4 Năm, 7 vùng đất và 5 bài học đắt giá của một freelancer

Chúng ta là những thế hệ khao khát tự do. Xê dịch liên tục, sống ở những vùng đất khác nhau, là giấc mơ thầm kín của biết bao người trẻ. Tôi cũng vậy. Thuở còn đại học, tôi đã gom góp tiền làm thêm để đi Tây Bắc, Đông Bắc, xa hơn là Đà Nẵng và Sài Gòn. Rồi dần dần thì đi sang các đất nước Đông Nam Á.

Vào năm 2017, tôi vào TP.HCM lập nghiệp, từng làm marketing rồi chuyển sang làm biên tập viên cho một tòa soạn. Công việc của tôi thăng hoa cũng khá nhanh, mối quan hệ cũng rất rộng mở và phát triển. Nhưng với bản tính khám phá “không lối thoát” của mình, tôi vẫn muốn bứt ra khỏi thành phố hoa lệ này để xê dịch đến những xứ sở thơ mộng và ít bon chen. Và thế, trong 4 năm làm freelancer vừa qua, tôi đã sống ở Đà Lạt, Măng Đen, rừng Kon Chư Răng (Gia Lai), hồ Ea Kao (Đắk Lắk), Châu Đức (Bà Rịa Vũng Tàu), Làng Lò (Phú Yên) và Nepal.

Không văn phòng, không deadline dồn dập, không tất bật vồn vã giữa đô thị hoa lệ, tôi cứ thế nghĩ chắc nịch rằng mình đã được sống một cuộc đời mà biết bao người khao khát. Nhưng càng về sau, tôi càng nhận ra, bản thân đã quá mơ mộng và rời xa thực tế do tầm nhìn về thời thế lẫn sự nghiệp của bản thân đã không đủ chín chắn. Nếu bạn ôm mộng làm freelancer, tung tăng khắp nơi, sống cuộc đời du mục đáng mơ ước, có lẽ những bài học mà tôi đúc rút ra dưới đây sẽ phần nào giúp ích cho bạn.

1. “Plan B”, thậm chí “Plan C” là vô cùng quan trọng

Sau khi rời Sài Gòn, tôi thuê một ngôi nhà gỗ nhìn ra một ngọn đồi rất đỗi nên thơ ở Đà Lạt. Lúc bấy giờ, tôi vẫn khá mơ mộng, sáng sáng chiều chiều đạp xe địa hình loanh quanh hồ Xuân Hương và các con phố, như thiên hướng lãng mạn của một nhà văn. Lúc ấy, tôi cộng tác viết bài cho tòa soạn cũ như một công việc freelance, nhưng rõ ràng, số tiền kiếm ra không dư giả bao nhiêu.

Sau vài tháng, tôi nghĩ mình phải nghiêm túc suy nghĩ về công việc mà bản thân phải làm để đảm bảo cuộc sống. Lúc ấy, tôi có một trang fanpage cũng khá nổi. Tôi thường chia sẻ những bài viết về quan sát tâm trí. Tôi bèn nghĩ mình có thể tổ chức khóa học về điều này. Sau ý tưởng đó, tôi đăng bài tuyển sinh thử, thì không ngờ có rất nhiều người đăng ký.

Cứ thế, trong những tháng đầu, lượng học viên vẫn rất đông, đảm bảo một nguồn thu nhập vô cùng lý tưởng. Và điều đó khiến tôi dần dần xa rời công việc viết tạp chí. Thậm chí có nhiều khi, tổng biên tập mời tôi cộng tác, làm ở vị trí part-time trong 2 năm liên tục, thì tôi vẫn khá lãnh đạm và từ chối khéo. Từ đó, tôi mất dần các mối quan hệ trong công việc cũ của mình, vì quá tập trung vào công việc mới.

Thế nhưng, sau hơn 2 năm, các khóa học càng lúc càng ít người đăng ký, nhiều phần vì Facebook giảm tương tác, và thứ hai là bản thân tôi cũng không phải là người có khả năng marketing hay quảng cáo tốt. Tôi bắt đầu nhận thấy dường như mình đã rơi vào bẫy tâm lý “tưởng bở”. Khi một công việc thuận lợi, không có nghĩa là nó thuận lợi mãi mãi. Cũng vì nghĩ nó thuận lợi như vậy, nên tôi cũng đã từ bỏ cả công việc báo chí vốn mang đến cho bản thân một nguồn thu nhập dẫu không cao nhưng khá ổn định.

Một người bạn cũng làm công việc coaching khá giống tôi, nói rằng cô ấy làm một số việc freelance khác để đảm bảo cân bằng thu nhập. Cô cũng cộng tác báo chí, viết sách thuê, biên tập sách… Cô luôn có sẵn plan B, C… để đảm bảo trong trường hợp plan A (công việc coaching) không thuận lợi. Sau này, tôi mới nhận ra tầm nhìn của mình chưa thấu đáo, nhưng đó cũng là một bài học lớn để tôi tự định hướng lại sự nghiệp của mình.

2. Mối quan hệ, mối quan hệ và mối quan hệ

Tôi nhấn mạnh cụm từ “mối quan hệ” nhiều lần vì nhận ra, đó chính là một trong những điều quan trọng của một freelancer, nếu họ muốn đi đường dài với lý tưởng này.

Quả thực, trước đây, tôi vốn là một người trẻ vô cùng năng động và nhiệt huyết. Kể từ thời sinh viên, tôi đã viết bài cho nội san của nhà trường, và làm một số dự án phỏng vấn các nhân vật nổi tiếng. Mối quan hệ càng rộng, thông thường cơ hội sẽ đến càng nhiều. Đó là lý do vì sao, trong một quãng thời gian sau khi tôi rời đại học, tôi gần như không xin việc thông qua phỏng vấn của nhà tuyển dụng, mà đều là do được giới thiệu hoặc tự mình tìm kiếm cơ hội.

