‘Taiwan Travelogue’ tại International Booker 2026: Vị thế của ‘những thanh âm hỗn tạp’

Tối ngày 19/05 tại London, văn đàn thế giới đã chứng kiến một cột mốc lịch sử khi “Taiwan Travelogue (Nhật Ký Du Ngoạn Đài Loan)” chính thức được xướng tên tại International Booker Prize 2026. Đây là tác phẩm đầu tiên được dịch từ tiếng Quan Thoại giành chiến thắng trong lịch sử của giải thưởng danh giá này.

Thế nhưng, ngay khi bước lên đỉnh vinh quang, tác phẩm lập tức vấp phải làn sóng phản ứng mạnh mẽ từ những người cho rằng việc lãng mạn hóa mối quan hệ thuộc địa là một sự né tránh lịch sử. Vậy, vì sao một cuốn sách chứa sự mâu thuẫn lại có thể thuyết phục ban giám khảo Booker, và tác giả rốt cuộc đang muốn nói điều gì?

Vì sao ‘Taiwan Travelogue’ giành chiến thắng?

‘Taiwan Travelogue’ - tác phẩm đầu tiên được dịch sang tiếng Anh của Dương Song Tử - trước đó đã càn quét văn đàn quốc tế với hàng loạt giải thưởng danh giá như Giải Vàng Văn học Đài Loan 2021, Giải Sách quốc gia Mỹ 2024 và giải Baifang Schell của Asia Society, trước khi chính thức đạt được danh hiệu International Booker 2026.

Là một cuốn giả hồi ký lấy bối cảnh năm 1938 dưới thời kỳ Đài Loan bị Nhật Bản đô hộ, nội dung xoay quanh chuyến hành trình khám phá ẩm thực và văn hóa dọc tuyến đường sắt của hai người phụ nữ: Chizuko Aoyama - một nhà văn thiện chí đến từ Nhật Bản, và Chizuru - cô phiên dịch viên người bản địa. Núp bóng dưới một câu chuyện tình lãng mạn nhẹ nhàng và những món ăn ngon, cuốn tiểu thuyết thực chất phản ánh tinh vi về những xung đột chính trị và sắc tộc.

“Chúng tôi không phải một dàn đồng ca, mà là một tập hợp của những thanh âm hỗn tạp.” - Dịch giả Lin King trong bài phát biểu nhận giải.

Tác phẩm không trốn tránh thực tại tàn khốc, nhưng cũng từ chối bóp nghẹt những kết nối nhân văn giữa người với người. Bằng cách giữ lại sự gồ ghề của ký ức, cuốn sách là một tác phẩm dám chấp nhận sự phức tạp, nơi những mảnh vỡ mâu thuẫn của lịch sử được đặt cạnh nhau để tạo nên một hơi thở thời đại sống động.

Qua mối quan hệ đầy khoảng cách giữa hai nhân vật, tác phẩm phơi bày những vùng xám phức tạp của lịch sử và đặt ra câu hỏi: Liệu tình yêu có thể vượt qua sự khác biệt trong vị thế quyền lực?

Tình yêu và quyền lực: Lãng mạn hay ngộ nhận?

“Chizuru duyên dáng, uyên bác, tỉ mỉ đã sắp xếp các chuyến đi của Chizuko khắp miền Nam Đài Loan và cũng chứng tỏ mình là một đầu bếp xuất sắc.”

Chizuru hiện lên cảm giác của một cô gái chu toàn, ân cần và dịu dàng. Qua những chuyến tàu ngắm cảnh, những món cơm thịt kho, những cuộc trò chuyện sôi nổi và trà bí đao, Chizuko dần say mê người bạn đồng hành của mình và quyết tâm kéo cô ấy lại gần hơn. Nhưng điều gì đó khiến Chizuru giữ khoảng cách.

