cốt lõi, bao gồm:

Mô hinh Bản thân (Self): Lòng tự trọng, sự tự nhận thức, các giá trị cốt lõi
Mô hình Cảm xúc (Emotional): Sự gắn bó, đầu tư cảm xúc
Mô hình Thái độ (Attitude): Thế giới quan, quy tắc ứng xử, thái độ sống
Mô hình Hành động (Action Drive): Động lực, tốc độ ra quyết định, cách giải quyết vấn đề
Mô hình Xã hội (Social): Sáng kiến cá nhân, ranh giới các mối quan hệ

Tổng cộng có 27 kiểu kết quả. Nhưng thay vì nhận xét bạn là người hướng nội hay hướng ngoại, nhạy cảm hay phóng khoáng, bạn có thể được phân loại vào các nhóm “ATM-er” (cây ATM biết đi), “JOKE-R” (chúa hề) hoặc “MUM” (người mẹ của nhóm),...

Những câu hỏi từ vô tri… | Nguồn: Chụp màn hình

Cho đến cười khoái chí. | Nguồn: Chụp màn hình

2. Nguồn gốc của SBTI

Tác giả bài trắc nghiệm là một người dùng Bilibili (nền tảng chia sẻ video trực tuyến lớn ở Trung Quốc) có tên “蛆肉儿串儿” (Phiên âm: Qū ròu er chuàn er, hiểu nôm na là xiên thịt nhộng). Tác giả cho biết mình không phải là một chuyên gia tâm lý học. Mục đích tạo ra bài test chủ yếu chỉ để giải trí, như một trò đùa riêng nhằm khuyên một người bạn bỏ rượu. Kết quả mà người bạn này nhận được là “DRUNK” (kẻ nghiện rượu), nhưng lại không khiến họ suy ngẫm mà chỉ bật cười. Từ phản ứng này, tác giả bài test nghĩ đến việc mở rộng và triển khai ý tưởng: xây dựng thêm hệ thống nhân vật và hình ảnh theo phong cách MBTI, cuối cùng phát hành bản chính thức.

Mọi thứ sau đó vượt ngoài tầm kiểm soát. Chỉ trong ngày 9 tháng 4, lượt tìm kiếm “SBTI” trên WeChat Index đã đạt 40,85 triệu lượt. Các cuộc thảo luận liên quan được báo cáo vượt quá 20 triệu lượt trên các nền tảng xã hội. Người người, nhà nhà đổ xô làm thử, chia sẻ ảnh chụp màn hình và so sánh kết quả. Lượng truy cập tăng đột biến đến mức website được cho là đã sập nhiều lần chỉ trong 24 giờ đầu.

Người tạo ra SBTI cho biết mục đích tạo ra bài test chủ yếu chỉ để giải trí. | Nguồn: Ảnh chụp màn hình - technode

3. Vì sao SBTI lại viral?

Dù không mới mẻ cũng không đáng tin cậy, nhưng sự thật cho thấy bài trắc nghiệm này vẫn được đông đảo người dùng đón nhận, có thể vì một số lý do sau:

Nhanh, ngắn, tiện, gây tò mò

5 phút, 31 câu hỏi, không trả phí, không email, không đăng nhập tài khoản, mọi thao tác diễn ra mượt mà đến mức bạn có thể hoàn thành bài test và chia sẻ lên trang cá nhân của mình trước khi uống xong một cốc cà phê. Hiệu ứng truyền thông cùng sự lan truyền nhanh chóng trên mạng xã hội cũng góp phần giúp bài test này viral.

Self-Roast Culture (Văn hóa tự chế giễu)

Có một sự dịch chuyển nào đó đã âm thầm diễn ra trong cách người ta thể hiện mình trên mạng xã hội. Đầu những năm 2010 là thời đại của việc thể hiện bản thân một cách lý tưởng - nơi trang cá nhân được trình bày kỹ càng, những hình ảnh được chọn lọc hoàn hảo và những khoảnh khắc đẹp đẽ, rực rỡ nhất được phơi bày. Nhưng đến giữa những năm 2020, mọi thứ dường như đi ngược lại: người ta không ngại phơi bày và biến những khiếm khuyết của mình thành một “điểm nhận diện cá nhân”.

