Giữa guồng quay cuộc sống hối hả, nhu cầu quay vào bên trong để thấu hiểu chính mình trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Khi hiểu hơn về tâm lý học, mọi cảm xúc ngổn ngang đều có thể được gọi tên.
Nhân tháng sức khỏe tinh thần, hãy cùng chúng tôi nhìn ngắm lại 10 bài viết thuộc chủ đề Tâm lý học đã được các độc giả quan tâm sâu sắc trên Vietcetera. Biết đâu chúng sẽ giúp bạn nhìn lại chính mình và tìm thấy sự cân bằng trong cuộc sống.
1. “Từ lạ thành thân” với 36 câu hỏi thiết kế bởi tâm lý học
Tình cảm giữa người với người thường được xem là điều khó đoán, đôi khi chẳng theo bất kỳ logic nào. Thế nhưng giáo sư tâm lý Arthur Aron tại Đại học Stony Brook lại nghĩ khác. Ông tin rằng sự gần gũi hoàn toàn có thể xây dựng bằng một công thức rõ ràng.
Công thức đó chính là bộ 36 câu hỏi, chia thành ba vòng với mức độ riêng tư tăng dần. Bộ câu hỏi ra đời từ năm 1967 nhưng chỉ thực sự nổi tiếng khi được nhắc đến trên chuyên mục Modern Love của New York Times năm 2015. Theo giáo sư Aron, bí quyết nằm ở việc các câu hỏi giúp hai người cùng mở lòng, cùng thấu hiểu và cùng cảm thấy được quan tâm - cũng là ba yếu tố nền tảng của bất kỳ mối quan hệ nào. Dù vậy, ông cũng thừa nhận chưa có nghiên cứu nào khẳng định hiệu quả này sẽ kéo dài được bao lâu.
Đọc trọn vẹn bài viết tại đây.
2. Chủ nghĩa khắc kỷ (stoicism) là gì? Tại sao nó giúp bạn sống tốt hơn?
Mỗi ngày mở điện thoại lên là một lần đối mặt với những tin tức xấu, từ thiên tai, ô nhiễm đến những câu chuyện đau lòng ngoài xã hội. Giữa guồng quay ấy, làm thế nào để giữ được sự bình thản? Câu trả lời hóa ra đã tồn tại từ hơn hai nghìn năm trước, tại thành Athens, dưới cái tên chủ nghĩa khắc kỷ.
Chủ nghĩa này không dạy người ta phải sống lạnh lùng hay khắc nghiệt với bản thân như nhiều người vẫn lầm tưởng. Nó chỉ đơn giản chia cuộc sống thành ba phần: những điều ta kiểm soát được, những điều ta hoàn toàn không kiểm soát được và những điều ta chỉ kiểm soát được một phần. Bài viết kể lại câu chuyện của cựu thị trưởng Vancouver Sam Sullivan, người đã vượt qua trầm cảm sau một tai nạn trượt tuyết khiến ông liệt tứ chi, nhờ áp dụng đúng nguyên tắc này. Chỉ cần tập trung vào điều mình thật sự kiểm soát được, nỗi đau cũng trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều.
Đọc trọn vẹn bài viết tại đây.
3. 14 Red flags trong tình yêu mà bạn nên cân nhắc “chạy ngay đi”
Trong chứng khoán, cờ đỏ là tín hiệu cảnh báo các nhà đầu tư nên thận trọng. Trong tình yêu, khái niệm này cũng được mượn để chỉ những dấu hiệu báo trước một mối quan hệ không lành mạnh.
Bài viết liệt kê 14 biểu hiện mà các chuyên gia về hôn nhân gia đình khuyên không nên bỏ qua, từ việc người yêu dễ nổi nóng, thường xuyên nói xấu người cũ, cho đến việc không bao giờ nhận lỗi hay luôn phải thắng trong mọi cuộc tranh cãi. Độc giả có thể ghi chú lại tỉ lệ 5:1 - một mối quan hệ hạnh phúc thường cần năm điều tích cực mới gánh nổi một điều tiêu cực. Nếu tỉ lệ này đảo ngược ngay từ giai đoạn đầu, có lẽ đã đến lúc cần xem xét lại mối quan hệ đó.
Đọc trọn vẹn bài viết tại đây.
