Đây không phải lần đầu Vietcetera có cơ hội trò chuyện cùng chị Huỳnh Hải Yến. Nhưng với một người yêu cái đẹp và đặc biệt là say mê những mùi hương như chị, tôi tin rằng sẽ có nhiều câu chuyện thú vị để cập nhật và chia sẻ với độc giả ở lần trở lại này.
Được biết đến là nhà sáng lập thương hiệu Y25 Perfume, chị Huỳnh Hải Yến còn để lại dấu ấn khi trở thành người sáng tạo mùi hương cho các sự kiện thời trang như Paris Fashion Week 2019, Melbourne Fashion Week 2021,... Bên cạnh đó, chị còn là tác giả của một số đầu sách về mùi hương đầu tiên tại Việt Nam như Ốc đảo mùi hương, Bí mật những mùi hương, Hành trình những mùi hương,...
Đến với 10.000 Hours, mang theo hành trang của hơn 12 năm học, làm việc và rèn giũa trong nghề, chị Yến sẽ phác họa lại bức tranh chân thực nhất của một chuyên gia mùi hương.
1. Chào chị Hải Yến, chị có thể giới thiệu đôi nét về công việc của mình không ạ? Trong suốt hành trình làm nghề đến nay, chị đã đảm nhận những công việc nào liên quan đến mùi hương?
Mình là một perfumer, tức là người làm công việc điều chế mùi hương.
Nhưng thú thật, thế giới của mình chưa bao giờ chỉ gói gọn trong việc pha chế nước hoa. Mình rong ruổi từ việc nghiên cứu từng nguyên liệu nhỏ nhất, cần mẫn xây dựng công thức, cho đến việc thiết kế những dải hương mang đậm dấu ấn cá nhân, hay tạo hương cho các không gian, khách sạn, các sản phẩm chăm sóc cơ thể. Thậm chí, mình còn may mắn được mang mùi hương vào những dự án thương hiệu, các buổi triển lãm, nghệ thuật, văn hóa,...
Đã có những ngày mình lặng lẽ ngồi hàng giờ trước bàn nguyên liệu nhưng cũng có những tuần, mình dành trọn thời gian chỉ để đọc về một vùng đất mới, một nhành cây lạ, xem một bộ phim hay chỉ nhắm mắt nghe đi nghe lại một bản nhạc… những điều mình tin rằng là chiếc chìa khóa để bắt đầu công thức cho một mùi hương mới.
Đi với nghề đủ lâu rồi thì mình viết sách, đứng lớp giảng dạy và xây dựng các chương trình đào tạo về thế giới mùi hương. Mình nhận ra bản thân ngày càng say mê việc dùng những nốt hương vô hình để kể những câu chuyện hữu hình.
Mình luôn nghĩ công việc của mình là sự kết hợp giữa tính chính xác của kỹ thuật, khả năng sáng tạo và nghệ thuật kể chuyện.
2. Thời điểm chị bắt đầu, nghề perfumer ở Việt Nam được biết đến như thế nào? Những bước đi đầu tiên của chị có gặp nhiều khó khăn không?
Lúc mới bắt đầu, quanh mình gần như chẳng ai biết perfumer thật ra là làm nghề gì cả.
Mọi người ai cũng biết đến nước hoa, quen thuộc với những thương hiệu lớn. Nhưng còn để hình dung được rằng phía sau đó là hình bóng một người cặm cụi ngồi xây từng tầng hương, tỉ mẩn căn chỉnh từng tỷ lệ dù là nhỏ nhất, thì chắc chỉ có người trong nghề mới tưởng tượng nổi (cười).
Lý do mình chọn công việc này bắt nguồn từ một sự tò mò rất đơn giản: “Tại sao một mùi hương lại có thể ở lại trong tâm trí mình lâu đến thế?” và “Vì sao một nguyên liệu khi đứng một mình thì bình dị biết bao nhưng chỉ cần đặt cạnh một nốt hương khác lại bất ngờ mở ra cả một không gian của ký ức?”
Cho đến khi bước vào con đường học tập nghiêm túc, mình mới vỡ lẽ ra thế giới mùi hương thật kỳ diệu. Nó vừa mang tính cảm xúc cao, bản năng, nhưng đồng thời lại đòi hỏi một sự chuẩn xác và khoa học vô cùng khắt khe.
Càng tìm hiểu sâu, mình càng nhận ra lĩnh vực này rộng lớn và còn rất nhiều điều mình chưa biết. Thế nên, mình cứ kiên nhẫn tiếp tục học, tiếp tục khám phá và gắn bó với hành trình này mãi cho đến hôm nay.
3. Khi bắt đầu chế tác một mùi hương mới, chị thường hình dung điều gì đầu tiên? Chị phát triển thành một công thức nước hoa từ hình dung ban đầu ấy như thế nào?
