Nguyễn Phi Vân: “Sự nghiệp không bắt đầu lại từ số 0, mà từ những điều bạn đã tích lũy”

Có những giai đoạn trong sự nghiệp, một người không thật sự muốn thay đổi công việc, nhưng bắt đầu đặt câu hỏi liệu hướng đi hiện tại có còn phù hợp.

Vẫn hoàn thành tốt công việc, vẫn có thêm kinh nghiệm, thu nhập và những dấu mốc mới. Nhưng đồng thời, một cảm giác khác xuất hiện: liệu mình đang phát triển đúng hướng, hay chỉ đang tiếp tục một hành trình đã quen thuộc?

Theo chị Nguyễn Phi Vân, đó chính là một “điểm chuyển” trong sự nghiệp - thời điểm mỗi người cần nhìn lại những gì mình đã tích lũy, hiểu rõ lợi thế của bản thân và xác định cách mình muốn bước tiếp.

Là doanh nhân, nhà đầu tư, tác giả và diễn giả với hành trình nhiều lần thay đổi lĩnh vực, môi trường làm việc và cách định nghĩa thành công, chị cho rằng khả năng thích nghi và tái tạo bản thân là một

Xuất hiện với vai trò diễn giả tại The 1 MasterClass - Sự kiện Trải nghiệm & Định hướng Sự nghiệp, chị đã dành một ít thời gian trò chuyện cùng chúng tôi, chia sẻ lý do vì sao "số 0" không phải là dấu chấm hết mà là điểm khởi động cho một hành trình, cùng cách mỗi người có thể thiết kế lại sự nghiệp trong một thế giới không còn điều gì thực sự ổn định.

1. Có một cụm từ chị từng dùng để mô tả hành trình của mình: “serial reinventer” - người liên tục tái tạo bản thân. Điều gì khiến chị chọn cách nhìn nhận này?

Tôi nghĩ đó là cách chính xác nhất để mô tả hành trình của mình. Không phải chỉ chờ đến thời công nghệ và AI mới như thế. Tôi đã nhận thức đây là kỹ năng meta (nền tảng) cho phát triển bản thân và sự nghiệp từ rất sớm. Vì vậy, tôi luôn cập nhật tương lai và luôn là người thử nghiệm công nghệ mới, ngành nghề mới, cách làm mới trong mọi giai đoạn sự nghiệp.

Phẩm chất tôi trân trọng nhất ở bản thân là khả năng bắt đầu lại từ số 0 mà không sợ. Tôi đã làm điều đó nhiều lần - đổi ngành, đổi quốc gia, đổi cả cách mình định nghĩa thành công. Và chính vì đã đi qua nhiều lần "số 0" như vậy, tôi tin chắc một điều để chia sẻ với các bạn trẻ hôm nay: chúng ta thật sự không bắt đầu lại từ số 0.

2. Sau nhiều năm làm việc với doanh nghiệp, startup và người trẻ, đâu là câu hỏi về sự nghiệp mà nhiều người đang trả lời sai nhất?

Câu hỏi bị trả lời sai nhiều nhất là: "Mình nên làm công việc gì cho ổn định?". Sai ở hai chỗ. Thứ nhất, người ta bắt đầu từ "nên làm gì" trước khi trả lời được "mình là ai" và "thế giới đang đi về đâu" - tức là xây nhà từ nóc. Thứ hai, định nghĩa "ổn định" đã cũ. Trong một thế giới mà AI đang viết lại mô tả công việc mỗi năm, khi một con người không còn chỉ là chính mình mà còn phải trở thành exoself - phiên bản mở rộng của chính mình, sự "ổn định trong công việc" gần như không còn tồn tại.

Điều duy nhất còn ổn định được, và cũng là thứ tôi muốn mọi người dịch chuyển sang, là "ổn định năng lực" - thứ bạn mang theo được bất cứ đâu, bất kể công ty hay chức danh có đổi thế nào. Khi bạn hỏi đúng câu hỏi đó, cả bức tranh sự nghiệp thay đổi.

3. Vì sao nhiều người thường bắt đầu từ "Nên làm gì?" thay vì "Mình là ai?", và điều đó dẫn tới những kết quả nào?

"Nên làm gì?" là câu hỏi dễ. Luôn có sẵn một danh sách ngành hot, một bảng lương, một lời khuyên từ người xung quanh để bám vào. Còn "Mình là ai?" là câu hỏi khó. Nó bắt buộc người ta phải đối diện bản thân, thành thật với chính mình và đầu tư thời gian vào giải quyết những nút thắt của bản thân.

