Cởi giày ra và đi bộ: thói quen mang đến “phép màu” cho cơ thể

Suốt hai tuần leo núi Himalaya, tôi bắt gặp những cụ già đi chân trần trên các đường mòn hiểm trở. Đôi “bàn chân thép” và sự minh mẫn của họ khiến tôi tò mò về thói quen từ thuở nhỏ ấy.
Huyền Trang Nguyễn
Nguồn: Minh Thu @hazysoda21 cho Vietcetera

Nguồn: Minh Thu @hazysoda21 cho Vietcetera

Đi chân trần có gì đặc biệt?

Trước khi giày dép trở thành vật dụng quen thuộc, con người đã có một lịch sử lâu dài di chuyển bằng chân trần. Đến nay, thói quen này vẫn hiện diện trong đời sống của nhiều cộng đồng trên thế giới.

Tại Ấn Độ và Nepal, nhiều người đi chân trần khi bước vào đền chùa, tu viện như một cách thể hiện sự tôn kính. Trong một số truyền thống Phật giáo, Ấn Độ giáo và Kỳ Na giáo, việc đi chân trần còn gắn với tinh thần khiêm nhường và lối sống giản dị.

Trong nền y học cổ truyền Nam Á như Ayurveda, đôi chân tiếp xúc với mặt đất (earth energy) giúp cơ thể giải phóng năng lượng tiêu cực, tiếp thêm sinh khí và kích thích các huyệt đạo ở lòng bàn chân.

Tại Nhật Bản và Hàn Quốc, việc đi chân trần trên sàn gỗ, chiếu tatami hay sàn sưởi Ondol là nét văn hóa lâu đời.

Châu Phi và các bộ lạc bản địa có truyền thống đi chân trần từ xa xưa. Điều này hỗ trợ họ di chuyển linh hoạt trên địa hình tự nhiên, nhận biết dấu vết săn bắn và kết nối sâu với thổ nhưỡng.

Ở New Zealand, người dân đi chân trần nhằm thể hiện lối sống tự do quen thuộc. Và điển hình ở các vùng biển, nhịp sống gắn liền với biển đảo biến việc di chân trần trở thành một thói quen tự nhiên.

Dù xuất phát từ những lý do khác nhau, các thói quen này đều gợi nhắc rằng đôi chân của chúng ta vốn có khả năng tiếp xúc và thích nghi với nhiều bề mặt tự nhiên.

Không chỉ là một nét văn hóa, việc đi chân trần còn thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học.

Điều gì xảy ra với cơ thể khi chúng ta đi chân trần?

Đôi chân được vận động theo một cách khác

Những tác dụng rõ rệt nhất của đi chân trần thể hiện ở bàn chân và cách mà chúng ta di chuyển. Một nghiên cứu khoa học áp dụng cho trẻ em từ 6 đến 18 tuổi ở Nam Phi và Đức cho thấy trẻ em đi chân trần phát triển kỹ năng nhảy và giữ thăng bằng tốt hơn.

Các vận động viên thể dục dụng cụ được chứng minh có khả năng kiểm soát thần kinh cơ tốt hơn, ổn định hơn và cơ bàn chân khỏe hơn, khi họ tập luyện đi chân trần. Đi bộ chân trần thúc đẩy các cơ nhỏ bên trong bàn chân hoạt động tối ưu nhất. Các cơ nội bên trong bàn chân đóng vai trò thiết yếu trong việc giữ thăng bằng và thực hiện các chuyển động tinh tế.

Các loại giày hiện đại làm giảm nhu cầu hoạt động tích cực của các cơ nội tại. Chúng có xu hướng giảm thiểu cường độ hoạt động của các cơ nhỏ ở bàn chân để nâng đỡ vòm bàn chân. Theo thời gian, điều này gây suy giảm chức năng các cơ và gây ra tình trạng yếu cơ do ít vận động. Vì bàn chân là nền tảng của sự vận động cơ thể, nên khi nó suy yếu, sức khỏe cột sống của bạn đồng thời kém đi. Vì thế, đi bộ chân trần là công cụ hữu ích để thúc đẩy vận động lành mạnh và cải thiện tư thế.

Não bộ cũng nhận được nhiều tín hiệu hơn

Tất nhiên, lợi ích của đi bộ chân trần không dừng lại ở đôi chân. Thói quen này còn hỗ trợ não bộ và hệ thần kinh. Một nghiên cứu đã so sánh tác động của việc đi chần và đi bộ bằng giày thể thao đối với nhận thức ở thanh thiếu niên. Cả hai nhóm đều thực hiện một buổi đi bộ 40 phút, 4 lần/tuần trong vòng 12 tuần.

Bằng cách quét điện não đồ (EEG) trước và sau chương trình, các nhà nghiên cứu phát hiện nhóm đi chân trần giảm mức độ sóng não căng thẳng và tăng cường trạng thái bình tĩnh, thư giãn nhưng vẫn tỉnh táo. Đồng thời, số liệu còn cho thấy sự cải thiện rõ rệt về tốc độ nhận thức lẫn tập trung. Ngược lại, nhóm đi giày thể thao không ghi nhận kết quả sóng não tương tự.

