Tại sao 80% các công ty đang phát triển tại Việt Nam lại vấp phải rào cản lớn?

Vietnam Decoded là series mới của Vietnam Innovators Digest, đưa ra những nhận định về tình hình kinh tế, công nghệ và chính sách, cùng những thay đổi vĩ mô đang định hình Việt Nam trong tương lai.

Trong tập đầu tiên, host Hảo Trần phân tích lý do vì sao 80% doanh nghiệp Việt Nam lại “chạm trần tăng trưởng” trong giai đoạn mở rộng hoạt động. Nghịch lý nằm ở cơ chế ra quyết định tập trung: chính phong cách lãnh đạo trực tiếp, sâu sát - yếu tố từng tạo nên thành công trong thời kỳ khởi nghiệp ban đầu - nay lại trở thành “nút thắt” kìm hãm sự bứt phá.

Nguyên nhân của tình trạng “chạm trần tăng trưởng”

Nền kinh tế Việt Nam đã chứng kiến sự tăng tốc vượt bậc trong thập kỷ qua. Nhiều doanh nghiệp trong nước đạt được những bước tiến ấn tượng: quy mô nhân sự tăng lên hàng nghìn người, doanh thu và chỗ đứng thị trường cũng không ngừng mở rộng. Tuy nhiên, trong các văn phòng điều hành, nhiều CEO vẫn giải quyết vấn đề theo cách cũ, vốn chỉ phù hợp khi công ty còn ở quy mô nhỏ.

Nói cách khác, cơ chế ra quyết định vẫn chưa bắt kịp tốc độ mở rộng quy mô và độ phức tạp của tổ chức. Các cấp quản lý vẫn chuyển những vấn đề vốn có thể tự giải quyết lên cấp trên. Mọi quyết định quan trọng đều phải chờ CEO phê duyệt.

Khi các sáng kiến mới liên tục đình trệ vì quyền quyết định vẫn tập trung vào một cá nhân, tăng trưởng không chỉ tạo ra cơ hội mà còn kéo theo những vấn đề mới trong chính bộ máy vận hành.

Rào cản này ngày càng phổ biến trong cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam. Hiện cả nước có khoảng một triệu doanh nghiệp tư nhân. 80% trong số đó có ít hơn 50 nhân viên, và chỉ 30% có kế hoạch mở rộng kinh doanh.

Các chính sách vĩ mô đang yêu cầu doanh nghiệp tư nhân đóng vai trò lớn hơn trong bức tranh kinh tế quốc gia. Nghị quyết 68 đặt mục tiêu đạt 2 triệu doanh nghiệp tư nhân vào năm 2030, trong đó có ít nhất 20 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Nhìn về bức tranh tổng thể, mục tiêu không chỉ nằm ở việc thành lập thêm nhiều doanh nghiệp. Trọng tâm nằm ở quy mô: giúp các doanh nghiệp hiện có phát triển, đổi mới sáng tạo và vươn tầm quốc tế.

CEO trong kỷ nguyên mới cần gì?

Nghị quyết 68 nhấn mạnh tầm quan trọng của công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và khả năng tiếp cận thị trường toàn cầu để hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam cạnh tranh trên trường quốc tế. Những ưu tiên này vừa tạo ra cơ hội, vừa đặt ra thách thức cho thế hệ CEO kế tiếp.

Đến một giai đoạn nhất định, CEO cần chuyển từ việc trực tiếp quản lý doanh nghiệp sang xây dựng một hệ thống có khả năng tự vận hành và quản lý thay cho họ. Sự chuyển đổi này nghe có vẻ đơn giản, nhưng nó thay đổi vai trò của CEO, đòi hỏi tư duy và nguyên tắc lãnh đạo hoàn toàn khác biệt.

Thứ nhất, CEO cần phát triển năng lực toàn diện để đương đầu với môi trường kinh doanh phức tạp tại Việt Nam. Điều này đòi hỏi chuyên môn sâu kết hợp với tư duy hệ thống và tầm nhìn chiến lược.

Thứ hai, tổ chức cần xây dựng cấu trúc, văn hóa và cơ chế quản trị phù hợp để đưa ra các quyết định khả thi, nhất quán và có thể lặp lại trong các bối cảnh khác nhau thay vì phụ thuộc vào chỉ quyết định của một vài cá nhân.

