Thông tư 38 và FICA: 7 thay đổi nhà đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp FDI cần biết

Ngày 31/07/2026, Ngân hàng Nhà nước ban hành Thông tư 38/2026/TT-NHNN về quản lý ngoại hối đối với hoạt động đầu tư nước ngoài tại Việt Nam. Thông tư có hiệu lực từ ngày 18/08/2026 và thay thế toàn bộ Thông tư 06/2019/TT-NHNN.

Tên gọi pháp lý mới là “tài khoản vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam”, gọi tắt là tài khoản vốn đầu tư (FICA). Thông tư đồng thời thay thuật ngữ “tài khoản vốn đầu tư trực tiếp” và “tài khoản vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài” trong các Thông tư cũ của Ngân hàng Nhà nước bằng tên gọi mới.

FICA trở thành tài khoản trung tâm cho nhiều dòng tiền liên quan đến đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, từ góp vốn, chi phí chuẩn bị đầu tư, chuyển nhượng vốn, vay nước ngoài đến chuyển lợi nhuận và hoàn vốn.

1. Không thể chỉ nhìn vào ngưỡng sở hữu 50% để xác định nghĩa vụ mở FICA

Thông tư 38 xác định ba nhóm tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài phải mở FICA, bao gồm:

• Tổ chức kinh tế được nhà đầu tư nước ngoài, hoặc doanh nghiệp thành viên trong Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam (sau đây gọi là doanh nghiệp thành viên) thành lập;
• Tổ chức kinh tế có nhà đầu tư nước ngoài hoặc doanh nghiệp thành viên nắm giữ trên 50% vốn điều lệ thông qua góp vốn, mua cổ phần hoặc mua phần vốn góp; và
• Doanh nghiệp dự án PPP do nhà đầu tư nước ngoài thành lập.

Ngoài ra, có 2 nhóm không thành lập tổ chức kinh tế tại Việt Nam cũng phải mở FICA, bao gồm:

• Nhà đầu tư nước ngoài tham gia hợp đồng BCC, trực tiếp thực hiện dự án PPP (không thành lập doanh nghiệp dự án), và là nhà thầu trong hoạt động dầu khí.
• Doanh nghiệp thành viên tham gia hợp đồng BCC.

Điểm đáng chú ý là doanh nghiệp được nhà đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp thành viên thành lập có thể thuộc diện mở (duy trì) FICA dù tỷ lệ sở hữu nước ngoài hiện tại không còn trên 50%. Vì vậy, không nên chỉ nhìn vào cơ cấu sở hữu hiện tại. Lịch sử thành lập, Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, hồ sơ nhà đầu tư ban đầu và các lần thay đổi vốn đều có thể ảnh hưởng đến việc xem xét liệu doanh nghiệp có cần mở (duy trì) FICA hay không.

Thông tư không áp dụng đối với công ty đại chúng có cổ phiếu đã niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trên Sở giao dịch chứng khoán và một số hoạt động đầu tư, giao dịch chứng khoán thuộc cơ chế chuyên ngành.

2. FICA có thể được mở và sử dụng trước khi hoàn tất thủ tục đầu tư

Một thay đổi tích cực là nhà đầu tư có thể chuyển tiền vào FICA trước khi doanh nghiệp hoàn tất một số thủ tục đăng ký đầu tư.

Cụ thể, đối với mô hình thành lập doanh nghiệp trước khi được cấp hoặc điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (IRC), doanh nghiệp có thể mở FICA trước IRC. Trong giai đoạn này, tài khoản được sử dụng để:

• nhận vốn điều lệ;
• nhận lãi phát sinh trên số dư;
• thanh toán chi phí hợp pháp phục vụ hoạt động chuẩn bị đầu tư; và
• hoàn trả vốn nếu IRC không được cấp hoặc điều chỉnh.

Ngoài ra, nhà đầu tư hoặc doanh nghiệp thành viên được chuyển tiền vào FICA để góp vốn, thay đổi phần vốn góp hoặc thay đổi tỷ lệ sở hữu trước khi tổ chức kinh tế hoàn tất thủ tục đăng ký tăng vốn điều lệ hoặc thay đổi tỷ lệ vốn.

