Những tiếng vọng từ ngoại biên: Beauty, Still chui vào kén để ngắm nhìn thực tại

Tôi đã được dẫn lối bước vào không gian nghệ thuật mà không phải qua một cánh cửa lộng lẫy, tráng lệ với thảm đỏ và những lời chào đón náo nhiệt. “BEAUTY, STILL”, ngay từ giây đầu tiên đã chọn cách đánh úp thị giác bằng một không gian biểu diễn hoang tàn, dang dở, ngổn ngang những dấu vết đổ nát. Nó mang một tuyên ngôn vẻ đẹp của sự tàn phá, một thứ mỹ học hậu tận thế đầy chủ ý.

Khán giả bị đẩy vào trong một chiếc “kén tằm” giữa lòng Sài Gòn, ở đó có trải nghiệm nghệ thuật kết hợp giữa múa đương đại, video art, âm nhạc đa dạng từ dân ca đến opera. Từng bị xem là biểu tượng của sự bó hẹp, "kén" trong những trải nghiệm nghệ thuật lại vươn mình thành một cõi tĩnh lặng, nơi con người trú ẩn để dũng cảm nhìn sâu vào thực tại.

Mắt xích của nữ quyền và sinh thái đan cài vào nhau

Từ trong cái kén chật hẹp ấy, toàn bộ hệ thống kỹ thuật âm thanh, ánh sáng bủa vây mọi giác quan. Không có chỗ cho sự lảng tránh. Và ở vị trí trung tâm của sự phơi bày đó, “BEAUTY, STILL” thực hiện một cuộc giải phẫu sắc sảo, mổ xẻ những thân phận, những vị thế ngoại biên luôn bị đặt dưới đáy của tháp quyền lực.

Xuyên suốt các hồi biểu diễn, từ múa đương đại, âm nhạc đến video art, ta nhận ra một hệ trục tọa độ chung, một sự nối kết mật thiết đến rợn người giữa hai thực thể luôn chịu sự thống trị: phụ nữ và tự nhiên.

Nhìn ngắm dòng Mekong trĩu nặng phù sa trong tác phẩm video art BECOMING ALLUVIUM của Thảo Nguyên Phan cho ta thấy hình ảnh về vẻ đẹp và nỗi đau của một dòng sông đang dần kiệt quệ. Mekong hiện lên như một sinh thể sống có da thịt, mang trên mình những lớp phù sa kiến tạo mầm sống, nhưng đồng thời cũng phải gánh chịu những vết hằn bạo lực của sự tàn phá nhân tạo.

Thiên nhiên mang một thân phận rành rọt, đau nỗi đau bị vắt kiệt, khai thác lòng trắc ẩn, và bỏ mặc. Dòng Mekong đứt gãy, hóa thành những hạt phù sa mang theo cả sự phẫn nộ ngầm ẩn lẫn nỗi buồn miên man của một hệ sinh thái đang thoi thóp thở.

Dạo bước Đông Tây

Cả khán phòng được đẩy lên cao trào bằng thanh âm ngút ngàn trong tác phẩm PHẬN. Từ những câu hát da diết và giàu xúc cảm, bài dân ca Bèo dạt mây trôi đặt cạnh Habanera không chỉ là một phép lai tạo nghệ thuật, nó là một cuộc thử nghiệm đầy táo bạo. Bèo dạt mây trôi không đơn thuần là một làn điệu dân ca nhuốm màu thời gian, nó mang theo một khối ký ức văn hóa khổng lồ, là tiếng thở dài của lịch sử về sự chờ đợi mỏi mòn, về những kiếp người lênh đênh vô định.

Âm điệu dân gian ấy mang trong mình tính kiên định và sự nhẫn nại của những hơi thở phương Đông. Nhưng khi “giao hữu” vào cùng một không gian với giai điệu cuồng nhiệt, lả lơi và tinh thần giải phóng bản năng, khước từ mọi trói buộc của Habanera, một cuộc đối thoại đa chiều, sâu sắc được mở ra. Lớp vỏ bọc của sự cam chịu bị xé toạc, nhường chỗ cho những khát khao thầm kín nhất được cất lời.

Sự đan xen, chồng lớp giữa a cappella, opera, tiếng piano dồn dập và âm sắc hoang hoải của đàn kìm tạo ra một không gian thính phòng ma mị, nơi người phụ nữ đang đứng giữa ngã ba đường để tự chất vấn chính những bản ngã vỡ nát của chính mình.

