Hai ngày 22 và 23/08, tôi ngồi trước màn hình từ sáng đến tối để theo dõi Diễn đàn Người làm Hướng nghiệp 2026 của Hướng nghiệp Sông An: “Trăm sông Một biển”. Giữa hàng loạt phiên thảo luận, chia sẻ chuyên gia và các bài thực hành, có những lúc tôi cảm thấy mình như đang cố gắng uống cạn một dòng sông chảy xiết. Quá nhiều thông tin, quá nhiều góc nhìn, quá nhiều câu hỏi được đặt ra trong một khoảng thời gian ngắn.
Nhưng rồi hơn hai tuần trôi qua. Những gì tôi tưởng đã trôi theo dòng chảy ấy bỗng bắt đầu lắng xuống. Những câu chuyện và khái niệm từ diễn đàn cứ thỉnh thoảng lại hiện lên trong tâm trí, khi tôi ngồi viết báo cáo, hay khi đọc một email công việc.
Năm 2026 đã đi qua 8 tháng. Trong bốn tháng cuối năm, khoảng thời gian ai cũng muốn nhìn lại những gì mình đã làm, đã thay đổi và dự định tiếp theo, tôi nhận ra những tri thức từ “Trăm sông Một biển” đang bắt đầu trả lời những câu hỏi mà tôi đang đặt ra cho chính mình.
Tôi đã đến một diễn đàn hướng nghiệp không dành cho mình
Trước khi đăng ký, tôi có một định kiến khá đơn giản: một diễn đàn về hướng nghiệp chắc hẳn chủ yếu dành cho những người đang làm tư vấn hướng nghiệp (career counseling), giáo dục, nhân sự hay phát triển con người.
Tôi không hoàn toàn sai. “Trăm sông Một biển” thực sự quy tụ một cộng đồng rộng những người đang hành nghề hoặc quan tâm đến hướng nghiệp, từ chuyên viên giáo dục, tư vấn, giáo viên, người làm nhân sự, L&D, đào tạo đến quản lý. Bên cạnh đó, gần 200 người tham gia còn là những người đang đồng hành với học sinh, sinh viên, phụ huynh, du học sinh và người đi làm. Sông An cũng định vị diễn đàn như một điểm hẹn thường niên cho cộng đồng này, xoay quanh ba trục chính: đối thoại với chuyên gia, kết nối cộng đồng và vận dụng kiến thức vào thực tế.
Nhưng sau hai ngày trải nghiệm, tôi bắt đầu nghĩ hướng nghiệp là một trong những thứ mà ai cũng cần biết một chút.
Một phụ huynh cần hiểu hướng nghiệp để đồng hành cùng con thay vì chọn thay con. Một người quản lý cần hiểu về phát triển nghề nghiệp khi nhân viên bắt đầu đứng trước câu hỏi có nên tiếp tục hay rẽ sang một hướng khác. Một người đi làm cần những kiến thức ấy khi thị trường thay đổi, công việc thay đổi hoặc đơn giản là khi nhận ra mình không còn muốn làm công việc đang làm.
Ngay cả một người đang thấy sự nghiệp của mình khá ổn cũng có thể cần hướng nghiệp. Vì thế giới nghề nghiệp không đứng yên trong lúc chúng ta đứng yên.
Đó cũng là một trong những vấn đề được đặt ra xuyên suốt diễn đàn: hướng nghiệp ngày nay không còn chỉ là chuyện chọn ngành, chọn trường, mà ngày càng trở thành quá trình giúp mỗi người hiểu mình, hiểu thị trường lao động và đưa ra những quyết định nghề nghiệp có cơ sở hơn. Sông An đặt câu chuyện này trong mối quan hệ giữa ba bên: người học/người lao động, giáo dục và doanh nghiệp.
Một diễn đàn tưởng chỉ dành cho “người làm hướng nghiệp”, vì thế, cuối cùng lại khiến tôi nghĩ khá nhiều về chính vai trò của mình.
