Từ Đông sang Tây, cớ sao nơi nào cũng có người nổi tiếng “mập mờ” với thuế?

“Sống một kiếp người bình an là được. Đóng thuế đầy đủ giùm fan là được.”

Chỉ một câu hát vui được chế lời lại, tuy nhiên những ngày qua, đây có lẽ là câu thần chú được fan hâm mộ niệm nhiều nhất khi liên tục rộ lên tin tức về các idol quốc ngoại dính vào các vụ lùm xùm về thuế. Chứng kiến các fandom khác “khóc xong rồi cất gọn poster vào một góc” mà nhiều fan lo âu, thấp thỏm khi “không biết liệu có đến lượt idol mình?” Rốt cuộc, chữ “thuế” với giới minh tinh có sức nặng thế nào mà khiến hết người này đến người kia phải "lao đao"?

Những tranh cãi liên quan đến thuế của người nổi tiếng

Trước khi điểm qua các vụ việc liên quan đến thuế của người nổi tiếng, bạn nên biết qua (để tránh bỡ ngỡ) một số thuật ngữ cũng như những hình thức thường được nhắc đến trong các tranh cãi về thuế:

• Hợp đồng âm dương (hợp đồng ma): ký kết hai bản hợp đồng khác nhau cho cùng một giao dịch: một bản giả (công khai) để đối phó cơ quan chức năng/thuế, và một bản thật (ngầm) ghi nhận giá trị thực nhằm gian lận, trốn thuế hoặc che giấu lợi ích.
• Công ty “bình phong”: các doanh nghiệp chỉ tồn tại trên giấy tờ, không có hoạt động kinh doanh thực tế, không có văn phòng hay nhân viên đáng kể, thường được thành lập tại các "thiên đường thuế" để che giấu danh tính chủ sở hữu, tối ưu hóa/trốn thuế, hoặc thực hiện các giao dịch tài chính, mua bán sáp nhập.
• Thu nhập “xuyên biên giới”: các khoản tiền kiếm được từ việc kinh doanh, cung cấp dịch vụ hoặc lao động (có thể là hình ảnh cá nhân) cho khách hàng/đối tác ở các quốc gia khác nhau thông qua Internet (thương mại điện tử) hoặc các hình thức hợp tác quốc tế, không yêu cầu hiện diện vật lý tại nơi tiêu thụ.

Về những tin đồn liên quan đến thuế gần đây của hai minh tinh Kbiz Cha Eun Woo và Kim Seon Ho, mặc dù chưa được cơ quan chức năng đưa ra kết luận, nhưng cả hai được truyền thông Hàn cho là đã áp dụng mô hình lập công ty "bình phong", chuyển thu nhập cá nhân sang doanh nghiệp nhằm giảm nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân. Trước những tin đồn trên, cả hai nam diễn viên đều đã lên tiếng xin lỗi và hứa sẽ khắc phục hậu quả dù kết luận cuối cùng có là gì.

Thực chất, trong quá khứ, cũng từng có không ít sự vụ người nổi tiếng dính vào những lùm xùm về thuế, thậm chí có người "tiêu tan" cả sự nghiệp vì những con số thuế lên đến nghìn tỷ. Cùng điểm lại một vài hậu quả mà họ đã chịu sau những vụ việc này:

Hậu quả 1: Bồi thường và dàn xếp

Dàn xếp hậu quả bằng cách nộp bổ sung số thuế còn thiếu, kèm tiền phạt và tiền chậm nộp có lẽ là cách hợp tình hợp lý nhất của hầu hết các trường hợp người nổi tiếng bị cáo buộc trốn thuế.

