Bốn tác phẩm từ những người thầy multi-task mà tôi luôn tin tưởng

Nguồn: Thuý Anh thiết kế cho Vietcetera
Có những người dành cả đời để viết nên những câu chuyện. Và cũng có những người từng dành một phần tuổi trẻ để giúp người khác tìm thấy ý nghĩa trong từng câu chữ. Với Stephen King, Toni Morrison, Vladimir Nabokov và Sylvia Plath, hai hành trình ấy không hề tách biệt. Trước khi trở thành những tên tuổi có sức ảnh hưởng trong văn chương thế giới, họ từng đứng trên bục giảng, mang theo tri thức, tình yêu văn học và những trải nghiệm riêng để đồng hành cùng học trò.
Nếu lớp học là nơi một người thầy mở ra cánh cửa dẫn đến thế giới tri thức, thì văn chương cũng có thể là cách họ tiếp tục công việc ấy, theo một cách khác. Qua từng trang viết, họ đưa người đọc đến gần hơn với những phận người bị bỏ quên, những góc khuất của tâm lý, những câu hỏi về bản sắc và cả những miền tưởng tượng chưa từng có lời giải. Bài học không còn nằm trên bảng đen, mà được gửi gắm trong những câu chuyện có khả năng ở lại lâu hơn một giờ học.
Nhân ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, cùng Kệ Sách gặp lại bốn nhà văn từng đứng trên bục giảng, để khám phá những dấu ấn của nghề dạy học trong hành trình sáng tác và những tác phẩm đã làm nên tên tuổi của họ.
Stephen King: Người thầy tiếng Anh đứng sau những cơn ác mộng học đường
Trước khi được tôn vinh như một trong những bậc thầy tiểu thuyết kinh dị thành công nhất thế giới, Stephen King từng có những năm tháng miệt mài làm giáo viên tiếng Anh tại một trường trung học công lập ở bang Maine, Mỹ.
Sau khi tốt nghiệp Đại học Maine năm 1970 với tấm bằng cử nhân tiếng Anh, King đủ điều kiện đứng lớp ở bậc trung học. Mùa thu năm 1971, ông bắt đầu sự nghiệp giảng dạy tại trường Hampden Academy. Ban ngày, người thầy trẻ tận tụy lên lớp, chấm bài và chu toàn những công việc thường nhật của nghề giáo; khi đêm xuống và vào mỗi dịp cuối tuần, ông lại lặng lẽ ngồi vào bàn viết trong căn nhà nhỏ của gia đình.
Bước ngoặt chỉ thực sự gõ cửa vào năm 1973, khi tiểu thuyết Carrie được nhà xuất bản Doubleday chấp nhận. Một thỏa thuận bản quyền sách bỏ túi sau đó đã mang lại cho ông điểm tựa tài chính vững vàng để rời bục giảng và toàn tâm theo đuổi con đường viết lách chuyên nghiệp.
Carrie kể về Carrie White, một nữ sinh trung học thường xuyên bị bạn bè chế giễu, bắt nạt và phải sống dưới sự kiểm soát nghiệt ngã của người mẹ cuồng tín. Khi phát hiện bản thân sở hữu năng lực điều khiển đồ vật bằng ý nghĩ, Carrie trở thành tâm điểm của một chuỗi biến cố kinh hoàng. Thế nhưng, đằng sau lớp vỏ siêu nhiên rùng rợn, tác phẩm còn chạm tới những nỗi đau rất thật của đời sống: nạn bạo lực học đường, sự cô lập tàn nhẫn và cách một tập thể vô tâm có thể đẩy một cá nhân đến tận cùng giới hạn chịu đựng.
Toni Morrison: Nữ giáo sư thắp sáng những phận đời bị quên lãng trong văn chương
Toni Morrison là một trong những nữ nhà văn Mỹ có sức ảnh hưởng sâu rộng và bền bỉ nhất thế kỷ XX. Năm 1993, bà đi vào lịch sử khi trở thành nữ nhà văn da đen đầu tiên được trao giải Nobel Văn học. Những trang viết của Morrison luôn đào sâu vào lịch sử, ký ức, bản sắc và thân phận của cộng đồng người Mỹ gốc Phi. Thế nhưng, trước khi được cả thế giới ngưỡng mộ với tư cách một tiểu thuyết gia kiệt xuất, bà đã có một hành trình dài tận tụy cống hiến trong ngành giáo dục và xuất bản.
