Nhà giáo dục Lương Dũng Nhân: Yêu Lành đã ở đây, nuôi dưỡng và đánh thức những hạt giống lành

Trong những cuộc trò chuyện về tình yêu, có lẽ người ta vẫn thường tìm câu trả lời nhanh: đúng hoặc sai, nên hoặc không nên, tiếp tục hoặc buông bỏ. Nhưng với tình yêu trong gia đình, đặc biệt là mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái, mọi thứ không phải lúc nào cũng có thể gọi tên rõ ràng hay quy về những quyết định rạch ròi như vậy.

Trải qua 5 mùa phát sóng, tình yêu trong Yêu Lành vẫn được truyền tải với một mục đích: mang đến không gian an toàn để khán giả có thể nhìn nhận các mối quan hệ, nhận diện yêu thương, tổn thương và học cách ở lại với chính mình. Như Nhà giáo dục Lương Dũng Nhân, khách mời của mùa 5 vẫn nói: “Suy cho cùng, ai trong chúng ta cũng đều mong được thấu hiểu và được yêu.”

1. Cảm xúc đầu tiên khi anh nhận được lời mời tham gia Yêu Lành mùa 5 là gì ạ? Hay nói đúng hơn, điều gì đã khiến anh quyết định gật đầu ngồi vào ghế khách mời?

Khoảng cuối tháng 7, khi vừa dẫn học trò từ Mỹ về, vẫn còn khá mệt nhưng nhận được tin nhắn của chị Thùy Minh thì mình tỉnh cả người. Điều khiến mình đặc biệt bất ngờ là thay vì đơn thuần nhắn hỏi thông tin hay đưa ra lời mời, chị đã gửi cho mình hẳn một proposal rất chỉn chu. Mình cảm nhận được ekip đã nghiên cứu rất kỹ về công việc, quan điểm và cả hướng tiếp cận của mình.

Proposal sử dụng khung 5A’s - Mindful Loving của David Richo, vốn không xa lạ vì mình đã giảng dạy và ứng dụng nó nhiều năm trong tâm lý học chuyển hóa. Tuy nhiên, mình bất ngờ ở cách Yêu Lành dùng khung này để soi chiếu mối quan hệ cha mẹ - con cái, một lĩnh vực mà mình đã trăn trở suốt gần 25 năm làm giáo dục. Vì thế, mình đồng ý gần như ngay lập tức.

Sau khi xem lại các mùa Yêu Lành, mình càng bất ngờ hơn khi biết đây cũng là series mẹ mình yêu thích nhất của Vietcetera. Mình nhận ra đây không chỉ là một niềm vinh hạnh, mà còn là một cơ hội rất đẹp để câu chuyện ranh giới trong mối quan hệ cha mẹ - con cái Việt Nam, vốn là một nỗi đau âm ỉ và kéo dài trong một số gia đình, có thể được lan tỏa rộng rãi và chạm tới nhiều người hơn.

2. Hoạt động trong lĩnh vực giáo dục, cũng đã ở vai trò chuyên gia tham vấn nhiều năm, Yêu Lành với chủ đề Gia đình với anh có thể nói như “cá gặp nước”. Thế nhưng khó khăn lớn nhất với anh là gì?

Bên cạnh góc nhìn của một người làm giáo dục và tham vấn, mình còn có góc nhìn của một người làm cha mẹ. Có rất nhiều tầng góc độ khác nhau để soi chiếu, và chính điều đó cũng tạo nên thử thách.

Mình nghĩ khó khăn lớn nhất là khối lượng tri thức quá lớn. Bản thân mô hình 5A’s, được phát triển từ năm 2008, đã là một công trình tổng hợp nhiều trường phái tâm lý học khác nhau. David Richo lại là một người thực hành chánh niệm lâu năm, nên mô hình này còn đan xen rất sâu yếu tố từ truyền thống Phật giáo.

Khi tiếp cận mô hình và soi chiếu lại với bối cảnh văn hóa Việt Nam, mình chọn lọc những điểm phù hợp, bổ sung thêm những góc nhìn giúp người nghe dễ hiểu hơn và thấy được tính hệ thống, đồng thời có những điều chỉnh linh hoạt. Điều thú vị là hoàn toàn không có kịch bản trước. Chỉ có 5 chữ A làm khung, còn lại mình để trải nghiệm, kiến thức và cảm xúc tự nhiên tuôn chảy. Chị Thùy Minh cũng tương tác rất tự nhiên, và đó là điều mình cực kỳ thích khi làm việc cùng ekip Vietcetera.