Làm một freelancer đòi hỏi bạn phải đặc biệt linh hoạt, phải biết bán tài năng và kỹ năng của bản thân. Họ phải biết với những gì mà mình làm được, thì ai cần giá trị đó. Thế nhưng, vì quá sa đà vào cơ hội coaching mới mẻ, nên bản thân tôi đã bỏ lỡ nhiều cơ hội lẫn mối quan hệ. Đó là một bài học rất đắt giá.

3. Kiên trì "rao bán" bản thân

Nhiều người rất mơ ước vừa làm việc vừa xê dịch nhưng tại sao, phần lớn, cuối cùng, vẫn chọn công việc văn phòng? Bởi tính không ổn định của sự nghiệp freelancer khiến người ta dè chừng và không dám bước ra khỏi vùng an toàn. Sau khi nhận ra sai lầm trong quãng thời gian đầu đi trên con đường "tự do" của mình, tôi bắt đầu nghiêm túc tư duy và tái định hướng bản thân.

Tôi nhớ lại câu chuyện Harland Sanders (người sáng lập KFC) từng đi gõ cửa từng nhà hàng để chào bán công thức và hợp đồng nhượng quyền gà rán, rồi bèn nghĩ ngoài sự kiên trì ra, thì người đàn ông này đã có một tư duy rất rộng mở, rằng tất cả cửa hàng ấy đều có thể trở thành khách hàng tiềm năng của mình.

Họ có thể trở thành đối tác làm ăn của ông. Dù ông bị từ chối đến 1009 lần, nhưng cuối cùng đã tìm được đối tác nhượng quyền đầu tiên là Pete Harman tại Utah vào năm 1952, đặt nền móng cho đế chế KFC. Tôi mới nghĩ, nghề freelancer này rất cần một Harland Sanders trong tính cách của mình - phải biết chủ động tìm cơ hội, phải biết bán thứ mà mình giỏi hoặc có thể trao giá trị của bản thân cho người cần đến chúng.

4. Thời thế thay đổi, linh hoạt là keyword cần nhớ

Khi trở về Châu Đức, tôi sống trong một nông trại của một gia đình ở Vũng Tàu. Người chủ trang trại từng là kỹ sư dầu khí thành đạt, nhưng anh đã bỏ công việc văn phòng để học làm nông nghiệp sạch và có một cửa hàng rau sạch ở Vũng Tàu.

Anh dạy tôi về lĩnh vực này, chỉ cho tôi cách trồng rau hữu cơ vào mỗi cuối tuần, khi gia đình anh lên thăm nông trại. Có một điều mà anh chia sẻ, khiến tôi nhớ mãi: “Điều con người tương lai cần nhất chính là kỹ năng sinh tồn. Và học nông nghiệp chính là một kỹ năng sống đặc biệt quan trọng trong số đó.” Ồ, có lẽ bạn sẽ cho rằng nó chẳng có gì liên quan đến đề tài freelance mà tôi đang chia sẻ, nhưng lại thực sự rất liên quan.

Thời thế hiện nay thay đổi liên tục, AI “chiếm sóng” và tương lai có thể còn thay đổi thị trường lao động khắc nghiệt hơn nữa. Điều đó có nghĩa là sẽ có thêm nhiều người mất việc lẫn loay hoay và mơ hồ với cuộc sống của mình. Trở về tự nhiên, trở về với nông nghiệp sạch đang là lựa chọn của không ít các doanh nhân thành đạt. Trong khoảng 6 tháng học làm nông tại đây, tôi nhận ra bài học đắt giá rằng khi cuộc sống ngày càng vượt ra ngoài tầm kiểm soát, chúng ta nên quay về kết nối với thiên nhiên để trở nên vững chãi và kiên định.

5. Đừng tự giới hạn bản thân trong lĩnh vực của mình

Một công việc từng mang lại hào quang hôm nay hoàn toàn có thể thoái trào vào ngày mai. Đến dãy Himalaya phủ tuyết trắng ở Nepal, nhìn những người chăn cừu ung dung giữa sương gió, tôi học được bài học sâu sắc về “thiểu dục tri túc” – biết đủ là đủ.

Đừng giới hạn năng lực của bạn trong một chức danh chuyên môn hàng chục năm, cũng đừng cố chấp bám víu cái mác “freelancer du mục” như một tấm huy chương danh giá. Ngay cả khi anh bạn kỹ sư dầu khí của tôi có thể can đảm rẽ sang một lĩnh vực hoàn toàn mới vì không tìm thấy ý nghĩa ở công việc cũ, thì bạn cũng hoàn toàn có thể chuyển hướng nếu thời thế yêu cầu.

Khi giữ được tâm thế ung dung, tự tại từ bên trong, thì dù bạn đang xách balo qua những miền đất xa xôi hay đang ngồi giữa bốn bức tường văn phòng quen thuộc, bạn vẫn luôn có thể sống một cuộc đời trọn vẹn và tự do theo cách riêng của mình.

Tự do không nằm ở việc bạn di chuyển được bao xa hay đổi bao nhiêu vùng đất, mà nằm ở sự vững vàng trong năng lực và khả năng thích nghi với mọi biến cố của đời sống. Rời phố hay ở lại, làm freelancer hay làm việc bàn giấy, lựa chọn nào cũng đều có những cái giá phải trả và những phần thưởng rất riêng. Quan trọng nhất là bạn hiểu rõ bản thân đang đánh đổi điều gì để không bao giờ phải hối tiếc.