Ca tử vong vì nghi dịch hạch ở Nga: Kịch bản Covid năm nào có tái diễn?

1. Chuyện gì đã xảy ra?

Ngày 2/10, một nữ kỹ thuật viên 28 tuổi tại Viện Nghiên cứu Chống dịch hạch Siberia và Viễn Đông ở vùng Irkutsk, Nga, tử vong sau khi được đưa vào bệnh viện với tình trạng viêm phổi nghiêm trọng. Người phụ nữ được truyền thông địa phương xác định là Darya Shipilova.

Điều khiến vụ việc nhanh chóng gây chú ý là nơi cô làm việc chuyên nghiên cứu các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, trong đó có dịch hạch. Theo RFE/RL, một số nguồn tin độc lập tại Siberia cho biết Shipilova có thể đã vô tình làm vỡ một ống nghiệm chứa vi khuẩn gây dịch hạch trong phòng thí nghiệm vào ngày 25/9. Sau đó, cô đổ bệnh và được đưa vào bệnh viện ngày 29/9.

Tuy nhiên, đây vẫn là thông tin chưa được giới chức Nga xác nhận. Cơ quan giám sát y tế Nga - Rospotrebnadzor cho biết Shipilova được chẩn đoán mắc “viêm phổi không rõ nguyên nhân”. Các kết quả xét nghiệm mở rộng cũng chưa phát hiện vi sinh vật liên quan đến công việc hiện tại của cô. Cơ quan này đồng thời chia sẻ rằng không ghi nhận sự cố nào liên quan đến vi sinh vật gây bệnh tại viện nghiên cứu.

Dù vậy, khoảng 200 người có khả năng từng tiếp xúc với Shipilova đã lập tức được đưa vào diện theo dõi hoặc cách ly y tế. Các cơ sở y tế trong khu vực cũng áp dụng thêm một số biện pháp phòng ngừa sát sao. Nhìn chung, tình trạng này không đồng nghĩa với việc những người tiếp xúc đều bị mắc bệnh.

Câu chuyện vì thế nhanh chóng vượt khỏi phạm vi Siberia. Từ một phòng thí nghiệm, một ca tử vong không rõ nguyên nhân cùng gần 200 người cách ly để theo dõi, nghe khá quen thuộc phải không? Trên mạng xã hội quốc tế, không ít người lập tức liên tưởng vụ việc với những ngày đầu của COVID-19. Từ đây, các cuộc tranh luận về một “đại dịch mới” bắt đầu nóng lên, kéo theo không ít đồn đoán và thuyết âm mưu.

2. Nga đã nói gì?

Cho đến nay, các tuyên bố chính thức của Nga về vụ việc trên vẫn rất thận trọng. Nhưng những thông tin đang lan truyền trên truyền thông và mạng xã hội vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Cơ quan giám sát sức khỏe người tiêu dùng Nga Rospotrebnadzor xác định nguyên nhân là “viêm phổi không rõ căn nguyên” và cho biết tình hình dịch tễ tại Irkutsk và thành phố Shelekhov vẫn nằm ở mức ổn định. Cơ quan này cũng cho biết các mẫu bệnh phẩm đã được xét nghiệm bổ sung nhưng không tìm thấy vi sinh vật liên quan đến công việc của nữ kỹ thuật viên.

Trước đó, lãnh đạo Cộng hòa Buryatia, khu vực giáp Irkutsk, từng nói một phụ nữ ở Irkutsk “có thể đã chết vì dịch hạch”. Một số kênh truyền thông địa phương cũng đưa tin về khả năng xảy ra sự cố trong phòng thí nghiệm. Những luồng thông tin này đã góp phần làm dấy lên lo ngại, thổi bùng làn sóng nghi ngờ đổ dồn lên cái chết của nữ kỹ thuật viên.

3. Mỹ cũng đã “có mặt”

Ngày 5/10, một quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ xác nhận Washington đã biết về trường hợp tử vong nghi liên quan đến dịch hạch thể phổi tại Irkutsk và đang theo dõi sát tình hình cùng Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) cùng các cơ quan ban ngành có liên quan.

Phía Mỹ đồng thời kêu gọi Nga nhanh chóng chia sẻ thông tin chính xác và minh bạch và cho biết CDC cũng đang phối hợp với Bộ Ngoại giao Mỹ để theo dõi diễn biến câu chuyện. Tuy nhiên, câu chuyện vẫn chỉ dừng lại ở những phỏng đoán. Ở thời điểm hiện tại, điều đã được xác nhận là một ca tử vong và một cuộc điều tra y tế đang diễn ra. Chưa có bằng chứng công khai cho thấy một đợt bùng phát dịch hạch nghiêm trọng.

