Người văn hoá đi đâu Ngày Văn hoá

Đừng chỉ tìm văn hóa ở bảo tàng, hay trên trang sách. Nhân dịp Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, cùng khám phá di sản “sống” đầy màu sắc qua nghệ thuật, thủ công và nhịp sống cộng đồng.
Chiêu Quân
Nguồn: Thúy Anh thiết kế cho Vietcetera

Nguồn: Thúy Anh thiết kế cho Vietcetera

Đánh dấu mốc lịch sử quan trọng về sức mạnh của nền văn hóa nước nhà, ngày 24/11 hằng năm được chọn làm Ngày Văn hóa Việt Nam, mang tinh thần là cầu nối quá khứ với hiện tại, tôn vinh những giá trị làm nên hồn cốt dân tộc. Hơn cả một ngày lễ kỷ niệm, đây là lời mời gọi thế hệ trẻ cùng gìn giữ dòng chảy di sản. Nhưng thay vì chỉ ngồi nhà và đọc về văn hóa, tại sao bạn không thử bước ra ngoài và trực tiếp trải nghiệm?

Từ một triển lãm nghệ thuật kết nối ký ức ba miền, bảo tàng trang sức của 54 dân tộc đến một ấp đảo vẫn lưu giữ nghề làm muối truyền thống, TP.HCM có nhiều điểm hẹn để khám phá văn hóa bằng những cách cực kỳ gần gũi. Dưới đây là 5 gợi ý cho một hành trình vừa đi chơi, vừa thu thập những câu chuyện thú vị làm nên diện mạo văn hóa Việt Nam.

1. Triển lãm Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết: tưng bừng sắc màu văn hóa Việt

Nếu bạn muốn tìm một không gian để cảm nhận văn hóa Việt Nam trong không khí lễ hội, phố đi bộ Nguyễn Huệ là điểm khởi đầu đáng cân nhắc trong dịp tháng 11 này.

Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11/2026, TP.HCM tổ chức Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết từ ngày 18 đến 24/11 với nhiều hoạt động biểu diễn nghệ thuật, giao lưu cộng đồng và trải nghiệm văn hóa. Trong đó, Ngày hội Đại đoàn kết - Sắc màu văn hóa Việt dự kiến khai mạc lúc 19 giờ ngày 22/11 tại phố đi bộ Nguyễn Huệ.

Điểm đáng chú ý của chương trình nằm ở cách giới thiệu sự đa dạng văn hóa ngay trong lòng một đô thị hiện đại. Những sắc màu văn hóa của các dân tộc, tôn giáo và cộng đồng cư dân được đưa vào không gian công cộng thông qua các hoạt động trình diễn, giao lưu và trải nghiệm. Thay vì tiếp cận văn hóa qua những khái niệm trừu tượng, người tham dự có thể trực tiếp quan sát cách các cộng đồng thể hiện bản sắc của mình trong đời sống.

Đây cũng là dịp để nhìn TP.HCM như một không gian giao thoa văn hóa, nơi nhiều cộng đồng cùng sinh sống, đóng góp và tạo nên diện mạo riêng cho thành phố.

Thông tin:

  • Chương trình: Tuần Văn hóa – Đại đoàn kết, hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11.
  • Địa điểm: Phố đi bộ Nguyễn Huệ, TP.HCM.
  • Thời gian: 18–24/11/2026. Khai mạc ngày 22/11 lúc 19:00.

2. Đi qua ba miền ký ức trong triển lãm Toàn - Dân - Tiến

Một cây cầu ở Hà Nội, những cơn bão miền Trung hay đàn vịt chạy ngoài đồng ở miền Tây có thể xuất hiện trong cùng một không gian nghệ thuật như thế nào? Câu trả lời nằm trong triển lãm nhóm Toàn - Dân - Tiến đang diễn ra tại không gian mỹ thuật Cảng Sài Gòn.