Vì thế, SBTI như một sản phẩm cho phép ta tự chế giễu bản thân thông qua những nhãn dán mang tính trào phúng mà không đặt nặng vấn đề sai hay đúng. Cùng với đó, nó phản ánh thực tế rằng: mỗi người trong chúng ta đều có ít nhất một vấn đề mà tuyệt vời nhất là vui vẻ chấp nhận nó.

Giữa bao nhiêu bài trắc nghiệm tâm lý ngoài kia khiến ta trầm ngâm khi trả lời để rồi hoang mang khi nhận về kết quả, thì SBTI lại đưa bạn đến một chân lý rất đơn giản: đừng nghĩ nhiều. | Nguồn: Threads

Cuộc sống có nhiều thứ để nghĩ, sao phải nghĩ nhiều?

Cuối cùng, SBTI làm được một việc là giúp chúng ta gỡ bỏ một gánh nặng rằng phải định nghĩa được bản thân, cố gắng “gán” cho mình một cái tên hay tìm một nhóm tính cách để thuộc về.

Giữa bao nhiêu bài trắc nghiệm tâm lý ngoài kia khiến ta trầm ngâm khi trả lời để rồi hoang mang khi nhận về kết quả, thì SBTI lại đưa bạn đến một chân lý rất đơn giản: đừng nghĩ nhiều. Không xoay quanh câu chuyện thăng tiến sự nghiệp hay tìm kiếm tri kỷ, SBTI xuất hiện và nói với bạn rằng bạn là đứa thích ngủ nướng, thích vung tiền,... Tức là nó hoàn toàn bỏ qua mọi yếu tố sâu sắc, cố gắng đào sâu nội tâm hay “giải mã bản thân” của những bài trắc nghiệm tính cách truyền thống.

Nhiều người dịch SBTI là Silly Big Personality Test, vì việc tìm đến những thứ hài hước, hỗn loạn, “ngớ ngẩn” nhưng phản ánh đúng thực tế như SBTI đôi khi lại trở nên có lý.

Một số kết quả có thể khiến bạn bật cười vì thấy mình trong đó:

“MALO” (Ma-Lou / Khỉ): Trong tiếng lóng Trung Quốc, Malo về cơ bản có nghĩa là “Tôi chỉ là một chú khỉ nhỏ chăm chỉ đang vật lộn với cuộc sống.” Nếu bạn nhận được biểu tượng này, nghĩa là bạn đang cống hiến quá mức, lương thấp, nhưng có những chiếc meme tuyệt vời.
“POOR”: Một biệt danh thẳng thắn đến đau lòng dành cho bất cứ ai nhấn “thêm vào giỏ hàng” còn nhanh hơn cả tiền lương của họ.

Một HR đã test và ĐÃ… | Nguồn: Threads

4. Những mặt còn hạn chế

Tuy nhiên, như đã đề cập, bài test này được tạo ra nhằm mục đích giải trí là chính, hoàn toàn thiếu vắng tính khoa học. Việc gán ghép các hành vi vô tri vào 5 mô hình tâm lý cũng chỉ là một cách sắp xếp ngẫu hứng, thiếu sự kiểm chứng và độ tin cậy về mặt thống kê. Trên trang web chính thức, phần hướng dẫn cũng mô tả cụ thể rằng “Đừng dùng kết quả cho bất kỳ quyết định nghiêm túc nào”.

Cũng vì thiếu đi một nền tảng lý thuyết sâu sắc, SBTI giống như một món snack: ngon, lạ miệng nhưng không có giá trị dinh dưỡng lâu dài. Khi cơn sốt qua đi, những kết quả này có thể trở nên lỗi thời và không để lại giá trị gì cho quá trình phát triển bản thân của người dùng. Tương tự như phản ứng mà người bạn của tác giả bài test cho thấy, kết quả không lay chuyển suy nghĩ của người tham gia, càng không cho người ta động lực hay ý chí thay đổi.

