5 lý do giải thích vì sao chơi bài ngày Tết lại vui đến vậy

Trước khi bắt đầu, tôi xin nói rõ: Bài viết này không nhằm cổ súy cho những hoạt động cờ bạc có tổ chức, lợi dụng dịp Tết để sát phạt, vay nặng lãi hay bất kỳ hình thức tệ nạn nào. Từ nhỏ, tôi cũng được dạy rằng “cờ bạc là bác thằng bần”. Ba mẹ dạy. Thầy cô dạy. Sách giáo khoa dạy. Và thậm chí chú công an khu phố cũng từng đi tuyên truyền. Nếu cần một bản nhạc nền cho lời răn ấy, bạn có thể bật lại Kiếp Đỏ Đen của Duy Mạnh.

Thế nhưng, cũng là tôi và có lẽ là rất nhiều người trong chúng ta cứ khi Tết đến, họ hàng quây quần, vài ván bài cào, vài vòng kéo xì dzách, hay thậm chí một sạp lô tô dựng vội giữa sân nhà… lại thấy lòng rộn ràng lạ. Không khí tưng bừng ấy dường như có một lực hút riêng. Tại sao lại vậy?

Sau khi hỏi người lớn trong nhà, đọc lại sách cũ, và “phỏng vấn” bạn bè đồng trang lứa, tôi nghĩ niềm vui “đỏ đen” ngày Tết có thể được gói gọn trong năm lý do sau.

1. Chơi bài như một cách “đón vận” đầu năm

Trong tâm thức Á Đông, năm mới là thời điểm khởi đầu – mà đã là khởi đầu thì ai cũng muốn nó… đỏ.

Nhiều người xem việc chơi vài ván bài đầu năm như một cách thử vận. Nếu bài đỏ, họ tin đó là tín hiệu tốt cho cả năm. Nếu bài không đỏ lắm, thì cũng coi như một lời nhắc: năm nay phải cẩn trọng hơn.

Điều quan trọng không hẳn là tiền thắng thua, mà là cảm giác mình đang “tương tác” với vận may. Giống như việc hái lộc, xin chữ, hay xem quẻ đầu năm vốn là những hình thức đối thoại nhẹ nhàng với tương lai.

Và thú thật, cảm giác lật lá bài cuối cùng trong tiếng hò reo “quắc!” có lẽ cũng hồi hộp chẳng kém gì mở một phong bao lì xì.

2. Niềm vui thuần túy của việc… được chơi

Nếu bóc tách khỏi yếu tố tiền bạc, bài bạc về bản chất vẫn là trò chơi, một hình thức giải trí cổ xưa và phổ quát.

Mà con người thì thích chơi vì khi chơi, não bộ tiết ra dopamine, “hormone của phần thưởng”, tạo ra cảm giác hưng phấn, thỏa mãn và thúc đẩy hành vi lặp lại. Trong một ván bài, chúng ta được đặt mình vào trạng thái thử thách trí tuệ, được trải qua cảm giác hồi hộp tột độ khi chờ đợi lá bài lật mở, và cuối cùng là sự vỡ òa, dù là chiến thắng hay thất bại. Cấu trúc của một ván bài, dù ngắn ngủi, cũng đầy đủ các yếu tố kịch tính của một câu chuyện: Mở đầu với việc phân phát quân bài và đặt cược, cao trào là quá trình chơi và cân não, và kết thúc là sự phân định thắng thua rõ ràng, mang lại cảm giác trọn vẹn.

Không phải ngẫu nhiên mà một trong những tựa game gây sốt năm 2025 là Balatro – một trò chơi điện tử xây dựng hoàn toàn trên cơ chế poker, nhưng được biến tấu theo phong cách roguelike đầy sáng tạo. Từ chiếu bài truyền thống, nơi cảm xúc và ngôn ngữ cơ thể là một phần của chiến thuật, đến màn hình máy tính với đồ họa và âm thanh sống động, cảm giác cốt lõi ấy không thay đổi nhiều: Con người tìm kiếm sự cân bằng tinh tế giữa cảm giác kiểm soát (qua chiến thuật, quyết định đặt cược) và sự chấp nhận rủi ro (yếu tố may mắn của quân bài). Chính sự kết hợp giữa kỹ năng và ngẫu nhiên này tạo nên sức hấp dẫn khó cưỡng.

