Sàn giao dịch vàng quốc gia có phải là giải pháp cho giá vàng hiện tại?

Sáng 29/1, trước cửa tiệm vàng

Sáng 29/1/2026, trước giờ mở cửa, nhiều cửa hàng vàng đã có người xếp hàng chờ mua. Bảng điện tử liên tục cập nhật mức giá mới. Điện thoại rung lên với những thông báo “giá lập đỉnh”.

Cùng ngày, vàng trong nước chạm 191 triệu đồng/lượng - mức cao nhất từng ghi nhận.

Chỉ vài ngày sau, đến 2/2, giá lùi về 170 triệu đồng/lượng, giảm khoảng 11% (tương đương 21 triệu đồng mỗi lượng).

Nhịp tăng/giảm chóng mặt này không chỉ khiến thị trường dao động. Nó khiến tâm lý người mua dao động.

Nhưng câu chuyện không dừng ở biến động vài ngày.

Một cơn sóng toàn cầu

Biến động trong nước diễn ra song song với một chu kỳ tăng mạnh trên thị trường quốc tế, một trong những đợt lớn nhất kể từ thập niên 1980 và năm 2011.

Sau khi lập đỉnh 5.000 USD/ounce, giá vàng thế giới bình quân ngày 29/1/2026 ở mức 4.733,31 USD/ounce (tăng 8,65% so với tháng trước), rồi lùi về khoảng 4.724,8 USD/ounce.

Dù vậy, ngay cả khi giá nội địa đã giảm về 170 triệu đồng/lượng, mức chênh lệch giữa vàng trong nước và thế giới vẫn ở khoảng 18-20 triệu đồng/lượng.

Hai thị trường cùng chịu một cơn sóng, nhưng không đi cùng một nhịp.

Vì sao giá trong nước vênh với thế giới?

Nhu cầu sở hữu vàng tại Việt Nam không đơn thuần chỉ là một bài toán kinh tế, nó đã bám rễ sâu sắc trong văn hóa và thói quen tài chính của người dân. Người Việt thường xem vàng là tài sản trú ẩn an toàn và cũng là hình thức tích lũy dài hạn, khiến vàng được ưa chuộng hơn so với các danh mục đầu tư khác như chứng khoán hay tiền gửi tiết kiệm. Điều này lý giải vì sao nhu cầu đối với vàng vật chất, đặc biệt là vàng miếng và trang sức vẫn duy trì ở mức cao ngay cả khi giá tăng mạnh.

Nhưng nhu cầu cao chỉ là một phần của bức tranh.

Thị trường vàng tại Việt Nam bị hạn chế bởi cơ cấu cung - cầu được kiểm soát chặt chẽ. Từ Nghị định 24/2012, Ngân hàng Nhà nước giữ độc quyền sản xuất vàng miếng (giao SJC làm thương hiệu quốc gia) và nhập khẩu nguyên liệu, đồng thời không bổ sung nguồn cung mới trong 10 năm qua (2014–2023), khiến cung vàng miếng chủ yếu từ SJC. Sự mất cân bằng cung - cầu này đã đẩy giá vàng trong nước lên cao hơn giá thế giới, đồng thời kích hoạt tâm lý đầu cơ, tích trữ và hiệu ứng sợ bỏ lỡ cơ hội (FOMO) trong cộng đồng nhà đầu tư.

Tháng 6 năm 2024, bốn ngân hàng thương mại nhà nước gồm Agribank, Vietcombank, VietinBank và BIDV được phép bán trực tiếp vàng miếng SJC ra thị trường. Tuy nhiên, họ chỉ được phép bán mà không được phép mua lại vàng từ người dân. Dù được kỳ vọng giúp thu hẹp khoảng cách giá nội địa - quốc tế và mở rộng kênh phân phối, biện pháp này vẫn chưa thể giải quyết triệt để bài toán thị trường. Bởi thực tế cho thấy, mức chênh lệch đã nhanh chóng nới rộng trở lại sau những giai đoạn thu hẹp tạm thời, do áp lực từ nhu cầu lớn trong bối cảnh nguồn cung vẫn còn hạn chế.

Vấn đề vì thế, không nằm ở một đợt tăng giá, mà nằm ở thiết kế thị trường.

Sàn giao dịch vàng quốc gia: Giải pháp cấu trúc

Ngày 24/1/2026, Thủ tướng Phạm Minh Chính ký Công điện 06/CĐ-TTG yêu cầu khẩn trương xây dựng và đưa vào vận hành sàn giao dịch vàng quốc gia.

Mô hình này không phải điều mới trên thế giới.