Sự tự trào quá mức đến một lúc nào đó sẽ vô tình dẫn đến một tâm lý buông xuôi: “Ok tôi là vậy, bài test nói rồi”, thay vì nỗ lực cải thiện những vấn đề thực tế trong đời sống. Việc cười xòa và chấp nhận nó như một “cái nhãn” vui nhộn, bình thường hóa những thói quen tiêu cực là điều mà tôi nghĩ ngay cả “cha đẻ” của bài test này cũng không hề mong muốn.

27 kiểu tính cách của SBTI. | Nguồn: Ảnh chụp màn hình - Bloom Collection

Chưa kể đến là cách vận hành. Đây vốn là một trang web tự phát từ một cá nhân với các điều khoản bảo mật không được chú trọng. Việc hàng triệu người cung cấp thông tin (dù là câu trả lời cho các câu hỏi vô tri) và chia sẻ kết quả tràn lan trên mạng xã hội tạo ra một kho dữ liệu khổng lồ mà không ai đảm bảo được chúng sẽ đi về đâu và liệu có bị khai thác cho các mục đích khác như quảng cáo.

Tóm lại là…

Hàng triệu người đã thử, vì tò mò là chính.

Nhưng sự thật thì, dù là khoa học hay hài hước, cũng không một bài test nào có thể định nghĩa được trọn vẹn con người bạn hơn cách bạn thực sự sống mỗi ngày. Vậy nên, cứ vô tư nhận mình là “ATM-er” hay “JOKE-R” cho vui thôi, nhưng cũng đừng quên rằng bạn còn thú vị và đa sắc hơn nhiều so với những gì mà những nhãn dán đó mang lại nhé.

Vùng đất "vàng" trong nông nghiệp: 4 Nghề hấp dẫn cho người trẻ nhưng chưa nhiều người biết tới

Bích Hồ — Thu, 16 Apr 2026 03:41:13 +0000

Mỗi sáng rời khỏi nhà lúc 8h, mỗi chiều muộn 7h lại chen vào dòng người tấp nập, có bao giờ bạn tự hỏi: Liệu còn con đường nào khác để thoát khỏi cảnh chật chội này?

“Mình chán thành phố lắm rồi. Nhưng ở thành phố mới có nhiều cơ hội…” - Có thể bạn đang nghĩ vậy. Tôi hiểu suy nghĩ đó, song thực tế cũng có một sự thật:

Bạn không nhất thiết phải chen chúc để bắt được cơ hội tốt. Ngoài kia có những vùng đất vàng mà chưa nhiều người dám dấn thân.

Tại Hàn Quốc, phong trào về quê làm nông nghiệp (gwinong) đã rộ lên từ những năm 2010 và bùng rõ hơn sau COVID. Báo chí truyền thông đưa tin không ít về một thế hệ “nông dân mới” có thu nhập vượt xa giới văn phòng tại Seoul. Họ không về quê để sống an nhàn, mà để làm chủ một nền nông nghiệp tri thức. Hoặc không cần phải trở về nông thôn, nhiều người trẻ Trung Quốc chọn phát triển nông nghiệp ngay trong đô thị bằng các mô hình trang trại thẳng đứng, chăn nuôi khép kín.

Tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp cũng đang phát triển mô hình chăn nuôi công nghệ cao, đặt tại vành đai đô thị, kết nối trực tiếp với thị trường tiêu thụ lớn.

