Diễn viên múa Linh Nga: Nghệ thuật không thể đến từ sự ép buộc

Thông thường chúng ta nghĩ rằng thời gian là chìa khóa giúp một người tích lũy kinh nghiệm và đi lâu hơn với nghề. Nhưng có một công việc mà thời gian lại chính là yếu tố thử thách họ, đó chính là diễn viên múa. Quá trình đào tạo công phu đến nỗi có thể kéo dài 15-16 năm, giai đoạn hoạt động biểu diễn chỉ khoảng 15-20 năm và 35 tuổi được xem là cột mốc đáng lưu tâm về thể lực. Đặt cạnh nấc thang sự nghiệp có thể lên đến nửa thế kỷ như một số ngành nghề khác, diễn viên múa… thật thiệt thòi.

Nhưng với Linh Nga - người được mệnh danh là “chim công làng múa” - giá trị của một hành trình không được đong đếm bằng những con số như thế. Sau nhiều năm học tập, biểu diễn và cống hiến cho nghệ thuật múa Việt Nam, điều gì mới thực sự quý giá với chị? Cùng lắng nghe chia sẻ của diễn viên múa Linh Nga trong bài phỏng vấn dưới đây.

1. Chào diễn viên múa Linh Nga. Chị bắt đầu với múa từ khá sớm và cũng nhận được sự dìu dắt của gia đình từ những ngày chập chững vào nghề. Nhưng thời điểm nào bản thân chị thực sự “chọn” nó như con đường chuyên nghiệp?

Bắt đầu sớm nhưng có lẽ đến khi sang Trung Quốc du học, mình mới ý thức được bản thân đã chọn con đường này. Việt Nam khi ấy chỉ có hai đại diện sang học. Quá trình đó diễn ra sáu năm, rồi mình ở lại học tiếp đại học, tổng cộng hơn 10 năm ở Trung Quốc.

Trước đó, mình từng nghĩ múa là con đường khá đơn giản. Nhưng càng đi vào sâu, mình càng hiểu đây là công việc rất khó khăn và vất vả. Mà lúc nhận ra thì đã lên đường du học rồi, không có nhiều lựa chọn để do dự nữa. (cười).

May mắn là mình luôn có gia đình làm điểm tựa. Ông bà, cô cậu và bố mẹ mình đều hoạt động nghệ thuật, nên khi gặp chấn thương hay có những băn khoăn trong nghề, mình luôn có người để hỏi và được giải đáp. Sự dìu dắt ấy tiếp thêm cho mình rất nhiều động lực để theo đuổi nghề múa.

2. 12 tuổi một mình sang Trung Quốc học tập là điều không phải bạn nhỏ nào cũng làm được. Chị nghĩ điều gì ở cô bé Linh Nga ngày đó đã giúp mình đi được đến hôm nay?

Đó là hai chữ tình yêu. Hơi sớm để nói điều đó khi mới 12 tuổi nhưng vì lớn lên trong môi trường nghệ thuật nên mình cảm nhận rất rõ từ nhỏ. Lúc mang thai mình, mẹ đã đi diễn khắp nơi, nói vui thì mình đã múa từ khi còn trong bụng mẹ. Sau khi sinh ra, mình lại tiếp tục được gia đình dìu dắt và những người thầy, người cô trong nghề hướng dẫn.

Nghệ thuật múa có nhiều điểm tương đồng với thể thao, đặc biệt là quá trình luyện tập. Khán giả thường nhìn thấy nghệ sĩ với những giây phút thăng hoa trên sân khấu, nhưng phía sau đó là cả một quá trình rèn giũa từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Mình cũng từng khóc, từng chấn thương và đau đớn.

Nhưng khi nhận được sự đón nhận và công nhận từ khán giả, mình thấy những năm tháng ấy vô cùng xứng đáng. Thay vì nhìn nhận quãng thời gian ấy như điều gì đó khổ cực thì mình xem nó như một hành trình tất yếu để có được người nghệ sĩ hôm nay.

3. Nhiều nghệ sĩ múa, sau nhiều năm học tập, làm việc và gặt hái thành tựu ở môi trường quốc tế sẽ trở về Việt Nam để tiếp tục sự nghiệp - như một cách tìm về nguồn cội. Đây là một hành trình thường thấy của những bạn theo con đường nhảy múa chuyên nghiệp hay nó thuộc về lựa chọn cá nhân hơn?

Với bản thân mình thì nó mang tính cá nhân nhiều hơn. Khi tốt nghiệp đại học, mình cũng có cơ hội ở lại nước ngoài làm việc hoặc đi nhiều nơi phát triển.

Nhưng không hiểu sao lúc ấy mình lại cảm thấy bản thân như một bông hoa vừa nở và muốn dành những năm tháng đẹp nhất để cống hiến cho nghệ thuật múa Việt Nam.