• London Bullion Market Association (LBMA) thiết lập chuẩn giá tham chiếu toàn cầu.
• COMEX thuộc New York Mercantile Exchange là một trong những thị trường vàng kỳ hạn lớn nhất thế giới.
• Shanghai Gold Exchange giữ vai trò trung tâm trong quản lý thị trường nội địa Trung Quốc.

Theo Ngân hàng Nhà nước, sàn giao dịch vàng quốc gia được thí điểm triển khai theo ba giai đoạn.

• Giai đoạn 1: Chỉ giao dịch vàng nguyên liệu nhập khẩu.
• Giai đoạn 2: Mở rộng thêm giao dịch vàng miếng.
• Giai đoạn 3: Vàng nhập khẩu, vàng miếng, vàng lưu thông trong nước, chứng chỉ vàng và các sản phẩm phái sinh liên quan đến vàng.

Đáng chú ý, trong giai đoạn thí điểm, sàn giao dịch sẽ không được liên kết với các nền tảng giao dịch vàng quốc tế. Các thành viên tham gia thị trường giai đoạn đầu gồm các nhà cung cấp dịch vụ trao đổi, ngân hàng thanh toán và thành viên giao dịch, trước khi được mở rộng ở các giai đoạn tiếp theo.

Liệu khung pháp lý có theo kịp tốc độ giao dịch vàng?

Tháng 1/2026, JWR, một nền tảng giao dịch vàng lớn ở Thâm Quyến, Trung Quốc bất ngờ sụp đổ khi hàng chục nghìn nhà đầu tư đồng loạt rút tiền trong bối cảnh giá vàng tăng cao, khiến hơn 10 tỷ nhân dân tệ (khoảng 1,4 tỷ đô la Mỹ) tiền của khách hàng bị đóng băng. Giới chuyên gia nhận định, thảm kịch tài chính này bắt nguồn từ những lỗ hổng trong quản lý: từ việc cấp phép không đầy đủ, phân loại sản phẩm không rõ ràng cho đến sự vắng bóng của cơ chế bảo vệ tài sản khách hàng tại các sàn giao dịch không chính thức.

Tại Việt Nam, nơi nhu cầu về vàng rất cao và hoạt động đầu cơ cũng rất phổ biến, sự việc này đặt ra đặt ra một bài toán hóc búa cho các nhà hoạch định chính sách: Liệu khung pháp lý nội địa có đủ sức “chạy đua” với tốc độ “giãn nở” của thị trường để bảo vệ nhà đầu tư, hay sẽ để lộ những khoảng trống tương tự trước sức nóng của kim loại quý?

Dưới góc nhìn của TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV kiêm thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - tiền tệ Quốc gia và Ủy viên Ủy ban Quốc gia về Hợp tác Kinh tế Thái Bình Dương (VNCPEC), vấn đề cốt lõi không phải là sự tồn tại của sàn giao dịch vàng, mà nằm ở cách thức quản lý từng loại vàng khác nhau.

Ông cho biết: “Vàng miếng, vàng thỏi mang tính đầu tư, dự trữ, liên quan trực tiếp đến ổn định tài chính nên phải quản lý chặt, trong khi vàng trang sức mang tính tiêu dùng thì cần một cơ chế khác phù hợp hơn.”

Để giảm thiểu rủi ro hệ thống, ông cũng đề xuất tăng cường minh bạch, từng bước công khai dữ liệu tích trữ vàng trong nền kinh tế, đồng thời, kiên quyết chấm dứt các hoạt động, quan hệ vay-mượn bằng vàng vốn tiềm ẩn nhiều bất ổn. Đặc biệt, trong bối cảnh giá vàng nội địa vẫn chênh cao so với thế giới, ông cho rằng ưu tiên trước mắt là mở rộng nguồn cung hợp pháp thông qua chuẩn hóa quy cách vàng miếng, giảm chi phí chế tác và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp nhập khẩu và sản xuất.

Câu chuyện không chỉ là giá

191 triệu rồi 170 triệu.
Nhưng điều thị trường đang thử thách không chỉ là túi tiền của người mua.

Đó là niềm tin vào khả năng điều tiết, vào sự minh bạch và vào cấu trúc vận hành dài hạn của thị trường vàng.

Sàn giao dịch vàng quốc gia, nếu được triển khai đúng cách, có thể là bước tái cấu trúc cần thiết. Nếu không, chênh lệch 18-20 triệu đồng/lượng sẽ tiếp tục là “vùng nhiễu” của nền kinh tế, nơi mỗi biến động giá không chỉ tạo ra lợi nhuận hay thua lỗ, mà còn tạo ra bất ổn tâm lý.

Vàng đang tăng/giảm theo chu kỳ.
Câu hỏi là: cấu trúc thị trường có thay đổi kịp theo chu kỳ đó hay không.