Buôn dưa, góp ý tưởng: 5 Bài học từ Trại Sáng Tạo CC021

Có một ý tưởng trong đầu và từng bước biến nó thành hiện thực, đó vừa là đặc quyền, vừa là thách thức của những người làm sáng tạo.

Diễn ra trong 2 ngày, Trại Sáng Tạo CC021 – 2026, với sự đồng hành của STORII và Vietcetera, đã được tổ chức vào ngày 10 và 11/1/2026, quy tụ 20 người làm sáng tạo để cùng bước vào một tiến trình “lên men” ý tưởng cho các dự án thực tiễn.

Với chủ đề Dưa Góp, trại sáng tạo không đi sâu vào lý thuyết hay công thức sẵn có. Đây đơn giản là không gian để những người làm sáng tạo “buôn dưa”, góp ý tưởng và góp trải nghiệm.

Tại một trang trại cà phê, giữa những dao động của rừng thông và hơi ấm của lửa trại, các học viên tạm rời khỏi guồng công việc thường nhật, dành trọn thời gian cho việc kết nối, lắng nghe và sáng tạo.

Dưới đây là 5 bài học được “ngâm” tại Trại Sáng Tạo CC021, để mỗi học viên mang về, từ những người đồng hành và dẫn dắt chương trình: Giám đốc Nội dung Thùy Minh (COO Vietcetera), Giám đốc Sáng tạo Cao Trung Hiếu, Nhiếp ảnh gia Thiên Minh, Nghệ sĩ Trung Bảo, Giám đốc Mỹ thuật Tim Phạm.

Sáng tạo là linh hoạt thay đổi mà không đánh mất mình

Sáng tạo không thể tách rời khỏi năng lượng. Và năng lượng chỉ tồn tại khi được tái tạo. Sẽ có một thời điểm, người làm nghề cảm thấy mình đã đủ trải nghiệm, đủ điều kiện, hoặc đơn giản là có một tiếng nói bên trong thôi thúc rằng đã đến lúc cần làm những điều cho chính mình. Nếu không biết cách nuôi dưỡng và phục hồi nguồn năng lượng đó, công việc sáng tạo rất dễ trượt dần thành lao động thuần túy. Khi niềm vui và sự thăng hoa biến mất, người làm nghề có thể trở thành một “người thợ” và bị đào thải ngay trong chính lĩnh vực của mình.

Quan sát những người làm sáng tạo lâu năm, Nhiếp ảnh gia Thiên Minh nhận thấy: sáng tạo là một quá trình liên tục cập nhật. Không chỉ cập nhật công cụ hay nền tảng, mà quan trọng hơn là cập nhật tư duy, thế giới quan và cách nhìn nhận chính mình trong bối cảnh đang thay đổi. Sự linh hoạt không nằm ở việc chạy theo xu hướng, mà ở khả năng điều chỉnh bản thân mà vẫn giữ được trục giá trị cốt lõi.

Khi người làm sáng tạo chỉ làm cho thị trường, cho nhu cầu bên ngoài, mà không còn phần nào dành cho chính mình. Không có tái tạo thì sớm muộn cũng sẽ bị thay thế. Điều giúp họ tồn tại lâu dài không phải là kỹ năng hay xu hướng nhất thời, mà là một giá trị riêng biệt đủ rõ để không bị hòa tan. Biết quay vào bên trong, nhận diện mình là ai, đang cần gì, và khi nào cần thay đổi — đó là điều giúp sáng tạo không bị cạn kiệt theo thời gian.

Sáng tạo là cho mình, người thân/cộng đồng của mình và xã hội

Triết lý Ikigai theo phiên bản giản lược của Thùy Minh có 3 vòng tròn: vòng tròn với bản thân, vòng tròn cho người thân (bạn bè, cộng đồng của bản thân), vòng tròn cho xã hội. Tùy xuất phát điểm, mỗi người có thể bắt đầu từ bất kỳ vòng tròn nào.

“Có 1 thời điểm chị nhận làm 1 đề tài mà chính chị lúc đó không hiểu nhiều: nạn buôn người ở Việt Nam. Dọc biên giới sông Mekong, bạn trẻ hay bị bán sang biên giới để nô lệ tình dục, lao động (sản xuất trong nhà máy) với thu nhập thấp. Đó là một đề tài rất xa lạ, mà chạm đến những góc khuất của xã hội rất khủng khiếp, nhưng chị vẫn nhận làm. Và chị luôn đặt xuất phát điểm là mình thích cái gì trước, rất mạnh từ đầu đến giờ. Chị luôn đặt câu hỏi: mình muốn làm cái gì.

Sau đó thì đến vòng tròn thứ 2, mình tự hỏi những điều mình làm có tốt cho những người xung quanh mình không. Khi chị làm bản tin thời Covid lúc 8 giờ tối, chị nghĩ ngay là có mẹ chị là người xem. Mình làm cái này cho mình và cho người thân,” Thùy Minh chia sẻ.

Vòng tròn thứ ba đến sau, khi người làm nghề có đủ trải nghiệm để nghĩ đến những câu chuyện xã hội rộng lớn, thậm chí xa lạ với chính mình. Tương tự như nhận định của Nghệ sĩ Trung Bảo: “Sáng tạo không thể đi xa khỏi đời sống và con người xung quanh mình,” lộ trình mà Thùy Minh gợi ý là: từ bản thân, đến cộng đồng gần gũi, rồi mở rộng ra xã hội.