Quy định mới này không phải lần đầu cho phép nhà đầu tư chuyển tiền vào Việt Nam trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư; cơ chế này đã tồn tại theo quy định trước đây. Tuy nhiên, cách thiết kế linh hoạt về trình tự thực hiện tạo ra một cơ chế tài khoản rõ ràng hơn cho dòng tiền phát sinh từ khi doanh nghiệp được thành lập đến khi IRC được cấp hoặc điều chỉnh.

Mặc dù vậy, quyền nhận tiền không đồng nghĩa với quyền triển khai dự án trước khi có đủ chấp thuận đầu tư hoặc giấy phép chuyên ngành. Doanh nghiệp cần tách rõ ba vấn đề: tiền đã được chuyển vào, vốn đã được ghi nhận và dự án đã được phép triển khai.

3. Dòng tiền chuẩn bị đầu tư khi doanh nghiệp được thành lập trước IRC

Cơ chế chuyển tiền để thực hiện hoạt động chuẩn bị đầu tư không phải là quy định mới. Theo Thông tư 06, trước khi được cấp IRC hoặc một số chấp thuận liên quan, nhà đầu tư nước ngoài đã được phép chuyển tiền từ nước ngoài hoặc từ tài khoản thanh toán tại Việt Nam để thanh toán các chi phí hợp pháp trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư.

Sau khi thủ tục đầu tư hoàn tất, số tiền đã chuyển có thể được:

• chuyển thành vốn góp;
• chuyển thành khoản vay nước ngoài của doanh nghiệp, nếu đáp ứng quy định về vay và trả nợ nước ngoài; hoặc
• hoàn trả cho nhà đầu tư sau khi trừ các chi phí chuẩn bị đầu tư hợp pháp.

Thông tư 38 tiếp tục cơ chế này và bổ sung quy định cho trường hợp nhà đầu tư nước ngoài đã thành lập tổ chức kinh tế trước khi thực hiện thủ tục cấp hoặc điều chỉnh IRC. Tổ chức kinh tế này được mở FICA trước khi IRC được cấp hoặc điều chỉnh; nếu FICA đã được mở, việc chuyển tiền thực hiện hoạt động chuẩn bị đầu tư phải được thực hiện thông qua FICA đó.

Thông tư 38 không quy định một thời hạn riêng tính từ ngày thành lập tổ chức kinh tế để mở FICA. Trước khi FICA được mở, nhà đầu tư nước ngoài vẫn được phép chuyển tiền từ nước ngoài hoặc từ tài khoản thanh toán mở tại ngân hàng được phép tại Việt Nam để thanh toán chi phí hợp pháp trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư. Tuy nhiên, việc góp vốn bằng tiền của nhà đầu tư phải được thực hiện thông qua hình thức chuyển khoản vào FICA.

4. FICA bằng đồng Việt Nam không còn phụ thuộc vào FICA bằng ngoại tệ

Theo Thông tư 06, đối tượng thuộc diện áp dụng phải mở tài khoản vốn đầu tư trực tiếp bằng ngoại tệ. Nếu có nhu cầu sử dụng đồng Việt Nam, doanh nghiệp được mở thêm tài khoản bằng đồng Việt Nam tại chính ngân hàng nơi đã mở tài khoản ngoại tệ.

Thông tư 38 thay đổi cách thiết kế này. Mỗi đối tượng được mở:

• một FICA bằng đồng Việt Nam; và/hoặc
• một FICA tương ứng với từng loại ngoại tệ góp vốn,

tại cùng một ngân hàng được phép.

Điều này có nghĩa FICA bằng đồng Việt Nam không còn phụ thuộc vào việc doanh nghiệp đã mở FICA bằng ngoại tệ như quy định trước đây.

Nếu góp vốn bằng nhiều loại tiền, cần phải lựa chọn một đồng tiền làm cơ sở quy đổi và sử dụng thống nhất trong suốt quá trình góp vốn. Tổng giá trị sau quy đổi không được vượt mức vốn đã được chấp thuận hoặc đăng ký. Tỷ giá quy đổi là tỷ giá do ngân hàng nơi mở FICA áp dụng tại thời điểm tiền được ghi “Có” vào tài khoản FICA.