Số lượng người trẻ làm nông nghiệp tại Việt Nam dù chưa nhiều, nhưng đã dần xuất hiện những cá nhân, doanh nghiệp trẻ chọn gắn bó với nông nghiệp theo hướng hiện đại hoá. Như anh Trần Duy Phong (sinh ra và lớn lên tại Bạc Liêu) là một trong số đó. Từ kiến thức về nghề thuỷ sản (truyền thống của quê hương) và niềm đam mê công nghệ, anh đã bắt đầu xây dựng Tép Bạc từ năm 2012 với mục tiêu giúp người nuôi thuỷ sản ứng dụng công nghệ nâng cao năng suất, sau đó phát triển thêm nền tảng quản lý trại nuôi Farmext. | Ảnh: Tép Bạc

Rudi de Wilde (26 tuổi) là một nông dân trẻ tiêu biểu tại Hà Lan. Để chuẩn bị cho tương lai thiếu lao động trong ngành, gia đình Rudi đầu tư robot vắt sữa, điện mặt trời, và tối ưu vận hành để một người vẫn có thể quản lý cả trang trại hơn trăm con bò sữa trên 48ha.

Nếu bạn đang tìm kiếm một công việc mà mỗi sáng thức dậy, bạn biết mình đang tạo ra giá trị thực, vừa chạm trực tiếp vào những nhu cầu thiết yếu của đời sống, vừa tạo ảnh hưởng ở quy mô lớn, thì hãy thử tìm hiểu về 4 công việc dưới đây. Chúng là những vị trí mà có lẽ bạn hiếm khi thấy trên các bảng tin tuyển dụng thông thường, nhưng chắc chắn là những mạch ngầm thầm lặng đầy quyền năng trong nền nông nghiệp hiện đại.

1. Chuyên viên phát triển bền vững

Trong kỷ nguyên mà biến đổi khí hậu không còn là lời cảnh báo xa xôi, cam kết về ESG dần trở thành yêu cầu bắt buộc, thì công việc phát triển bền vững (sustainability) đang trở thành điểm nóng trên thị trường lao động. Theo dự đoán của Diễn đàn Kinh tế thế giới, đây là nghề nghiệp nằm trong top 10 nhóm “siêu tăng trưởng” trong ít nhất 5 năm tới.

Mỗi năm nhu cầu tuyển dụng nhân sự có chuyên môn và kỹ năng “xanh” tăng 7,7%. Trong khi đó, nguồn cung nhân lực chỉ tăng khoảng 4,3% (Theo Global Green Skills Report 2025). Nếu bạn sở hữu ít nhất một kỹ năng “xanh” trên hồ sơ thì tỷ lệ trúng tuyển đã cao hơn gần 50% so với mức trung bình toàn cầu.

Ngoài ra khi phần lớn các quốc gia trên thế giới đã cam kết thực hiện mục tiêu Netzero thì cơ hội việc làm của bạn chắc chắn sẽ không chỉ bó hẹp trong phạm vi Việt Nam.

De Heus đồng hành cùng nông dân Cà Mau và các đối tác tham gia trong mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng siêu thâm canh tuần hoàn, giúp bà con nâng cao hiệu quả kinh tế, đồng thời hướng đến mục tiêu giảm phát thải và tăng trưởng bền vững cho ngành tôm Việt Nam.

Thực tế mỗi chuyên viên phát triển bền vững có nhiều vai trò khác nhau, tùy thuộc vào nhu cầu riêng của các doanh nghiệp, hay mảng chuyên môn bạn tập trung, bao gồm Môi trường (E), Xã hội (S) hay Quản trị (G). Tuy nhiên, nhìn chung khi trở thành chuyên viên phát triển bền vững, đặc biệt trong nông nghiệp, bạn phải tính toán làm sao để giảm phát thải, tối ưu hóa chuỗi giá trị nông nghiệp và thực phẩm mà doanh nghiệp đang vận hành.

Yêu cầu của nghề là khả năng giao tiếp đa tầng, từ việc thuyết phục người nông dân thay đổi thói quen đến khả năng làm việc với các tổ chức quốc tế, đối tác chiến lược.