Triển lãm quy tụ ba họa sĩ Phạm Thanh Toàn, Nguyễn Ngọc Dân và Đặng Quang Tiến giới thiệu khoảng 40 tác phẩm hội họa và sắp đặt. Mỗi nghệ sĩ mang đến một lát cắt riêng về vùng đất đã nuôi dưỡng ký ức và hành trình sáng tạo của mình.

Với Nguyễn Ngọc Dân, đó là Hà Nội qua những góc phố, cột điện, dây điện và ký ức về cầu Long Biên. Phạm Thanh Toàn đưa người xem trở về miền quê Quảng Bình (nay thuộc tỉnh Quảng Trị), nơi những mùa bão lũ và hình ảnh người mẹ tảo tần trở thành nguồn cảm hứng sáng tác. Trong khi đó, Đặng Quang Tiến tìm chất liệu từ miền Tây Nam Bộ, với những cánh đồng, đàn vịt và rừng tràm đặc trưng của vùng sông nước.

Không chỉ có hội họa, triển lãm còn gây chú ý bởi những tác phẩm sắp đặt sử dụng các vật liệu như sắt, bê tông, xe cũ và dây điện. Đặc biệt, phần sắp đặt của Nguyễn Ngọc Dân đã sử dụng một khối lượng dây điện khoảng 10 tấn để tái hiện những kết cấu chằng chịt của đời sống đô thị. Những vật dụng vốn quen thuộc đến mức thường bị bỏ qua bỗng trở thành đối tượng nghệ thuật, gợi mở những suy ngẫm về ký ức, sự kết nối và cách con người chung sống trong một thế giới phức tạp.

Điều thú vị là triển lãm không cố đưa ra một định nghĩa duy nhất về văn hóa Việt Nam. Thay vào đó, ba nghệ sĩ kể những câu chuyện riêng bằng ngôn ngữ hội họa và sắp đặt, để người xem tự kết nối những mảnh ký ức từ nhiều vùng đất khác nhau.

Một chuyến ghé thăm Cảng Sài Gòn vì thế không chỉ là dịp thưởng thức nghệ thuật, mà còn là hành trình đi qua những phong cảnh và ký ức đã góp phần tạo nên bản sắc của từng vùng miền.

Thông tin:

  • Chương trình: Triển lãm nhóm của ba họa sĩ Phạm Thanh Toàn, Nguyễn Ngọc Dân và Đặng Quang Tiến.
  • Địa điểm: Không gian mỹ thuật Cảng Sài Gòn, số 5 Nguyễn Tất Thành, TP.HCM.
  • Thời gian: Khai mạc ngày 14/11/2026. Thời gian kết thúc cần xác nhận với ban tổ chức.

3. Bảo tàng Trang sức 54 dân tộc Việt Nam: Đọc bản sắc qua những món trang sức

Nếu trang phục có thể kể câu chuyện về một cộng đồng, thì trang sức cũng là một cách để nhận diện văn hóa của cộng đồng ấy. Một chiếc vòng cổ, đôi khuyên tai hay chiếc nhẫn đôi khi mang nhiều ý nghĩa hơn chức năng tô điểm: chúng có thể thể hiện tín ngưỡng, địa vị xã hội, quan niệm thẩm mỹ và những tập quán được truyền qua nhiều thế hệ.

Tại Bảo tàng Trang sức 54 dân tộc Việt Nam, những câu chuyện ấy được kể thông qua một bộ sưu tập gồm hàng nghìn hiện vật. Nằm trên phố đi bộ Nguyễn Huệ, bảo tàng tư nhân này giới thiệu các món trang sức và trang phục gắn với cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam, với nhiều hiện vật có niên đại hàng trăm đến hàng nghìn năm.

Điểm thú vị của không gian trưng bày nằm ở sự đa dạng về chất liệu và hình thức chế tác. Từ bạc, đồng, đá quý đến hạt cườm và những vật liệu tự nhiên, mỗi món đồ đều phản ánh một cách con người quan sát thế giới và thể hiện bản thân. Có những món trang sức được chế tác cầu kỳ, có món lại mang vẻ đẹp mộc mạc, nhưng tất cả đều gắn với một hệ thống quan niệm văn hóa riêng.

