Có những bài hát chỉ cần nghe vài giây là người ta biết mình đang quay về đâu. Không nhất thiết là một địa điểm. Có thể là một khoảng thời gian, một căn phòng, một người nào đó, hoặc chính mình của nhiều năm trước.
Với thế hệ lớn lên cùng những file MP3, diễn đàn âm nhạc, Yahoo! Messenger và Audition, nhiều ký ức không được lưu trong ảnh hay video. Chúng nằm trong những bài hát. Một giai điệu có thể đưa người nghe trở lại những năm tháng mà họ tưởng đã quên.
Kimmese xuất hiện trong một giai đoạn như vậy. Khi Internet bắt đầu thay đổi cách người trẻ tìm kiếm và chia sẻ âm nhạc, những bài hát của cô cũng đi qua nhiều không gian khác nhau: từ cộng đồng hip-hop Hà Nội, những diễn đàn âm nhạc, các nền tảng nghe nhạc trực tuyến cho đến những sân khấu lớn hơn. Sau hơn hai thập kỷ, cô lần đầu tiên tổ chức một live concert solo mang tên For Me'se.
Một concert đầu tiên, sau hai mươi năm làm nghề, tự nó đã là một cột mốc đáng chú ý. Nhưng với Kimmese, For Me'se dường như không bắt đầu từ câu hỏi "đã đi được bao xa", mà từ một câu hỏi khác: những gì đã đi cùng mình trong suốt quãng đường ấy đang nằm ở đâu?
Hành trình mở rộng bản thể âm nhạc của Kimmese
Kimmese xuất hiện trong cộng đồng hip-hop Hà Nội từ năm 14 tuổi. Ở thời điểm rap và hip-hop vẫn còn khá xa lạ với phần lớn khán giả Việt Nam, những sáng tác đầu tiên của cô đã cho thấy một lựa chọn tương đối rõ ràng: viết về những điều mình nghĩ và những gì diễn ra quanh mình.
Trong hơn hai mươi năm, Kimmese đi qua hip-hop, R&B, soul, indie và cả những thử nghiệm với giao hưởng. Các thể loại ấy không tạo thành một đường thẳng rõ ràng. Kimmese của Kim Vol.1 không hoàn toàn giống Kimmese của Real Love, cũng không giống người xuất hiện trong FTOK hay For My People. Nhưng những phiên bản ấy cũng không phủ định lẫn nhau.
Đây có lẽ là một trong những điểm đáng chú ý nhất trong hành trình của cô: khả năng thay đổi mà không cần xóa đi những gì đã có trước đó. Rap và R&B mở ra một phần âm nhạc của Kimmese; những dự án sau này tiếp tục thêm vào đó những âm thanh và cách tiếp cận khác. Việc cô từng tham gia xây dựng ý tưởng kết hợp hip-hop với nhạc cổ điển cho Mỹ Linh Tour 06, hay sau này thực hiện Trong Lòng Thủ Đô với phần rap kết hợp cùng dàn nhạc giao hưởng thu live, cho thấy sự dịch chuyển ấy không chỉ nằm ở việc thử một thể loại mới. Nó còn nằm ở cách cô tìm kiếm những không gian khác nhau cho cùng một nhu cầu: được nói bằng âm nhạc của riêng mình.
Những năm gần đây, sự thay đổi trong âm nhạc của Kimmese cũng đi cùng một quá trình nhìn lại. FTOK (For The Old Kim) hướng về những sáng tác cũ và một phiên bản khác của chính cô. For My People mở rộng phạm vi ấy sang Hà Nội, gia đình, cộng đồng và những con người đã xuất hiện trong hành trình của cô.
Nếu FTOK là cuộc trò chuyện với một Kimmese của quá khứ, For My People nhìn ra những người đã tạo nên thế giới của cô, thì For Me'se đặt những mảnh ghép ấy vào cùng một không gian.