Điều đặc biệt là bạn không nhất thiết phải được đào tạo chính thống từ các ngành về môi trường để có thể làm được công việc này. Báo cáo từ Global Green Skills cho thấy, thực tế có khoảng 53% nhân sự của phòng phát triển bền vững là các chuyên gia tài chính, kinh doanh, vận hành, logistics hay thậm chí là marketing, truyền thông được đào tạo thêm về giải pháp ESG.

2. Chuyên gia an toàn sinh học, sức khoẻ vật nuôi

Nếu coi trang trại là một pháo đài thì người làm an toàn sinh học (biosecurity) chính là những vị tổng chỉ huy phòng thủ.

Trong bối cảnh an ninh lương thực và dịch bệnh toàn cầu trở nên phức tạp, vai trò này không còn là công việc thú y truyền thống mà đã nâng tầm thành một ngành khoa học quản trị rủi ro. Theo các báo cáo thị trường, nhu cầu nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực này đang tăng trưởng từ 15-20% mỗi năm do làn sóng chuyển dịch từ chăn nuôi nhỏ lẻ sang mô hình trang trại công nghiệp hiện đại.

Điểm hấp dẫn của nghề đối với người trẻ chính là sự kết hợp giữa kiến thức sinh học và tư duy hệ thống. Bạn không chỉ "chữa bệnh" mà còn là người thiết lập các hàng rào công nghệ, giám sát quy trình từ di truyền giống đến môi trường sống theo chuẩn quốc tế như IFC hay GlobalGAP.

Ảnh chụp trong trang trại giống của De Heus. Tại đây, an toàn sinh học được xem là yếu tố cốt lõi để phát triển bền vững ngành chăn nuôi.

Công việc này đòi hỏi khả năng xác định các yếu tố rủi ro trong tất cả các hoạt động vận hành, từ khâu vận chuyển đến di truyền giống, và lên kế hoạch giám sát liên tục để đảm bảo “pháo đài” không bị xuyên thủng.

Thực tế tại Việt Nam, các đợt dịch bệnh lớn như dịch tả heo châu Phi từng khiến hàng triệu con heo bị tiêu hủy, đẩy nhiều gia đình nông dân vào cảnh trắng tay. Thế nên nếu theo đuổi công việc này, bạn sẽ trực tiếp bảo vệ sinh kế của người nông dân và đảm bảo nguồn thực phẩm sạch cho hàng triệu gia đình.

Ngoài ra, sở hữu chuyên môn về an toàn sinh học sẽ giúp bạn có tấm vé thông hành vào các tập đoàn quốc gia, với mức lương có thể lên hàng ngàn USD một tháng.

3. Kỹ sư vận hành nhà máy

Đây là vị trí nắm giữ “trái tim vận hành” của toàn bộ hệ thống sản xuất trong chuỗi giá trị nông nghiệp hiện đại.

Nếu ví một nhà máy là một cơ thể sống, thì kỹ sư vận hành chính là người điều phối nhịp tim – đảm bảo mọi hoạt động từ nguyên liệu đầu vào, máy móc, con người cho đến thành phẩm đầu ra đều vận hành trơn tru, chính xác và hiệu quả.

Trong thực tế, công việc này không chỉ đơn thuần là kỹ thuật. Bạn sẽ trực tiếp lập kế hoạch sản xuất theo nhu cầu thị trường, tổ chức và điều phối hoạt động hàng ngày của nhà máy, đồng thời giám sát toàn bộ quy trình vận hành để đảm bảo sản lượng, chất lượng và tiến độ giao hàng.

Bên cạnh đó, bạn còn chịu trách nhiệm quản lý hệ thống máy móc thiết bị – từ việc phát hiện và xử lý sự cố trong quá trình sản xuất, đến xây dựng kế hoạch bảo trì, bảo dưỡng định kỳ nhằm giảm thiểu rủi ro gián đoạn.