Một nỗi lo khác của mình là khối lượng kiến thức truyền tải có thể khiến người xem cảm thấy “nặng đầu”. Nhưng mình rất trân trọng cách hậu kỳ của Vietcetera xử lý: những khoảng dừng, khoảng nghỉ, âm thanh và hình ảnh được tiết chế rất tốt. Mình đọc được những bình luận nói rằng chính những khoảng nghỉ đó giúp họ ở lại với nội dung một cách nhẹ nhàng hơn.

Còn lại, mình không thấy có khó khăn gì lớn. Ngược lại, mình rất nể sức làm việc bền bỉ và chuyên nghiệp của ekip, khi làm việc liên tục từ sáng đến tối, chuyển cảnh nhanh, mượt, nhịp nhàng, không lãng phí thời gian mà vẫn giữ được sự thong thả cần thiết. Tất cả cộng hưởng và trở thành một trải nghiệm làm việc rất ý nghĩa với mình.

3. Đến với Yêu Lành trước hết trong vai trò một khách mời trò chuyện và chia sẻ, nhưng có khoảnh khắc hay ý tưởng nào chỉ thật sự bộc phát khi anh đã ngồi trong set quay - giữa sự tương tác với chị Thùy Minh và không gian xung quanh?

Rất nhiều. Nhưng có một ví dụ khá rõ mà mình vẫn còn nhớ, đó là không gian quay tập 1. Lúc đó, có một nhóm các em thiếu nhi của một trường quốc tế đang chơi ngay gần khu vực quay.

Chị Thùy Minh có hỏi về việc liệu có cần phải nỗ lực để chú tâm hay không. Và chính trong bối cảnh đó, mình đã chia sẻ một quan điểm mà mình vẫn thường nói, đồng thời được minh chứng trong tâm lý học cũng như Phật giáo: chú tâm chân chính không đến từ nỗ lực phải gồng mình, mà là một sự vận hành rất tự nhiên và dịu dàng trong tâm.

Điều đó khớp với toàn bộ không gian, diễn biến và năng lượng của buổi quay hôm ấy. Mình tin khán giả cũng có thể cảm nhận được. Tất nhiên, mình không nói rằng Yêu Lành hay bất kỳ chương trình nào có thể yêu cầu khán giả làm được điều đó ngay lập tức. Thực tế, nhiều người xem, đặc biệt là các bậc phụ huynh, vẫn có thể cảm thấy việc làm cha mẹ sao khó quá. Và nếu được gửi gắm thêm một điều qua cuộc trò chuyện này, mình muốn nói rằng: tất cả chúng ta đều đang trên một hành trình.

Việc mắc lỗi rất bình thường. Việc chưa hoàn hảo cũng rất bình thường. Mình chỉ cần đi từng bước một. Mình đến Yêu Lành cũng với một tâm niệm như vậy: không phải để chất thêm gánh nặng lên vai các bậc cha mẹ, mà có thể giúp họ buông bớt những gánh nặng.

4. Sau khi quay xong cả 5 tập, điều gì khiến anh bất ngờ nhất so với tưởng tượng ban đầu? Hoặc nếu không khác mấy, thì nó đạt bao nhiêu % mong đợi mà anh đã đặt ra?

Mình thường không đặt kỳ vọng quá nhiều. Nhưng khi đã tham gia vào một chương trình, mình luôn chọn cách hiện diện và làm hết mình. Khi biết rằng ở thời điểm ấy đã thật sự trọn vẹn, mình cũng không có một phiên bản nào “tốt hơn” để so sánh nữa.

Khi nhìn lại, đọc những bình luận của khán giả, nhận được những tin nhắn riêng, hoặc thấy những bài chia sẻ trên Facebook về Yêu Lành, mình cảm thấy rất hạnh phúc. Mình thấy rõ những gì mình và ekip làm đã có những điểm chạm với người xem.

Sáng nay thôi, có một người bạn nhắn cho mình và nói rằng Yêu Lành giống như một “làn nước ấm” - nhẹ nhàng đánh thức và nuôi dưỡng những hạt giống có thể đã ngủ yên rất lâu trong mỗi người. Mình nghĩ chỉ riêng điều này đã có thể trả lời được câu hỏi trên.

5. Hình ảnh hoặc một kỷ niệm nào đó để lại nhiều ấn tượng với anh nhất trong suốt quá trình ghi hình?

Nói đến kỷ niệm này thì chắc ekip vẫn còn nhớ, đó là lúc quay tập 2. Khi chị Minh đang trò chuyện, ekip có dựng một cây chống để giữ cho cây dù không bị sà xuống quá thấp. Ngay từ lúc bắt đầu quay, mình cũng đã để ý đến cái cây đó, vì nó trông hơi chênh vênh.