Hai ngày để mở rộng tri thức và đưa những thông tin có được vào thực hành
Điều tôi đánh giá cao ở “Trăm sông Một biển” là chương trình không phải chuỗi keynote nối tiếp nhau. Hai ngày đan xen giữa tọa đàm chuyên gia và phiên thực hành. Những khái niệm vừa xuất hiện trên màn hình vài chục phút trước, ngay sau đó đã được kéo xuống giấy, xuống chính trải nghiệm của người tham dự.
Với những phiên tọa đàm và thảo luận, những góc nhìn mới được mở ra từ các chuyên gia trong và ngoài nước về sự phát triển của ngành hướng nghiệp, thị trường lao động, giáo dục và những thay đổi đang diễn ra trong thế giới nghề nghiệp. Hơn 20 khách mời của chương trình có những cái tên như Michael B. Horn, tác giả Job Moves: 9 Steps for Making Progress in Your Career; Michelle R. Weise, tác giả Long Life Learning; Marilyn Maze, chuyên gia có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực phát triển nghề nghiệp; cùng các chuyên gia Việt Nam đến từ giáo dục, doanh nghiệp và phát triển con người.
Dù diễn ra hoàn toàn trực tuyến, anh Trần Tuấn Anh và chị Phoenix Ho dẫn dắt các phiên thực hành với cách hỏi liên tục, gợi mở, khiến tôi có cảm giác được đồng hành sát sao. Từ nhìn lại dòng chảy nghề nghiệp, khám phá động lực làm nghề đến phác thảo chặng đường phía trước, những câu hỏi vừa được đặt ra ở phiên “lý thuyết” trước đó nhanh chóng trở thành những câu hỏi dành cho chính mỗi người. Xen kẽ là những khoảng thời gian kết nối, nơi người tham dự có thể chia sẻ câu chuyện và hành trình của mình với những người khác trong cộng đồng.
Phiên tôi mang theo lâu nhất: Bốn hành trình để dịch chuyển trong sự nghiệp
Trong rất nhiều phiên chia sẻ của “Trăm sông Một biển”, phần của Michael B. Horn là điều ở lại với tôi lâu nhất. Từ nghiên cứu hàng nghìn người từng chuyển việc, Horn chỉ ra một điều tưởng đơn giản nhưng dễ bị bỏ qua: một công việc chỉ là phương tiện, không phải đích đến. Điều quan trọng hơn là hiểu “tiến bộ” trong sự nghiệp có nghĩa gì với mình ở từng thời điểm, bởi điều từng được xem là tiến bộ vài năm trước chưa chắc còn phù hợp với hiện tại.
Từ đó, ông đưa ra bốn “hành trình” mà một người có thể trải qua khi dịch chuyển trong sự nghiệp: Get Out (Thoát khỏi tình trạng hiện tại), khi điều quan trọng nhất là thoát khỏi một công việc không còn phù hợp; Regain Control (Lấy lại quyền kiểm soát), khi vẫn thích công việc nhưng muốn lấy lại quyền kiểm soát với thời gian, cách làm việc hay nơi làm việc; Regain Alignment (Tìm lại sự phù hợp), khi muốn tìm một công việc phù hợp hơn với những kỹ năng và giá trị mình có; và Take the Next Step (Bước sang chặng tiếp theo), khi đã sẵn sàng cho bước tiến tiếp theo trong lộ trình nghề nghiệp.
Điều tôi thích ở cách Horn trình bày là ông không xem đây là bốn chiếc hộp cố định. Một người có thể đi qua nhiều hành trình khác nhau, thậm chí thay đổi “quest” trong cùng một quá trình chuyển việc. Ông kể về một người từng làm việc cùng: sau khi mất việc, anh buộc phải nhanh chóng tìm một công việc mới để ổn định cuộc sống. Đó là “Get Out”. Nhưng sau khi đã có việc, anh có thêm thời gian để tìm một công việc phù hợp hơn với kỹ năng của mình, và hành trình chuyển sang “Regain Alignment”. Cuối cùng, anh mất khoảng 10 tháng để tìm được công việc mới, nhưng đó không còn là một cuộc chạy trốn.