“...Đó là một hành trình khám phá tâm hồn của hai người phụ nữ khó quên, những người có thể hoặc không thể dung hòa tình bạn, thậm chí là tình yêu, với khoảng cách to lớn về địa vị xã hội và sự khác biệt văn hóa sâu sắc trong cuộc sống của họ.” - Marcie Geffner, Nhà phê bình sách độc lập tờ The Washington Post.

Sự “không thể dung hòa” mà Marcie Geffner nhắc đến chính là bi kịch của một mối quan hệ bất đối xứng. Chizuko cho rằng sự phục tùng ấm áp của Chizuru là biểu hiện của một tình cảm đồng điệu vượt biên giới. Nhưng cô quên mất rằng, ở vị thế của một kẻ bị trị, Chizuru không có suy nghĩ xa xỉ để mơ mộng về một tình yêu bình đẳng.

“...giày da và guốc gỗ, gạch men majolica, và sự hòa trộn tổng thể của văn hóa Trung Hoa, Nhật Bản, bản địa và phương Tây.” - Lauren Yu-Ting Bo, Tổ chức Words Without Borders.

Chizuko nhìn thấy sự hòa trộn ấy như một nét đẹp độc đáo để thưởng thức, còn Chizuru phải trải nghiệm nó như một áp lực vô hình - những sản phẩm văn hóa vốn không quen thuộc với Chizuru và cũng không dễ dàng gì để cô tiếp nhận chúng. Khi một bên nắm đặc quyền cai trị còn một bên phải đeo mặt nạ chuyên nghiệp để tồn tại, mọi nỗ lực thấu hiểu suy cho cùng liệu có chỉ là sự ngộ nhận đơn phương?

Dương Song Tử: “Giành lại quyền kể chuyện của người bản địa”

Đó là tuyên bố của tác giả Dương Song Tử.

Tại lễ trao giải International Booker Prize 2026, đứng trước văn đàn thế giới, Dương Song Tử đã trực tiếp lý giải cho tư duy nghệ thuật của ‘Taiwan Travelogue’. Cô chia sẻ rằng, việc viết cuốn tiểu thuyết này dưới dạng giả hồi ký chính là một nỗ lực nhằm giành lại quyền kể chuyện cho những thân phận bị lịch sử lãng quên.

Dương Song Tử nhấn mạnh rằng, trong suốt một thời gian dài, lịch sử của các nước thuộc địa thường được ghi lại qua lăng kính của bên chiến thắng hoặc những nhà quan sát ngoại quốc - như chính cách nhân vật nhà văn Nhật Bản Chizuko ghi chép về Đài Loan. Dù mang thiện chí, nhưng đôi khi những góc nhìn ngoài cuộc lại vô tình xóa đi nỗi đau và căn tính thực sự của người bản địa. Vì vậy, việc cô kiến tạo nên một người kể chuyện không đáng tin cậy như Chizuko, đồng thời cài cắm sự kháng cự thầm lặng của cô phiên dịch Chizuru, chính là cách văn học trả lại tiếng nói cho người yếu thế.

Kết

Chiến thắng của ‘Taiwan Travelogue’ không khép lại những tranh luận, mà ngược lại mở ra thêm nhiều đối thoại sâu hơn về hậu thuộc địa, giải thực dân và quyền được tự kể lại lịch sử của các cộng đồng từng nằm bên lề diễn ngôn chính thống. Qua đó, cuốn sách mở cửa cho những “thanh âm hỗn tạp” được hiện diện, được nhìn thấy, được thể hiện bản nguyên một cách trọn vẹn.

Dù quan điểm dành cho cuốn sách có còn nhiều trái chiều, chính những tranh luận ấy mới cho thấy các tiếng nói từng bị xem là “ngoại biên” nay đã bước ra trung tâm văn đàn thế giới một cách độc lập, sòng phẳng và đủ tự tin để cất lên quan điểm của riêng mình.

Không kiêu ngạo cũng không khiêm nhường, người dũng cảm thì không sợ hãi, cởi mở và tự do, một lữ khách của mười phương!