Một phần quan trọng khác của vai trò này là tối ưu hiệu suất: cân bằng giữa năng suất, chi phí và nguồn lực. Điều này đòi hỏi bạn phải liên tục phối hợp với các bộ phận kỹ thuật, chất lượng, logistics để cải tiến quy trình, ứng dụng công nghệ mới và nâng cao hiệu quả vận hành tổng thể.

Không dừng lại ở đó, khi lên cấp quản lý, bạn còn là người xây dựng đội ngũ – đào tạo, phân công, đánh giá hiệu suất và tạo ra một môi trường làm việc an toàn, kỷ luật nhưng vẫn đủ linh hoạt để thích ứng với biến động sản xuất.

Đặc biệt trong bối cảnh làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu bắt đầu đổ dồn về Việt Nam, các nhà máy còn đang dần được nâng cấp thành các nhà máy thông minh (smart factory).

Theo báo cáo từ Robert Walters 2026, nhu cầu tuyển dụng kỹ sư có năng lực vận hành kỹ thuật số và tích hợp AI tại Việt Nam đang tăng trưởng đột biến 25% mỗi năm. Tuy nhiên, thị trường đang đối mặt với một "khoảng trống" lớn.

Trong khi nhu cầu nhân lực công nghiệp số cần khoảng 150.000 kỹ sư/năm, thì nguồn cung hiện tại mới chỉ đáp ứng được khoảng 40-50% (theo VCCI). Sự lệch pha này biến những người trẻ làm chủ được công nghệ vận hành hiện đại trở thành những "nhân sự kim cương" được săn đón.

Khu tổ hợp công nghệ cao của De Heus cùng các đối tác chiến lược Topigs Norsvin và Hùng Nhơn hướng đến chuỗi giá trị bền vững.

4. Giám sát chất lượng (QA)

Nếu như trước đây QA/QC chỉ được xem là bộ phận hỗ trợ, thì từ năm 2025, dưới ảnh hưởng của Dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi và các quy định khắt khe từ thị trường EU, Mỹ, Nhật, nghề này đã trở thành "tấm khiên" bảo vệ sự sống còn của doanh nghiệp.

Nhu cầu nhân sự QA có chuyên môn sâu về tiêu chuẩn quốc tế (HACCP, ISO 22000, FDA) đang tăng 30% mỗi năm. Sự khan hiếm nằm ở chỗ: Phần lớn nhân lực QA hiện nay mới dừng ở mức kiểm soát quy trình cơ bản, trong khi thị trường đang khát nhân sự có khả năng quản trị rủi ro dựa trên dữ liệu và xuyên suốt vòng đời sản phẩm.

Từ con giống, thức ăn chăn nuôi, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, cho đến nông sản thô và thực phẩm chế biến, gần như mọi sản phẩm trong chuỗi giá trị nông nghiệp đều phải đi qua hệ thống QA nghiêm ngặt trước khi được phép lưu thông hoặc xuất khẩu.

Công việc này đòi hỏi sự tỉ mỉ tuyệt đối và tính chủ động cao để thiết lập các chương trình về an toàn, sức khỏe và môi trường (HSE) phù hợp với cả quy định pháp luật lẫn chuẩn mực quốc tế.

Mỗi quyết định của chuyên viên QA không chỉ giúp sản phẩm Việt vượt qua hàng rào kỹ thuật khắt khe để xuất khẩu, mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe cho hàng triệu người tiêu dùng, và đóng góp vào sự phát triển của nông nghiệp hiện đại. Đó là niềm tự hào nghề nghiệp mà không nhiều công việc văn phòng có được.

Ngoài ra, với tính chính trực và khả năng làm việc theo tiêu chuẩn quốc tế, bạn sẽ sở hữu một bộ hồ sơ năng lực uy tín, dễ dịch chuyển sang bất kỳ thị trường lao động nào trên thế giới.

Có thể tìm cả 4 công việc này ở đâu?

