Hội “frat”: Cái nôi quyền lực Wall Street hay “vùng tối” độc hại của đại học Mỹ?

Bê bối "Cornell 7" nổ ra tại Đại học Cornell (nhóm Ivy League) từng làm chấn động truyền thông khi hàng loạt cáo buộc chuốc thuốc và tấn công tình dục khiến làn sóng đòi giải thể (Dismantle Greek Life) bùng lên dữ dội hơn bao giờ hết. Sự việc này không chỉ là một sự cố đơn lẻ, mà còn là giọt nước làm tràn ly cho những ẩn khuất đã tồn tại hàng thế kỷ trong môi trường đại học Mỹ. Vậy hội "frat" thực chất là gì, sở hữu sức mạnh ra sao mà vừa là niềm khao khát của giới tinh hoa, lại vừa trở thành tâm điểm của những làn sóng tẩy chay gay gắt?

1. Hội Frat là gì? Lớp vỏ hào nhoáng của hệ thống "Greek Life"

Frat là cách gọi ngắn gọn của Fraternity – từ bắt nguồn từ tiếng Latin frater, mang nghĩa là "anh em". Trong bối cảnh đại học tại Mỹ và Bắc Mỹ, đây là các hội nam sinh viên được thành lập nhằm gắn kết những người trẻ có chung sở thích, định hướng hoặc lý tưởng sống.

Hội frat là một phần không thể tách rời của hệ thống "Greek Life" (Đời sống Hy Lạp), tên gọi xuất phát từ việc các tổ chức này luôn dùng 2 đến 3 chữ cái Hy Lạp để đặt tên, chẳng hạn như Alpha Sigma Phi hay Sigma Chi. Thành viên của một Frat thường sinh hoạt và sinh sống chung trong một tòa nhà riêng biệt được gọi là Frat house. Nơi đây không đơn thuần là chỗ ở, mà còn đóng vai trò như một trung tâm đời sống xã hội, nơi diễn ra các buổi họp mặt bí mật, hoạt động thể thao, và đặc biệt là những bữa tiệc quy mô lớn nhất trong khuôn viên đại học.

2. Nguồn gốc hội “frat”: Từ câu lạc bộ triết học thế kỷ 18 đến mạng lưới sinh viên quyền lực

Ít ai biết rằng, ban đầu các hội Frat được sinh ra từ tinh thần học thuật thuần túy. Vào năm 1776, hội Frat đầu tiên mang tên Phi Beta Kappa ra đời tại Đại học William & Mary. Trong bối cảnh chương trình giảng dạy thời đó còn nghiêm ngặt và gò bó, tổ chức này xuất hiện như một câu lạc bộ đọc sách và tranh luận kín, nơi sinh viên tự do thảo luận về triết học, chính trị và những chủ đề nằm ngoài sách vở.

Theo thời gian, đặc biệt là trong suốt thế kỷ 19 và 20, mô hình này trải qua bước chuyển mình mạnh mẽ. Từ những câu lạc bộ thảo luận triết học, Frat dần biến thành các hội nhóm đời sống xã hội khép kín. Tính chất học thuật nhường chỗ cho tinh thần đồng đội, các hoạt động ngoại khóa, quản lý nhà ở và các mối quan hệ xã hội.

3. Vì sao hội “frat” phổ biến?

Lý do khiến hàng triệu sinh viên Mỹ mỗi năm khao khát vượt qua các kỳ tuyển chọn khắt khe để gia nhập Frat nằm ở giá trị thực tế mà mạng lưới này mang lại. Lớn nhất trong số đó là "chiếc vé vàng" mang tên mạng lưới cựu sinh viên (Alumni Network).

Sức mạnh kết nối này được chứng minh qua những con số thống kê áp đảo trong giới lãnh đạo Mỹ:

• Tập đoàn & Wall Street: Khoảng 85% các nhà quản lý trong danh sách Fortune 500 và phần lớn lãnh đạo cấp cao tại các ngân hàng đầu tư hàng đầu Wall Street từng là thành viên của các hội Frat/Sorority.
• Chính trị & Tư pháp: Khoảng 76% Thượng nghị sĩ và Dân biểu Quốc hội Mỹ, cùng 18 đời Tổng thống Mỹ (bao gồm Franklin D. Roosevelt, George W. Bush, George H.W. Bush...) từng trưởng thành từ hệ thống này.

Các cựu thành viên hội “Frat” khi đã yên vị ở những vị trí quyền lực thường ưu tiên tuyển dụng, cất nhắc và bảo chứng cho các “đàn em” cùng hội.

Bên cạnh cơ hội sự nghiệp, hội “Frat” mang đến một đời sống sinh viên sôi động, nơi những người trẻ mới bước chân vào đại học tìm thấy cảm giác thuộc về. Việc cùng nhau quản lý ngân sách hàng chục nghìn USD, vận hành nhà ở và tổ chức các sự kiện từ thiện lớn cũng giúp sinh viên rèn luyện kỹ năng quản trị và lãnh đạo thực tế từ rất sớm.

4. Tranh cãi xoay quanh hội “frat”

Mặc dù mang lại nhiều lợi ích, hệ thống Frat từ lâu đã trở thành tâm điểm của những tranh cãi nảy lửa do sự biến tướng mang tính hệ thống. Nổi cộm nhất là văn hóa Hazing – những nghi thức hành xác tân binh mang tính quái gở hoặc bạo lực, từ ép uống rượu quá độ cho đến nhục mạ tâm lý nhằm thử thách "lòng trung thành".

