Thực hư 33 nước khuyến nghị người dân trang bị túi sinh tồn 72 giờ?

1. Chuyện gì đã xảy ra?

Một loạt chính phủ tại châu Âu, châu Mỹ và châu Á trong thời gian gần đây đã làm mới hoặc tái nhấn mạnh các cẩm nang sinh tồn. Điển hình tại châu Mỹ, Cơ quan Quản lý Khẩn cấp Liên bang Mỹ (FEMA), Canada hay Mexico cũng đều phổ biến mô hình bộ đồ dùng 72 giờ.

Sang châu Âu, các quốc gia như Anh, Pháp, Bỉ, Luxembourg duy trì mốc tự chủ tối thiểu 3 ngày (72 giờ); Đức hay Thụy Điển thậm chí đề xuất từ 7 đến 10 ngày. Ngày 3/11/2026, Ủy ban châu Âu công bố hướng dẫn mới về khả năng chuẩn bị ứng phó của người dân, tập trung vào bốn nội dung: tự chủ 72 giờ, giáo dục kỹ năng ứng phó, chuẩn bị cho người khuyết tật và truyền thông rủi ro.

Đáng chú ý là Thái Lan. Ngày 29/10/2026, Hội đồng An ninh Quốc gia Thái Lan (NSC) phủ nhận việc ban hành cảnh báo yêu cầu người dân dự trữ thực phẩm, thuốc men và nhu yếu phẩm đủ dùng trong 72 giờ để ứng phó với tình hình Trung Đông. Chỉ trong vòng 5 ngày sau, Cục Phòng ngừa và Giảm nhẹ Thiên tai Thái Lan (DDPM) lại chính thức phát đi thông báo hướng dẫn từng hộ gia đình chuẩn bị "túi sinh tồn 72 giờ" chứa đầy đủ nước uống, lương khô, thuốc men, tiền mặt và thiết bị khẩn cấp trong bối cảnh tình hình Trung Đông căng thẳng, thiên tai bất thường, nguy cơ dịch bệnh, hỏa hoạn, bạo loạn và tấn công mạng.

Đằng sau những khuyến nghị này là hai khái niệm đang được nhiều chính phủ chú trọng: năng lực chuẩn bị ứng phó dân sự (civil preparedness) và khả năng chống chịu xã hội (societal resilience). Nói đơn giản, một quốc gia không chỉ cần lực lượng cứu hộ đủ mạnh để xử lý khủng hoảng, mà còn cần người dân, doanh nghiệp và cộng đồng có khả năng duy trì những hoạt động thiết yếu khi hệ thống bình thường bị gián đoạn.

2. Vì sao lại là cột mốc 72 giờ?

Trong khoa học quản lý rủi ro và cứu hộ cứu nạn quốc tế, 72 giờ đầu tiên sau một thảm họa được gọi là "thời gian vàng" của việc tự lực.

Khi thiên tai lũ lụt, bão tuyết, sự cố sập lưới điện cho đến các cuộc tấn công phá hoại hạ tầng xảy ra, hệ thống phản ứng khẩn cấp của chính quyền sẽ lập tức bị quá tải. Lực lượng cứu hộ, y tế và hậu cần cần tối thiểu 48 đến 72 giờ để thiết lập lại trung tâm điều phối, dọn dẹp các tuyến giao thông huyết mạch và khoanh vùng hỗ trợ những nơi bị thiệt hại nặng nhất.

Việc yêu cầu mỗi hộ gia đình chuẩn bị sẵn nhu yếu phẩm cho 3 ngày mang hai ý nghĩa then chốt:

1. Nâng cao năng lực chuẩn bị ứng phó dân sự. Điều này có nghĩa là chuyển hóa từng người dân từ vị thế nạn nhân bị động hoàn toàn phụ thuộc vào nhà nước thành một đơn vị tự chủ tạm thời.
2. Tăng cường khả năng chống chịu xã hội. Nếu cộng đồng có thể tự duy trì sự sống căn bản trong 3 ngày, áp lực lên chuỗi cung ứng khẩn cấp sẽ giảm bớt, ngăn chặn sự sụp đổ dây chuyền do tâm lý hỗn loạn và giúp các đội cứu hộ tập trung nguồn lực cứu sống những trường hợp nguy cấp nhất.