Để làm được điều này, cần thời gian, công sức và điều kiện. Con người thì lại có xu hướng chọn chuyện dễ làm trước. Hệ quả là ta chọn việc theo hào quang hoặc theo áp lực - nghề nào đang đúng trend, nghề nào được ngưỡng mộ, nghề nào cha mẹ bạn bè thấy "oách", nghề gì ổn định không cần phải cố gắng nhiều, vv. Vài năm sau, ta lại rơi vào cảm giác trống rỗng ban đầu, chỉ ở một nấc cao hơn. Framework tôi sẽ chia sẻ đảo ngược thứ tự đó: thấy rõ mình trước, rồi mới thiết kế đường đi. Tôi sẽ để dành phần "làm cách nào" cho buổi workshop trực tiếp, vì đó là phần cần làm bài tập cùng nhau.

4. Vậy chị nghĩ thế nào về trường hợp những người không ghét công việc, thu nhập và chức danh vẫn tăng, nhưng lại cảm thấy đang đứng yên? Theo chị, làm thế nào để phân biệt một giai đoạn mệt mỏi, mất động lực tạm thời với tín hiệu cho thấy mình cần một "điểm chuyển"?

Cảm giác "đứng yên" dù lương và chức vẫn tăng thường có nghĩa là: bạn đang lớn nhanh hơn cái khung mà công việc hiện tại đang chứa bạn. Bên ngoài mọi thứ vẫn đi lên, nhưng bên trong bạn đã chạm trần.

Vài dấu hiệu rất rõ của một điểm chuyển: bạn không còn tò mò về việc mình làm; bạn học thêm nhưng không thấy điều gì thực sự mới; bạn đạt được mục tiêu mà không thấy vui như mình tưởng; và bạn bắt đầu tự hỏi "chỉ vậy thôi sao?". Tôi muốn nói rõ: đây không phải khủng hoảng, cũng không phải bạn đang vô ơn với những gì mình hiện có. Đó là một lời mời, lời mời ngồi xuống thiết kế lại hành trình, thay vì chạy tiếp theo quán tính.

Nó khác với việc mệt mỏi tạm thời: sau một vài ngày nghỉ ngơi, nạp lại năng lượng, bạn thấy vẫn muốn quay lại, tay lại ngứa nghề. Còn nếu nghỉ xong mà lòng vẫn trống trải, vẫn không muốn quay lại, thì vấn đề không nằm ở khối lượng công việc. Nó nằm ở hướng đi và ý nghĩa.

Tôi hay soi qua ba tầng. Tầng một: nếu bạn vẫn yêu công việc và ngành của mình, chỉ thấy hụt hơi ở vài kỹ năng thì bạn chỉ cần bổ sung công cụ, chưa cần đi đâu cả. Tầng hai: nếu bạn còn hợp ngành nhưng đã chán cái khung, chán vai trò hiện tại thì cái cần đổi là vai trò hoặc môi trường, không phải cả sự nghiệp. Tầng ba: nếu những giá trị cốt lõi của bạn không còn khớp với công việc dù đổi ghế thế nào thì đó mới là lúc nghĩ đến một hướng đi mới.

5. Chị có cảm thấy càng nhiều kinh nghiệm, nhiều lựa chọn và nhiều cơ hội học tập, một số người lại càng khó trả lời câu hỏi "Bước tiếp theo của mình là gì?" không?

Đây là một nghịch lý thú vị: càng nhiều cửa mở ra, người ta càng dễ bị mắc kẹt giữa hành lang. Khi có quá nhiều lựa chọn, ta có xu hướng đo bản thân bằng thước đo thị trường và người khác thay vì với chính bản thân mình.

Cái thiếu ở đây không phải là cơ hội. Thị trường đang rất nhiều cơ hội. Cái thiếu là một bộ lọc bên trong, một điểm neo để biết đâu là cơ hội "của mình" và đâu chỉ là cơ hội "tốt" trên bề mặt. Và bộ lọc đó chỉ xuất hiện khi bạn quay về trả lời câu hỏi gốc: mình thực sự là ai, mình trân trọng giá trị gì.

6. Trước đây chị có đề cập đến "tổ hợp kỹ năng hiếm" và cho rằng nó là một lợi thế. Người đi làm nên kết hợp chuyên môn, phẩm chất con người và khả năng dùng AI thế nào để tạo lợi thế mà không rơi vào tình trạng học quá nhiều nhưng thiếu chiều sâu?