Thời điểm ấy mình đã xa nhà hơn 10 năm. Điều mình mong mỏi nhất là trở về quê hương, mang những gì đã học được, những kinh nghiệm tích lũy ở nước ngoài biểu diễn trên sân khấu Việt. Mình đầu quân và gắn bó với Nhà hát Ca múa nhạc dân tộc Bông Sen trong nhiều năm, biểu diễn liên tục, từ các chương trình nghệ thuật chính thống đến những cuộc thi quốc tế và hội diễn ca múa nhạc chuyên nghiệp toàn quốc.

Có cơ hội lưu diễn ở nước ngoài càng nhiều, mình càng thấm thía giá trị của hai chữ trở về. Mình nghĩ lời chào của một nghệ sĩ với thế giới chính là văn hóa của quê hương họ. Khi mang nghệ thuật Việt Nam đến với bạn bè quốc tế, mình có thể giới thiệu mình là ai, đến từ đâu và điều gì làm nên bản sắc của mình.

Đó vừa là niềm tự hào, vừa là trách nhiệm của người nghệ sĩ, học hỏi tinh hoa thế giới rồi mang những gì tốt đẹp nhất trở về đóng góp cho quê hương.

4. Như chị chia sẻ, khán giả yêu múa có thể vì vẻ đẹp nhẹ nhàng, bay bổng của nó, nhưng ít ai hình dung được những năm tháng khổ luyện phía sau. Nếu có một điều muốn khán giả hiểu đúng hơn về nghề, chị sẽ chia sẻ điều gì?

Thật ra mình ít chủ động kể về những khó khăn. Bởi mình nghĩ đó là điều mà bất kỳ ai theo đuổi nghệ thuật múa cũng phải trải qua. Điều quan trọng là mình có tìm được niềm vui ngay trong quá trình khổ luyện hay không. Còn nếu cảm thấy không thể vượt qua, có lẽ nên dừng lại, bởi nghệ thuật không thể đến từ sự ép buộc.

Mọi người thường nghĩ múa là một thế giới nhẹ nhàng, bay bổng, nghệ sĩ múa thì đẹp như những nàng tiên. Điều đó đúng! Nhưng nó chỉ diễn ra trên sân khấu. Vén bức màn phía sau ra, đó thể là đau đớn, chấn thương, áp lực mà bạn phải chịu - không chỉ khi đi diễn chuyên nghiệp mà từ khi bạn còn rất nhỏ.

Điều quan trọng nhất là gì? Là phải biến tất cả những nhọc nhằn ấy thành chuyển động nhẹ nhàng, tự nhiên, để khi khán giả nhìn thấy sự bay bổng, họ không cảm nhận được những khó khăn mà nghệ sĩ trải qua. Đó mới là vẻ đẹp của nghệ thuật múa.

5. Múa là môn nghệ thuật phi ngôn, nhưng nó phải tìm cách kể được một câu chuyện. Để kể chuyện thì lại cần cảm xúc và trải nghiệm sống bên ngoài kỹ thuật. Chị nuôi dưỡng những cảm xúc bên trong mình thế nào?

Mọi thứ diễn ra quá nhanh, cuốn mình đi như một bản nhạc có tiết tấu dồn dập. Làm việc liên tục, mình gần như không còn thời gian để chiêm nghiệm cuộc sống. Chỉ những năm gần đây, khi lịch diễn ít hơn, mình mới có thời gian quan sát, suy nghĩ về cuộc sống, con người và những mối quan hệ xung quanh.

Không đi diễn thì mình sẽ đi xem người khác diễn (cười). Mình xem đủ loại hình nghệ thuật, từ kinh kịch, opera đến kịch nói và nhiều chương trình ở các nước. Trước đây, hiếm khi nào mình có cơ hội ngồi dưới khán đài với tư cách khán giả. Nên đó cũng là lúc mình nhìn nghệ thuật từ một góc độ khác.

Mình còn đi xem các cuộc thi của học sinh, quan sát cách các em học tập và trưởng thành trong nghề. Khi nhìn các em, mình cũng thấy lại hình ảnh của chính mình ngày trước. Những trải nghiệm ấy giúp mình nhìn nghề bằng một góc nhìn mới, đồng thời nuôi dưỡng lại tâm hồn và con người bên trong. Đôi khi muốn tiếp tục sáng tạo, người nghệ sĩ cũng cần bước ra khỏi sân khấu, sống như một khán giả và để cuộc sống mang đến những cảm xúc mới.

6. Hiện nay, vai trò của diễn viên múa xuất hiện ở nhiều không gian hơn, như mạng xã hội, các chương trình truyền hình thực tế, MV,... Chị nghĩ gì về điều này? Nó có nằm trong dự đoán của chị nhiều năm về trước?

Đồng ý là trong 5 năm trở lại đây, nghệ thuật múa tại Việt Nam đã phát triển rất nhiều. Từ các chương trình chính luận, giải trí đến show diễn cá nhân của nghệ sĩ, gần như các đơn vị phải lên kế hoạch từ sớm nếu muốn mời được diễn viên múa, bởi lịch diễn của họ thường kín. Với mình đây là một tín hiệu đáng mừng, dù vẫn cần nhìn nhận rõ sự khác biệt giữa hoạt động nghiệp dư và biểu diễn chuyên nghiệp.