Rất hiếm khi mình bắt tay vào chọn ngay một nguyên liệu. Thường thì mọi thứ sẽ khởi nguồn từ một hình ảnh hoặc một cảm xúc nào đó thật rõ nét trong tâm trí.
Chẳng hạn như mường tượng về một khu rừng sau cơn mưa, mình sẽ không nghĩ ngay đến việc “À, phải dùng cỏ hương bài hay hoắc hương”. Thay vào đó, mình để tâm trí trôi theo những hình dung như: vệt nước đang đọng lại ở đâu, lớp đất dưới chân ẩm đến nhường nào, vạt nắng có xuyên qua được tán lá không, không gian tĩnh lặng hay đang có gió rì rào,... Hay khi nghĩ về một ly whisky, đó đâu chỉ đơn thuần là mùi rượu. Nó là cảm giác nóng bừng trượt qua cuống họng, là mùi gỗ sồi cháy xém, quyện cùng chút cay nồng và một bầu không khí hơi u tối.
Chỉ khi gom đủ những rung cảm ấy, mình mới bắt đầu “phiên dịch” chúng thành từng giọt nguyên liệu.
Công thức đầu tiên ra đời thường rất thô ráp, đôi khi ngửi còn... rất tệ. Nhưng với mình, điều tiên quyết là nó phải chạm được vào lõi tinh thần. Mình hay có thói quen dựng một “bộ khung” trước, chỉ dùng một vài nguyên liệu cơ bản để nhìn thấu cấu trúc. Xong xuôi đâu đấy mới từ từ đắp thêm từng nốt hương, tỉ mẩn gia giảm tỷ lệ, mạnh tay bỏ bớt, rồi để công thức được nghỉ ngơi. Mình cẩn thận thử chúng trên giấy, ướm lên da, rồi lại kiên nhẫn quay trở lại bàn pha chế.
Sẽ có những công thức tuôn chảy rất nhanh. Nhưng cũng có những làn hương mình vật lộn qua vài chục bản nháp vẫn thấy “chênh vênh”. Hay có những mùi mình đành cất sâu vào ngăn tủ vài tháng, thậm chí tận vài năm, một ngày đẹp trời nào đó tìm lại thì nhận ra bản thân đã đi sai hướng.
4. Sự khác biệt giữa người làm công việc này 1 năm và một người làm 10 năm là gì ạ?
Ở năm đầu tiên làm nghề, mình từng khao khát được thử nghiệm mọi thứ trên đời. Nhưng khao khát đó lại cũng chính là thứ mình muốn phủ nhận sau 10 năm.
Bởi càng lăn lộn trong nghề, mình càng dự cảm được nhiều điều hơn. Như một nguyên liệu sẽ dẫn dắt cả công thức đi về đâu, nốt hương nào sẽ “chọi” nhau gay gắt hay nếu rút bớt một thứ, khoảng trống nào sẽ lộ ra. Thế nhưng, sự thay đổi lớn nhất bên trong mình lại nằm ở hai chữ: tiết chế.
Mình nghĩ ai cũng vậy thôi. Khi còn “newbie”, ta thường thích “càng nhiều càng tốt”, đơn giản vì thấy cái gì cũng mới mẻ và thú vị. Còn bây giờ, mình trân trọng một công thức mà ở đó, mỗi nguyên liệu đều có vai trò và lý do để hiện diện. Nếu gạt bỏ đi một nốt hương mà tổng thể vẫn ổn, mình sẽ không ngần ngại bỏ nó ra.
Có lẽ mình đã học được cách không còn e sợ những khoảng trống nữa chăng?
5. Vậy từ góc nhìn của một người làm nghề, chị quan sát hành trình mỗi người tìm ra mùi hương phù hợp với bản thân như thế nào? Vì mỗi ngày, khi chọn một mùi hương để đi làm, gặp gỡ hay xuất hiện trước người khác, dường như chúng ta cũng đang tạo ra cách hiện diện của riêng mình?
Mình luôn tin vào một điều: mùi hương phù hợp với bản thân sẽ thay đổi theo từng chặng đường mỗi người đi qua. Lấy bản thân mình làm ví dụ. Những năm tuổi trẻ, mình muốn làn hương phải thật rực rỡ để thu hút sự chú ý. Nhưng hiện tại, đôi khi mình chỉ khao khát một mùi hương nằm yên ả, lẩn khuất thật gần trên da thịt, mang lại cảm giác an tâm như đang khoác lên mình một chiếc áo ưng ý nhất.
Mình cũng không quá tin vào khái niệm mỗi người nhất định phải tìm ra một ‘signature scent’ (mùi hương đặc trưng) để gắn bó đến suốt đời.
Nếu bạn thuộc những người đã tìm thấy và giữ lại được nó, thế thì tuyệt quá. Nhưng những người liên tục thay đổi qua năm tháng thì sao? Thì cũng bình thường, chẳng sao cả.
