Đã bao giờ bạn thức dậy vào một ngày trời âm u, lướt điện thoại thấy tin tức về biến đổi khí hậu, chiến tranh ở một đất nước xa xôi, rồi nhìn xuống áp lực cơm áo gạo tiền của chính mình, trong lòng bỗng dâng lên một nỗi buồn khó tả? Nó không phải kiểu buồn vì thất tình hay chuỗi những deadline không hồi kết, mà là một cảm giác bất lực, mệt mỏi sâu hoắm khi nhận ra thế giới này tự bao giờ lại trở nên bất toàn như vậy?
Nếu từng trải qua cảm giác này, bạn có thể đã nếm trải Weltschmerz.
1. Weltschmerz là gì?
Theo định nghĩa từ điển Cambridge, Weltschmerz /ˈvelt.ʃmeəts/ là một từ tiếng Đức chỉ cảm giác buồn bã và tuyệt vọng về tình trạng của thế giới. Nó được ghép từ “Welt” nghĩa là thế giới, và “Schmerz” nghĩa là nỗi đau. Hiểu một cách sát nghĩa, Weltschmerz chính là “nỗi đau của thế giới”.
2. Nguồn gốc của Weltschmerz
Weltschmerz được tạo ra bởi nhà văn người Đức Jean Paul (tên thật là Johann Paul Friedrich Richter). Thuật ngữ này lần đầu xuất hiện trong cuốn tiểu thuyết Selina của ông, xuất bản năm 1827. Trong bối cảnh Chủ nghĩa Lãng mạn (Romanticism) ở thế kỷ 19, Jean Paul đã dùng nó để miêu tả một trạng thái đau đớn về mặt tinh thần, là sự bất lực và vỡ mộng khi nhận ra thực tại tàn khốc không bao giờ có thể thỏa mãn được những kỳ vọng tốt đẹp và lý tưởng bên trong tâm trí con người.
Nỗi buồn mang tên Weltschmerz còn từng là niềm cảm hứng cho một số nhà văn, nhà thơ lớn như Lord Byron, Charles Baudelaire hay Oscar Wilde, khi họ nhìn thấy sự rạn nứt giữa cái đẹp hoàn mỹ trong tâm tưởng và sự thô ráp của đời thực.
Nhiều người hay nhầm lẫn Weltschmerz với Ennui (một từ gốc Pháp chỉ sự chán chường). Nhưng điểm khác nhau là Ennui nhấn mạnh vào sự uể oải, thờ ơ và trống rỗng sinh ra từ sự mỏi mệt với thế giới (đôi khi nó chỉ là trạng thái chán nản, tẻ nhạt thông thường). Còn ở Weltschmerz luôn tồn tại một sự khắc khoải và khao khát mãnh liệt. Người mang nỗi buồn này thực sự muốn thế giới đi theo một chiều hướng khác tốt đẹp hơn, nhưng lại cảm thấy bất lực.
3. Vì sao chúng ta lại xuất hiện nỗi buồn này giữa muôn vàn nỗi buồn khác?
Trong cuộc sống, con người nếm trải muôn vàn nỗi buồn khác nhau. Nhưng vì sao giữa vô số những tổn thương cá nhân, Weltschmerz - một “nỗi đau của thế giới” - lại trỗi dậy mạnh mẽ trong xã hội hiện đại?
Nguyên nhân đầu tiên và có lẽ lớn nhất đó là vì chúng ta đang sống ở thời đại siêu kết nối (tên gọi tiếng Anh là hyper-connectivity). Khác với xưa kia khi con người chỉ nhận thức được biến cố trong giới hạn làng xã hay quốc gia của mình, ngày nay, chúng ta còn chứng kiến được nỗi đau của toàn nhân loại.
Việc cầm điện thoại sau hàng giờ làm việc mệt mỏi đáng lẽ chỉ nên là những phút giây giải trí. Nhưng rồi sau mỗi cú chạm màn hình, mỗi lần lướt mạng xã hội là một lần đối diện với những bản tin khẩn cấp về biến đổi khí hậu, xung đột tàn khốc, dịch bệnh hoành hành hay những bất công xã hội nhức nhối. Khói lửa bao trùm nước Pháp và bạo lực diễn ra khắp nơi, phụ nữ và trẻ em ở Afghanistan sống trong cảnh chật vật, lũ lụt đổ về mỗi năm cuốn đi biết bao của cải, tiền bạc và cả tính mạng con người. Cảm giác nghẹn đắng, nặng trĩu lồng ngực và sự kiệt sức kéo dài sau những vòng lặp tin tức ấy chính là hình hài của Weltschmerz.
Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng hiện thực mà người trẻ nhìn thấy hàng ngày đang có tác động tiêu cực đến sức khỏe tâm thần của họ, khiến họ có một cái nhìn ảm đạm và bi quan về tương lai.
4. Làm gì để vơi đi (phần nào) nỗi buồn thế giới?
Tuy nhiên, bức tranh miêu tả Weltschmerz không hoàn toàn là những chấm đen bi lụy. Điểm sáng lớn nhất của nó chính là lời khẳng định rằng chúng ta không bị vô cảm hóa bởi dòng chảy xô bồ của thời cuộc. Các chuyên gia tâm lý nhấn mạnh Weltschmerz không phải là sự thương hại bản thân hay trầm cảm cá nhân. Nó là nỗi buồn của lòng trắc ẩn.
Chính sự day dứt và khao khát một thế giới tốt đẹp hơn là khởi đầu của mọi sự thay đổi. Khi nhận ra mình biết đau cho nỗi đau chung, con người dễ dàng tìm thấy sự kết nối và đồng cảm sâu sắc với mọi thứ xung quanh. Dù có những lúc cảm thấy bé nhỏ, nhưng chính sự quan tâm mãnh liệt ấy sẽ dần biến sự bất lực tạm thời thành động lực để hành động - từ những việc tử tế nhỏ bé mỗi ngày, sự sẻ chia với cộng đồng, cho đến việc cất lên tiếng nói bảo vệ những điều đúng đắn.
Nhưng chìm đắm trong nỗi buồn ấy quá lâu cũng sẽ khiến bản thân kiệt sức. Vậy nên, sau đây là những cách bạn có thể tham khảo để xoa dịu và tìm lại sự cân bằng cho mình:
Doomscrolling - Đặt ranh giới với “vòng lặp tin tức”
Weltschmerz thường xuất hiện khi chúng ta liên tục nạp vào đầu những tin tức tiêu cực. Để bảo vệ sức khỏe tinh thần, hãy nghiêm khắc giới hạn thời gian lướt mạng xã hội và đọc tin tức mỗi ngày vì bạn không cần phải nắm bắt mọi tin tức diễn ra trên thế giới thực để chứng tỏ mình là người biết quan tâm. Chọn lọc nguồn tin uy tín, ấn định một khung giờ cố định để cập nhật tình hình, và tắt thông báo khi biết tâm trí cần được nghỉ ngơi.
Bắt đầu từ những hành động nhỏ
Cảm giác bất lực đến từ việc chúng ta lấy đôi vai bé nhỏ của mình để đo lường với những thảm họa của nhân loại. Vì vậy, thay vì đau đáu về những điều nằm ngoài tầm tay, hãy tập trung vào những thứ mình có thể làm và kiểm soát được. Bạn không thể cứu rỗi cả thế giới, nhưng bạn có thể làm dịu đi thế giới của một ai đó, bằng cách mua ủng hộ gánh hàng rong của cụ già, phân loại rác thải tại nhà, hay tử tế với chính những đồng nghiệp xung quanh chẳng hạn,...
Kết nối với thiên nhiên và ở cạnh những người cùng tần số
Thiên nhiên là một công cụ chữa lành tuyệt vời. Bạn có thể dành thời gian bước ra ngoài, hít thở không khí, ngắm nhìn trời mây để biết rằng, dẫu thế giới có nhiều góc khuất, sự sống và cái đẹp vẫn đang âm thầm nảy nở. Đồng thời, hãy chia sẻ những suy nghĩ của mình với những người bạn có cùng tần số, cùng hệ giá trị với bạn. Việc biết rằng có những người khác cũng đang rung động và đau nỗi đau chung sẽ giúp bạn thoát khỏi cảm giác cô độc.
Cho phép bản thân được tận hưởng niềm vui
Cuối cùng, nhiều người vướng vào Weltschmerz thường mang tâm lý tội lỗi khi bản thân được hạnh phúc giữa thế giới đầy rẫy đau thương. Nhưng sự thật là, việc bạn tự trừng phạt mình bằng sự u sầu không giúp ích gì cho những người đang khốn khó. Bạn hoàn toàn có quyền tận hưởng một tách cà phê ngon, một bộ phim hay hay những tiếng cười bên gia đình. Nuôi dưỡng niềm vui cá nhân cũng là cách bạn tích lũy năng lượng tích cực để có thể tiếp tục trao đi sự tử tế cho những người khác đấy.