Như Phạm Băng Băng, nếu chỉ xét về số tiền chị nợ thuế, tất cả đều phải “ngả mũ” với con số 248 triệu nhân dân tệ (NDT), tương đương hơn 3,000 tỷ VND (bao gồm cả việc gian lận, nộp số tiền phạt, phí đóng thuế chậm), sử dụng thủ thuật "hợp đồng âm dương" để lách luật. Các trường hợp tương tự là Trịnh Sảng và Đặng Luân, cũng phải trả cái giá “đắt” không kém, không chỉ tổn thất về tiền bạc mà còn ảnh hưởng đến các hợp đồng quảng cáo, phim ảnh, hình ảnh của họ,... về sau này.

Hậu quả tương tự, cách Hàn Quốc khoảng 10,000 km, ở đất nước Tây Ban Nha, Shakira - nữ hoàng nhạc Latin thế giới với nhiều giải thưởng âm nhạc lớn và lượng người hâm mộ đông đảo, từng bị tố gian lận khoản thuế hơn 15 triệu USD từ năm 2010 đến năm 2014. Ban đầu, bản án dành cho nữ ca sĩ được đề nghị là 8 năm tù giam cùng khoản tiền phạt 26 triệu USD. Tuy nhiên, sau khi dàn xếp, Shakira trả số tiền phạt thấp hơn là 7,5 triệu USD và không phải ngồi tù.

Chia sẻ với tờ Us Weekly, nữ ca sĩ cho biết cô chấp nhận nộp phạt để bảo vệ lợi ích của hai con trai, đồng thời phủ nhận mọi hành vi sai trái và cho rằng chính quyền Tây Ban Nha cố nhắm vào cô.

Hậu quả 2: Đóng phạt và thi hành án treo

Nhiều người hâm mộ chắc vẫn chưa quên, năm 2013, truyền thông Tây Ban Nha như "nổ tung" khi cái tên Lionel Messi xuất hiện trên khắp mặt báo vì dính vào một bê bối trốn thuế. Cụ thể, Messi và cha mình bị cáo buộc đã trốn 4,1 triệu euro (hơn 120 tỷ đồng) tiền thuế từ bản quyền hình ảnh trong giai đoạn 2007-2009. Cơ quan thuế Tây Ban Nha cho rằng Messi đã lập nên một số công ty "ma" ở Uruguay, Belize, Thụy Sỹ,... để thu lợi từ bản quyền hình ảnh của anh và từ đó không phải đóng thuế cho Tây Ban Nha. Cả Messi và cha đều bị tuyên 21 tháng tù treo, kèm số tiền phạt khủng.

Cái tên thường xuyên được đặt cạnh Messi trên sân cỏ - Cristiano Ronaldo - cũng đã thừa nhận phạm tội gian lận thuế trong thời gian chơi cho Real Madrid. Hậu quả là, anh phải nộp phạt 18,8 triệu euro và 23 tháng án tù treo.

Hậu quả 3: "Ăn cơm nhà nước"

Cuối cùng, hậu quả cao nhất của việc trốn thuế mà các ngôi sao từng lĩnh, là vướng vào vòng lao lý.

Từng được mệnh danh là "quốc bảo điện ảnh Trung hoa" với những vai diễn trong Võ Tắc Thiên, Phù Dung Trấn, Phượng Hoàng Lửa,... Lưu Hiểu Khánh phải ngồi tù 422 ngày vì bị tố gian lận thuế trong lúc sự nghiệp đang thăng hoa. Cụ thể, năm 2002, công ty TNHH Nghệ thuật Hiểu Khánh của nữ diễn viên bị cáo buộc trốn khoản thuế 14,58 triệu tệ (khoảng 51 tỷ đồng).

Bên phía trời Tây, Lauryn Hill (Mỹ) - nữ ca sĩ từng làm mưa làm gió với The Miseducation of Lauryn Hill bị tuyên 3 tháng tù giam, sau khi thừa nhận không khai báo thu nhập trong nhiều năm liên tiếp, dù đã nộp lại tiền thuế. Năm 2011, Ja Rule - rapper đình đám một thời bị kết án 28 tháng tù giam vì trốn thuế liên bang, sau khi không khai báo hàng triệu USD thu nhập trong suốt nhiều năm.

