Hantavirus và tâm lý "đại dịch mới": 3 Ca bệnh giúp bạn hiểu điều gì đang thực sự xảy ra 

Sự bùng phát của Hantavirus trên chuyến tàu du lịch tại Nam Mỹ gần đây đã làm dấy lên nỗi lo về một đại dịch tương tự COVID-19 với những ca tử vong nhanh chóng do một chủng virus "lạ".

Tuy nhiên, y văn thế giới đã ghi nhận Hantavirus từ lâu. Cái tên "Hanta" bắt nguồn từ khu vực sông Hán Thành, Hàn Quốc, nơi virus này gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quân đội Liên Hợp Quốc vào năm 1951. Xa hơn nữa, các tài liệu y học cổ của Trung Quốc từ hàng ngàn năm trước cũng đã mô tả về các bệnh lý sốt viêm gây suy thận và suy phổi tương tự.

Và thực chất, Hantavirus là một "đại gia đình" gồm nhiều biến thể phân bố trên toàn thế giới chứ không phải một chủng đơn lẻ.

Vậy nên, thay vì hoang mang, chúng ta có thể hiểu rõ hơn về mầm bệnh này thông qua 3 trường hợp điển hình dưới đây.

Ca bệnh thứ nhất: Mối liên hệ giữa loài gặm nhấm và vận động viên 19 tuổi

Tháng 5/1993, một vận động viên marathon 19 tuổi ở khu vực Four Corners (khu giao của 4 bang Colorado, Utah, Arizona và New Mexico ở Mỹ) đột ngột khó thở dữ dội và qua đời chỉ vài phút sau khi nhập viện. Điều kỳ lạ là trước đó anh hoàn toàn khỏe mạnh.

Khi khám nghiệm tử thi, các bác sĩ phát hiện phổi của anh bị ngập dịch, nhưng không có dấu hiệu tổn thương thông thường của viêm phổi. Sau nhiều tuần điều tra, CDC Hoa Kỳ xác định thủ phạm là một chủng Hantavirus lây từ loài gặm nhấm.

Đây là thời điểm giới khoa học nhận ra một đặc điểm quan trọng của Hantavirus: virus này tồn tại âm thầm trong quần thể chuột và các loài gặm nhấm ngoài tự nhiên.

Thời điểm đó, khu vực này vừa trải qua biến động khí hậu khiến nguồn thức ăn dồi dào hơn, làm số lượng chuột tăng mạnh. Con người không bị lây vì "dịch zombie" hay tiếp xúc xã hội thông thường, mà chủ yếu do hít phải bụi chứa phân hoặc nước tiểu khô của động vật nhiễm virus.

Nói cách khác, Hantavirus ban đầu giống một bệnh lây từ môi trường hơn là một đại dịch lan truyền đại trà giữa người với người.

Ca bệnh thứ hai: Chuyến tàu du lịch năm 2026 và lý do cả thế giới lo ngại về Hantavirus

Đợt bùng phát khiến dư luận lo lắng gần đây bắt đầu trên một chuyến tàu du lịch ở Nam Mỹ.

Một hành khách đến Argentina để ngắm chim và mắc phải virus, sau đó phát bệnh rồi tử vong. Vợ ông cũng gục ngã tại sân bay ở Nam Phi sau khi lo hậu sự cho ông. Một bác sĩ trên tàu tiếp tục xuất hiện triệu chứng tương tự. World Health Organization xác nhận có ít nhất 7 ca nhiễm liên quan đến Andes Virus, một chủng đặc biệt của họ Hantavirus.

Khi phần lớn Hantavirus chỉ lây từ động vật sang người, Andes Virus là chủng hiếm hoi từng được ghi nhận có khả năng lây từ người sang người, lần đầu được xác nhận từ những năm 1990 ở Nam Mỹ, cụ thể là Argentina.

Đó là lý do nhiều người lập tức liên tưởng tới COVID-19. Tuy nhiên Hantavirus không tấn công cơ thể theo cách mà nhiều người hình dung về viêm phổi thông thường.

Thay vì trực tiếp "ăn" phổi, virus khiến các mạch máu bị rò rỉ. Huyết tương tràn vào phổi giống như nước lũ làm ngập một miếng bọt biển, khiến bệnh nhân dần không thể trao đổi oxy. Đó cũng là lý do nhiều bệnh nhân chuyển nặng rất nhanh: khi phổi bị ngập dịch, huyết áp tụt xuống, não và các cơ quan khác bắt đầu thiếu oxy.

Tuy nhiên, khác với COVID-19, Andes Virus không phải biến thể mới vừa xuất hiện. Giới y tế đã biết về nó hàng chục năm, hiểu cơ chế lây truyền và đã có quy trình giám sát rõ ràng hơn nhiều so với giai đoạn đầu năm 2020.

Nỗi lo hiện tại vì thế chủ yếu đến từ tốc độ lan truyền thông tin hơn là bằng chứng cho thấy một đại dịch toàn cầu mới đang hình thành.