4. “Bội thực Dopamine” - Lý do ta làm gì cũng thấy chán
Không ít lần ta tự hỏi vì sao mình cứ lướt Facebook dù chẳng có gì để xem, hay thức đến hai giờ sáng xem TikTok dù biết sáng mai phải dậy sớm đi làm. Đó là dấu hiệu của tình trạng bội thực dopamine, khi não bộ đã quá quen với những kích thích mạnh đến mức không còn cảm nhận được niềm vui từ những điều giản dị.
Tiến sĩ tâm thần học Cameron Sepah chia những hoạt động gây nghiện dopamine thành 6 nhóm: ăn uống vô độ, nghiện mạng xã hội, cờ bạc, mua sắm, tình dục và các chất kích thích. Càng tiếp xúc nhiều với những kích thích này, não càng khó cảm nhận niềm vui từ những thứ nhẹ nhàng hơn như đọc sách hay nghe nhạc. Bài viết gợi ý 4 cách để tập sống chậm lại, trong đó quan trọng nhất là tự đặt giới hạn thời gian dùng mạng xã hội và tìm một thói quen khác để thay thế.
Đọc trọn vẹn bài viết tại đây.
5. Giải mã “cơn nghiện” ôm nhau khi ngủ
Với nhiều cặp đôi, một giấc ngủ trọn vẹn chỉ thực sự đến khi được ôm người thương. Cảm giác này có thể lý giải dưới góc nhìn khoa học.
Khi ôm ấp, cơ thể tiết ra oxytocin, loại hormone giúp giảm căng thẳng và kiểm soát nồng độ cortisol, nhất là ở nữ giới. Những người thường xuyên được ôm có triệu chứng cảm lạnh nhẹ hơn hẳn người ít được tiếp xúc cơ thể. Ôm nhau còn giúp cơ thể tiết serotonin, hormone điều hòa giấc ngủ, nên nhiều người ngủ ngon hơn khi có người bên cạnh. Dĩ nhiên, thói quen này cũng có giới hạn của nó, khi ta phải ngủ cạnh người ngáy to hoặc gối đầu lên tay nhau quá lâu.
Đọc trọn vẹn bài viết tại đây.
6. 7 Dấu hiệu bạn đang ở cạnh một người ái kỷ
Khi còn nhỏ, bạn luôn có cảm giác cả thế giới xoay quanh mình. Lớn lên, hầu hết chúng ta học được cách san sẻ sự chú ý cho người khác, chỉ trừ những người ái kỷ.
Bài viết này cho biết ái kỷ là một dạng rối loạn nhân cách, khiến người mắc luôn đòi hỏi được ngưỡng mộ và gần như không có khả năng thấu cảm. 7 dấu hiệu được chỉ ra bao gồm thường xuyên nói dối và phóng đại câu chuyện, không bao giờ nhận lỗi, dựng lên một hình ảnh hào nhoáng về bản thân, phá vỡ ranh giới của người khác, thiếu sự đồng cảm, giỏi thao túng người xung quanh. Nhận biết các dấu hiệu này giúp bạn chủ động bảo vệ sức khỏe tinh thần khi đối mặt với người ái kỷ.
Đọc trọn vẹn bài viết tại đây.
7. Silent Treatment: Sự im lặng độc hại đã thao túng ta như thế nào?
Đang ở giữa một cuộc tranh luận thì đối phương bỗng dưng im bặt, không trả lời tin nhắn, cũng chẳng buồn giải thích. Cảm giác hoang mang ấy chính là điều mà bài viết gọi tên: sự im lặng độc hại.
Theo các nhà tâm lý học, khi bị phớt lờ, não bộ con người phản ứng ở đúng vùng xử lý cơn đau thể xác. Nạn nhân dễ rơi vào hoang mang, tự trách và bị thao túng tâm lý. Bài viết bóc tách nguyên nhân của hành vi im lặng này. Đồng thời, tác giả gợi ý cách giúp bạn giữ bình tĩnh và dũng cảm đặt ra ranh giới lành mạnh. Điều thú vị là chính người chọn im lặng cũng không hề dễ chịu, vì họ phải liên tục tự thuyết phục bản thân tiếp tục phớt lờ người còn lại.
Đọc trọn vẹn bài viết tại đây.
8. Điều gì xảy ra với não khi ta thầm thương trộm nhớ crush?
Chỉ cần nhìn thấy người thương, tim bỗng đập nhanh hơn, hai má đỏ bừng, miệng thì lắp bắp chẳng nói nên lời. Theo bài viết, phản ứng này bắt nguồn từ một vùng não gọi là hệ thống nhận thức, nơi lưu giữ toàn bộ ký ức và hình ảnh về những người ta từng gặp.
