Career Catfishing: Cẩn thận với “red flag” trong thị trường việc làm

1. Career Catfishing là gì?

Trong hẹn hò, Catfishing chỉ hành vi tạo một danh tính giả trên mạng xã hội hoặc các ứng dụng nhằm thu hút, đánh lừa đối phương vào một mối quan hệ tình cảm không có thật.

Tương tự, trong thị trường việc làm, Career Catfishing là xu hướng lừa đảo, từ các biểu hiện nhẹ đến nghiêm trọng, gây khó chịu cho cả người tìm việc lẫn nhà tuyển dụng. Career Catfishing thường được dùng để chỉ hành vi ứng viên nhận lời mời làm việc nhưng cố tình không xuất hiện vào ngày đầu tiên đi làm. Tuy nhiên, đây chỉ là một trong nhiều biểu hiện của Career Catfishing. Cách hiểu phổ biến này vô tình khiến thuật ngữ chủ yếu được gắn với những hành vi thiếu trách nhiệm từ phía ứng viên.

Chẳng hạn, Gen Z với những cái mác như “cợt nhả” hay “ngẫu hứng” thường bị coi như một đối tượng hoàn hảo để làm ví dụ cho thuật ngữ này. Nhưng nếu nhìn bức tranh ở một tổng thể toàn diện hơn, đây chưa bao giờ là câu chuyện một chiều.

Về phía nhà tuyển dụng, không ít doanh nghiệp đang chủ động “catfish” ứng viên bằng những bản mô tả công việc được tô vẽ hào nhoáng. Họ hứa hẹn về một môi trường làm việc năng động, đãi ngộ hấp dẫn, cơ hội thăng tiến nhanh, nhưng thực tế lại không được như vậy.

Về phía ứng viên, nhiều người cũng biến mình thành “cờ đỏ di động” khi sẵn sàng biến CV thành một tác phẩm hư cấu. Từ việc thổi phồng kỹ năng, tự phong chức danh, cho đến hành vi biến mất không một dấu vết vào ngày làm việc đầu tiên.

“Red flag” do đó không thuộc về riêng một thế hệ hay một vị trí nào. Nó xuất hiện ngay tại thời điểm một trong hai bên quyết định đánh đổi sự minh bạch để lấy về những lợi ích ngắn hạn.

2. Career Catfishing có phải một hình thức “trả đũa”?

Báo cáo năm 2025 từ nền tảng tuyển dụng CV Genius công bố: 34% lao động dưới 27 tuổi thừa nhận từng đồng ý nhận việc nhưng lại biến mất không lý do trong ngày đi làm đầu tiên. Tưởng chừng đây là thái độ ứng xử bốc đồng chỉ có ở Gen Z, nhưng số liệu lại chỉ ra rằng:

• 24% Millennials (28 - 43 tuổi) cũng đã từng bỏ việc ngay ngày đầu tiên,
• 11% Gen X (44 - 59 tuổi) có hành vi tương tự,
• 7% Baby Boomers (60 tuổi trở lên) cũng từng làm vậy.

Hành vi này phần lớn xuất phát từ việc các ứng viên ứng tuyển nhiều nơi cùng lúc để đề phòng rủi ro bị nhà tuyển dụng “ghosting”. Khi nhận được một lời đề nghị tốt hơn vào phút chót, họ chọn cách im lặng bỏ qua lựa chọn ban đầu thay vì từ chối một cách lịch sự.

Theo tiến sĩ Sik, “Có thể xem đây là một hành động phản kháng chống lại hệ thống doanh nghiệp cũ đã thất bại trong việc đối xử công bằng với người lao động trẻ. Khi các công ty mô tả sai lệch vai trò công việc hoặc đưa ra mức lương thấp, thế hệ Z không thấy vấn đề gì khi thực hiện quyền tự quyết của mình bằng cách rời đi. Theo quan điểm của họ, sự ‘trung thành’ mà người sử dụng lao động mong đợi đã không được đáp lại, vậy tại sao họ phải duy trì những phép lịch sự nghề nghiệp lỗi thời?”

Đối với họ, những hành động này không phải là thiếu chuyên nghiệp, mà là một cách để thiết lập ranh giới và đòi hỏi sự tôn trọng lẫn nhau.

3. Chúng ta cần làm gì?

Pollen Careers – một nền tảng kết nối ứng viên mới ra trường với các công việc – đã tiết lộ những điều mà thế hệ Z cảm thấy khó chịu nhất trong quá trình tìm việc, trong một khảo sát vào năm 2024.

• Thiếu phản hồi (71,6%)
• Quy trình đăng ký kéo dài (65,7%)
• Bị nhà tuyển dụng phớt lờ (50%)
• Quá chú trọng kinh nghiệm và trình độ học vấn (40,2%)
• Thiếu minh bạch về tiền lương (27,5%)
• Thiếu giao tiếp (21,6%)
• Mô tả công việc không rõ ràng (10,8%)

Có thể thấy có tới 5 trong số 7 lý do nêu trên liên quan đến giao tiếp không rõ ràng từ phía nhà tuyển dụng. Việc chuẩn hóa mô tả công việc, công khai dải lương và phản hồi kết quả phỏng vấn rõ ràng không chỉ giải quyết triệt để những nguyên nhân khiến ứng viên bất bình, mà còn đang bảo vệ thương hiệu tuyển dụng. Một lời từ chối tử tế luôn tốt hơn sự im lặng độc hại.

Về phía ứng viên, cần hiểu một điều rằng từ chối không đáng sợ, đó là quyền cá nhân và sự minh bạch là cần thiết với cả hai bên. Theo Zara Easton, chuyên gia về nghề nghiệp trên LinkedIn cho rằng: “Những ứng viên từ chối vị trí đã chấp nhận sẽ gây thiệt hại về tiền bạc cho doanh nghiệp và làm giảm lòng tin, vì vậy hãy đảm bảo giao tiếp rõ ràng và nhất quán với nhà tuyển dụng tiềm năng trong suốt quá trình tuyển dụng.”

Trước hết, ngay khi quyết định không nhận offer, hãy gửi một email từ chối trong vòng 24 giờ với cấu trúc: lời cảm ơn cơ hội, lý do ngắn gọn, lời cáo lỗi cùng lời chúc công ty sớm tìm được nhân sự phù hợp. Bên cạnh đó, đặt sự trung thực lên hàng đầu - gọi tên kỹ năng và chức danh phù hợp sẽ giúp bạn tìm được một môi trường vừa sức để phát triển bền vững thay vì sống trong áp lực khi “mặc chiếc áo quá rộng”. Cuối cùng, thay vì ngần ngại, hãy chủ động làm rõ mọi kỳ vọng về mức lương, đãi ngộ và văn hóa làm việc ngay từ vòng phỏng vấn để đánh giá độ tương thích từ sớm.

Sự đổ vỡ lòng tin giữa người lao động và người sử dụng lao động không mang lại lợi ích cho bất kỳ bên nào. Nếu muốn môi trường làm việc phát triển theo hướng có lợi cho tất cả mọi người, cần phải có sự đối thoại cởi mở và tôn trọng lẫn nhau, thay vì một vòng luẩn quẩn của sự thờ ơ và oán giận.

4. Cách dùng Career Catfishing

Tiếng Việt

A: Chị ơi, em lại dính career catfishing rồi.

B: Sao?

A: Hôm nay onboard ngày đầu mà ứng viên “ghost” em.

Tiếng Anh

A: Ugh, I just got career catfished again.

B: Seriously? What happened?

A: Today was the candidate’s first day of onboarding... and they ghosted me.