Cố gắng để giỏi nhất một thứ là một cuộc đua rất mệt, và cũng rất dễ bị thay thế. Luôn có người trẻ hơn, rẻ hơn, hoặc một công cụ AI thay thế. Lợi thế bền vững hiếm khi đến từ việc số một ở một kỹ năng; nó đến từ việc bạn chồng được ba lớp lại với nhau: một chuyên môn đủ sâu, cộng với phẩm chất con người - những thứ AI khó thay thế như khả năng kể chuyện, đồng cảm, dẫn dắt - và cộng với việc biết dùng AI làm đòn bẩy nhân gấp nhiều lần năng suất. Tổ hợp của ba lớp đó mới là thứ ít người có.

Còn để không học lan man: hãy cắm cờ một ngọn đồi trước, chọn một chuyên môn để đào sâu rồi mới mở rộng. Và phần lớn năng lực thật đến từ làm thật chứ không từ việc sưu tầm chứng chỉ. Cách ghép ba lớp này ra sao cho nó trở thành tổ hợp rất hiếm và rất riêng của bạn, tôi sẽ hướng dẫn cụ thể trong Masterclass.

7. Nhiều người định nghĩa bản thân bằng chức danh, công ty hoặc ngành. Chị nghĩ cách nhìn này có thể trở thành một giới hạn? Và việc chuyển từ "ổn định công việc" sang "ổn định năng lực" thay đổi cách họ xây dựng sự nghiệp thế nào?

Chức danh là cái ghế người khác trao cho bạn. Và thứ gì người khác trao cho bạn thì họ cũng lấy lại được. Khi bạn tự giới thiệu mình là "trưởng phòng X ở công ty Y", danh tính của bạn mong manh đúng bằng độ bền của chiếc ghế đó. Một lần tái cấu trúc, một làn sóng AI, và nó có thể lung lay.

Nhưng khi bạn định nghĩa mình bằng năng lực: "tôi là người có thể làm được điều Z cho những người cần nó" thì không ai lấy đi được thứ bạn đã sở hữu. Chuyển từ ổn định công việc sang ổn định năng lực nghĩa là bạn ngừng xây lâu đài trên sân người khác, và bắt đầu xây nền trên sân của riêng mình. Cách bạn chọn việc, đổi việc, chọn ngành, đổi ngành từ đó sẽ được thực hiện một cách có chiến lược, dựa trên sự cân bằng giữa cơ hội và năng lực bản thân.

8. Vì sao quan hệ, tài chính và sức khỏe cần được xem là một phần của chiến lược sự nghiệp? Với người biết mình cần thay đổi nhưng chưa dám bước, họ nên gia cố nền tảng nào trước?

Không ai dám tự do đưa ra những quyết định bước ngoặt khi không có lớp đệm tài chính, không người giúp đỡ, định hướng hay khi đang kiệt sức. Chúng ta hay nghĩ dũng khí là chuyện của tinh thần, cứ "nghĩ tích cực" là xong. Không phải. Dũng khí để thay đổi là kết quả của một cái nền đủ vững. Quan hệ, tài chính và sức khỏe không phải là chuyện đời tư tách khỏi sự nghiệp. Chúng chính là phần móng giữ cho mọi quyết định nghề nghiệp của bạn vững vàng.

Với người chưa dám rời khỏi vòng an toàn, tôi thường khuyên gia cố tài chính trước: một quỹ "dám thử" đủ sống vài tháng sẽ cho bạn quyền nói không và quyền thử nghiệm mà không sợ hãi. Song song đó là quan hệ. Tìm một người đi trước hướng dẫn để không phải tự mò đường. Và giữ sức khỏe tinh thần để đi được đường dài chứ không đầu voi đuôi chuột. Đây cũng là lý do tôi rất trân trọng việc The 1 Hub cùng Prudential đặt câu chuyện "nền tảng" vào giữa cuộc trò chuyện về sự nghiệp, vì khi được bảo vệ đủ vững thì người ta mới dám tiên phong.

9. Chị đề xuất vận hành sự nghiệp theo chu kỳ 90 ngày, bắt đầu bằng một thử nghiệm nhỏ trong 30 ngày. Với người đang mông lung về hướng đi, thử nghiệm đầu tiên ấy có thể bắt đầu thế nào?