Theo cơ sở dữ liệu của nhà nghiên cứu Hank Nuwer, đã có hơn 330 trường hợp tử vong do nghi thức hazing trong lịch sử giáo dục Mỹ. Đáng ngại hơn, từ năm 1959 đến nay, trung bình mỗi năm đều có ít nhất 1 sinh viên thiệt mạng do hazing trong các trường đại học.

Các nghiên cứu xã hội học (tiêu biểu là nghiên cứu của Tiến sĩ John Foubert) chỉ ra rằng nam sinh thuộc các hội Frat có tỷ lệ thực hiện hành vi tấn công tình dục cao gấp 3 lần (300%) so với nam sinh không tham gia Frat. Đồng thời, nữ sinh tham gia các sự kiện tại tòa nhà hội “Frat” có nguy cơ trở thành nạn nhân cao hơn đáng kể so với môi trường ký túc xá thông thường.

Song song đó, văn hóa bao che hay còn gọi là Bro Code (bảo vệ anh em bằng mọi giá) vô tình biến những tòa nhà hội “Frat” thành "vùng tối" pháp lý, nơi các hành vi vi phạm bị giấu kín và gây cản trở nghiêm trọng cho quá trình điều tra của cảnh sát.

Không những thế, quy trình tuyển chọn thành viên của hội “frat” (rush/recruitment) bị cáo buộc duy trì định kiến sắc tộc và phân biệt chủng tộc ngầm. Nhiều hội Frat/Sorority truyền thống bị chỉ trích vì hồ sơ tuyển chọn ưu tiên sinh viên da trắng, tạo ra sự thiên vị mang tính hệ thống và đẩy sinh viên da màu ra bên lề.

Và dù vào các hội nhóm này khá khó khăn, để có thể ở lại hội nhóm còn đòi hỏi mức hội phí (dues) đắt đỏ, có thể lên tới vài nghìn đến chục nghìn USD mỗi năm. Điều này vô hình trung tạo ra rào cản phân hóa giai cấp. Chi phí này tự động lọc bỏ những sinh viên có hoàn cảnh kinh tế trung bình hoặc khó khăn, biến các hội “frat” thành "sân chơi độc quyền" bảo tồn đặc quyền cho giới con nhà giàu.

Chính những mảng tối trên đã châm ngòi cho làn sóng đòi xóa bỏ triệt để hệ thống này như phong trào "Abolish Greek Life" (AGL) hay Dismantle Greek Life. Xuất hiện từ nhiều thập kỷ trước, các phong trào này chính thức bùng nổ thành một chiến dịch quy mô toàn quốc từ mùa hè năm 2020. Thông qua mạng xã hội, sinh viên tại hàng loạt trường đại học danh tiếng (như Vanderbilt, Northwestern, Penn...) đã đồng loạt lập các chiến dịch tẩy chay, yêu cầu nhà trường giải tán hoàn toàn các hội nam sinh và nữ sinh.

Sau nhiều năm nhà trường chỉ áp dụng các biện pháp nửa vời như "đình chỉ tạm thời" hay "tập huấn hành vi", vụ bê bối "Cornell 7" xảy ra tại Đại học Cornell (thuộc nhóm Ivy League) đã trở thành giọt nước làm tràn ly, là bằng chứng rõ nhất cho lập luận của phong trào Dismantle Greek Life: Hệ thống này đã mục nát đến mức không thể cải tổ. Làn sóng đấu tranh hiện nay không còn đòi hỏi "sửa đổi quy định", mà yêu cầu nhà trường phải giải tán hoàn toàn hệ thống Frat/Sorority để trả lại môi trường an toàn và bình đẳng cho sinh viên.

4. Các hội nhóm tương tự: Sorority và những mảnh ghép khác trong bức tranh "Greek Life"

Bên cạnh các hội nam sinh Frat, hệ thống Greek Life còn bao gồm nhiều hình thức hội nhóm tương tự để đáp ứng nhu cầu đa dạng của sinh viên.

Đầu tiên là Sorority (Hội nữ sinh), bắt nguồn từ tiếng Latin soror (chị em). Dù có cấu trúc tổ chức tương tự Frat, các Sorority thường áp dụng quy định quản lý nội bộ nghiêm ngặt hơn rất nhiều. Hầu hết các nhà Sorority đều cấm hoàn toàn việc lưu trữ hoặc tổ chức tiệc có đồ uống cồn tại nhà sinh hoạt chung để đảm bảo an toàn.

Bên cạnh đó là các Professional Fraternities (Hội chuyên môn hỗn hợp), chấp nhận cả nam và nữ sinh. Các hội này tập trung hoàn toàn vào định hướng nghề nghiệp cụ thể như Kinh tế, Y học, Luật hay Kỹ thuật. Khác với các Frat truyền thống, họ ưu tiên phát triển chuyên môn, hội thảo và cơ hội thực tập hơn là đời sống tiệc tùng.

Cuối cùng là các Multicultural Greek Organizations (Hội sinh viên đa văn hóa), được thành lập để đại diện cho các cộng đồng người thiểu số như da màu, gốc Á hay Latino. Các tổ chức này đóng vai trò như điểm tựa tinh thần, hỗ trợ văn hóa và tạo môi trường sinh hoạt an toàn cho sinh viên trong các môi trường đại học vốn do đa số da trắng chi phối.

Từng đại diện cho tinh thần học thuật và tình anh em gắn kết, hệ thống Frat ngày nay đang đứng trước bước ngoặt lớn nhất trong lịch sử phát triển. Cuộc tranh luận giữa việc cải tổ hay giải thể triệt để sẽ tiếp tục là bài toán hóc búa đối với giới quản lý giáo dục đại học Mỹ trong nhiều năm tới.