AI là “co-founder” mới đang bước vào mọi doanh nghiệp lớn, nhỏ?

Một doanh nghiệp muốn nghiên cứu thị trường quốc tế, họ cần một đội ngũ, muốn xây dựng thương hiệu, họ cần ngân sách và nếu muốn vươn ra thế giới, họ lại cần thêm con người, kinh nghiệm và thời gian. Quy mô gần như luôn đồng nghĩa với lợi thế. Thế nhưng, những năm gần đây, cuộc chơi của mọi doanh nghiệp, bất kể họ ở quy mô nào, vận hành tại đâu, ngành nghề nào, đang được viết lại, bởi một “nhà đồng sáng lập & đồng vận hành” mang tên AI.

AI đang giúp thu hẹp khoảng cách giữa các doanh nghiệp lớn- nhỏ, khiến sân chơi trở nên “phẳng” hơn, đường đua trở nên nhanh hơn. Có lẽ vì vậy mà AI ngày càng được nhìn nhận như một “co-founder”, hơn là một công cụ.

Đó cũng là chủ đề xuyên suốt cuộc trò chuyện giữa các khách mời đến từ Amazon Global Selling Vietnam, Amazon Ads, thương hiệu đồ gỗ nội-ngoại thất Thyoi và Innovark Solutions trong tập mới nhất của Vietnam Innovators. Đằng sau câu chuyện về AI là một chuyển dịch lớn hơn: khi lợi thế về nguồn lực dần được san bằng, điều gì sẽ quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong kỷ nguyên mới?

Điều gì còn thiếu sau cánh cổng nhà máy?

Trong nhiều thập kỷ, Việt Nam được biết đến như một trong những công xưởng sản xuất của thế giới. Từ dệt may, điện tử đến đồ gỗ, hàng triệu sản phẩm mang dòng chữ “made in Vietnam” đã có mặt ở nhiều thị trường trên toàn cầu. Thành công ấy đưa Việt Nam trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng, đồng thời giúp nhiều doanh nghiệp trong nước xây dựng được năng lực sản xuất đáng kể. Thế nhưng, năng lực sản xuất chưa bao giờ là toàn bộ câu chuyện.

Một chiếc bàn được làm tại TP. HCM có thể xuất hiện trong phòng khách của một gia đình ở California, dưới tên một thương hiệu quốc tế không thuộc về nhà sản xuất. Điều nghịch lý là sản phẩm có thể đi rất xa, còn “feedback” của người sử dụng cuối lại hiếm khi quay về với doanh nghiệp đã làm ra nó. Bởi lẽ, không ít doanh nghiệp Việt chỉ sản xuất theo đơn đặt hàng của các thương hiệu quốc tế, đồng nghĩa với việc họ không trực tiếp kết nối với khách hàng cuối cùng. Họ biết rất rõ cách tạo ra sản phẩm, nhưng lại có rất ít cơ hội để hiểu người dùng sản phẩm ấy đang mong đợi thêm điều gì từ sản phẩm của họ.

Đó cũng là điều chị Nhã Ý, Giám đốc vận hành thương hiệu đồ gỗ nội-ngoại thất Thyoi nhìn thấy từ các doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam như mình. Theo chị, người hiểu sản phẩm nhất luôn là nhà sản xuất. Họ hiểu vật liệu, kết cấu và cả quy trình. Nhưng trong nhiều năm, phần lớn doanh nghiệp Việt vẫn lựa chọn mô hình gia công, đồng nghĩa với việc sản xuất theo yêu cầu của đối tác thay vì tiếp xúc trực tiếp với khách hàng cuối cùng. “Khi không hiểu khách hàng cuối cùng thì cũng rất khó để sáng tạo ra sản phẩm mới”, chị chia sẻ.

Điều này gợi nhắc đến một khái niệm quen thuộc trong quản trị mang tên - ví chuỗi giá trị như một nụ cười: phần ở giữa là sản xuất, còn hai đầu là nghiên cứu, phát triển sản phẩm và xây dựng thương hiệu. Điều thú vị là giá trị gia tăng lại thường nằm ở hai đầu của “nụ cười” ấy, bởi đó là nơi doanh nghiệp trực tiếp lắng nghe thị trường, tạo ra sự khác biệt và xây dựng mối quan hệ với khách hàng.