Con số 72 giờ vì thế không phải là thời hạn đếm ngược đến một thảm kịch, mà là ngưỡng đệm sinh tồn tiêu chuẩn để xã hội duy trì trạng thái ổn định cơ bản trong lúc hệ thống phục hồi.

3. Vì sao hàng loạt nước lại đồng loạt phát đi khuyến nghị vào lúc này?

Lý do khiến thông điệp chuẩn bị này xuất hiện dồn dập trong những tuần qua bắt nguồn từ việc thế giới đang cùng lúc đối mặt với nhiều mắt xích an ninh bị đe dọa nghiêm trọng.

Chiến tranh hiện hữu và các cuộc tấn công hỗn hợp làm tê liệt chuỗi cung ứng thực tế

Chiến sự Nga - Ukraine tiếp tục chuỗi leo thang khốc liệt, kéo theo những lo ngại chưa từng có về an ninh hạ tầng năng lượng toàn lục địa châu Âu. Nhưng đáng sợ hơn cả vũ khí thông thường là các cuộc tấn công phi truyền thống vào đời sống thường nhật.

Tháng 10 vừa qua, một cuộc tấn công mạng chưa từng có đã nhắm thẳng vào hệ thống điều khiển nhiệt độ tủ lạnh tại hơn 300 siêu thị lớn của chuỗi Intermarché, Netto và hàng loạt điểm bán của Cooperative U tại Pháp. Tin tặc can thiệp từ xa, đẩy nhiệt độ làm lạnh lên cao khiến hàng chục tấn thực phẩm đông lạnh hỏng hoàn toàn, gây thiệt hại hàng chục triệu euro và làm gián đoạn chuỗi cung ứng lạnh cục bộ.

Chưa dừng lại ở đó, đợt tấn công thứ hai tương tự tiếp tục lan sang hàng loạt hệ thống siêu thị tại Bỉ, Hà Lan, Thụy Điển, cho thấy chỉ cần vài dòng mã độc là các kệ hàng thực phẩm tươi sống có thể trống trơn chỉ sau một đêm.

Đòn giáng hạ tầng số và tiền mã hóa chạm đến thị trường toàn cầu

Song song với hạ tầng vật lý, không gian tài chính số liên tục rung lắc. Vụ tấn công mạng quy mô gây thiệt hại 6,3 tỷ USD nhằm vào sàn giao dịch tiền mã hóa lớn nhất thế giới Binance đã kích hoạt làn sóng rút ròng tiền tệ, khiến giá Bitcoin lao dốc.

Sự cố này đã kéo theo hệ lụy lan tỏa đến các nhà đầu tư và cộng đồng tài sản số tại nhiều quốc gia, trong đó có cả Việt Nam. Khi hệ thống thanh toán hoặc internet gặp sự cố kéo dài, tiền trong tài khoản trực tuyến hoàn toàn có thể trở nên bất khả dụng, lý giải vì sao các túi khẩn cấp luôn yêu cầu chuẩn bị một khoản tiền mặt dự phòng.

Điểm nóng Trung Đông và nút thắt eo biển Hormuz

Xung đột tại Trung Đông bước vào giai đoạn căng thẳng cực độ khi các vụ tập kích nhằm vào tàu thuyền thương mại tại eo biển Hormuz liên tục gia tăng. Đầu tháng 11/2026, xung đột Mỹ - Iran tiếp tục leo thang. Ngày 4/11, Associated Press đưa tin Mỹ tiến hành các cuộc tấn công giới hạn vào mục tiêu Iran gần eo biển Hormuz, sau khi lực lượng Iran sử dụng tên lửa phòng không nhằm vào tài sản quân sự Mỹ. Hai bên vẫn có những nỗ lực ngoại giao thông qua Qatar, nhưng nguy cơ xung đột tái bùng phát trên quy mô lớn chưa được loại trừ.