Sau khi tốt nghiệp Đại học Howard và nhận bằng thạc sĩ tại Đại học Cornell, Morrison bắt đầu sự nghiệp giảng dạy tại Texas Southern University từ năm 1955 đến năm 1957. Sau đó, bà trở về mái trường xưa Howard University và tiếp tục gắn bó với vai trò giảng viên cho đến năm 1964. Trong quãng thời gian đứng lớp tại đây, Morrison tham gia một nhóm sáng tác văn chương cùng các đồng nghiệp. Chính những buổi gặp gỡ đầy cảm hứng ấy đã ươm mầm cho câu chuyện sau này trở thành cuốn tiểu thuyết đầu tay của bà.
Xuất bản năm 1970, The Bluest Eye (Mắt nào xanh nhất) kể về Pecola Breedlove, một bé gái da đen lớn lên giữa nghèo khó và luôn mang trong lòng khát khao cháy bỏng được sở hữu đôi mắt xanh biếc giống những chuẩn mực sắc đẹp da trắng mà em nhìn thấy quanh mình. Ước mong ấy không đơn thuần là một giấc mơ trẻ thơ ngây dại. Nó phơi bày cách những quy chuẩn sắc đẹp áp đặt và định kiến chủng tộc có thể thấm sâu vào tâm hồn non nớt của một đứa trẻ, khiến em dần tự nhìn nhận chính bản thân mình như một thực thể không xứng đáng được yêu thương.
Morrison không kể lại câu chuyện ấy theo một mạch tuyến tính giản đơn. Bà đan cài nhiều điểm nhìn, những mảnh vỡ ký ức và sự chuyển dịch tinh tế trong giọng kể để phục dựng diện mạo của một cộng đồng mang đầy thương tích. Qua đó, tác phẩm đặt ra một câu hỏi day dứt về cách xã hội kiến tạo nên những chuẩn mực vô hình, cũng như nỗi đau khi cả một nhóm người bị tước đoạt quyền được trân trọng và yêu thương chính mình.
Vladimir Nabokov: Vị giáo sư biến nghệ thuật đọc thành một cuộc phiêu lưu văn chương
Nếu Stephen King từng lặng lẽ dạy tiếng Anh tại một ngôi trường trung học nhỏ, thì Vladimir Nabokov lại ghi dấu một sự nghiệp giảng dạy rực rỡ gắn liền với những giảng đường đại học danh tiếng bậc nhất nước Mỹ. Ông là một nhà văn, nhà thơ, dịch giả và nhà nghiên cứu ngôn ngữ tài hoa, nổi tiếng với khả năng chạm khắc ngôn từ tinh xảo cùng những cấu trúc tự sự đầy mê hoặc.
Sau khi rời bỏ châu Âu và định cư tại Mỹ, Nabokov từng giảng dạy bộ môn viết sáng tạo tại Đại học Stanford, trước khi trở thành giảng viên tại Wellesley College. Năm 1948, ông cùng gia đình chuyển đến Ithaca, New York, để chính thức đảm nhận vị trí Giáo sư Văn học Nga tại Đại học Cornell. Ông đã dành trọn hơn một thập niên đứng lớp tại ngôi trường này, phụ trách các khóa học chuyên sâu về văn học Nga và văn học châu Âu.
Trong số những tác phẩm được Nabokov thai nghén ngay trong những năm tháng giảng dạy tại Cornell, Pnin là một lựa chọn đầy thú vị để ta ngắm nhìn lại chân dung của vị nhà văn & giáo sư này. Ra mắt năm 1957, cuốn tiểu thuyết xoay quanh Timofey Pnin, một vị giáo sư người Nga lưu vong đang giảng dạy tại một trường đại học ở Mỹ. Pnin là một học giả uyên bác, giàu lòng tự trọng nhưng lại thường xuyên lúng túng trước những tình huống giao tiếp đời thường. Ông vụng về với thứ ngôn ngữ mới, với những quy tắc xã hội xa lạ và cả những biến động âm thầm trong môi trường học thuật nơi mình đang nương náu.