Điều quan trọng nhất: đừng cố đổi đời trong một đêm. Bạn không thể nghĩ ra tương lai trong đầu. Bạn phải thử nghiệm nó bằng những bước rất nhỏ. Đó là cách sử dụng tư duy thiết kế vào thiết kế sự nghiệp. Một thử nghiệm 30 ngày có thể đơn giản như: đặt một cuộc trò chuyện 20 phút với một người đang làm chính cái nghề bạn tò mò; nhận một dự án phụ cuối tuần để thử tay nghề mới; hoặc học một khoá ngắn có đầu ra cụ thể rồi làm thật một lần.

Mục tiêu của thử nghiệm không phải là thành công mà là thu thập bằng chứng về chính mình: mình có thật sự thích không, có hợp không, có giỏi lên không. Sau 30 ngày, giữ cái hiệu quả, bỏ cái không, rồi chạy vòng tiếp theo. Cứ mỗi quý biến một "số 0" thành một "số 1", một năm sau bạn sẽ là một phiên bản rất khác mà không cần một cú nhảy liều lĩnh nào.

10. Nếu sau 60 phút của MasterClass "Hiểu mình, hiểu thời đại", người tham dự chỉ mang về một điều duy nhất (hoặc ba điều), chị mong đó là gì?

Tôi mong mọi người mang về được ba chữ C.

Clarity - sự tường minh, thấy rõ mình là ai và đang muốn đi đâu.

Capability - biết cách xây một lợi thế hiếm, thay vì chạy theo mọi kỹ năng đang hot.

Và Confidence - sự vững tin đến từ một cái nền đủ chắc để tự do và tự chủ trong sự nghiệp.

Nhưng nếu chỉ giữ lại một điều, tôi mong mọi người nhớ rằng: bạn không cần trở thành một người khác để có một sự nghiệp tốt hơn. Điều quan trọng là hiểu rõ con người mình đang có, rồi tiếp tục phát triển từ nền tảng đó.

Bởi cuối cùng, hành trình sự nghiệp không bắt đầu từ việc tìm kiếm một phiên bản hoàn hảo hơn của chính mình, mà từ việc nhận ra giá trị mình đã có và biết cách tạo ra nhiều giá trị hơn trong tương lai.

Đó cũng là những câu hỏi mà Nguyễn Phi Vân sẽ chia sẻ tại MasterClass 01: Hiểu mình, hiểu thời đại. Khi kinh nghiệm đã đủ để nhìn lại, nhưng phía trước vẫn còn nhiều câu hỏi bỏ ngỏ, MasterClass 01 sẽ là không gian để người tham dự khám phá những câu hỏi quan trọng trước khi bước tiếp:

Mình là ai? Điều gì là lợi thế của mình? Và đâu là hướng đi phù hợp cho chặng đường phía trước?

Nếu bạn đang ở một “điểm chuyển” trong sự nghiệp và muốn hiểu rõ hơn về bản thân trước những thay đổi của thời đại, hãy đăng ký tham dự The 1 MasterClass để cùng Nguyễn Phi Vân tìm kiếm câu trả lời cho hành trình tiếp theo của mình tại đây.

“Be The One - Start As One | Khởi đầu từ vị thế Tiên phong” là chiến dịch do Prudential Việt Nam và Vietcetera phối hợp thực hiện, hướng đến những người đi làm đang muốn nhìn lại hành trình sự nghiệp, nhận diện những “số 0” còn tồn tại và tìm kiếm nền tảng phù hợp cho bước phát triển tiếp theo.

Chiến dịch nhằm mở ra một không gian để người tham gia hiểu rõ hơn về giá trị bản thân, cập nhật những góc nhìn mới về thị trường lao động và sự ổn định tài chính, đồng thời cân nhắc các lựa chọn phát triển nghề nghiệp trong bối cảnh công việc không ngừng thay đổi.Lộ trình chiến dịch chi tiết:

- Từ 22.06: Ra mắt The 1 Hub và bài kiểm tra Hệ điều hành Sự nghiệp.
- Từ 06.07 đến 08.07 và từ 13.07 đến 15.07: Be The 1 Pop-up Café tại các tòa nhà văn phòng ở TP.HCM
- Ngày 09.08: The 1 Masterclass tại Trung tâm hội nghị Thiskyhall, số 10 Mai Chí Thọ, Khu đô thị Sala, An Khánh, TP.HCM.

Thông tin chi tiết về chiến dịch: Tìm hiểu thêm tại đây.