Tại De Heus Việt Nam (trụ sở châu Á của tập đoàn hoàng gia trăm tuổi đến từ Hà Lan), các giải pháp toàn diện từ con giống, thức ăn đến kỹ thuật chăn nuôi được triển khai đồng bộ, tạo nên một hệ sinh thái làm việc thực tế cho cả 4 nghề nghiệp đã nhắc đến ở trên.

“Siêu tổ hợp” công nghệ cao từ Hà Lan

Sau hơn 17 năm hoạt động, Việt Nam đang là thị trường số 1 của De Heus tại Châu Á với 18 nhà máy sản xuất thức ăn chăn nuôi, 19 trang trại di truyền giống và vật nuôi, 2 nhà máy mổ gia cầm, đứng thứ 1 về thị phần thức ăn chăn nuôi tại thị trường Việt Nam.

Từ năm 2020, De Heus Việt Nam bắt tay với các đối tác lớn như tập đoàn Hùng Nhơn để xây dựng các Tổ hợp khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Điển hình là nhà máy DHN tại Tây Ninh, Đắk Lắk, Gia Lai,... Các dự án được xây dựng trên hàng trăm hecta đất với chuỗi sản xuất khép kín từ chọn lọc heo và gà giống, nhà máy giết mổ tự động, sản xuất thức ăn chăn nuôi hữu cơ đến sản xuất phân bón và thương mại sản phẩm có chất lượng để hướng tới xuất khẩu.

Ngoài ra, De Heus còn đầu tư vào các mô hình chiến lược khác như trung tâm tinh heo giống GenCen đạt chuẩn quốc tế tại Bình Dương, góp phần gia tăng năng lực cung cấp giống chất lượng cao cho thị trường nội địa.

Đây đều là các dự án nghìn tỷ, vận hành hoàn toàn bằng công nghệ tự động hóa từ Hà Lan, nơi những "nhạc trưởng" vận hành nhà máy và chuyên gia an toàn sinh học được làm việc trong môi trường hiện đại nhất.

Cam kết xanh hướng tới Netzero

Tại De Heus, điều này được cụ thể hóa qua chương trình toàn cầu Responsible Feeding (Chăn nuôi có trách nhiệm). Đây là mảnh đất màu mỡ cho những chuyên viên phát triển bền vững thực thi các dự án giảm thiểu tác động môi trường trong chăn nuôi, góp phần phát triển nông nghiệp nói chung và ngành chăn nuôi Việt Nam nói riêng.

Chuỗi giá trị sạch "từ trang trại đến bàn ăn"

Bộ Nguyên tắc kinh doanh của De Heus nhấn mạnh vào sự trung thực và minh bạch. Đội ngũ QA tại đây giữ vai trò “người gác cổng” cho cả chuỗi giá trị đạm động vật. Họ đảm bảo thức ăn chăn nuôi sạch để có nguồn thịt/trứng/sữa/cá/tôm sạch, từ đó, giúp sản phẩm của Việt Nam đủ sức cạnh tranh và tiến vào những thị trường quốc tế khó tính nhất.

Ngoài ra, De Heus cũng có dây chuyền giết mổ, chế biến gà khép kín Green Chicken, đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra chuỗi giá trị sạch từ trang trại đến bàn ăn.

Làn sóng chuyển đổi số và chuyển đổi xanh trong nông nghiệp đang tạo ra một "đại dương xanh" cho nhân lực chất lượng cao. Tại De Heus, bạn không chỉ “đi làm” ở một công ty thức ăn chăn nuôi, bạn đang tham gia vào một hệ sinh thái đang nỗ lực giải bài toán an ninh lương thực cho 9,8 tỷ người vào năm 2050.

Hy vọng những gợi mở này giúp bạn tìm thấy một hướng đi riêng, nơi bạn thấy mình thực sự thuộc về.

Những công việc này có thể không lấp lánh dưới ánh đèn phố thị, nhưng có thể sẽ trao cho bạn một điểm tựa thực tế và vững chãi, nơi giá trị bản thân được định danh bằng chính sự an tâm trong mỗi bữa cơm của hàng triệu gia đình.