Là huyết mạch vận chuyển gần 20% lượng dầu mỏ và khí đốt tiêu thụ của cả hành tinh, bất kỳ nguy cơ đóng cửa hay gián đoạn nào tại tuyến hàng hải Hormuz cũng đe dọa đẩy giá nhiên liệu, chi phí vận tải và phân bón toàn cầu lên mức kỷ lục. Sự đứt gãy chuỗi cung ứng vì thế không còn là giả định xa vời mà có thể tác động trực tiếp đến giá rổ bánh mì và chi phí sinh hoạt của từng hộ gia đình.

4. Bước ngoặt trong học thuyết an ninh dân sự

Dù xuất phát từ bất kỳ xung đột hay biến cố cụ thể nào kể trên, việc hàng loạt quốc gia đồng loạt thúc đẩy cẩm nang sinh tồn thực chất phản ánh một sự thay đổi mang tính nền tảng: sự chuyển dịch của học thuyết an ninh dân sự hiện đại.

Về bản chất, học thuyết an ninh dân sự truyền thống xây dựng dựa trên mô hình phản ứng thụ động từ trên xuống. Nhà nước nắm quyền kiểm soát trung tâm, duy trì các lực lượng cứu hộ chuyên trách (quân đội, cảnh sát, y tế, cứu hỏa) và người dân chỉ việc chờ đợi được ứng cứu khi biến cố xảy ra.

Tuy nhiên, đại dịch COVID-19 cùng các hiện tượng khí hậu cực đoan trong những năm qua đã phơi bày điểm yếu chí mạng của mô hình này: khi khủng hoảng xảy ra đồng loạt trên diện rộng, bộ máy nhà nước đơn phương không thể bao bọc trọn vẹn toàn bộ người dân cùng một lúc. Chuỗi cung ứng "vừa kịp lúc" (just-in-time) của nền kinh tế toàn cầu hóa hóa ra lại là điểm yếu chí mạng.

Học thuyết an ninh dân sự mới hậu đại dịch đã dịch chuyển hoàn toàn sang mô hình "Toàn xã hội cùng tham gia" (Whole-of-Society Approach). Trọng tâm chuyển từ bị động ứng phó sang chủ động chuẩn bị sẵn sàng, trong đó từng hộ gia đình được coi là một mắt xích phòng thủ cơ sở.

Xu hướng này thể hiện rõ rệt nhất qua các chính sách của Liên minh châu Âu (EU). Dựa trên báo cáo an ninh dân sự toàn diện do cựu Tổng thống Phần Lan Sauli Niinistö chủ trì, EU đã chính thức khởi động sáng kiến xây dựng Preparedness Union hướng đến năm 2027 và tầm nhìn chiến lược 2030. Ngay từ trước tháng 10, hàng loạt khuyến nghị tăng cường khả năng tự vệ sinh tồn đã được chuyển đổi thành cẩm nang đại chúng, đồng thời tích hợp nội dung ứng phó khẩn cấp 72 giờ vào chương trình giáo dục phổ thông và triển khai các đợt diễn tập dân sự quy mô lớn.

Thế giới đang bước vào kỷ nguyên của những bất định đa tầng, nơi thiên tai, xung đột địa chính trị và tấn công mạng có thể cộng hưởng làm tê liệt hạ tầng xã hội trong chớp mắt. Trong một thế giới đầy biến động, việc chuẩn bị một ba lô cứu hộ 72 giờ tại góc nhà đơn giản là hành trang trách nhiệm, một chiếc phao cứu sinh cần thiết trước khi lực lượng chức năng kịp tới hỗ trợ.