Sau những cú hích hội nhập: 4 Nông sản việt đã tự chuẩn hóa để bước vào chuỗi F&B thế giới

Chúng ta nói rất nhiều về nông sản Việt, về niềm tự hào “Hàng Việt Nam chất lượng cao”. Nhưng là người Việt, bạn đã bao giờ đặt ra câu hỏi: Điều gì xảy ra với một hạt gạo, một quả mắc-ca hay một hạt cacao khi rời khỏi vùng đất nơi nó được trồng?

Lời đáp dành cho câu hỏi ấy có thể từng là những con số: mấy tấn gạo, mấy tấn cà phê hay bao nhiêu hạt ca cao được xuất khẩu. Nhưng nếu đứng mãi ở vị trí “bán thô” chịu thiệt đó, nông sản Việt sẽ không thể có những bước đột phá. Chúng ta phải quan tâm nhiều hơn đến đến câu chuyện đổi “lượng” lấy “chất”, bằng cách chuẩn hóa vùng trồng, chế biến sâu thành sản phẩm F&B cao cấp và tự tin khoác lên mình cái tên thương hiệu Việt.

Đi qua những kỳ vọng và lắng lo trong quá trình hội nhập, cùng với sự mở rộng của các FTA như CPTPP và EVFTA, có thể thấy nông sản Việt đã có thêm cơ hội bước ra nhiều thị trường lớn hơn, song cũng không ngừng đáp ứng những yêu cầu ngày càng khắt khe của thế giới.

Bài viết này sẽ điểm danh 4 loại nông sản Việt - cũng là bốn cách khác nhau để kể về câu chuyện từ “trồng được” đến “bán được giá trị”.

*Chú thích:

• FTA: Hiệp định Thương mại Tự do
• CPTPP: Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương
• EVFTA: Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và 27 nước thành viên Liên minh Châu Âu (EU)

1. Gạo Tây Ninh: Chuẩn hóa từ cánh đồng đến sản phẩm chế biến sâu

Tây Ninh sở hữu dải đất phù sa màu mỡ được bồi đắp bởi hai dòng sông Vàm Cỏ Đông và sông Sài Gòn. Lúa, vì vậy, chính là một trong những cây trồng quan trọng của vùng đất này. Theo Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, Tây Ninh từng có khoảng 147.800 ha lúa gieo trồng mỗi năm, với hơn 90% diện tích đã được cơ giới hóa từ khâu làm đất đến thu hoạch. Tỉnh cũng triển khai các mô hình lúa chất lượng cao, VietGAP và phục tráng giống lúa đặc sản nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu thị trường.

Những năm gần đây, hướng đi này tiếp tục được đẩy mạnh. Các giống như OM5451, OM6976, Đài Thơm 8 và ST25 nằm trong nhóm giống được sản xuất tại địa phương, trong đó nhu cầu đối với các giống chất lượng cao đang tăng.

Tuy nhiên, điều đó vẫn chưa đủ. Để một hạt gạo đi xa hơn, điều quan trọng là phải làm sao để chất lượng ấy duy trì qua từng vụ mùa. Đó là lý do các mô hình liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp ngày càng quan trọng. Tây Ninh cũng đã triển khai các dự án sản xuất lúa theo tiêu chuẩn VietGAP trên diện tích lớn, hướng đến việc tạo ra nguồn nguyên liệu ổn định hơn cho doanh nghiệp.

“Chuẩn hóa” có thể là một khái niệm xa lạ với nhiều người tiêu dùng. Để hiểu đơn giản, đó là khi một doanh nghiệp mua gạo không chỉ biết “đây là gạo Tây Ninh”, mà còn có thể trả lời những câu hỏi cụ thể hơn như gạo được trồng ở đâu, giống gì, quy trình canh tác thế nào và chất lượng có ổn định giữa các lô hàng?

Và khi đã được chuẩn hóa, gạo không kết thúc ở một bao dán kèm một con số. Hạt gạo ấy có thêm nhiều “đời sống” mới thay vì chỉ đơn thuần là một nguyên liệu quen thuộc trên mâm cơm, đáp ứng tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc khắt khe để vào các chuỗi bán lẻ quốc tế, chẳng hạn được chế biến thành bún, phở khô, bánh tráng hay sữa gạo - tất cả sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn và phù hợp với nhiều phân khúc F&B.

2. Mắc-ca Lâm Đồng: Định danh “hạt ngon từ vùng đất đỏ”

Với độ cao dao động 800-1.000 m và đất bazan giàu dinh dưỡng, Lâm Đồng có điều kiện vô cùng phù hợp để cây mắc-ca phát triển. Hạt mắc-ca nơi đây có nhân dày, vị béo và hàm lượng dầu cao. Đến năm 2025, tỉnh có khoảng 16.349 ha mắc-ca, sản lượng đạt khoảng 13.700 tấn.

Nhưng “trồng được” mới chỉ là điểm bắt đầu. Khi sản xuất còn nhỏ lẻ, nông dân dễ phụ thuộc vào thương lái và khó tạo ra nguồn nguyên liệu đồng đều cho chế biến. Vì vậy, các mô hình liên kết đang được đẩy mạnh, từ hướng dẫn kỹ thuật, sản xuất theo VietGAP đến bao tiêu sản phẩm. Một mô hình tại Lâm Hà hiện đã liên kết 10 hộ trên 10 ha, được cấp VietGAP và mã số vùng trồng, với toàn bộ sản phẩm được doanh nghiệp thu mua.

Từ hạt thô, mắc-ca được chế biến thành sữa hạt, nhân tẩm vị, dầu mắc-ca và nhiều sản phẩm F&B khác, từ đó có cơ hội bước vào phân khúc Health & Wellness - nơi những nguyên liệu có nguồn gốc rõ ràng, giàu dinh dưỡng và được chế biến bài bản ngày càng được quan tâm.

Năm 2026, sản phẩm cũng chính thức được cấp nhãn hiệu chứng nhận “Mắc ca Lâm Đồng”. Tỉnh hiện có khoảng 75 cơ sở, doanh nghiệp và hợp tác xã thu mua, sơ chế, chế biến mắc-ca. Sản phẩm đã được tiêu thụ trong nước và xuất khẩu sang một số thị trường như Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản, Thái Lan và Úc,...

3. Cà phê Quảng Trị: Lời khẳng định của Fine Robusta / Arabica Khe Sanh

Cà phê Khe Sanh là sản phẩm vừa được cấp chỉ dẫn địa lý vào năm 2025. Bước ngoặt là thay vì thu hoạch đại trà rồi bán hạt thô, người trồng và doanh nghiệp nơi đây chuyển sang hái chọn 100% quả chín, kiểm soát quá trình sơ chế và lên men để giữ lại những tầng hương vị đặc trưng. Những quy trình này tạo nền tảng để phát triển các dòng Fine Robusta và Specialty Arabica có chất lượng cao hơn. Hạt Arabica Khe Sanh hiện đã xuất hiện trong các dòng specialty coffee và được sử dụng cho nhiều phương pháp pha chế khác nhau tại các quán cà phê trong nước.

Giá trị khác biệt của cà phê Quảng Trị nằm ở việc người mua có thể nhận diện được hạt đến từ đâu, được xử lý thế nào và mang hương vị gì. Đây cũng là cách cà phê Khe Sanh bước từ một nông sản địa phương, giờ đây đã xuất hiện trong các dòng specialty coffee và được sử dụng cho nhiều phương pháp pha chế khác nhau tại các quán cà phê trong nước.

4. Cacao Mekong: Từ phù sa sông Nước Mặn đến Socola Bean-to-Bar thế giới

Ở Đồng bằng sông Cửu Long, cacao được trồng xen canh trong những khu vườn, tận dụng điều kiện khí hậu nóng ẩm và thổ nhưỡng phù sa. Chính môi trường này cũng góp phần tạo nên những nốt hương trái cây nhiệt đới đặc trưng khi hạt cacao được xử lý và lên men đúng cách.

Thay vì thu hái rồi bán hạt như một nguyên liệu thô, các vùng trồng được tổ chức theo hướng xen canh bền vững, đồng thời chuẩn hóa khâu ủ và lên men ngay tại trang trại. Đây là bước quyết định để kiểm soát chất lượng và phát triển hương vị riêng của từng vùng cacao. Nhờ đó, cacao Mekong trở thành nguyên liệu cho những dòng chocolate thủ công bean-to-bar. Người làm chocolate có thể kiểm soát hành trình từ hạt cacao đến thanh chocolate thành phẩm. Thay vì bị “ẩn” trong một hỗn hợp nguyên liệu, hương vị đặc trưng của vùng trồng có cơ hội trở thành điểm nhận diện của sản phẩm.

Và khi những hương vị ấy bước ra thị trường quốc tế, chúng cũng được đặt lên bàn cân cùng cacao từ nhiều vùng trồng khác trên thế giới. Chocolate làm từ cacao Việt Nam đã xuất hiện và giành giải tại các cuộc thi quốc tế như International Chocolate Awards, cho thấy cacao nhiệt đới Việt Nam có thể được định vị như một nguyên liệu chất lượng cho phân khúc chocolate thủ công.

Làm sao để giữ trọn bản sắc cội rễ mà vẫn vươn xa? Làm thế nào để tính toán biên lợi lợi nhuận từ thô sang chế biến? Xây dựng 4 quy tắc định danh “Single-Origin” ra sao để khách hàng sẵn sàng trả giá cao hơn?

Để lắng nghe trọn vẹn câu chuyện và “Flavors Playbook” từ chính 4 Nhà sáng lập, những người trực tiếp đưa Gạo Tây Ninh, Mắc-ca Lâm Đồng, Cà phê Quảng Trị và Cacao Mekong bước vào bản đồ F&B thế giới; hãy tham gia Hội thảo Flavors 2026 để lắng nghe Phiên chia sẻ: “Nâng tầm giá trị nông sản Việt”.

Flavors Vietnam 2026 là chuỗi sự kiện F&B thường niên do Vietcetera khởi xướng. Mang chủ đề “Thời Vị” - The Flavors of Our Time, chương trình mở ra nhiều hoạt động nhằm kết nối cộng đồng người làm nghề, tôn vinh những dấu ấn nổi bật và góp phần định hình tương lai văn hóa F&B Việt Nam.

Thuộc khuôn khổ Flavors Vietnam 2026, Flavors Conference 2026 sẽ quy tụ các nhà sáng lập, nhà vận hành, đầu bếp, thương hiệu, nhà đầu tư và chuyên gia trong ngành để cùng thảo luận về ba chuyển dịch đang định hình F&B Việt Nam: khẩu vị trong thời đại mới, người thưởng thức trong thời đại mới và thị trường F&B trong thời đại mới.

- Thời gian: 08:00 - 16:00, ngày 10 tháng 10 năm 2026
- Địa điểm: Le Méridien Saigon, 3C Tôn Đức Thắng, Sài Gòn, TP.HCM

Chân thành cảm ơn các nhà tài trợ và đối tác của Flavors Conference 2026: Gold Sponsor: Royal Arctika; Bronze Sponsor: SpeedPOS, QWA Wines; Venue Sponsor: Le Meridien; Trusted Partner: DH Foods, Glassia Water.