Khi bạn “say nắng” một ai đó, não bộ sẽ diễn ra một phản ứng sinh hóa mạnh mẽ. Các hormone như Dopamine, Oxytocin và Cortisol đồng loạt tăng cao. Ngược lại, nồng độ Serotonin lại giảm xuống. Sự thay đổi này khiến bạn luôn trong trạng hưng phấn, nhưng cũng dễ bị mất tập trung. Hiểu rõ cơ chế này giúp bạn tận hưởng niềm vui khi rung động nhưng vẫn giữ được sự tỉnh táo.
Đọc trọn vẹn bài viết tại đây.
9. Điều gì xảy ra nếu bạn độc thân quá lâu?
“Có người yêu thì sao?” là câu nói nửa đùa nửa thật của không ít người sau một thời gian dài sống một mình. Nhưng theo bài viết, việc độc thân lâu ngày thực sự có thể thay đổi cách ta nhìn nhận và đón nhận một mối quan hệ mới.
Giống như việc lười tập thể dục sẽ càng khiến ta ngại quay lại phòng gym, độc thân lâu cũng khiến nhiều người lười hẹn hò, ngại để một ai đó bước vào và xáo trộn những thói quen đã quen thuộc. Chuyên gia tâm lý Becky Spelman ví việc quay lại hẹn hò cũng giống như quay lại thị trường lao động sau một thời gian dài nghỉ việc, không biết bắt đầu từ đâu nhưng không có nghĩa là không thể bắt đầu. Lời khuyên của bà khá đơn giản: nếu đã độc thân một thời gian, chờ thêm một chút nữa cũng không phải vấn đề gì quá to tát.
Đọc trọn vẹn bài viết tại đây.
10. Nghiên cứu Mỹ lý giải vì sao bạn thành “người trung bình” dù từng rất thông minh
Từng là học sinh nổi bật, bạn bước vào đời với niềm tin rằng mình có nhiều tiềm năng, tương lai chắc chắn rực rỡ. Nhưng 10 năm sau, bạn giật mình nhận ra mình đang nhích từng chút một giữa dòng người kẹt xe, chật vật với một công việc ổn định nhưng không có gì đột phá. Hào quang năm 17 tuổi đã biến mất. Sự hụt hẫng và chơi vơi đó chính là điều mà bài viết này sẽ giải mã.
Nghiên cứu Study of Mathematically Precocious Youth (SMPY) theo dõi hơn 5.000 trẻ có năng khiếu trong suốt nhiều thập kỷ đã đưa ra những góc nhìn đáng suy ngẫm. Rằng trí thông minh bẩm sinh không phải là bảo chứng của thành công. Để phát huy tiềm năng, mỗi người còn cần sự dìu dắt đúng lúc, nỗ lực bền bỉ, cơ hội phát triển công bằng và một hướng đi phù hợp với đam mê. Bài viết gợi mở cách nhìn lại năng lực bản thân, để dù đã qua thời điểm được xem là “đứa trẻ thông minh”, bạn vẫn có thể tiếp tục phát triển.
Đọc trọn vẹn bài viết tại đây.
Kết
Mỗi cảm xúc hay khúc mắc trong lòng đều có thể là điểm khởi đầu để ta hiểu mình hơn. 10 bài viết trên là những nội dung được độc giả quan tâm nhất, nhưng hành trình khám phá tâm lý vẫn còn nhiều điều đáng để tìm hiểu. Nếu đang loay hoay với một cảm xúc chưa gọi tên, một mối quan hệ khó gỡ rối hay đơn giản là muốn hiểu hơn về cách mình suy nghĩ và hành xử, bạn có thể tìm đọc thêm các bài viết thuộc series Tâm lý học của Vietcetera tại đây.
Vietcetera 10 là series kỷ niệm 10 năm của Vietcetera - nơi nhìn lại một thập kỷ qua những câu chuyện, góc nhìn và dấu mốc đáng nhớ, từ các nội dung từng được độc giả quan tâm đến những lát cắt về con người và về Việt Nam. Đây cũng là dịp để Vietcetera tri ân những cây bút, nhân vật và độc giả đã cùng góp mặt trong hành trình ấy, đồng thời tiếp tục khám phá những câu chuyện đáng giá trong tương lai.