Mang ly latte đá đến buổi phỏng vấn có thể nói gì về bạn trong mắt nhà tuyển dụng?

Mọi chuyện bắt đầu khi một nhà tuyển dụng có 16 năm kinh nghiệm đăng tải video trên TikTok, chia sẻ quan điểm rằng việc ứng viên cầm theo một ly latte đá vào phòng phỏng vấn có thể tạo ấn tượng rằng họ không thực sự nghiêm túc với cuộc gặp. Theo góc nhìn của cô, ly cà phê khiến buổi phỏng vấn mang dáng dấp của một điểm dừng chân ngẫu hứng trên đường, thay vì một sự kiện quan trọng đòi hỏi sự chuẩn bị chỉn chu.

@caitlinrecruiter

Coffee & interviews … finish it beforehand 😅

♬ Rain on the Spool - Jazz Rocks Triangle

Quan điểm này nhanh chóng bùng nổ thành một làn sóng tranh luận lan rộng từ TikTok, LinkedIn cho tới các trang tin tức kinh doanh. Một cuộc thăm dò ý kiến do đài KRON4 thực hiện ghi nhận khoảng 45% người tham gia đồng tình rằng việc mang cà phê đá vào phỏng vấn là thiếu phù hợp, trong khi chỉ 14% cho rằng điều đó hoàn toàn bình thường (phần còn lại giữ thái độ trung lập). Dù đây không phải một khảo sát mang tính đại diện cho toàn bộ giới tuyển dụng, con số này phản ánh một thực tế: ranh giới của sự chuẩn mực đang bị nhìn nhận rất khác nhau.

Bản chất vấn đề nằm ở cách nhà tuyển dụng giải mã hành vi đó như một tín hiệu về cách ứng viên chuẩn bị cho công việc.

Hai thế giới quan đối lập sau một thức uống

Ở góc nhìn khắt khe, việc ứng viên mang theo ly nước cá nhân có thể tạo ra cảm giác quá suồng sã. Ly cà phê đá rỉ nước có thể làm bẩn mặt bàn, hành động nhấp ngụm nước trong lúc trao đổi dễ làm ngắt quãng nhịp hội thoại, và việc tạt qua quán cà phê ngay trước giờ hẹn đôi khi bị diễn giải thành khả năng quản lý thời gian chưa tối ưu. Quan trọng hơn, đối với một số nhà tuyển dụng, chi tiết này cho thấy ứng viên dường như chưa thực sự bật “chế độ công việc” để tách biệt khỏi nhịp sống thường nhật.

Ở chiều ngược lại, những người ủng hộ góc nhìn cởi mở cho rằng một ly cà phê hoàn toàn vô hại và không thể đo lường năng lực chuyên môn. Nếu ứng viên đến đúng giờ, chuẩn bị kỹ lưỡng và thể hiện tư duy xuất sắc, đồ uống trên tay họ không nên trở thành thước đo để đánh giá. Nhiều người xem đây chỉ là một trong vô số những “quy tắc ngầm” mà thế hệ nhân sự trẻ phải tự mò mẫm thích nghi. Đáng chú ý, một số ứng viên còn hình thành cả “nguyên tắc uống cà phê khi phỏng vấn”: luôn cầm ly bằng tay trái để tay phải sẵn sàng bắt tay, tuyệt đối không đặt ly lên bàn làm việc của người phỏng vấn, không gây tiếng động khi hút và luôn chủ động mang ly rời đi khi kết thúc buổi gặp.

Sự đối lập này phản ánh hai góc nhìn hoàn toàn khác biệt về tính chuyên nghiệp. Một bên coi “chuyên nghiệp” là sự tôn trọng các chuẩn mực ứng xử và nghi thức trong môi trường làm việc. Bên còn lại tin rằng giá trị thực sự của sự chuyên nghiệp chỉ nên nằm ở kết quả và hiệu suất công việc.

Khi hình xăm và tóc nhuộm từng là “phép thử” tương tự

Sự va chạm quan điểm xung quanh ly latte đá thực chất không phải là điều mới mẻ. Khoảng 15 năm trước, những cuộc tranh luận gay gắt tương tự từng xoay quanh hình xăm, tóc nhuộm hay khuyên tai.