Sự thay đổi này có lẽ không chỉ đến từ nhu cầu biểu diễn. Nó còn cho thấy nghệ thuật đang dần hiện diện nhiều hơn trong đời sống. Mình thấy ngày càng nhiều phụ huynh cho con tiếp xúc với các môn như piano, hội họa, ballet và các loại hình nghệ thuật khác, giúp các em có cơ hội rèn luyện khả năng cảm thụ và biểu đạt hình thể từ sớm.

Trong thời đại này, nghệ sĩ cũng cần nhiều kỹ năng hơn. Một người có thể vừa hát, vừa nhảy, vừa múa. Vì vậy, múa không chỉ là một bộ môn độc lập mà còn góp phần hoàn thiện khả năng biểu đạt của nghệ sĩ. Mình xem sự phát triển này như một bức tranh đang dần được tô thêm nhiều màu sắc. Việt Nam cũng đón nhiều đoàn nghệ thuật quốc tế đến biểu diễn, tạo điều kiện để khán giả tiếp cận với những loại hình mới và nghệ sĩ trong nước có thêm cơ hội giao lưu, trao đổi văn hóa hơn.

Mình không biết liệu bản thân có hình dung được hết những thay đổi này từ nhiều năm trước không, nhưng nhìn vào hiện tại, mình thực sự vui khi thấy nghệ thuật múa có thêm nhiều không gian để phát triển. Mình hy vọng bộ môn này sẽ ngày càng được công chúng quan tâm và trân trọng đúng với giá trị của nó.

7. Bí quyết giữ lửa nghề của chị là gì?

Mỗi nghệ sĩ có hành trình và sự chiêm nghiệm riêng, nên thật ra không có lời khuyên nào áp dụng cho tất cả. Nhưng với mình, đôi chân của nghệ sĩ múa rồi sẽ có ngày mỏi mệt, tuổi nghề của bộ môn này cũng có giới hạn. Chỉ mong rằng dù cơ thể có thay đổi, tâm hồn của người nghệ sĩ vẫn luôn giữ được tình yêu với nghệ thuật.

Có lần, sau một khoảng thời gian khá dài không biểu diễn, mình trở lại sân khấu và nghe khán giả reo lên: “Ôi, Linh Nga kìa!”. Giữa âm thanh rất lớn của chương trình, mình vẫn nghe thấy tiếng gọi ấy và bất ngờ khi biết mọi người vẫn nhớ đến mình. Khoảnh khắc đó khiến mình nhận ra được khán giả nhớ đến cũng là một giá trị rất lớn đối với nghệ sĩ. Sau tất cả, mình làm nghề cũng chỉ mong những gì mình thể hiện có thể ở lại trong lòng người xem.

8. 10.000 giờ tiếp theo sẽ được nghệ sĩ múa Linh Nga dành cho những mục tiêu gì?

Nếu 10.000 giờ đã qua là hành trình để khẳng định bản thân, thì 10.000 giờ tiếp theo mình xin dành cho sự trao truyền.

Trao truyền ở đây không đơn thuần là dạy lại những gì mình biết. Mình gọi đó là hành trình chia sẻ những điều đã đi qua với những người cũng yêu nghệ thuật múa.

Trên con đường ấy, có những bước đi rất đẹp, nhưng cũng có những lúc như thể gai đâm vào chân, đau đến chảy máu.

Mình may mắn đi được đến hôm nay nhờ tình yêu và sự động viên từ gia đình, những người thân luôn ở bên tiếp thêm năng lượng để mình tiếp tục với nghề. Vì vậy, mình cũng mong có thể trao lại ngọn lửa ấy cho những thế hệ sau, để các bạn có thêm động lực đi tiếp trên con đường đã chọn.

Tất nhiên, nếu sức khỏe còn cho phép, mình vẫn muốn tiếp tục biểu diễn và tỏa sáng trên sân khấu. Nhưng ở chặng đường tiếp theo, điều mình mong mỏi hơn cả là những kinh nghiệm, tình yêu và ngọn lửa mình đã nhận được có thể tiếp tục được truyền đi.

Ba bài học mà Diễn viên múa Linh Nga đã đúc kết sau hơn 10.000 Giờ cống hiến cho lĩnh vực nghệ thuật:

10.000 hours là một series nội dung mới của Vietcetera, nơi các nhân vật kỳ cựu trong ngành nhìn lại hành trình của họ và chia sẻ 3 bài học lớn nhất mà họ nhận ra sau khi thực hành một kỹ năng 10.000 giờ. Đó không phải những công thức để thành công, đó là những góc nhìn được đánh đổi bằng thời gian, trải nghiệm và rất nhiều lần bắt đầu lại.