Đặc biệt, ngày Tết Nguyên đán, khi guồng quay công việc và những áp lực thường nhật tạm gác lại, chúng ta được cấp “giấy phép” để chơi, để giải trí mà không phải cảm thấy áy náy hay tội lỗi. Lúc này, những ván bài hay trò chơi may rủi không chỉ là cách giết thời gian mà còn là một phương tiện để gắn kết, để tạo ra tiếng cười, và để duy trì một nét truyền thống đã ăn sâu vào tâm thức cộng đồng. Và chỉ riêng việc cho phép bản thân được thư giãn, được vui chơi, được kết nối trong không khí lễ hội đã là niềm vui lớn lao và ý nghĩa.

3. Một hình thức “team bonding” đặc biệt của gia đình Việt

Cờ và bài - dù là những trò chơi dân gian đơn giản như Tiến Lên, Xì Dzách (21 điểm), hay Bài Cào (9 nút) - đều cần ít nhất hai người chơi. Yếu tố này chính là chìa khóa mở ra cánh cửa của sự tương tác, một đặc điểm làm nên linh hồn của các trò chơi này trong văn hóa ngày Tết Việt Nam.

Bạn có thể có những mối quan hệ họ hàng xa, quanh năm suốt tháng không gặp mặt, thậm chí không biết nên gọi là cậu hay chú, thím hay mợ. Những rào cản xã giao, những khoảng cách vô hình ấy dường như tan biến khi mọi người cùng ngồi vào chiếu bài. Mọi nghi thức xã giao phức tạp lập tức được thay thế bằng một ngôn ngữ chung, nhanh gọn và đầy cảm xúc: “Tới trắng chưa?”, “Dằn dơ vậy!”, “Quắc rồi!”. Chiếu bài trở thành một không gian bình đẳng, nơi tiếng cười và sự hứng khởi xóa nhòa mọi khác biệt về tuổi tác hay địa vị.

Sức hấp dẫn của chiếu bài không chỉ giới hạn ở những người trực tiếp tham gia. Trong trò Tiến Lên Miền Nam, dù chỉ có bốn người chính thức cầm bài, nhưng không khí xung quanh vẫn sôi động không kém. Những người đứng ngoài cũng có thể “chọn phe,” hò reo cổ vũ, và thậm chí còn đưa ra chiến thuật, bình luận về cách đánh của người chơi.

Với các trò như Lô Tô hay kéo Xì Dzách, triết lý “càng đông càng vui” càng được thể hiện rõ nét. Cả một vòng tròn người vây quanh, vừa chơi vừa cổ vũ, tạo nên một cộng đồng nhỏ đầy ắp tiếng cười và sự gắn kết.

Thậm chí, không ít từ lóng hiện đại, những meme thịnh hành trong giao tiếp hàng ngày, cũng chính thức “bước ra” từ chiếu bài. Những cụm từ như “dằn dơ” (hành động cố tình trì hoãn), “quắc” (thua cuộc, vượt quá giới hạn an toàn trong Xì Dzách), "tôi có 3 bích" (lá bài được ưu tiên đi trước trong Tiến Lên) đã được ứng dụng rộng rãi trong nhiều ngữ cảnh khác nhau của đời sống.

Chiếu bài ngày Tết không đơn thuần là một không gian giao tiếp và kết nối hiệu quả. Đây là nơi những quan hệ gia đình, vốn đôi khi khô cứng bởi lễ nghi hay khoảng cách địa lý, được “làm dịu” bằng tiếng cười, sự cạnh tranh lành mạnh, và những khoảnh khắc chia sẻ niềm vui chung.