Giai đoạn 2003–2012 đánh dấu thời điểm hình xăm bắt đầu bùng nổ nhưng vẫn vấp phải rào cản công sở lớn. Báo cáo năm 2012 của SHRM (Hiệp hội Quản trị Nguồn nhân lực Mỹ) dẫn khảo sát từ Harris Poll chỉ ra rằng tỷ lệ người trưởng thành tại Mỹ có hình xăm đã tăng từ 14% (năm 2003) lên 21% (năm 2012). Dù sự xuất hiện của thế hệ quản lý trẻ hơn khi đó đã bắt đầu làm mềm hóa các tiêu chuẩn, phần lớn môi trường làm việc vẫn giữ định kiến tiêu cực về hình xăm. Cùng năm 2012, một nghiên cứu trong ngành dịch vụ khách sạn khẳng định sự gọn gàng, chỉn chu và trang phục chuyên nghiệp vẫn là thước đo quyết định ấn tượng ban đầu.

Đến năm 2015, nghiên cứu từ CareerBuilder cho thấy tư duy này vẫn tồn tại khá dai dẳng. Khuyên xỏ (ngoài khuyên tai truyền thống), hình xăm lộ diện, kiểu tóc không truyền thống hay trang phục quá suồng sã vẫn nằm trong danh sách các yếu tố ngoại hình khiến nhân sự bị giảm cơ hội thăng tiến.

Năm 2018, bức tranh bắt đầu xuất hiện sự dung hòa rõ nét hơn. Một nghiên cứu trên các khách sạn phân khúc cao cấp ghi nhận nghệ thuật cơ thể (body-art) không còn bị cấm đoán tuyệt đối nhưng cũng chưa được chấp nhận hoàn toàn tự do. Các doanh nghiệp buộc phải linh hoạt điều chỉnh quy chuẩn thẩm mỹ nội bộ để vừa duy trì hình ảnh thương hiệu sang trọng, vừa thu hút được lực lượng lao động trẻ.

Đến năm 2020, một nghiên cứu khác trong ngành khách sạn chỉ ra tính phân hóa theo đặc thù vị trí: định kiến về hình xăm vẫn tồn tại ở các vị trí quản lý cấp trung hoặc tiếp xúc trực tiếp với khách hàng (front-of-house), nhưng lại gần như biến mất đối với các công việc vận hành phía sau (back-of-house).

Dòng thời gian ấy chứng minh rằng các chuẩn mực không hoàn toàn bị đạp đổ, mà chỉ dịch chuyển tốc độ tùy thuộc vào từng lĩnh vực. Ở các công ty khởi nghiệp, ngành sáng tạo hay công nghệ, nơi đề cao cá tính và sự linh hoạt, trang phục thường nhật hay một ly cà phê cầm tay nhanh chóng trở thành điều bình thường. Ngược lại, các ngành bán hình ảnh thương hiệu như tài chính, luật hay dịch vụ cao cấp vẫn duy trì sự khắt khe nhất định. Chuẩn mực nghề nghiệp vì thế chưa bao giờ biến mất; ranh giới của nó chỉ liên tục được đàm phán lại theo thời gian, ngành nghề, đặc thù vị trí và mức độ tiếp xúc với khách hàng.

Ngôn ngữ nhận diện sự chuyên nghiệp qua các thời kỳ

Nhìn lại hành trình phát triển của văn hóa công sở, có thể thấy mỗi giai đoạn đều có một “ngôn ngữ” riêng để định nghĩa tính chuyên nghiệp.

Nếu như 15 năm trước, nhà tuyển dụng soi xét ứng viên qua các câu hỏi hình thức như: “Bạn có hình xăm không?”, “Tóc bạn có phải màu tự nhiên không?”, hay “Bạn có xỏ khuyên không?”, thì ngày nay, những yếu tố ngoại hình đó đã bớt khắt khe hơn ở nhiều môi trường.