Ca bệnh thứ ba: Bệnh nhân 52 tuổi khỏi bệnh hoàn toàn sau khi mắc Hantavirus

Trong khi các ca bệnh năm 1993 và 2026 cho thấy nguồn gốc và mức độ nguy hiểm của Hantavirus, thì trường hợp năm 2025 chứng minh con người có thể chiến thắng virus này nếu điều trị đúng cách.

Sau chuyến đi tới Argentina, bệnh nhân 52 tuổi đã chủ động nhập viện sớm khi thấy mình có các triệu chứng giống cúm. Nhưng tình hình nhanh chóng chuyển biến xấu khi nồng độ oxy trong máu giảm xuống 89%, gây tình trạng ngạt thở và lú lẫn do não thiếu oxy nghiêm trọng.

Kết quả chẩn đoán hình ảnh xác nhận phổi ngập dịch dù âm tính với tác nhân thông thường. Hantavirus gây rò rỉ mạch máu, khiến huyết tương tràn vào túi khí làm oxy bổ sung mất tác dụng. Chỉ vài giờ sau khi vào ICU, bệnh nhân rơi vào sốc tuần hoàn, huyết áp giảm sâu đe dọa não và khiến thận ngừng hoạt động.

Dù không có thuốc đặc trị, các bác sĩ đã tích cực hỗ trợ bằng máy thở, thuốc vận mạch và chạy thận nhân tạo để duy trì sự sống, tạo thời gian quý báu để hệ miễn dịch của cơ thể bệnh nhân tự xoay sở.

Và sau 40 ngày ròng rã chiến đấu trong phòng ICU, phép màu đã đến. Cơ thể bệnh nhân dần tự đào thải virus và dọn sạch lượng dịch ứ đọng. Chức năng hô hấp và huyết áp của ông dần cải thiện, và kỳ diệu hơn cả là hai quả thận đã phục hồi hoàn toàn. Trải qua thêm một đợt vật lý trị liệu, bệnh nhân đã xuất viện với sức khỏe bình phục 100%.

Hành trình giành giật sự sống của ca bệnh này gửi gắm một thông điệp vô cùng quan trọng: Hội chứng tim phổi do Hantavirus tàn phá cơ thể rất khốc liệt, nhưng "nhiễm bệnh" không đồng nghĩa với "vô phương cứu chữa". Miễn là bệnh nhân đi cấp cứu kịp thời và được hệ thống y tế nhận diện đúng bệnh (không nhầm lẫn với các bệnh hô hấp khác), cùng với máy móc và các biện pháp hỗ trợ y tế hiện đại hoàn toàn có thể giúp người bệnh sống sót và phục hồi nguyên vẹn.

Điều cần làm lúc này: Phòng ngừa hợp lý thay vì hoảng hốt

Điều quan trọng nhất cần nhớ là Hantavirus không dễ lây lan trong sinh hoạt hằng ngày như nhiều người tưởng tượng.

Với đa số chủng virus, nguy cơ lớn nhất vẫn là tiếp xúc với môi trường có loài gặm nhấm nhiễm bệnh. Vì vậy, các biện pháp phòng ngừa cơ bản vẫn là thứ hiệu quả nhất:

• Rửa tay thường xuyên, đặc biệt sau khi từ nơi công cộng về hoặc trước khi ăn.
• Đậy kín thức ăn và không ăn các loại thức ăn để ở ngoài quá lâu vì có nguy cơ chuột đã ăn qua.
• Tránh tiếp xúc với phân, nước tiểu hoặc xác động vật gặm nhấm.
• Đeo khẩu trang, đeo bao tay và làm ẩm khu vực trước khi dọn dẹp các nơi kín lâu ngày có chuột (như kho cũ, gác mái) để tránh hít phải bụi.
• Đi cấp cứu sớm nếu xuất hiện triệu chứng sốt kèm theo tình trạng khó thở đột ngột, thay vì tự theo dõi tại nhà.

Hiện nay, đợt bùng phát này đang được giới y khoa và các tổ chức y tế trên toàn thế giới theo dõi sát sao nhằm sẵn sàng nhận diện và ứng phó kịp thời. Đồng thời, các quốc gia cũng đã triển khai các bước nghiên cứu vaccine để đối phó lâu dài.

Hantavirus gây ra những căn bệnh nghiêm trọng. Nhưng hiểu rõ nó hoạt động thế nào cũng giúp chúng ta nhận ra: đây không phải "virus tận thế" vừa bất ngờ xuất hiện, mà là một mầm bệnh đã được nghiên cứu suốt nhiều thập kỷ.

Điều quan trọng lúc này không phải tích trữ nỗi sợ, mà là duy trì những thói quen vệ sinh cơ bản như ăn chín uống sôi, rửa tay thường xuyên, giữ môi trường sống sạch sẽ, đồng thời chủ động tiếp nhận thông tin từ các nguồn đáng tin cậy.