Được chuyển ngữ từ bài viết “Seeking to Fulfill Your Career Passion?” của Tiến sĩ Edward Hoffman.
“Công việc chân ái” - bốn chữ nghe qua đơn giản nhưng để tìm kiếm được nó là ước mơ của biết bao người.
Người vừa ra trường loay hoay giữa những lựa chọn. Người đã đi làm vài năm - tưởng như ổn định - lại không ngừng tự vấn “Liệu đây có phải thứ mình muốn gắn bó lâu dài?” Cũng có người ở tuổi 30, 35, thậm chí muộn hơn mới quyết định rẽ hướng vì nhận ra công việc hiện tại không còn phù hợp.
Bất kể đang ở đâu trên hành trình sự nghiệp, tìm được một công việc khiến mình thấy hứng thú luôn là một trong những mục tiêu đáng theo đuổi. “Hứng thú” ở đây là nó vượt khỏi phạm vi của nhu cầu mưu sinh và khiến ta thực sự muốn cống hiến, tận hưởng hành trình. Trong tâm lý học, khái niệm ấy mang tên “career calling” - “tiếng gọi” của một công việc sinh ra như thể là dành cho mình.
Nhưng để tìm thấy nó, không đơn giản phụ thuộc vào việc bạn giỏi hay thích gì, mà còn nằm ở cách bạn kết nối và xây dựng mối quan hệ với những người xung quanh.
Vì sao kiểu gắn bó lại liên quan đến sự nghiệp?
Chúng ta đã biết kiểu gắn bó có ảnh hưởng thế nào đến chuyện tình cảm, nhưng còn sự nghiệp? Trong quyển Motivation and Personality, Maslow từng mô tả những người “tìm thấy công việc chân ái” là những người “không ngừng phát triển để trở thành phiên bản tốt nhất trong khả năng của họ”. Giáo dục, nghệ thuật, hoạt động công đoàn, luật, y khoa, chăm sóc gia đình,... dù theo đuổi lĩnh vực nào, Maslow cho rằng những người đó có một nền tảng cảm xúc và xã hội vững vàng, vượt ngoài lợi ích cá nhân. Đó là lòng tự trọng, cảm giác an toàn, họ nhận thức được nhu cầu được yêu cũng như được trao đi tình yêu.
Trong quá trình tìm kiếm câu trả lời cho câu hỏi “Làm sao để đủ vững vàng cho tới khi tìm được công việc chân ái?”, Maslow biết đến lý thuyết gắn bó (attachment theory) - bắt nguồn từ công trình của nhà tâm lý học và tâm thần học người Anh John Bowlby. Theo John Bowlby, ngay từ khi sinh ra, con người đã có xu hướng tìm kiếm sự gần gũi và gắn bó với người chăm sóc chính. Những năm đầu đời là khoảng thời gian quan trọng để mối gắn bó này hình thành.
Sau đó, nhà tâm lý học Mary Ainsworth phát triển thêm lý thuyết này, cho rằng cách mối quan hệ đầu đời diễn ra có thể định hình cách chúng ta kết nối về mặt cảm xúc với người khác trong suốt cuộc đời.
Các nghiên cứu sau này tiếp tục mở rộng lý thuyết để tính đến sự khác biệt về văn hóa và cách nuôi dạy trẻ. Tuy nhiên, nhìn chung, kiểu gắn bó thường được chia thành bốn nhóm: an toàn, lo âu, né tránh và vô tổ chức. Nghe có vẻ chẳng liên quan gì đến chuyện chọn nghề. Nhưng thực tế, kiểu gắn bó có thể ảnh hưởng đến cách chúng ta xây dựng những mối quan hệ cần thiết để phát triển sự nghiệp.
Ví dụ, hãy thử nghĩ đến một công việc mà bạn thực sự đam mê. Từ tâm lý học, y tế, khí tượng học,... tất cả đều rất khó để phát triển lâu dài mà hoàn toàn không cần đến sự trợ giúp. Bạn cần người hướng dẫn, đồng nghiệp, cộng sự, mạng lưới quan hệ và quan trọng không kém là bạn phải có khả năng làm việc cùng họ.
Những người có kiểu gắn bó lo âu, né tránh hoặc vô tổ chức có thể gặp nhiều trở ngại hơn trong việc xây dựng những mối quan hệ này. Ngược lại, người có kiểu gắn bó an toàn thường thể hiện mức độ đồng cảm, khả năng làm việc nhóm và năng lực lãnh đạo tốt hơn.
Nói cách khác, đam mê có thể đưa bạn đến một lĩnh vực. Nhưng cách bạn kết nối với người khác mới là thứ quyết định bạn đi được bao xa trong lĩnh vực ấy.
Tin vui là, kiểu gắn bó không phải “án chung thân”
Nếu đọc đến đây và nhận ra mình không thuộc nhóm gắn bó an toàn, bạn cũng đừng quá lo lắng. Các nhà nghiên cứu từng cho rằng kiểu gắn bó gần như đã được “đóng khung” từ thời thơ ấu, nhưng quan điểm này đang dần thay đổi.
Bằng chứng cho thấy những trải nghiệm tích cực trong tình bạn hoặc tình yêu có thể củng cố cảm giác an toàn trong các mối quan hệ, thậm chí tạo ra thay đổi lâu dài. Việc thường xuyên tiếp xúc với những hình ảnh gợi cảm giác an toàn, chẳng hạn nhìn thấy một người mẹ đang ôm con mình một cách âu yếm hay thực hành hình dung về một nơi khiến mình cảm thấy bình yên cũng có thể làm giảm cảm giác lo âu và né tránh.
Các phương pháp này được gọi chung là Secure Attachment Priming (SAP) - những kỹ thuật nhằm kích hoạt và củng cố cảm giác gắn bó an toàn.
Một cách khác nữa là tập thói quen thành thật với cảm xúc. Nghiên cứu cho thấy những người có cảm giác an toàn về mặt cảm xúc thường ít có xu hướng “chơi đùa tâm lý” người khác và cởi mở hơn trong cách bày tỏ cảm xúc.
Bạn có thể thử một bài tập đơn giản mỗi ngày như viết ra những điểm tích cực của bản thân: tử tế, ngăn nắp,... cùng những điểm chưa tốt như thiếu kiên nhẫn hay thích kiểm soát,.... Với mỗi đặc điểm, bạn có thể ghi thêm một ví dụ cụ thể. Bất kể là gì, điều quan trọng là sự thành thật.
Bởi để tìm được công việc mình thực sự muốn theo đuổi, có lẽ câu hỏi không chỉ là “Mình muốn làm gì?”, mà còn là “Mình sẽ trở thành phiên bản như thế nào khi đồng hành cùng những cá nhân mà mình gặp mỗi ngày trong môi trường làm việc?”.