Một năm trước, sau buổi phỏng vấn với Giáo sư Hà Vĩnh Thọ, ông nói: công việc của Thùy Minh là nơi cả ba vòng tròn Ikigai giao nhau — chị tận hưởng cuộc trò chuyện, biết rằng điều đó có ích cho cộng đồng kể câu chuyện Việt Nam, và đồng thời mang lại giá trị cho một tập khán giả rộng lớn hơn. Theo Thùy Minh, đó cũng là trạng thái hạnh phúc nhất trong sáng tạo: khi một công việc chạm được cả ba vòng tròn cùng lúc.

Sáng tạo là bền bỉ

Với hơn 23 năm làm nghề, Thùy Minh xem câu chuyện của chính mình như một cách trả lời cho câu hỏi: bền bỉ trong sáng tạo thực sự là gì. Đó không chỉ là việc liên tục biến hóa qua nhiều phiên bản khác nhau, hay trung thành với một vùng an toàn quen thuộc, mà là lựa chọn gắn bó với một con đường trong bao lâu.

Theo Thùy Minh, việc bạn làm gì hay làm bằng cách nào không quan trọng bằng việc bạn quyết định theo đuổi điều đó trong thời gian dài đến đâu. Ngay cả khi làm một thứ rất lâu, điều đó vẫn là sáng tạo — bởi để tồn tại, bạn buộc phải thay đổi. Không ai cho phép bạn đứng yên nếu bạn không tự biến chuyển. Chỉ riêng việc tiếp tục hiện diện trong một thế giới không ngừng dịch chuyển đã là một hành vi sáng tạo. Đó cũng là lời nhắn gửi nhẹ nhàng: hãy đi chậm, đi từ từ; chỉ khi nhìn quá xa về phía trước, ta mới dễ hoang mang rằng mình không đủ bền bỉ, hay cú va chạm tiếp theo sẽ khiến mình gục ngã hay đứng dậy đi tiếp.

Thùy Minh bước vào ngành từ năm 19 tuổi, trải qua nhiều nền tảng khác nhau: từ báo in, đến phát thanh, với giọng nói là công cụ duy nhất - rồi đến truyền hình, với chữ viết, âm thanh, hình ảnh, ánh sáng và thiết kế sân khấu cùng tồn tại. Công cụ thay đổi, khái niệm liên tục tiến hóa. Nhưng giá trị duy nhất không đổi là thời gian, việc bạn đã ở lại với nghề này bao lâu. “Và rốt cuộc, câu hỏi không phải là có nên “ngâm” một điều gì đó hay không, mà là: ngâm đến khi nào là đủ để tiếp tục đi tiếp,” Giám đốc Mỹ thuật Tim Phạm nói.

Sáng tạo là biết rõ sức ảnh hưởng mình muốn thấy trong dự án

Một dự án chỉ thực sự tạo ra sức ảnh hưởng khi nó chạm được đến người khác. Đó là cách đo lường tác động trong ngành sáng tạo. Không có thước đo cụ thể nào cả; chỉ có chính bản thân người làm sáng tạo là người biết rõ sức ảnh hưởng mình muốn thấy trong dự án của mình là gì. Ngay từ giai đoạn ngâm dự án, điều quan trọng là nhận ra: mình đang muốn thể hiện điều gì, và vì sao điều đó cần được đưa ra.

Giai đoạn ngâm này vẫn là cuộc đối thoại giữa mình với chính mình. Chúng ta thường nghĩ quá nhiều về đơn đặt hàng, về việc thị trường đang thiếu gì, rồi vội vàng lao vào mà quên hỏi bản thân: tại sao mình lại ngâm điều này? Vì sao nó quan trọng với mình ở thời điểm hiện tại? Những câu hỏi đó cần được trả lời trước khi mang dự án ra ngoài.

Nếu còn hoang mang, rất có thể dự án chưa sẵn sàng. Thực tế, khi hoang mang cũng là lúc ta đi hỏi nhiều nhất. Ngược lại, khi đã biết rõ mình muốn gì, dù có ai nói ngược lại với suy nghĩ của mình, mình vẫn làm. Đến lúc đã sẵn sàng, ta không còn cần hỏi ai nữa.

Sáng tạo là luôn đặt cho mình một điểm cuối

Với Giám đốc Sáng tạo Cao Trung Hiếu, sáng tạo không phải lúc nào cũng là think outside of the box, mà cũng cần think inside of the box. Khi đối mặt với một dự án, người làm sáng tạo cần phải cân bằng giữa thời gian, ngân sách, con người.

Những người thông minh thường hay ngâm/trì hoãn bởi vì tin là sự trì hoãn tương đối giống với sự đang suy nghĩ. Tôi luyện sự ngâm cũng tốt, nhưng ngâm vào lúc nào, luôn đặt cho mình một điểm cuối. Khi nào quá trình ngâm muối có dấu hiệu để biến nó thành hiện thực, để bắt tay vào nó, không chỉ là những cuộc hội hè miên man, nói chuyện cho vui.

—

Sau cùng, CC021 không nhằm đưa ra một công thức sáng tạo đúng cho tất cả, mà mở ra một không gian để mỗi người nhìn lại mình đang đứng ở đâu, đang làm vì điều gì, và muốn đi bao xa. Khi quá trình ngâm ấy vẫn còn tiếp diễn, Trại Sáng Tạo cũng để ngỏ một lời hẹn cho lần gặp tiếp theo tại một nơi bí mật, với những đề bài mới, những chia sẻ mới, và những hành trình sáng tạo vẫn đang tiếp tục được ủ men.