Câu chuyện này khiến tôi nghĩ khá nhiều về khoảng hai năm mình đã mất để chuyển sang một hướng nghề nghiệp mới. Trước đây, tôi thường nhìn một quyết định nghề nghiệp theo kiểu: “Mình có đang thụt lùi không? Lựa chọn này có làm mình khá hơn không?” Nhưng cách Horn đặt vấn đề khiến tôi đổi câu hỏi thành: “Tiến bộ có nghĩa là gì với mình ở thời điểm này?” Có lúc tiến bộ là một chức danh tốt hơn, có lúc lại là lấy lại quyền chủ động, được làm đúng thế mạnh của mình, hoặc đơn giản là bước sang một hướng phù hợp hơn.
Vì vậy, một lựa chọn không mang lại chức danh cao hơn hay mức lương tốt hơn chưa chắc đã là một bước lùi. Có những lúc, tiến bộ đơn giản là tìm được một công việc phù hợp hơn với cách mình muốn làm việc, với những điều mình giỏi và quan trọng hơn, với điều khiến mình muốn thức dậy để đi làm mỗi ngày.
Horn cũng có một quan điểm khác mà tôi thấy đáng nhớ: không có công việc hoàn hảo. Công việc nào cũng đi kèm những đánh đổi. Thay vì kỳ vọng tìm được một nơi đáp ứng mọi thứ mình muốn, ông khuyên mỗi người nên xác định trước những điều mình sẽ phải đánh đổi và tự hỏi liệu chúng có đáng để đổi lấy những điều quan trọng hơn ở thời điểm hiện tại hay không.
Có lẽ đây là phần tôi thấy hữu ích nhất của phiên chia sẻ. Nó không đưa ra một công thức để tìm “công việc đúng”, mà cho tôi một ngôn ngữ để hiểu vì sao mình muốn dịch chuyển, mình đang dịch chuyển vì điều gì, và điều gì thực sự được xem là một bước tiến ở thời điểm này.
Một chút kinh nghiệm sau hai ngày ngồi trước màn hình
Nếu có một điều tôi nghĩ người tham dự Diễn đàn Người làm Hướng nghiệp các năm sau từ Hướng nghiệp Sông An nên chuẩn bị trước, thì đó là mức độ dày đặc của chương trình.
“Trăm sông Một biển” có rất nhiều nội dung đáng nghe. Các phiên diễn ra liên tục, lượng thông tin lớn, nên nếu có tâm lý “phiên này nghe cũng hay, bỏ thì tiếc”, hai ngày rất dễ biến thành một cuộc chạy marathon trước màn hình.
Vì vậy, nếu không có ý định theo toàn bộ chương trình, tôi sẽ xem lịch trước và chọn ra những phiên mình thực sự muốn tham gia. Hướng nghiệp Sông An thường cập nhật lịch trình và thông tin các phiên, nên việc theo dõi từ trước sẽ giúp bạn dễ hình dung và sắp xếp thời gian hơn.
Còn nếu muốn nghe gần như toàn bộ, hãy chuẩn bị cho đúng nghĩa một ngày học online: nước uống, đồ ăn nhẹ, một chỗ ngồi đủ thoải mái và quan trọng nhất là những khoảng nghỉ. Hai ngày liên tục trước màn hình không phải chuyện nhỏ, nhất là khi các phiên đều có khá nhiều thông tin cần tiếp nhận.
Một điểm thuận tiện là người đã tham gia không nhất thiết phải xử lý hết lượng kiến thức ấy ngay trong hai ngày. Hướng nghiệp Sông An có gửi recap và bản ghi hình các phiên sau sự kiện cho những ai mua vé tham gia, nên những nội dung chưa kịp xem hoặc muốn nghe lại hoàn toàn có thể để dành cho sau đó.
Với bản recap, khối lượng thông tin và tri thức từ “Trăm sông Một biển” sẽ trở thành một “bí kíp” để người tham gia từ từ đọc lại, tiêu hóa và kết nối với những điều phù hợp với mình. Không chỉ giúp mỗi người có thêm kiến thức cho hành trình học tập, nghề nghiệp và phát triển bản thân, những nội dung này còn có thể trở thành cơ sở để đưa ra những lời khuyên hướng nghiệp thiết thực hơn cho bạn bè và người thân.