Đến khi gió thổi qua, hình như sau khoảng gần ba khung thời lượng quay, cái cây bắt đầu nghiêng dần, nghiêng dần… cho đến lúc đổ hẳn xuống. Có một bạn trong ekip hét lên, nhưng mọi thứ diễn ra rất nhanh và cũng không có sự cố hay tai nạn gì nghiêm trọng cả.

Điều thú vị là mình có thể quan sát rất rõ toàn bộ diễn biến đó, không chỉ phản ứng của bản thân, mà còn của tất cả mọi người xung quanh. Và khoảnh khắc đó cho mình một cảm nhận rất rõ ràng: mình hoàn toàn có thể tuôn chảy với điều mình đang làm, mà vẫn hiện diện trọn vẹn với mọi thứ đang xảy ra quanh.

6. Nếu được mô tả Yêu Lành mùa này bằng một danh từ, động từ và tính từ, với anh đó sẽ là gì?

Danh từ thì mình chọn “người”, vì Yêu Lành với mình là một hành trình trở về với chính con người của mình. Trong xã hội hiện đại, mình dễ trở thành công cụ, máy móc, cố gắng cạnh tranh với AI, cố gắng biết nhiều hơn, giỏi hơn. Nhưng cuối cùng thì mình vẫn là con người, và mình cần chăm lo cho phần “người” đó của mình.

Còn động từ thì mình chọn “yêu”, và tính từ là “lành”.

Gộp lại là: người yêu lành.

7. Giữa một thời đại mà mọi người có xu hướng chọn tiếp cận và tiêu thụ nội dung ngắn, theo anh điều gì ở những podcast như Yêu lành, xoay quanh chủ đề chữa lành và tình yêu thương, sẽ giữ chân được khán giả?

Sau nhiều năm làm nghề và chia sẻ với công chúng, những bạn khán giả của mình đều đồng thuận một quan điểm: các bạn đã chán ngấy những nội dung “mì ăn liền”, và điều các bạn cần là một bữa ăn full course.

Vì vậy, mình nghĩ “xu hướng” chỉ phản ánh số đông trong một thời điểm nhất định, chứ không nói lên nhu cầu của từng cá nhân. Trong bất kỳ cộng đồng nào cũng sẽ có những người vẫn cần nội dung chậm, dài và có chiều sâu. Chỉ cần có những người như vậy là đã đủ để những podcast như Yêu Lành tồn tại rồi.

Với mình, những ai mình có thể phục vụ, hỗ trợ và đồng hành được thì mình sẽ làm hết sức. Còn nếu ai đó cảm thấy chưa hợp, mình vẫn tôn trọng điều đó, không cần phải cố gắng để cả hai bên đều mệt.

Mình tin rằng cứ ở yên với đúng bản chất của mình thì những người cần sẽ tự tìm đến. Còn nếu cứ chạy theo xu hướng, thì giống như lạc trong rừng mà vẫn chạy vòng vòng, cuối cùng rất khó để gặp được nhau.

8. Dù Yêu Lành mùa 5 đã khép lại, nhưng có câu hỏi nào đến giờ vẫn còn ở lại trong anh - một câu hỏi mà anh vẫn đang tiếp tục đi tìm lời đáp?

Có một câu hỏi từ trước đến giờ vẫn luôn ở trong mình, đó là: đến khi nào chúng ta mới có thể chuyển hóa được những chấn thương liên thế hệ vẫn còn tồn tại trong một số gia đình Việt?

Đây là điều mà mình luôn trăn trở, luôn đau đáu. Có những lúc mình rất đau khi nhìn thấy những câu chuyện xảy ra ngoài kia, bởi mình hiểu được nguyên nhân gốc rễ của nó. Thật ra, trong những câu chuyện đó, không có ai là “có lỗi” cả. Nó là kết quả của rất nhiều nhân duyên chồng chéo, nhưng cuối cùng thì vẫn tạo ra khổ đau cho rất nhiều người.

Vậy nên mình nghĩ, mình làm được gì thì mình cứ làm. Trong một nỗ lực nào đó thì mình có Yêu Lành, trong một nỗ lực khác thì mình có những dự án, những ca tham vấn, những học trò mình đang đồng hành, những bài viết của mình. Mỗi việc là một cách đóng góp.

Mình tin mọi thứ vẫn đang chuyển động. Có rất nhiều người, ở nhiều lĩnh vực khác nhau - từ giáo dục, văn hóa đến nghệ thuật,... cũng đang trăn trở với câu chuyện này. Và mình cũng thấy ekip Vietcetera đã dành rất nhiều nỗ lực cho hành trình vừa qua.