4. Khi trò chơi chạm đến nghệ thuật dân gian

Không phải mọi trò chơi ngày Tết đều là sát phạt đơn thuần. Thực tế, khi bóc tách kỹ lưỡng, nhiều trò chơi lại mang trong mình chiều sâu nghệ thuật, văn hóa và giáo dục sâu sắc.

Ở miền Nam, Lô Tô được nâng tầm thành một loại hình nghệ thuật trình diễn độc đáo. Người hô số phải có khả năng ứng biến ngôn từ linh hoạt, kết hợp giữa việc hô số với những màn hát tân cổ giao duyên, những câu nói dí dỏm, pha trò hài hước nhằm giữ chân và khuấy động người chơi. Chiếu Lô Tô trở thành một sân khấu nhỏ, nơi mọi người được thưởng thức một loại hình nghệ thuật dân gian giải trí, mang đậm tính tương tác cộng đồng.

Đặc biệt ở miền Trung, Bài Chòi là minh chứng rõ nét nhất cho sự hòa quyện giữa giải trí và bảo tồn văn hóa. Đây là sự kết hợp tinh tế giữa việc chơi bài, nghệ thuật hát hô và diễn xướng dân gian. Bài Chòi đã được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể đại diện của nhân loại, khẳng định giá trị vượt ra khỏi phạm vi một trò chơi.

Khác với sự sôi động, náo nhiệt của Lô Tô hay Bài Chòi, các trò chơi như Tổ Tôm hay Tam Cúc lại đòi hỏi một sự tập trung cao độ, khả năng tư duy chiến thuật và kiến thức nền tảng nhất định khi cả hai trò chơi này đều sử dụng bộ bài in bằng chữ Hán/Nôm.

Khi nhìn nhận dưới góc độ này, chiếu bài ngày Tết không chỉ là nơi dành cho những hoạt động “đỏ đen” như định kiến. Thay vào đó, nó là một không gian bảo tồn sống động của một lớp văn hóa dân gian phong phú.

5. Truyền thống “xả hơi” sau một năm dài

Xét trong bối cảnh văn hóa ngày Tết, chuyện chơi bài thực ra không phải phát minh của thời… lì xì chuyển khoản. Nó đã tồn tại từ rất lâu, và chúng ta có thể cảm nhận đươc điều đó qua những câu dân gian như: “Tháng Giêng là tháng ăn chơi, tháng Hai cờ bạc, tháng Ba rượu chè”, hay những sinh hoạt như Bài chòi ở miền Trung đã có lịch sử từ thế kỷ XVI.

Nghĩa là, nếu có “truyền thống”, thì đây cũng là một truyền thống khá… bền bỉ.

Vậy nên có lẽ chúng ta cần đặt cờ bạc ngày Tết vào bối cảnh ngày xưa, khi người nông dân quanh năm “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”, giải trí không có nhiều lựa chọn như chúng ta bây giờ. Không Netflix, không smartphone, không mạng xã hội. Sau một vụ mùa, sau những ngày cày cấy vất vả, Tết chính là khoảng thời gian hiếm hoi để thở phào và tự cho phép mình vui một chút.

Ngồi vào chiếu, chơi vài ván bài có chút may rủi, thực chất là một cách xả hơi rất… con người. Vừa chơi, vừa nói chuyện, vừa cười, vừa nghe hát như trong những buổi bài chòi hay hát bội. Đó không khí rộn ràng, là cảm giác mình thuộc về một cộng đồng đang cùng chia sẻ niềm vui chứ không chỉ còn là chuyện thắng thua.

Và khi mọi thứ dừng lại ở mức thắng vài đồng “lấy lộc” đầu năm thì bài bạc giống một nghi thức cầu may hơn cả. Một chút đỏ đen để mở hàng cho năm mới, rồi lại xắn tay áo bước vào guồng quay thường nhật.