Cũng chính ở điểm đó, nhiều doanh nghiệp Việt thường gặp thử thách khi bước ra thị trường quốc tế. Theo chị Megan Nguyễn, Giám đốc Quản lý và Phát triển Nhà bán hàng tại Amazon Global Selling Vietnam, rào cản lớn nhất không nằm ở năng lực sản xuất, mà ở việc “thiếu góc nhìn để hiểu người tiêu dùng cuối cùng tại những thị trường mình muốn bán”. Và nếu trước đây, lỗ hổng ấy phải được bù đắp bằng nhiều năm tích luỹ kinh nghiệm, đầu tư nguồn lực tài chính và con người, thì nay AI đang mở ra một cách tiếp cận hoàn toàn khác.

AI giúp doanh nghiệp đặt đúng câu hỏi về thị trường

AI không tạo ra nhiều dữ liệu hơn cho doanh nghiệp. Điều nó thay đổi là khả năng đọc và kết nối những dữ liệu vốn đã tồn tại, từ đó, doanh nghiệp có thể nhận ra nhu cầu của thị trường thay vì phải chờ vài tháng hoặc vài năm khi doanh số biết phản ánh hay những lần thử sai tốn kém. AI không chỉ là công cụ hỗ trợ phân tích, mà dần trở thành một nhà nghiên cứu thị trường, thấu hiểu khách hàng và chuyên gia xây dựng thương hiệu.

Theo chị Trang Trần, Quản lý Marketing cấp cao khu vực châu Á của Amazon Ads, AI không tạo ra dữ liệu mới, mà giúp doanh nghiệp khai thác những dữ liệu sẵn có một cách nhanh chóng, sâu sát, gần với nhu cầu thực tế của khách hàng hơn. Vậy nên, doanh nghiệp có thêm cơ sở để nhận diện cơ hội, kiểm chứng ý tưởng và định hình thương hiệu từ những quyết định đầu tiên.

Nhưng AI không chỉ thay đổi cách doanh nghiệp đọc dữ liệu. Chị Trang cho biết, AI còn đang thay đổi chính cách khách hàng tìm kiếm và ra quyết định mua sắm. Thay vì mở thanh tìm kiếm và gõ từ khóa như trước đây, ngày càng nhiều người tiêu dùng lựa chọn trò chuyện với AI để được tư vấn trước khi quyết định mua một sản phẩm. Điều đó đồng nghĩa với việc “customer insight” không còn dừng lại ở câu hỏi khách hàng mua gì, mà mở rộng sang việc họ đang hỏi gì, có những sản phẩm nào hay tính năng nào được khách hàng tìm kiếm, tìm hiểu nhưng chưa có nhà bán hàng nào hoặc sản phẩm nào đáp ứng (Unmet Demand). Với doanh nghiệp, đây là những tín hiệu quan trọng để sáng tạo ra sản phẩm mới, tối ưu sản phẩm hiện có, xác định chiến lược quảng cáo, thông điệp theo sát nhu cầu thực tế của thị trường.

Và khi đã hiểu khách hàng rõ hơn, bài toán tiếp theo không còn là “bán gì”, mà là “kể câu chuyện ấy như thế nào” để tạo được điểm chạm với khách hàng. Đây cũng là lúc AI bắt đầu thay đổi cách doanh nghiệp xây dựng thương hiệu. Cũng theo chị Trang, những công việc từng cần cả một đội ngũ marketing nay đã được hỗ trợ bởi các giải pháp AI như Creative Agent trên Amazon Creative Studio. Từ dữ liệu sản phẩm và chân dung khách hàng, công cụ có thể đề xuất ý tưởng sáng tạo, đồng thời tạo ra hình ảnh, video và nội dung phù hợp với từng thị trường, giúp doanh nghiệp thử nghiệm nhiều hướng truyền thông với tốc độ nhanh hơn trước.