4. Các nước láng giềng cũng đã “bật chế độ cảnh giác”

Không chỉ Mỹ để mắt đến diễn biến ở Siberia mà một số nước trong khu vực cũng đã nhanh chóng chuẩn bị phương án phòng dịch, dù chưa nước nào xác nhận có ca dịch hạch lây lan từ Nga.

Kazakhstan tăng cường kiểm soát vệ sinh - kiểm dịch tại các cửa khẩu với Nga, theo dõi người nhập cảnh và các dấu hiệu của bệnh truyền nhiễm. Tuy vậy, giới chức Kazakhstan đánh giá nguy cơ dịch bệnh từ Nga xâm nhập vào nước này hiện vẫn ở mức thấp.

Kyrgyzstan cũng nâng mức cảnh giác tại các cửa khẩu, tăng cường theo dõi người, phương tiện và hàng hóa khi qua biên giới. Trong khi đó, Uzbekistan đưa các cơ quan phụ trách phòng chống bệnh truyền nhiễm vào trạng thái sẵn sàng cao hơn.

Riêng Mongolia chọn nước đi rất trực diện: hỏi thẳng phía Nga. Trung tâm Quốc gia về các bệnh lây truyền từ động vật của nước này đã liên hệ với Viện Nghiên cứu Chống dịch hạch Siberia và Viễn Đông để xác minh thông tin.

Có thể thấy, các nước xung quanh đang có những nước đi khá hợp lý: bình tĩnh nhưng vẫn cảnh giác cao độ. Cửa khẩu của họ được kiểm soát chặt hơn, cơ quan y tế vào trạng thái luôn túc trực trước các thông tin từ Nga tuyên bố.

5. Dịch hạch là gì và nó nguy hiểm thế nào?

Dịch hạch là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn Yersinia pestis gây ra. Trong tự nhiên, vi khuẩn này thường lưu hành ở các loài động vật có vú nhỏ và bọ chét. Bệnh có ba dạng chính, trong đó dịch hạch thể phổi là đáng chú ý vì có thể lây từ người sang người qua các giọt bắn đường hô hấp khi tiếp xúc gần.

Đây cũng là lý do thông tin về một ca tử vong tại viện nghiên cứu chống dịch hạch lập tức thu hút sự chú ý. Một số nguồn tin địa phương cho rằng Shipilova có thể đã tiếp xúc với vi khuẩn Yersinia pestis trong một sự cố ở phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng công khai đủ để khẳng định thứ cô mắc là dịch hạch, càng chưa có bằng chứng cho thấy nguy cơ của một đợt bùng phát dịch sắp diễn ra tại Irkutsk.

Nếu đúng là dịch hạch thể phổi, việc truy tìm và theo dõi những người từng tiếp xúc gần với bệnh nhân là một bước phòng ngừa quan trọng và cấp thiết. Bệnh có thể diễn tiến nhanh nhưng có thể điều trị hiệu quả bằng kháng sinh nếu được phát hiện và xử lý sớm.

6. Chúng ta nên làm gì tiếp theo?

Trước hết, chúng ta có thể an tâm vì chưa có thông tin chính thức nào về dịch hạch được công bố. Chính quyền Nga vẫn đang điều tra nguyên nhân cái chết của nữ kỹ thuật viên, trong lúc đó thì những người có khả năng tiếp xúc với cô được theo dõi để kịp thời phát hiện dấu hiệu bất thường.

Điều chúng ta có thể làm lúc này là luôn cập nhật thông tin từ các nguồn chính thống, thay vì chạy theo những bài đăng chưa được kiểm chứng trên mạng xã hội. Với những bệnh truyền nhiễm hiếm gặp, một thông tin sai cũng có thể khiến nỗi lo lan nhanh hơn cả mầm bệnh.

Hiện tại, dịch hạch cũng không còn là căn bệnh “vô phương cứu chữa” như ta thường thấy trong các phim, tài liệu lịch sử. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh có thể được điều trị hiệu quả bằng kháng sinh nếu được phát hiện và điều trị kịp thời, đặc biệt là với dịch hạch thể phổi.

Ở phía mỗi người, những nguyên tắc phòng bệnh cơ bản vẫn nên được ghi nhớ nằm lòng: không tiếp xúc với động vật hoang dã hoặc xác động vật chết, tránh việc bị bọ chét cắn và không nên đến gần với dịch tiết của người hoặc động vật nghi nhiễm bệnh. Nếu xuất hiện triệu chứng bất thường sau khi có nguy cơ phơi nhiễm, không nên tự chẩn đoán ở nhà mà hãy đến ngay cơ sở y tế gần nhất. Câu chuyện ở Siberia cũng là lời nhắc nhở quen thuộc: trong một thế giới nơi dịch bệnh có thể xuất hiện bất ngờ và bất cứ nơi đâu, biết cách kiểm chứng thông tin và trang bị kiến thức sức khỏe cơ bản luôn là điều hữu ích. Kể cả khi cuối cùng chẳng có đại dịch nào xảy đến.