Vì sao câu chuyện “người nổi tiếng trốn thuế” lại thu hút truyền thông đến thế?

Hình ảnh người nổi tiếng trong mắt fan hâm mộ luôn là: thành đạt, nhiều tiền, hào quang vây quanh. Thế nên câu chuyện: họ đã có quá nhiều mà vẫn tìm cách tránh né nghĩa vụ cơ bản với xã hội là điều khó hiểu và khó chấp nhận.

Bên cạnh đó, thuế còn có thể được là thước đo đạo đức trong mắt công chúng. Người nổi tiếng không chỉ bán sản phẩm hay tài năng, họ còn bán hình ảnh, đôi khi là tấm gương truyền cảm hứng, là động lực cố gắng cho biết bao người. Khi hình ảnh đó sụp đổ vì một con số, cảm giác phản bội mà fan phải trải qua có khi gấp bội so với một scandal đời tư.

Cuối cùng, thuế là giới hạn - nơi quyền lực, tiền bạc và luật pháp va chạm trực diện. Ai cũng tò mò muốn biết: danh vọng có thể giúp một con người đi xa đến đâu trước khi luật pháp kịp kéo họ trở lại mặt đất? Là 3,000 tỷ như Phạm Băng Băng hay thấp hơn thì cũng có thể đã đánh mất phần nào niềm tin từ fan hâm mộ, dù họ đã lên bài xin lỗi hay “hứa sẽ đóng thuế đầy đủ” đi chăng nữa.

Có thể là sự chủ quan, cũng có khi đến từ tham vọng, cũng có khi là sự tin tưởng tuyệt đối dành cho một bên nào đó, mà dù cho bao nhiêu vụ trốn thuế bị pháp luật xử lý nghiêm ngặt, vẫn có những “cú sa ngã” lặp lại. Suy cho cùng, người đứng ở “đầu sóng ngọn gió” trong mọi vụ trốn thuế, chịu trách nhiệm trước cả pháp luật lẫn truyền thông, vẫn luôn là chính họ. Người nổi tiếng có thể có hàng triệu fan, hàng trăm tỷ trong tài khoản, nhưng trước pháp luật, họ vẫn sẽ chỉ là một công dân phải chịu trách nhiệm cho lựa chọn của mình.

Bài học rút ra cho chúng ta là gì?

Bài học 1: Dù là nghệ sĩ hay một người làm công việc bình thường, thầm lặng, chẳng rình rang, mỗi cá nhân vẫn cần phải tự ý thức về nghĩa vụ với pháp luật và xã hội.

Bài học 2: Hãy trang bị kiến thức đầy đủ nhất về thuế, dù bạn đã hay chưa bước vào thị trường lao động. Hiểu mình đang đóng thuế gì, vì sao bị khấu trừ, mức bao nhiêu là đúng,... không chỉ là cách tự bảo vệ quyền lợi cá nhân, mà còn giúp bạn tránh rơi vào những sai lầm “không cố ý nhưng vẫn bị phạt”. Hơn nữa, biết đâu những kiến thức này lại có thể giúp gia đình, bạn bè hoặc những người xung quanh bạn nếu họ cần.

Bài học 3: Qua tất cả những sự việc được khui vừa qua, chiếc “áo giáp” kiên cố nhất để tránh một trái tim tổn thương càng thêm tan vỡ là đừng nên đặt niềm tin vào ai đó quá nhiều, kể cả có là… idol nổi tiếng. Vì không biết một ngày đẹp trời nào, tên họ xuất hiện ở đầu newsfeed với dòng tiêu đề khiến chúng ta vỡ mộng. Còn nếu lỡ yêu mến sâu đậm quá thì… cứ hy vọng thôi, vì nếu idol trân trọng fan, họ sẽ tự khắc sửa sai và ý thức về lầm lỗi của mình.