“Con ghét bố mẹ” - Vì sao lại trở thành nơi một vài người trẻ cảm thấy được thấu hiểu hơn ở nhà?
Nguồn: Chụp màn hình/Facebook
Khoảng cách thế hệ, chuyện bố mẹ và con cái nói mãi không thông, vốn chẳng phải đặc sản của thời nay. Chỉ khác là ngày trước, sau một trận tranh luận nảy lửa, nhiều “đứa trẻ” trong chúng ta sẽ lao ngay vào phòng, đóng sầm cửa, lôi quyển nhật ký được “ngụy trang” lẫn trong đống sách vở dày cộp ra, viết như trút, vừa viết vừa sụt sùi, trách tại sao bố mẹ lại thế này thế kia. Những điều không thể nói thành lời được gửi vào vài dòng chữ, rồi nằm yên ở đó.
Giờ đây, mạng xã hội đã mang những trang nhật ký ấy ra một không gian khác, nơi người viết vừa đứng giữa chốn công khai, vừa nấp sau lớp ẩn danh để giãi bày.
1. Chuyện gì đã xảy ra?
“Con ghét bố mẹ” không phải một cộng đồng vừa xuất hiện. Đó là một nhóm hoạt động trên Facebook đã được thành lập từ năm 2021, nhưng đến cuối tháng 09/2026 mới bất ngờ lan rộng. Chỉ trong ba ngày, số thành viên nâng từ khoảng 40.000 lên 270.000. Thời điểm tác giả viết bài này, con số đã lên đến gần 343.000. Riêng sáng 30/09, nhóm có thêm 4.693 bài viết mới trong một ngày.
Bên trong nhóm là những bài viết được đăng tải dưới chế độ ẩn danh, kể đủ chuyện liên quan đến gia đình: bị bố mẹ so sánh với “con nhà người ta”, bị kiểm soát điện thoại, chuyện yêu đương, học hành, lựa chọn cá nhân, những trận cãi vã, những lần bị mắng hay những tổn thương kéo dài nhiều năm tháng,...
Dù tên nhóm là “con ghét bố mẹ”, nhưng chắc chắn “đám đông” ấy không hoàn toàn là con cái. Rất nhiều bố mẹ đã gia nhập. Người lướt vào rồi nhanh chóng rời khỏi chỉ để xem liệu con mình có mặt trong nhóm hay không. Người ghé qua và để lại vài ba bài học “dạy dỗ” lớp trẻ. Và cũng có những bố mẹ lẳng lặng ngồi đọc từng bài viết ngắn dài, mong được hiểu con hơn.
2. Vì sao nhóm này lại gây phản ứng mạnh?
Trước hết là ở cái tên: thẳng thừng, không vòng vo, đâm trực diện vào “chữ hiếu” - điểm nhạy cảm bậc nhất trong văn hóa gia đình Việt. Chỉ một chữ “ghét” cũng đủ khiến nhiều bố mẹ cảm thấy mình bị phản bội, như thể bao năm cơm áo hy sinh bị gạt phăng đi.
Tôi nghĩ rằng những người đã “phẫn nộ” với nhóm này, họ tức giận với tên nhóm nhiều hơn là những nội dung được đăng trong đó. Cũng không phải tất cả những đứa con - thành viên nhóm - đều “ghét” bố mẹ. Một vài bài đơn giản để lại lời than thở sau một trận cãi nhau. Cũng có những câu chuyện nghiêm trọng hơn, khi người viết kể về bạo lực, sự kiểm soát hoặc cảm giác không được lắng nghe trong chính gia đình mình.
Và nếu nhóm này, ban đầu được thay thế bằng những cái tên như “Tâm sự của những người con” hay “Góc nhỏ kể chuyện về bố mẹ” hay bất kỳ một cái tên nào khác mềm mại hơn, phản ứng của công chúng có thể đã không gay gắt đến thế.
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga, Ủy viên Ủy ban Văn hóa - Xã hội, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng, đưa ra nhận định:
Trước hết, tôi cho rằng không nên chỉ nhìn vào cái tên "con ghét bố mẹ" để phán xét tất cả những người tham gia. Tên gọi ấy gây sốc, và một số cách thể hiện trong nhóm có thể khiến nhiều người, nhất là các bậc cha mẹ, cảm thấy bị tổn thương. Nhưng phía sau đó là những câu chuyện rất khác nhau.
3. Sự tồn tại của nhóm này nói lên điều gì?
Điều đầu tiên, ngay lập tức, chúng ta có thể nhận ra là những chuyện thay vì có thể nói trực tiếp với bố mẹ, lại được đem kể cho hàng trăm nghìn người xa lạ khác nhau.
Mạng xã hội tạo ra một khoảng cách đủ xa để người viết cảm thấy an toàn. Không cần nhìn vào ánh mắt của bố mẹ. Không phải nghe câu “Ngày xưa bố mẹ còn khổ hơn con”. Không phải giải thích vì sao mình buồn. Càng không cần chuẩn bị trước một bài diễn văn để chứng minh rằng cảm xúc của mình là hợp lý.
Và nếu may mắn hơn, bên dưới sẽ có một người bình luận: “Ui mình cũng từng như vậy nè.”
Sự đồng cảm ấy giải thích phần nào sức hút của những nhóm thế này. Ai thường xuyên theo dõi Threads hẳn từng gặp những bài tâm sự dài 3-4 phần về áp lực gia đình, không riêng gì Facebook. Với những người hay bị gán mác “bất hiếu” mỗi khi lên tiếng, được gặp cộng đồng cùng trải nghiệm giúp họ bớt cảm giác lẻ loi, theo nhận định của Thạc sĩ Xã hội học Thanh Văn Vân.