Các nhà nghiên cứu cho rằng trải nghiệm đi chân trần cho phép thu nhận nhiều thông tin cảm giác hơn so với khi đi giày. Nhiều thụ thể thần kinh ở bàn chân liên tục gửi phản hồi đến não, và việc cử động các ngón chân cũng gia tăng lưu lượng máu lẫn oxy cung cấp cho não.

Những tín hiệu cảm giác này cũng ảnh hưởng đến hệ thần kinh tự chủ (phần hoạt động theo chế độ tự đông của hệ thần kinh), đồng thời kiểm soát các chức năng khác bao gồm nhịp tim và phản ứng căng thẳng. Theo một nghiên cứu khác, việc chân trần tiếp xúc bề mặt tự nhiên cũng thúc đẩy sự thư giãn và hỗ trợ cơ thể phục hồi sau căng thẳng. Hơn thế nữa, đi chân trần còn hỗ trợ giảm viêm và gia tăng mức serotnin.

Bề mặt tự nhiên khác nhau, khả năng “chữa lành” khác nhau

Một nghiên cứu khoa học chứng minh đi bộ trên cỏ mềm giúp cải thiện khả năng giữ thăng bằng. Lúc này, các đầu dây thần kinh trên da cảm nhận được những cú chạm nhẹ và liên tục gửi thông tin đến não, giúp các cơ ở bàn chân tự động điều chỉnh tư thế.

Cát tăng cường sức mạnh cho phần chi dưới. Khi gót chân lún xuống cát sau mỗi bước đi, các cơ ở bàn chân và cẳng chân phải hoạt động mạnh hơn để đẩy cơ thể về phía trước.

Trong khi đó, những con đường mòn phủ đầy đất, vỏ cây, hay đá nhỏ mang đến thử thách khác biệt. Bề mặt gồ ghề tạo ra hiệu ứng dạng bấm huyệt, tăng cường luồng thông tin cảm giác từ bàn chân đến hệ thần kinh trung ương, từ đó cải thiện khả năng giữ thăng bằng và kiểm soát tư thế.

Nếu muốn thử đưa thói quen này vào cuộc sống, bạn có thể bắt đầu với 3 bước đơn giản sau.

Bước 1: Chọn bề mặt an toàn và sạch sẽ

Hãy bắt đầu khoảng 5 đến 10 phút đi bộ chân trần trên bề mặt an toàn và sạch sẽ như đất, cỏ, cát hoặc sỏi mịn.

Lưu ý: cần tránh khu vực có nguy cơ chứa vật sắc nhọn (mảnh thủy tinh, kim loại), hóa chất tồn dư, phân động vật, hoặc nhựa đường/bê tông dưới trời nắng gắt vì có thể gây bỏng da chân.

Bước 2: Cảm nhận từng bước chân

Hãy cảm nhận cảm giác dưới lòng bàn chân, chú ý đến hơi thở của bạn, quan sát vai đã thả lỏng hay chưa và suy nghĩ có thực sự chậm lại không. Giữ lưng thẳng, mắt nhìn về phía trước. Bạn có thể xòe ngón chân ra tự nhiên để mở rộng diện tích tiếp xúc.

Hệ thần kinh của chúng ta học hỏi thông qua kinh nghiệm. Mỗi khi trải nghiệm những khoảnh khắc an toàn, kết nối, bình tĩnh và vui tươi, chúng ta dạy nó những điều mới mẻ.

Bước 3: Chăm sóc đôi chân sau khi đi

Bạn có thể rửa chân bằng nước sạch hoặc nước ấm pha muối loãng để sát khuẩn.

Quan sát xem lòng bàn chân có dấu hiệu bất thường nào không, ví dụ: trầy xước, dằm nhỏ hay vết cắt. Nếu có vết thương, hãy rửa sạch tay, cầm máu bằng gạc sạch, xối dưới nước nhằm trôi hết đất cát, sau đó thoa kem kháng sinh và băng kín lại để tránh nhiễm trùng.

Để da chân mềm và tránh nứt nẻ, bạn có thể thoa một chút kem dưỡng ẩm hoặc dầu dừa vào mỗi tối trước khi ngủ và rửa sạch vào sáng hôm sau.

Những lưu ý quan trọng

Theo chuyên gia, những người mắc các bệnh lý như bệnh thần kinh ngoại biên do tiểu đường, dị tật bàn chân nghiêm trọng, viêm khớp nặng, loãng xương và một số rối loạn thăng bằng nên đi bộ với giày dép hỗ trợ. Nguyên do chủ yếu đến từ cơ chế tự bảo vệ và cấu trúc giải phẫu của bàn chân bị suy giảm. Nếu không có sự trợ lực của giày, rủi ro chấn thương nặng hoặc biến chứng nguy hiểm sẽ tăng vọt.


Xem phiên bản đầy đủ

Xem nhiều nhất

Cùng chuyên mục