Sự cởi mở này, trên thực tế, mang đậm dấu ấn thế hệ của chính những người “cầm cân nảy mực”. Một nghiên cứu năm 2020 của các chuyên gia thuộc School of Hospitality Management (Đại học Penn State) khi xem xét trực tiếp khoảng cách thế hệ trong tuyển dụng đã chỉ ra rằng: các quản lý thuộc thế hệ 8x và 9x có xu hướng nhìn nhận ứng viên có hình xăm tích cực hơn hẳn so với những quản lý lớn tuổi. Ngược lại, nhóm quản lý thuộc thế hệ đi trước vẫn giữ sự ưu ái rõ rệt cho các ứng viên nam không sở hữu hình xăm.

Nói cách khác, các tín hiệu xã hội về sự chuyên nghiệp luôn được thương lượng lại. Thế hệ mới có thể bước vào thị trường lao động với cách nhìn khác về tóc, hình xăm, quần áo hay khuyên xỏ; trong khi những người đã giữ vai trò tuyển dụng lâu năm vẫn có thể sử dụng những dấu hiệu khác để đánh giá mức độ phù hợp của ứng viên.

Tuy nhiên, việc các chuẩn mực ngoại hình dần được nới lỏng hay thay đổi qua lăng kính của những thế hệ quản lý mới không đồng nghĩa với việc khái niệm chuyên nghiệp trở nên vô biên giới. Sự đánh giá thực chất chỉ đang dịch chuyển từ các dấu hiệu ngoại hình dễ thấy (như tóc, hình xăm, trang phục) sang những biểu hiện tinh tế hơn về hành vi: cách bạn giao tiếp, cách bạn quản lý thời gian, quy chuẩn ứng xử (etiquette) và sự chuẩn bị khi bước vào không gian phỏng vấn. Ly latte đá trên tay ứng viên hôm nay, xét cho cùng, đơn giản chính là phiên bản mới nhất của cuộc tranh luận về ranh giới đó.

Đó là chưa xét đến những yếu tố rộng hơn như quan điểm chính trị, niềm tin tôn giáo hay các hình thức thể hiện bản sắc cá nhân khác, vốn cũng có thể ảnh hưởng đến cách một người được nhìn nhận trong môi trường làm việc và cho thấy “sự chuyên nghiệp” chưa bao giờ chỉ là câu chuyện về năng lực chuyên môn.

Buổi phỏng vấn là cuộc đối thoại từ hai phía

Cuối cùng, quay trở lại với câu hỏi ban đầu: Một ly latte đá nói gì về bạn trong mắt nhà tuyển dụng? Không có một câu trả lời cụ thể nhưng bạn hoàn toàn có thể đoán được câu trả lời.

Với một nhà tuyển dụng coi trọng nghi thức truyền thống, thường đến từ các công ty lâu đời, ngành nghề đặc thù hoặc những doanh nghiệp có hình ảnh thương hiệu gắn chặt với sự chỉn chu, một ly latte trên tay có thể được đọc như dấu hiệu của sự thiếu cẩn trọng.

Ngược lại, với những người phỏng vấn đề cao sự tự nhiên, thường làm việc tại startup, công ty công nghệ hoặc môi trường sáng tạo, đó có thể đơn thuần chỉ là một thức uống cá nhân.

Quan trọng hơn cả, phỏng vấn chưa bao giờ là đường một chiều. Đó không chỉ là nơi doanh nghiệp đánh giá ứng viên, mà còn là cơ hội để ứng viên quan sát văn hóa của tổ chức. Nếu một công ty khắt khe với việc bạn mang theo ly cà phê vào phòng họp, chi tiết đó cung cấp cho bạn thông tin quan trọng về mức độ nghiêm ngặt và phong cách vận hành của nơi bạn sắp làm việc.

Từ những tranh cãi về hình xăm năm xưa cho đến ly latte đá hôm nay, sự thay đổi lớn nhất không phải là con người ngày càng bớt chuyên nghiệp đi, mà là các chuẩn mực đang liên tục được điều chỉnh lại giữa các thế hệ. Và đằng sau tất cả những tín hiệu ngoại cảnh đó, cốt lõi của một buổi phỏng vấn vẫn luôn quy về hai câu hỏi căn bản: Bạn có đủ năng lực làm công việc này không, và hai bên có thực sự muốn đồng hành cùng nhau?