Thông qua hình tượng nhân vật Pnin, Nabokov đã phác họa một bức chân dung vừa hóm hỉnh vừa rưng rưng xúc động về người trí thức tha hương. Đằng sau những tình huống vụng về gây cười ấy là nỗi đau mất mát, niềm thương nhớ quê hương da diết và nỗ lực tìm kiếm một chỗ đứng bình yên giữa thế giới mới. Nhân vật ấy cũng phần nào phản chiếu chính cuộc đời của tác giả: một con người buộc phải rời xa cố quốc, kiên cường gây dựng lại cuộc sống và tiếp nối sự nghiệp học thuật bằng một thứ ngôn ngữ không phải tiếng mẹ đẻ.
Sylvia Plath: Nữ thi sĩ rời bục giảng để lặn sâu vào thế giới nội tâm
Sylvia Plath là một trong những tiếng nói rực rỡ và ám ảnh bậc nhất của nền thơ ca Mỹ thế kỷ XX. Bà được yêu mến bởi lối viết giàu sức gợi hình, ngôn ngữ sắc sảo như dao khắc và khả năng chạm tới những chuyển động tinh vi, dữ dội nhất trong đời sống nội tâm con người. Bên cạnh di sản thi ca, cuốn tiểu thuyết duy nhất Quả chuông ác mộng cũng trở thành một tác phẩm gối đầu giường, được bao thế hệ độc giả tìm đọc và đồng cảm.
Sau khi tốt nghiệp Đại học Smith năm 1955, Plath xuất sắc giành học bổng Fulbright để tiếp tục con đường học thuật tại Đại học Cambridge, Anh. Năm 1957, bà trở về Mỹ và bắt đầu công việc giảng dạy tiếng Anh tại chính ngôi trường cũ thân thương của mình, Smith College. Trong suốt năm học 1957–1958, cô giáo trẻ Plath đảm nhận các lớp tiếng Anh dành cho sinh viên năm nhất. Bà thực sự yêu mến công việc đứng lớp và trân trọng những giờ phút truyền đạt tri thức, nhưng lịch trình giảng dạy dày đặc khiến bà gần như cạn kiệt thời gian dành cho sáng tác. Sau nhiều trăn trở, Plath đành gác lại niềm vui bục giảng để toàn tâm dấn thân vào con đường văn chương.
Quả chuông ác mộng thường được nhìn nhận như một cuốn tiểu thuyết bán tự truyện, bởi rất nhiều lát cắt trong hành trình của Esther mang bóng dáng trải nghiệm có thật của chính Plath thời tuổi trẻ. Tác phẩm tái hiện chân thực một xã hội nơi người phụ nữ bị ép buộc phải lựa chọn giữa những lối đi dường như đã được định sẵn, đồng thời cất lên tiếng hỏi khắc khoải về quyền được theo đuổi tri thức, khát vọng sáng tạo và một cuộc đời tự chủ đúng nghĩa.
Điều khiến cuốn sách vẫn giữ nguyên sức lay động mãnh liệt sau nhiều thập kỷ nằm ở khả năng diễn tả tận cùng cảm giác ngột ngạt của một tâm hồn trẻ khi không thể tìm thấy vị trí thuộc về mình giữa thế giới rộng lớn. Hình ảnh chiếc chuông thủy tinh nơi nhan đề đã trở thành một ẩn dụ kinh điển cho trạng thái cô độc đến nghẹt thở, khi nhân vật cảm thấy mình đang bị nhốt kín trong một không gian trong suốt, hoàn toàn tách biệt khỏi nhịp sống xung quanh dù vẫn nhìn thấy rõ mồn một thế giới bên ngoài.