Nên khi chọn mùi, mình khuyên mọi người chân thành rằng đừng vội vã quyết định chỉ trong ba phút đầu tiên. Hãy xịt nó lên da và thực sự “sống” cùng nó. Cứ thoải mái đi làm, đi ăn, bước ra ngoài vạt nắng hay ngồi lại vào căn phòng điều hòa mát lạnh. Để rồi sau vài tiếng trôi qua, nếu bạn vẫn thấy dễ chịu với làn hương ấy, thỉnh thoảng lại bất giác đưa cổ tay lên mũi hít hà... thì đó thường là một tín hiệu rất tuyệt vời để bạn đón nhận nó.
6. Sau nhiều năm làm công việc điều chế mùi hương, chị có viết sách và chia sẻ kiến thức trong lĩnh vực này. Đó có phải là cách chị nhìn nhận vai trò của mình ngày một khác đi không?
Đúng vậy. Phải thừa nhận rằng những năm đầu đến với nghề, mình chỉ đau đáu một suy nghĩ là làm sao để trở thành một perfumer giỏi hơn? Làm sao để chiếc mũi của mình nhạy bén hơn, nhào nặn ra những công thức ở lại lâu hơn và thấu hiểu cặn kẽ từng ngóc ngách của nguyên liệu?
Nhưng những tháng ngày sau này, nhất là khi bắt đầu đứng lớp và viết sách, mình chợt nhận ra mảng kiến thức về mùi hương bằng tiếng Việt gần như là một khoảng trống. Ngày xưa mọi thứ mình cần đều phải cặm cụi tra cứu bằng tiếng Anh hay tiếng Pháp. Chẳng hề có lấy một hệ thống kiến thức nào đủ gần gũi để một người Việt mới bắt đầu có thể bám vào mà học hỏi từ con số không.
Thế là mình quyết định viết.
Cùng với đó, mình mở những lớp học nhỏ, tổ chức vài buổi triển lãm và bắt tay vào các dự án. Mình muốn mang mùi hương đến gần hơn với mọi người, không chỉ như một sản phẩm làm đẹp, mà còn là một phương tiện kể chuyện, một chất liệu sáng tạo và một phần của văn hóa.
Đến tận bây giờ, trên hết mình vẫn luôn là một người làm nghề cần mẫn.
Mình thực tâm muốn góp nhặt và để lại một chút nền tảng, mong sao những ai bước đến sau không còn phải chơi vơi, tự mình dò dẫm từng bước khó nhọc như mình của ngày xưa nữa.
7. Đã học, đã viết, đã trao gửi kiến thức. Thế thì 10.000 giờ tiếp theo sẽ được chuyên gia mùi hương Huỳnh Hải Yến dành cho mục tiêu gì ạ?
Mình nghĩ hành trình phía trước vẫn sẽ là học thôi, nhưng theo cách tĩnh tại hơn. Đi qua hơn mười năm làm nghề, điều mình thấm thía nhất là thế giới mùi hương bao la hơn rất nhiều so với quỹ thời gian hữu hạn mà một người có thể dành cho nó.
Mình không còn quá mặn mà với việc phải làm ra thật nhiều thứ.
Giờ đây, mình chỉ muốn bước chậm lại, đi sâu hơn vào những góc nhỏ mà bản thân thực sự rung động: hương thơm của cỏ cây nguyên sơ, những lớp lang của ký ức, chiều sâu văn hóa, không gian sống và cả cái cách con người ta lưu giữ thế giới này bằng khứu giác.
Tất nhiên, mình vẫn sẽ làm nước hoa. Nhưng mình khao khát dành nhiều thời gian hơn cho những trang sách, cho một thư viện nguyên liệu, một khu vườn ngát hương, những không gian triển lãm và cả những dự án mà đôi khi chẳng nhằm mục đích tạo ra một sản phẩm để bán ngay lập tức.
Bởi mình tin rằng, khi bước đến một ngưỡng nào đó của nghề, câu hỏi quẩn quanh trong đầu không còn là mình có thể pha chế thêm bao nhiêu mùi hương nữa, mà mình trăn trở nhiều hơn về những gì bản thân chắt chiu và gom góp được sẽ ở lại với cuộc đời này ra sao - sau khi những làn hương kia tan đi?
Ba bài học mà Chuyên gia mùi hương Huỳnh Hải Yến đã đúc kết sau hơn 10.000 Giờ cống hiến cho lĩnh vực mùi hương:
10.000 hours là một series nội dung mới của Vietcetera, nơi các nhân vật kỳ cựu trong ngành nhìn lại hành trình của họ và chia sẻ 3 bài học lớn nhất mà họ nhận ra sau khi thực hành một kỹ năng 10.000 giờ. Đó không phải những công thức để thành công, đó là những góc nhìn được đánh đổi bằng thời gian, trải nghiệm và rất nhiều lần bắt đầu lại.