Những lớp người vẫy vùng dưới tấm lụa đào

Sự bòn rút thiên nhiên ấy tìm thấy sự đồng vọng hoàn hảo, cay đắng trong hình ảnh người phụ nữ của vở múa KLISELAMEF (FEMALE SILK). Bắt đầu bằng một tà áo dài trắng buốt, vô nhiễm, thiết kế sân khấu cố tình tạo ra một ảo giác về sự thanh thuần, đại diện cho những quy chuẩn đạo đức ngột ngạt định hình người phụ nữ trước khi họ kịp biết mình là ai. Rồi người chồng xuất hiện.

Một dải dây đỏ được tuốt ra. Đó là sự khai mở đẫm máu của một đời người. Sắc đỏ bức bối lập tức đánh chiếm toàn bộ thị giác, nó bóp nghẹt, quấn chặt và thít lấy những kiếp người.

Vở diễn tái hiện lại những thân phận nữ giới chìm khuất, vô danh trong quá khứ. Trong không gian đặc quánh của ánh đèn đỏ, những cú giằng xé, vặn xoắn của cơ thể diễn viên múa đương đại lột tả trọn vẹn sự phức tạp đến điên rồ của nội tâm: sự yêu, sự ghét, sự khao khát sống mãnh liệt và cả sự tuyệt vọng đến mức không buồn tồn tại.

Người chồng, trong một thời đại cũ, không phải là người bạn đời. Anh ta đại diện cho một thứ quyền lực tối thượng định đoạt sự tồn vong, là chiếc lồng son kiên cố giam hãm những ước mơ chưa kịp thành hình của cô gái trẻ.

Câu ca dao “Thân em như tấm lụa đào / Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai” quen thuộc với hình tượng được lãng mạn hóa bao đời nay, giờ đây bị bóc trần thành một tấn bi kịch. Đó là nỗi đau của một sinh thể bị vật hóa, bị đem ra cân đong đo đếm, xé rách và định giá giữa dòng đời vô cảm.

Lời vẫy gọi từ vẻ đẹp của sự hoang tàn

Khép lại buổi diễn, khi ánh đèn sân khấu tắt lịm đi, thứ đọng lại trong kén không phải là sự thỏa mãn tức thời có thể nhận biết. Khán giả bước ra với một sự bâng khuâng trong tâm trí. Những chia sẻ sau show diễn từ đội ngũ sáng tạo về định hướng biến không gian đổ nát, chưa hoàn thiện này thành bệ phóng cho những nghệ sĩ trẻ độc lập chính là mảnh ghép cuối cùng hoàn thiện nên triết lý của SAIGON ART HUB.

"BEAUTY, STILL” không phải là một dấu chấm hết viên mãn, nó là một lời vẫy gọi tha thiết. Sự vẫy gọi ấy vang lên từ chính những khoảng trống kiến trúc hoang tàn, đang tuyệt vọng chờ đợi những bàn tay táo bạo, những khát khao phá vỡ cấu trúc của những nghệ sĩ trẻ bồi lấp.

Nghệ thuật đương đại Sài Gòn đã có quá nhiều những phòng trưng bày trang trọng, bọc kính. Cái chúng ta cần bây giờ là những không gian dám tước bỏ lớp vỏ bọc hào nhoáng để đối diện thẳng thừng với những vết thương đang mưng mủ của thực tại.

Bằng việc khởi đầu với một cái kén tằm bí bách và mượn cơ thể, thanh âm để kêu gào thay cho những thân phận ngoại biên, SAIGON ART HUB đã đặt xuống Sài Gòn một viên gạch nền móng đầy gai góc.

Buổi diễn khép lại, nhưng câu hỏi lớn nhất mới thực sự bắt đầu: Liệu nền nghệ thuật đương đại và cả chính những con người đang sống trong lòng thành phố này có đủ dũng khí để cắn rách lớp kén an toàn, hay vẫn sẽ tự huyễn hoặc mình trong những dải lụa đào mềm mại đang siết chặt đến ngạt thở?

BEAUTY, STILL là dự án nghệ thuật, sáng tạo tập thể, tôn vinh góc nhìn độc đáo của người trẻ về những chuyển biến của xã hội và con người. Vở diễn do SAIGON ART HUB khởi xướng, đồng hành cùng đội ngũ nghệ sĩ độc lập tại Sài Gòn.