Đây cũng không phải câu chuyện riêng ở Việt Nam hay các xã hội Đông Á vốn coi trọng đạo hiếu và tinh thần cộng đồng. Ở phương Tây, nơi đề cao cá nhân, những vết nứt giữa bố mẹ và con cái cũng được đo đếm khá kỹ. Khảo sát quốc gia của nhà xã hội học Karl Pillemer (Đại học Cornell) cho thấy 27% người Mỹ từ 18 tuổi trở lên từng cắt đứt liên lạc với một người thân. Một nghiên cứu năm 2023 trên tạp chí Journal of Marriage and Family ghi nhận 26% người được hỏi từng đoạn tuyệt với bố, 6% với mẹ. Ở Đức, con số lần lượt là 20% và 9%.
Nhưng cần nói thêm: chưa có nghiên cứu nào theo dõi tỷ lệ này qua thời gian, nên chưa thể kết luận hiện tượng đang gia tăng. Các nghiên cứu trên cũng nói về con đã trưởng thành, còn phần lớn người kể chuyện trong nhóm này có thể là học sinh, sinh viên. Dẫu vậy, điểm chung của tất cả vẫn khá rõ ràng: khả năng lắng nghe và vạch ranh giới cảm xúc giữa hai thế hệ đang sứt mẻ, ở nhiều nền văn hóa khác nhau. Khái niệm family estrangement (đứt gãy quan hệ gia đình) là cánh cửa để chúng ta có thể đào sâu thêm điều đó.
4. Chúng ta nên đối diện với câu chuyện này thế nào?
“Chúng ta” mà tác giả muốn đề cập ở đây là những người có mặt trong group và cả những người chỉ tò mò về group.
Từ khi nhóm nổi lên, một chuỗi phản ứng quen thuộc đã diễn ra:
Phát hiện nhóm → phụ huynh ùa vào phân bua → đám đông hiếu kỳ kéo đến soi xét, chấm điểm đúng sai.
Rốt cuộc vấn đề vẫn nằm đó, còn những bạn nhỏ đi tìm nơi thấu hiểu lại càng thêm tổn thương. Có em thậm chí phải nhận về những lời nặng nề như “vô ơn”, “bất hiếu”.
Vì vậy, trước khi buông lời khuyên hay phán xét, hãy cân nhắc thật kỹ để xem rằng liệu hoàn cảnh của mình và các em có giống nhau. Mình không đứng trong giày của người khác để có thể thốt ra những lời “dạy dỗ” hấp tấp. Chừng mực ấy cũng là cách ứng xử có trách nhiệm của một công dân trong thời đại số.
Với các bạn nhỏ, mong rằng nhóm là nơi để các bạn trút bầu tâm sự, rồi sẽ rời đi khi cảm xúc nặng nề qua đi. Không để những tài khoản xúc phạm hay nội dung dựng giả nhắm vào mình kéo đi chệch hướng, thậm chí bị dụ dỗ và làm lộ những thông tin cá nhân gây nguy hiểm.
Với các bậc phụ huynh, có lẽ đây là dịp để chậm lại và đọc kỹ những tâm sự của các em ở tuổi con mình. Các em lắng lo điều gì, nghĩ gì khi bị cấm đoán nghiêm ngặt, cảm thấy thế nào khi liên tục bị đem ra so sánh mà chưa bao giờ được công nhận? Chẳng có bố mẹ nào hoàn hảo trên đời. Nhà phân tâm học Donald Winnicott cũng từng đưa ra khái niệm good enough parent, nhấn mạnh rằng bố mẹ hay người chăm sóc không cần phải hoàn hảo, mà quan trọng là có thể đáp ứng nhu cầu của trẻ ở mức đủ tốt, đồng thời điều chỉnh và thích nghi khi trẻ lớn lên. Winnicott cho rằng một người bố, người mẹ “đủ tốt” không phải lúc nào cũng làm đúng hay tránh được mọi thất vọng cho con, nhưng là người vẫn có thể duy trì một mối quan hệ an toàn và đủ gần gũi để trẻ phát triển.
5. Thực hành Yêu Lành để quay về bên trong
Ở mùa 5 của podcast Yêu Lành, nhà giáo dục Lương Dũng Nhân, khi bàn về 5 yếu tố nuôi dưỡng tình yêu lành mạnh (mô hình 5A của David Richo) qua lăng kính nuôi dạy con và tâm lý học gắn bó, đã chia sẻ rằng gia đình là nơi gieo những hạt mầm yêu thương đầu tiên.
Ta hay nói tình thân là thứ vô điều kiện duy nhất trên đời, nhưng lại ngầm đặt điều kiện “ngoan thì mới thương”, “con học giỏi bố mẹ mới yêu”. Ở tập về Acceptance (Sự chấp nhận), anh cũng nhấn mạnh: được chấp nhận không phải là được khen mãi hay được yêu khi “ngoan”, mà là cảm giác an toàn khi được tồn tại trọn vẹn, kể cả lúc yếu đuối, nổi loạn hay chưa hoàn hảo. Người lớn đôi khi vô tình gửi cả kỳ vọng lẫn vết thương cũ của mình sang thế hệ sau, và vòng lặp cứ thế quay đều. Liều thuốc để hóa giải có lẽ là unconditional positive regard (sự tôn trọng tích cực vô điều kiện), khái niệm của Carl Rogers: cốt lõi là tách hành vi ra khỏi con người đã gây ra hành vi đó.
Nếu muốn những trang nhật ký ấy quay về nằm trong nhà, thay vì lang thang giữa hàng trăm nghìn người lạ, thì có lẽ, người lớn chúng ta nên là những người “mở cửa” trước.
Một số bài viết khác bạn có thể tham khảo: