Ánh nhìn Gen Z có gì mà khiến hàng triệu người bàn tán?

1. Gen Z Stare là gì?

Gen Z Stare (Tạm dịch: Cú lườm của Gen Z) đang dần trở thành một trong những hiện tượng được nhắc đến rất nhiều trên internet. Nó được mô tả là ánh nhìn lâu nhưng trống rỗng, vô hồn, đờ đẫn và khó đoán của gen Z trong nhiều tình huống xã giao khác nhau, nhưng xuất hiện nhiều nhất trong các cuộc họp công sở hoặc các tương tác hàng ngày với khách hàng. Thay vì trả lời người khác, họ thường đứng hình, im lặng, thể hiện sự lúng túng và chỉ đáp lại bằng ánh nhìn chằm chằm.

2. Nguồn gốc của Gen Z Stare

Trên TikTok, hashtag #GenZStare đã thu hút hàng triệu lượt xem. Họ tái hiện ánh nhìn này, hoặc chia sẻ cảm giác bị “đứng hình” khi vô tình trở thành người đối diện. Một trong số các video nổi bật đến từ người dùng có tài khoản @rileysomsendespot.

Trong bài đăng của mình, Riley tái hiện lại cảnh cô hào hứng bắt chuyện với huấn luyện viên golf của con gái, rồi hỏi những câu hỏi rõ ràng về việc thanh toán, nhưng chỉ nhận được những khoảng lặng dài, vẻ mặt lạnh lùng và những câu trả lời ngày càng mơ hồ.

“Tôi rời khỏi cuộc trò chuyện đó với cảm giác vô cùng bối rối,” cô viết trong phần chú thích, và nói thêm: “Tôi phản đối việc chỉ trích cả một thế hệ, bởi vì tôi biết rằng không phải tất cả thế hệ gen Z đều như vậy.”

Tuy nhiên, hơn 5.000 bình luận trên video của Riley và hàng ngàn người khác trên TikTok hay Reddit không chỉ tranh luận về việc liệu ánh nhìn đặc trưng của gen Z có tồn tại hay không. Họ còn tìm hiểu lý do tại sao điều này lại xảy ra.

3. Vì sao lại có chuyện này?

Có người nói rằng đó là ánh nhìn thất vọng khi nghe một câu nói lỗi thời, ánh nhìn dành cho những thuật ngữ sáo rỗng,... Một số người lại chỉ trích ánh nhìn chằm chằm và đưa ra những phán xét vội vàng rằng đó là ánh nhìn của sự nhàm chán, thờ ơ, kiêu ngạo, phán xét hoặc đơn thuần là ngớ ngẩn. Tuy nhiên, ánh nhìn vô hồn ấy lại phản ánh nhiều tầng ý nghĩa, sâu sắc hơn là những gì người ta chỉ thấy trên bề mặt.

"Một thế hệ mất kết nối và áp lực luôn phải phản hồi cảm xúc"?

Gen Z lớn lên trong môi trường mà mọi tương tác đều đòi hỏi phản ứng, bằng lời nói hoặc ít nhất là biểu cảm. Tin nhắn cần phản hồi, cuộc gọi video cần gương mặt chú ý, mạng xã hội yêu cầu tương tác liên tục. Thế nên sự xuất hiện của Gen Z Stare có thể tiết lộ sự thật: khoảng cách giao tiếp giữa các thế hệ và sự xa cách ngày càng tăng giữa thế hệ gen Z và văn hóa công sở truyền thống.

Theo Tiến sĩ Bryan Robinson khi bàn về hiện tượng này trên , ông cho rằng trong suốt thời kỳ đại dịch, màn hình máy tính đã thay thế các cuộc gặp mặt trực tiếp đối với gen Z, tước đi những tương tác xã hội bình thường của họ trong các giai đoạn phát triển quan trọng, dẫn đến việc họ không quá yêu thích việc bắt chuyện xã giao hoặc tương tác với những người họ không quen biết. Điều này trùng khớp với kết quả khảo sát của Preply năm 2024, khi 51% gen Z cho biết đại dịch khiến họ cảm thấy kỹ năng xã hội của mình bị suy giảm do hạn chế tương tác trực tiếp, so với 47% ở thế hệ Millennials, 37% ở thế hệ X và 26% ở thế hệ Baby Boomers.

Một nỗi lo thường trực khác mà thế hệ này đang phải trải qua là bị chú ý hoặc bị phán xét. Nhiều bạn sợ rằng biểu cảm sốt sắng, ngượng ngùng của mình sẽ bị ai đó đánh giá. Nên việc không biểu lộ cảm xúc, thể hiện ánh mắt vô hồn dường như là một lá chắn để họ tự bảo vệ mình.

Thời đại quá tải thông tin

Một dòng các sự kiện từ giật gân đến bi thương đang bủa vây không gian mạng và cả tâm trí người dùng. Việc liên tục tiếp nhận những thông tin ấy và cảm xúc tiêu cực khiến một vài người rơi vào trạng thái mệt mỏi, dần trở nên tê liệt trước nỗi đau, thậm chí có xu hướng né tránh. Do đó, bộ não buộc phải hình thành bộ lọc, và ánh nhìn trống rỗng chính là lúc bộ lọc đó được kích hoạt khi câu chuyện trước mặt không còn đủ hấp dẫn để tiếp tục đầu tư cảm xúc.

Khác biệt trong quan niệm về lịch sự

Nghiên cứu của Abidin năm 2023 cho thấy đã có một sự dịch chuyển đáng kể giữa các thế hệ trong việc thể hiện bản thân, từ việc lúc nào cũng đi theo những “hình mẫu lý tưởng” đến phong cách “gần gũi, đời thường” hoặc “thờ ơ một cách chân thực”. Psychology cũng tin rằng việc thể hiện ánh nhìn chằm chằm, không cảm xúc trước ống kính có thể là lời từ chối văn hóa “cứ thấy máy ảnh là cười” của thế hệ trước, cho thấy sự lên ngôi của tính bản nguyên, và thậm chí là coi sự thờ ơ, nhàm chán như một giá trị thẩm mỹ mới.

Vì vậy, nếu một ai đó xem việc giả vờ quan tâm là phép lịch sự, thì Gen Z Stare lại nuôi dưỡng quan niệm về sự chân thật, rằng không phản ứng đôi khi còn lịch sự hơn là phản ứng giả tạo.

4. Ai thường liên quan đến hiện tượng này?

Gen Z Stare phổ biến nhất ở nhóm Gen Z trẻ, khoảng từ 13 đến 28 tuổi, và dần lan sang cả những bạn nhỏ Gen Alpha lớn lên trong môi trường quan sát anh chị của mình. Đây là nhóm đã quen với việc im lặng cũng có thể mang sức nặng nhất định.

Trong môi trường công sở, ánh nhìn này thường xuất hiện ở các nhân viên trẻ trong những cuộc họp đầy những cụm từ như “synergy” hay “thinking outside the box”. Với họ, ánh nhìn không phải phản kháng, mà là cách xác nhận rằng thông tin đã được lắng nghe, chỉ là không tạo ra thêm sự hào hứng.

Ở trường học, nhiều giáo viên nhầm lẫn Gen Z Stare với sự tập trung. Thực tế, học sinh có thể nhìn thẳng suốt buổi học trong khi tâm trí đã trôi đi nơi khác từ lâu.

Trong các công việc dịch vụ, ánh nhìn này đôi khi xuất hiện khi khách hàng cố gắng bắt chuyện xã giao. Và trong các buổi họp mặt gia đình, những câu hỏi về tương lai thường là chất xúc tác nhanh nhất cho sự im lặng kéo dài.

5. Nên ứng xử thế nào với Gen Z Stare?

Khi bạn là người nhận ánh nhìn

Đừng vội hoảng sợ hay nghĩ rằng mình đang bị phán xét. Phần lớn trường hợp, câu chuyện của bạn chỉ đơn giản là đã được “đọc” mà không khơi gợi thêm hứng thú. Việc kết thúc câu chuyện sớm hoặc hỏi thẳng liệu người đối diện có muốn tiếp tục nghe hay không đôi khi lại là lựa chọn hiệu quả và trung thực.

Khi bạn là người sử dụng ánh nhìn

Gen Z Stare không phải lúc nào cũng phù hợp. Trong môi trường có chênh lệch quyền lực, như với cấp trên, ánh nhìn im lặng có thể bị hiểu sai. Đôi khi, một câu nói ngắn gọn còn giúp tránh những hiểu lầm không cần thiết. Không phải ai cũng hiểu rằng im lặng của bạn đồng nghĩa với việc đang lắng nghe chứ không phải khó chịu.

6. Tóm lại

Gen Z Stare là sản phẩm của một thế hệ lớn lên cùng giao tiếp số và quan điểm rằng không ai có nghĩa vụ phải cung cấp lao động cảm xúc trong mọi tương tác đời thường. Nó thách thức những chuẩn mực cũ, trong thế giới quan mà lịch sự thường đồng nghĩa với việc phải giả vờ quan tâm và phản ứng đúng kỳ vọng của người đối diện.

Tuy vậy, giống như mọi hình thức giao tiếp khác, ánh nhìn này cũng có giới hạn và dễ gây hiểu lầm giữa các thế hệ và bối cảnh văn hóa khác nhau. Có lẽ vấn đề không nằm ở việc phán xét Gen Z Stare đúng hay sai, mà ở việc chấp nhận rằng cách con người thể hiện sự lắng nghe và tôn trọng đang dần thay đổi. Và thay vì phê phán, sao ta không thử đồng cảm và một lần thấu hiểu họ.