Thứ ba, công nghệ đang thay đổi cuộc chơi. Khi trí tuệ nhân tạo định hình lại thị trường, CEO cần chủ động dẫn dắt chuyển đổi công nghệ như một chiến lược trọng yếu, thay vì coi đó là một mảnh ghép nhỏ lẻ có thể giao khoán cho bộ phận công nghệ thông tin.

Thách thức không chỉ nằm ở việc tiếp thu thêm kiến thức quản trị mới, mà là phát triển năng lực thực tiễn để nhận diện đúng những gì tổ chức cần cho giai đoạn tăng trưởng tiếp theo và chuyển hóa thành hành động cụ thể. Từ thực tế này, chương trình “CEO Kỷ Nguyên Mới” (CEO of the New Era) ra đời, được A11 Management thiết kế nhằm phát triển năng lực lãnh đạo cho đội ngũ quản lý cấp cao tại Việt Nam.

Năm trụ cột của CEO kỷ nguyên mới

Thay vì nhắc lại các kiến thức quản trị căn bản, chương trình “CEO Kỷ Nguyên Mới” tập trung xây dựng những năng lực cần thiết để quản lý cấp cao dẫn dắt quá trình chuyển đổi tổ chức, thông qua năm trụ cột chính:

• Tư duy chiến lược và ra quyết định: Để nhà lãnh đạo đưa ra quyết định sáng suốt trong bối cảnh thông tin thiếu hoặc nhiễu
• Năng lực dẫn dắt về kỹ thuật số, dữ liệu và AI: Làm chủ và dẫn dắt được bài toán chiến lược về công nghệ và biến nó thành một năng lực chiến lược.
• Định hình cấu trúc và văn hóa doanh nghiệp: Xây dựng đội ngũ và văn hóa phù hợp khi mở rộng quy mô kinh doanh.
• Quản trị tổ chức và định hướng nguồn vốn: Kết nối nhà đầu tư, nguồn vốn và cơ chế quản trị để hỗ trợ tăng trưởng bền vững.
• Tự lãnh đạo và nâng cao năng lực tự học: Thích ứng với sự thay đổi của môi trường kinh doanh, đảm bảo năng lực lãnh đạo luôn song hành cùng sự lớn mạnh của doanh nghiệp.

Việc áp dụng nguyên mẫu các mô hình lãnh đạo trên thế giới thường không mang lại hiệu quả tối ưu. Doanh nghiệp Việt Nam đang phải đối mặt với những thách thức rất riêng. Phương thức tiếp cận hiệu quả hơn là kết hợp tư duy quản trị toàn cầu với sự thấu hiểu các yếu tố địa chính trị, kinh tế và pháp lý đặc thù tại Việt Nam.

Đây là nguyên lý cốt lõi của chương trình “CEO Kỷ nguyên mới”, với lộ trình để lãnh đạo thoát khỏi guồng quay giải quyết sự vụ hằng ngày, tập trung xây dựng năng lực điều hành những tổ chức lớn và phức tạp hơn.

Chương trình do trường kinh doanh hàng đầu INSEAD và Đại học Quốc gia TP.HCM giảng dạy, với sự đồng hành chiến lược của VCCI. Song song với các học phần, mỗi học viên thực hiện Dự án hành động doanh nghiệp, giải quyết bài toán thực của chính tổ chức mình cùng đội ngũ cố vấn trong nước và quốc tế giàu kinh nghiệm, từ kinh tế vĩ mô đến điều hành doanh nghiệp.

Khi doanh nghiệp phát triển, vai trò của CEO cũng cần chuyển đổi tương ứng. Suy cho cùng, triết lý lãnh đạo trong kỷ nguyên mới không phải là làm sao để CEO tiếp tục kiểm soát mọi hoạt động, mà là xây dựng một tổ chức đủ năng lực vận hành và phát triển ở quy mô lớn, khi thành công không phụ thuộc vào một cá nhân duy nhất mà được bảo đảm bởi năng lực và sự phối hợp của toàn hệ thống.

Vietnam Innovators Podcast trân trọng cảm ơn A11 Management đã đồng hành, lan tỏa cảm hứng và góp phần thúc đẩy sự phát triển của nguồn nhân lực Việt Nam.

Tìm hiểu thêm về chương trình “CEO of the New Era” và cập nhật các khóa học tiếp theo tại đây.