Mình biết mình chỉ là một phần nhỏ trong nỗ lực chữa lành chung này. Nếu nói bằng một hình ảnh, thì mình và cả Yêu Lành giống như một giọt nước trong dòng chảy lớn, đang cố gắng nuôi dưỡng và đánh thức những hạt giống lành. Và mình hy vọng sẽ còn có thêm nhiều nỗ lực nữa, nhiều mùa tiếp theo nữa, để dòng chảy này tiếp tục được đẩy đi xa hơn.

Bởi vì cuối cùng, gốc rễ của yêu thương vẫn luôn bắt đầu từ những tình yêu đầu tiên mà mỗi người đã từng nhận được trong cuộc đời mình.

9. Trong rất nhiều phản hồi và bình luận từ khán giả, kể cả những tin nhắn được gửi trực tiếp sau khi xem chương trình, đâu là phản hồi khiến anh nhớ và ấn tượng nhất?

Mình không nhớ chính xác đó là tập Appreciation hay Affection, nhưng có một bình luận mình nhớ rất rõ. Một bạn chia sẻ rằng sau khi xem xong tập đó, bạn đã gọi điện cho mẹ, và hai mẹ con có một cuộc trò chuyện rất dài. Khi đọc xong, mình thật sự rất xúc động, vì thấy được một tác động rất cụ thể: một hạt mầm đã có sẵn và đã nảy lên.

Một trường hợp khác xuất hiện ở thân chủ cũ của mình. Trong thời gian Yêu Lành phát sóng, bạn ấy gặp biến cố lớn trong hôn nhân. Sau khi mình hỗ trợ và gợi ý xem lại tập 5 và tập 3, vài ngày sau bạn nhắn lại rằng hai vợ chồng đã cùng xem và không chỉ hàn gắn, mà còn kết nối với nhau sâu sắc hơn.

10. Anh có đề cập đến 3 từ khóa: tuôn chảy, kết nối và cộng hưởng. Trùng hợp đó cũng là tinh thần mà Vietcetera muốn hướng đến trong dịp kỷ niệm 10 năm hoạt động. Nhìn lại hành trình, theo anh, Yêu Lành đã làm tốt nhất điều gì?

Điều mà Yêu Lành làm tốt nhất, theo mình, là giúp mỗi người có thể tạm gọi là “phủi bớt” một chút bụi trần đang bám dính trên trái tim. Vì những chia sẻ của các khách mời, hay những tâm sự rất riêng tư và chân thật của chị Thùy Minh, đều mang sự chân thành rõ ràng.

Điều đó khiến người xem nhận ra họ cũng có thể cho phép bản thân chân thật như vậy. Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất khiến tình yêu không còn “lành” nữa là con người không thật sự chân thật với nhau. Có những e sợ, những ngại ngần, thậm chí những bất đồng bị kìm nén rất sâu, lâu ngày tạo thành những lớp bụi, những lớp màn che phủ lên yêu thương.

Mình tin rằng Yêu Lành, ở tất cả các mùa, đều có chức năng giống như một cơn gió nhẹ, thổi tan dần những lớp sương mù đó, để ánh sáng có thể rọi vào nhiều hơn. Khi sương tan, ánh sáng tự nhiên sẽ hiện ra.

Bởi vì suy cho cùng, ai trong chúng ta cũng đều mong được yêu và được thấu hiểu.

11. Cuối cùng, một chủ đề mà anh muốn gợi ý cho Yêu Lành mùa 6?

Mọi người thường nghĩ Yêu Lành nói về tình yêu đôi lứa, nhưng thật ra tình yêu có rất nhiều dạng khác nhau. Trong văn hóa Hy Lạp cổ còn phân chia thành nhiều loại, như tình yêu mê đắm, tình yêu tôn trọng - đồng hành, hay tình yêu vô ngã vị tha.

Nếu có mùa 6, mình nghĩ có thể làm một mùa tổng hợp, mở rộng góc nhìn về các dạng tình yêu khác nhau, để khán giả nhìn tình yêu toàn diện hơn sau hành trình từ mùa 1 đến mùa 5. Trong đó, tình yêu vô ngã vị tha là một dạng rất chữa lành, khi một người sẵn sàng dấn thân vì người khác, dù có thể chịu thiệt cho bản thân.

Ngoài ra, cũng có thể khai thác một góc nhìn khác mạo hiểm hơn: tình yêu dưới góc độ xã hội và pháp lý, các hệ thống, luật lệ bảo vệ và nâng đỡ tình yêu như thế nào, để dù còn yêu hay đã hết yêu, con người vẫn ít làm đau nhau hơn.