Nhà đầu tư trong nước có thể góp vốn bằng ngoại tệ tự có. Tuy nhiên, ngoại tệ tự có không bao gồm ngoại tệ mua hoặc vay từ tổ chức tín dụng tại Việt Nam.

Mọi khoản góp vốn bằng tiền phải được chuyển khoản vào FICA. Việc nộp hoặc thanh toán ngoài tài khoản có thể làm phát sinh vấn đề về chứng minh vốn góp, chuyển lợi nhuận và hoàn vốn sau này.

5. Vốn, lợi nhuận và nguồn thu hợp pháp có thể chuyển vào tài khoản thanh toán tại Việt Nam

Thông tư trước đây đã quy định việc chuyển vốn, lợi nhuận và các nguồn thu hợp pháp của nhà đầu tư nước ngoài ra nước ngoài. Đối với lợi nhuận được chia nhưng tiếp tục sử dụng tại Việt Nam, Thông tư này mới chỉ ghi nhận nguyên tắc về việc sử dụng phải tuân thủ quy định về quản lý ngoại hối và pháp luật có liên quan.

Thông tư 38 quy định cụ thể hơn. Nếu nhà đầu tư nước ngoài không chuyển vốn ra nước ngoài, khoản tiền này được chuyển từ FICA sang tài khoản thanh toán của nhà đầu tư tại Việt Nam để thực hiện dự án hoặc hoạt động đầu tư khác theo quy định của pháp luật về đầu tư.

Cách xử lý tương tự được áp dụng đối với lợi nhuận và các nguồn thu hợp pháp.

Điểm đáng chú ý vì vậy không phải là lần đầu cho phép nhà đầu tư giữ lại các khoản tiền này tại Việt Nam, mà là Thông tư 38 đã quy định rõ đường đi của dòng tiền từ FICA sang tài khoản thanh toán của nhà đầu tư khi tiền tiếp tục được sử dụng cho hoạt động đầu tư tại Việt Nam.

6. Yêu cầu về chứng từ và minh bạch dòng tiền được quy định cụ thể hơn

Thông tư 06 trước đây đã yêu cầu ngân hàng kiểm tra, lưu giữ chứng từ để bảo đảm giao dịch được thực hiện đúng mục đích, đồng thời yêu cầu nhà đầu tư kê khai đầy đủ và cung cấp tài liệu liên quan. Vì vậy, việc kiểm soát chứng từ đối với các giao dịch vốn đầu tư không phải là yêu cầu mới.

Thông tư 38 quy định cụ thể hơn cách thức thực hiện các nghĩa vụ này. Ngân hàng phải ban hành và công khai quy định nội bộ về hồ sơ, trình tự, thủ tục mở và sử dụng FICA và minh bạch dòng tiền, trong đó yêu cầu ghi rõ số tiền và mục đích tại từng lệnh chuyển tiền. Nhà đầu tư cũng phải ghi rõ mục đích chuyển tiền và bổ sung IRC, Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (ERC) hoặc giấy tờ tương đương cho ngân hàng sau khi được cấp hoặc điều chỉnh.

Như vậy, thay đổi chủ yếu nằm ở việc các yêu cầu về hồ sơ và mục đích chuyển tiền được ghi nhận cụ thể hơn trong Thông tư, hơn là việc thiết lập một cơ chế kiểm soát hoàn toàn mới.

7. Doanh nghiệp phải theo dõi cả việc chuyển ngân hàng và đóng FICA

Khi thay đổi ngân hàng, doanh nghiệp phải mở FICA mới, chuyển toàn bộ số dư sang tài khoản mới và đóng tài khoản cũ. FICA mới chỉ được sử dụng đầy đủ sau khi quy trình này hoàn tất.

FICA phải được đóng trong một số trường hợp, gồm:

• không còn nhà đầu tư nước ngoài sở hữu vốn;
• không được cấp hoặc điều chỉnh IRC và đã hoàn trả vốn;
• doanh nghiệp giải thể, phá sản hoặc chấm dứt hoạt động;
• chuyển nhượng dự án làm thay đổi pháp nhân thực hiện dự án;
• tỷ lệ sở hữu nước ngoài của doanh nghiệp thuộc nhóm trên 50% giảm xuống bằng hoặc dưới 50%; hoặc
• doanh nghiệp trở thành công ty đại chúng có cổ phiếu niêm yết hoặc đăng ký giao dịch.

Nếu doanh nghiệp vẫn đang sử dụng FICA để thực hiện khoản vay, trả nợ nước ngoài hoặc một nghĩa vụ thanh toán hợp pháp, việc đóng tài khoản có thể được lùi đến khi nghĩa vụ đó hoàn tất.

Sau khi đóng FICA do tỷ lệ sở hữu nước ngoài giảm xuống bằng hoặc dưới 50% hoặc do niêm yết, nhà đầu tư nước ngoài còn lại phải thực hiện các khoản thu, chi qua tài khoản đầu tư gián tiếp.

Doanh nghiệp nên làm gì từ ngày 18/08/2026?

Nhà đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài nên thực hiện sáu việc sau:

1. Xác định đúng loại tài khoản đang sử dụng. Kiểm tra lịch sử thành lập, tỷ lệ sở hữu nước ngoài và tình trạng niêm yết, không chỉ dựa vào tên tài khoản tại ngân hàng.
2. Rà soát hồ sơ ngân hàng. Đối chiếu IRC, Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, điều lệ, cơ cấu sở hữu và thông tin người đại diện với hồ sơ mở FICA.
3. Kiểm tra các khoản tiền đã chuyển trước khi được cấp phép. Xác định khoản nào sẽ chuyển thành vốn góp, khoản vay hoặc phải hoàn trả.
4. Cập nhật quy trình chuyển tiền. Mỗi lệnh chuyển phải ghi rõ mục đích và có đủ hợp đồng, nghị quyết, chứng từ thuế, tài liệu đầu tư và chứng từ kế toán tương ứng.
5. Lập kế hoạch chuyển lợi nhuận và hoàn vốn. Bảo đảm số liệu kế toán, thuế, báo cáo tài chính và chứng từ ngân hàng có thể đối chiếu với nhau.
6. Theo dõi sự kiện phải đóng hoặc chuyển đổi tài khoản. Đặc biệt lưu ý khi giảm tỷ lệ sở hữu nước ngoài, niêm yết, thay đổi ngân hàng hoặc chấm dứt dự án.

Thông tư 38 có quy định chuyển tiếp 12 tháng đối với một số tài khoản của nhà đầu tư dầu khí và một số trường hợp đáng lẽ đã phải đóng tài khoản nhưng chưa thực hiện. Doanh nghiệp thuộc nhóm này cần hoàn tất xử lý trước ngày 18/08/2027.

Kết luận

Thông tư 38 giữ lại cơ chế kiểm soát vốn đầu tư qua tài khoản chuyên biệt, nhưng mở rộng và làm rõ cách sử dụng FICA trong toàn bộ vòng đời khoản đầu tư. Những điểm đáng chú ý đối với nhà đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài gồm cách xác định đối tượng phải mở FICA, cơ chế mở và sử dụng FICA trong trường hợp doanh nghiệp được thành lập trước IRC, cách mở tài khoản theo từng loại tiền, và cách xử lý vốn, lợi nhuận và nguồn thu hợp pháp khi tiếp tục được sử dụng tại Việt Nam. Các yêu cầu về hồ sơ, mục đích chuyển tiền và trách nhiệm của ngân hàng cũng được quy định cụ thể hơn.

Doanh nghiệp nên xem việc rà soát FICA là một phần của quản trị đầu tư thường xuyên, thay vì chỉ xử lý khi ngân hàng yêu cầu hoặc khi chuẩn bị chuyển lợi nhuận ra nước ngoài.

là công ty luật chuyên về M&A, đầu tư mạo hiểm, tài chính và cạnh tranh. Vilasia được Asia Business Law Journal trao giải “Best New Law Firm” tại Vietnam Law Firm Awards 2026.