Với nhiều năm tư vấn, đồng hành cùng nhà bán hàng Việt trên Amazon, anh Henson Chu - CEO & Nhà sáng lập Innovark Solutions nhận thấy AI giúp doanh nghiệp rút ngắn đáng kể khoảng cách từ dữ liệu đến hành động. Thay vì mất thời gian đọc báo cáo rồi mới điều chỉnh chiến dịch, doanh nghiệp có thể nhanh chóng phân tích hiệu quả quảng cáo, tối ưu phân bổ ngân sách và tiếp cận đúng nhóm khách hàng nhờ các công cụ như Amazon Marketing Cloud hay Amazon DSP.

Anh lấy ví dụ từ VinaCafe. Khi ứng dụng AI để quản lý hơn 1.000 chiến dịch quảng cáo trên Amazon, doanh nghiệp đã giảm 20% chi phí quảng cáo, đồng thời tăng hơn 10% doanh thu.

Nói cách khác, AI đang dần chuyển từ một công cụ hỗ trợ sang một cộng sự có thể tham gia trực tiếp vào quá trình lên chiến lược của doanh nghiệp.

Khi AI bắt đầu thực thi, cuộc chơi cũng dần thay đổi

Để AI thực sự tạo ra giá trị, doanh nghiệp không chỉ cần công nghệ mà còn cần nguồn dữ liệu đủ lớn để hiểu thị trường. Với hàng tỷ lượt tìm kiếm, mua sắm và đánh giá của người tiêu dùng trên toàn cầu, Amazon dần trở thành một nguồn dữ liệu giúp doanh nghiệp quan sát hành vi thị trường ngay từ giai đoạn phát triển sản phẩm. Theo chị Trang Trần, các công cụ như “Product Opportunity Explorer” (tạm dịch: công cụ khai phá tiềm năng của sản phẩm) trên Amazon có thể phân tích hàng tỷ tín hiệu mua sắm để chỉ ra những nhu cầu chưa được đáp ứng, từ đó giúp doanh nghiệp xác định đâu là cơ hội đáng để phát triển. Khi kết hợp với AI tạo sinh, quá trình nghiên cứu thị trường, xây dựng nội dung hay thử nghiệm ý tưởng cũng được rút ngắn đáng kể.

Với thương hiệu Thyoi, điều đó giúp họ có cơ hội tiến gần hơn đến người tiêu dùng cuối. “Ngày nay, chúng tôi không còn đơn thuần sản xuất theo mẫu”, chị Nhã Ý chia sẻ. Khi trực tiếp lắng nghe phản hồi của khách hàng, doanh nghiệp cũng bắt đầu tham gia nhiều hơn vào quá trình phát triển sản phẩm, xây dựng thương hiệu và tạo ra giá trị của riêng mình. Đó cũng là bước chuyển mà chị gọi là từ Made in Vietnam sang Created by Vietnam, cũng là một sự dịch chuyển đang diễn ra ở nhiều doanh nghiệp Việt Nam hôm nay.

Không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp hiểu thị trường và xây dựng thương hiệu, AI cũng đang dần tham gia vào quá trình vận hành hằng ngày. Theo chị Megan Nguyễn, những cải tiến mới trên Amazon Seller Central có thể chủ động phân tích dữ liệu bán hàng, dự báo các tình huống như biến động tồn kho hay thay đổi nhu cầu thị trường, đồng thời đề xuất nhiều phương án xử lý để doanh nghiệp lựa chọn. Thay vì đưa ra quyết định chỉ dựa vào kinh nghiệm, doanh nghiệp giờ đã có một cộng sự có thể tổng hợp, phân tích số liệu và gợi ý các giải pháp phù hợp. Khả năng ra quyết định dựa trên dữ liệu nhanh hơn sẽ giúp doanh nghiệp vận hành linh hoạt hơn, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng với thị trường.

Một “co-founder” không cần ngủ, không biết mệt mà vẫn có thể xử lý hàng triệu tín hiệu, dữ liệu mỗi ngày đã “nhen nhóm” xuất hiện tại nhiều doanh nghiệp. Giá trị của cộng sự ấy nằm ở khả năng giúp nhà kinh doanh & quản trị nhìn xa hơn, hiểu thị trường hơn và hành động nhanh hơn. Có lẽ vì vậy, cách gọi AI là một “co-founder” không còn là phép ẩn dụ, mà đang phản ánh một dịch chuyển rất thực tế trong thế giới kinh doanh hôm nay.