Việc tiếp cận văn hóa thông qua trang sức giúp người xem nhận ra rằng bản sắc dân tộc không chỉ được thể hiện qua những biểu tượng lớn như kiến trúc, lễ hội hay trang phục truyền thống. Nó còn hiện diện trong những vật dụng nhỏ bé, gắn bó với đời sống thường ngày và những nghi thức quan trọng của mỗi cộng đồng.

Nếu muốn tìm một góc nhìn khác về sự đa dạng văn hóa Việt Nam, đây là điểm đến đáng để dành khoảng một giờ khám phá. Biết đâu, sau khi rời bảo tàng, bạn sẽ nhìn những món trang sức quen thuộc bằng một ánh mắt khác.

Thông tin:

  • Địa điểm: 68 Nguyễn Huệ, TP.HCM (cần xác nhận lại địa chỉ hoạt động).
  • Thời gian: Cần liên hệ bảo tàng để xác nhận giờ mở cửa và lịch tham quan.
  • Lưu ý: Nên kiểm tra giá vé và hình thức tham quan trước khi đến.

4. BOARC Gallery: Khi tăm giang trở thành chất liệu nghệ thuật

Tăm tre vốn là một vật dụng quen thuộc trong đời sống người Việt. Nhưng nếu được đặt vào tay một người nghệ sĩ, những thanh tre mảnh mai ấy có thể trở thành chất liệu để kiến tạo nên những công trình kiến trúc thu nhỏ với độ chi tiết cao và phức tạp.

Với tinh thần của BOARC, viết tắt từ Bamboo Acrylic Art, triển lãm trưng bày loại hình nghệ thuật được sáng lập bởi kiến trúc sư Hoàng Tuấn Long vào năm 2012. Thay vì sử dụng tre theo những cách chế tác quen thuộc, BOARC kết hợp nghệ thuật tạo hình từ tăm giang với công nghệ cắt laser trên acrylic, tạo nên những tác phẩm vừa mang cảm hứng thủ công, vừa có ngôn ngữ tạo hình hiện đại.

Từ những thanh tăm nhỏ, nghệ sĩ có thể tạo nên các mô hình kiến trúc, công trình mang tính biểu tượng và những tác phẩm trang trí có cấu trúc phức tạp. Sự tỉ mỉ trong cách sắp xếp vật liệu khiến người xem dễ liên tưởng đến những công trình kiến trúc thu nhỏ được dựng nên từ hàng nghìn chi tiết riêng lẻ.

Đây cũng là một gợi ý thú vị để nhìn nhận văn hóa theo hướng rộng mở hơn. Bảo tồn không nhất thiết đồng nghĩa với việc giữ nguyên mọi hình thức cũ. Những chất liệu, kỹ thuật và cảm hứng truyền thống hoàn toàn có thể tiếp tục đời sống của mình khi được đặt vào những cách sáng tạo mới.

Ghé BOARC Gallery, người xem có thể quan sát các tác phẩm, tìm hiểu quy trình chế tác và tham khảo những sản phẩm nghệ thuật được làm từ tăm giang. Nếu muốn có một trải nghiệm khác biệt, bạn cũng có thể tìm hiểu các hoạt động workshop của không gian này.

Thông tin:

  • Địa điểm: 6 Thi Sách, TP.HCM.
  • Thời gian: Thứ Hai – thứ Bảy, 10:00-18:00 (cần xác nhận lịch hoạt động trước khi đến tham quan).
  • Lưu ý: Liên hệ trước nếu muốn đăng ký workshop trải nghiệm chế tác.

5. Ấp đảo Thiềng Liềng: Một ngày sẽ trở nên mặn mà hơn với làng muối

Rời khỏi những con phố đông đúc của TP.HCM, hành trình khám phá văn hóa có thể tiếp tục tại một nơi mà nhịp sống được đo bằng con nước, mùa vụ và những cánh đồng muối trắng.