Cách một ca khúc trở thành một ký ức tập thể
Có lẽ Kimmese cũng không bắt đầu sự nghiệp với ý định trở thành "tiếng nói của thế hệ 9x". Khi xuất hiện từ năm 14 tuổi, cô đơn giản là một cô gái trẻ muốn viết và hát về những điều mình quan tâm. Nhưng những trải nghiệm riêng tư ấy, theo thời gian, lại gặp nhau với trải nghiệm của rất nhiều người khác. Đó là cách một bài hát cá nhân có thể trở thành ký ức tập thể.
Những ca khúc như Real Love, Buông, Loving You Sunny hay Hương Ngọc Lan cũng vì thế tồn tại trong ký ức của nhiều người không chỉ với tư cách những bài hát nổi tiếng. Chúng gắn với một thời điểm cụ thể của âm nhạc Việt Nam, khi một thế hệ khán giả bắt đầu nghe nhạc qua Internet, tự tìm kiếm những nghệ sĩ mình yêu thích và xây dựng gu âm nhạc trong một thế giới ngày càng ít phụ thuộc vào những kênh phát hành truyền thống.
Người nghe không nhất thiết nhớ chính xác mình đã nghe Real Love lần đầu ở đâu. Họ có thể chỉ nhớ một khoảng thời gian. Một người từng xuất hiện trong đời mình. Một buổi chiều. Một góc phố. Hoặc cảm giác của chính mình khi mọi thứ còn chưa giống hiện tại.
Ký ức không hoạt động theo cách của một danh sách bài hát. Một ca khúc từ những năm 2000 có thể gợi ra một câu chuyện xảy ra nhiều năm sau đó. Một bài hát từng được nghe trong những ngày rất vui có thể bất ngờ trở lại vào một thời điểm hoàn toàn khác. Những gì người nghe nhớ không nhất thiết trùng với thời điểm bài hát được phát hành.
Có lẽ vì vậy mà For Me'se được xây dựng như một hành trình phi tuyến tính. Các mốc 2000s, 2010s và hiện tại có thể được nhìn như những giai đoạn trong sự nghiệp của Kimmese, nhưng với khán giả, chúng không nhất thiết xuất hiện theo đúng thứ tự ấy.
Một bài hát cũ có thể đưa một người trở lại tuổi học trò. Một bài hát khác có thể gợi nhớ những năm đầu bước vào thế giới số. Và trong một khoảnh khắc nào đó, những ký ức riêng biệt ấy có thể cùng xuất hiện trong một không gian.
Lời mời gọi tìm lại chính mình
Sau hơn hai mươi năm hoạt động, Kimmese lần đầu tiên đứng trên sân khấu solo của riêng mình. Nhưng For Me'se không nhất thiết phải được nhìn như một bản tổng kết sự nghiệp. Bởi một bản tổng kết thường nhìn về phía sau với một trình tự rõ ràng: bắt đầu từ đâu, đã đi qua những gì và hiện đang đứng ở đâu.
Ký ức thì khác. Nó thường xuất hiện không theo thứ tự. Một âm thanh có thể kéo theo một hình ảnh. Một hình ảnh có thể đưa người ta đến một người khác. Một bài hát tưởng đã quên có thể đột nhiên trở lại, không phải vì nó vừa được phát hành, mà vì người nghe đã trở thành một con người khác.
For Me'se dường như được xây dựng từ chính sự không theo thứ tự ấy. Concert nhìn lại hơn hai thập kỷ âm nhạc của Kimmese, nhưng đồng thời cũng để mỗi khán giả tự sắp xếp những mốc thời gian của riêng mình. Vì vậy, có thể điều đáng chờ đợi nhất ở một concert về ký ức không nằm ở việc những bài hát cũ sẽ được hát lại như thế nào mà là mỗi người sẽ nhớ đến điều gì khi nghe chúng.
Sau hai mươi năm, Kimmese lần đầu tiên có một concert của riêng mình. Và thay vì chỉ kể lại những gì đã đi qua, cô mở ra một không gian để những ký ức ấy tiếp tục tìm đến những người từng nghe chúng.
Sau cùng, For Me'se cũng sẽ trở thành một ký ức mới. Một đêm diễn, một bài hát, một người đứng cạnh mình trong đám đông. Nhiều năm sau, có thể chính những điều ấy lại được gọi về bởi một giai điệu khác.