Nằm tại xã đảo Thạnh An, Cần Giờ, ấp đảo Thiềng Liềng được biết đến là điểm du lịch cộng đồng điển hình đầu tiên của TP.HCM, được công bố vào tháng 12/2022. Không có những công trình giải trí quy mô lớn, sức hút của nơi này nằm ở chính đời sống bình dị của người dân địa phương và những giá trị văn hóa gắn với nghề làm muối.

Đến Thiềng Liềng, du khách có thể tìm hiểu quy trình sản xuất muối truyền thống, quan sát những cánh đồng muối trải dài và lắng nghe câu chuyện mưu sinh của các diêm dân. Nghề làm muối ở đây không chỉ là một hoạt động kinh tế, mà còn gắn với điều kiện tự nhiên, kinh nghiệm lao động và những tập quán đã hình thành qua nhiều thế hệ.

Nhưng văn hóa Thiềng Liềng không chỉ có muối. Trên hành trình khám phá ấp đảo, du khách còn có thể ghé Miễu Bà Ngũ Hành, tìm hiểu tín ngưỡng dân gian của cư dân vùng biển, thưởng thức đờn ca tài tử và khám phá những món ăn được chế biến từ nguyên liệu địa phương.

Một điểm dừng chân đáng chú ý khác là không gian trưng bày, nơi tập hợp những vật dụng gắn với đời sống thôn quê xưa. Những món đồ tưởng chừng bình thường như vật dụng sinh hoạt, công cụ lao động hay đồ dùng gia đình lại có khả năng gợi nhớ về một nếp sống từng rất quen thuộc với nhiều thế hệ người Việt.

Điều làm nên sự khác biệt của Thiềng Liềng là du khách không chỉ đứng ngoài quan sát một di sản được trưng bày. Họ có cơ hội gặp gỡ những người đang trực tiếp thực hành nghề truyền thống, lắng nghe câu chuyện của cộng đồng và tham gia vào những hoạt động đời sống thường ngày.

Một chuyến đi đến Thiềng Liềng vì thế không đơn thuần là hành trình đổi gió cuối tuần. Đó còn là dịp để hiểu rằng, đôi khi cách tốt nhất để khám phá văn hóa là dành thời gian sống chậm lại và lắng nghe những câu chuyện từ chính người đang gìn giữ nó.

Thông tin:

  • Địa điểm: Ấp đảo Thiềng Liềng, xã Thạnh An, TP.HCM.
  • Thời gian: Có thể tham quan quanh năm, nên liên hệ trước để sắp xếp lịch trải nghiệm.
  • Lưu ý: Cần chủ động phương tiện đường thủy và đặt trước các hoạt động trải nghiệm với đơn vị du lịch cộng đồng.

Văn hóa chẳng ở đâu xa

Từ những kết nối cộng đồng giữa trái tim thành phố đến các tác phẩm nghệ thuật đương đại, từ dấu ấn thời gian trên từng món trang sức cổ đến nhịp sống bình yên của làng nghề ven biển, năm điểm đến mở ra năm lối đi riêng để ta chạm ngõ văn hóa Việt Nam.

Có lẽ, điều kỳ diệu nhất khi khám phá văn hóa chẳng nằm ở việc ghi nhớ thật nhiều tên gọi hay niên đại xa xưa của chúng. Đó là khi ta bắt đầu bóc tách lớp trầm tích sau một món đồ, một chất liệu, một làn điệu hay một nghề nghiệp tưởng chừng rất đỗi bình thường.

Để rồi đôi khi, chỉ một chuyến đi, một cuộc trò chuyện hay một buổi chiều dành trọn cho văn hóa - nghệ thuật cũng đủ dệt nên một mối giao cảm mới giữa ta và nơi mình đang sống.




Xem phiên bản đầy đủ

Xem nhiều nhất

Cùng chuyên mục