The Tri Way: Không phải ai cũng may mắn có một điểm tựa để can đảm dấn thân

Trưởng thành thực chất là một bài toán khó mà ai cũng phải tự tìm lời giải: Ta nên giữ lại bao nhiêu phần bản ngã, và sẵn sàng thỏa hiệp bao nhiêu phần với thế giới? Để tìm được vùng cân bằng ấy, con người không có con đường nào khác ngoài việc dũng cảm dấn thân vào hành trình của quan sát, đối chiếu, liên tục thử và sai để không bị lạc mất sợi dây kết nối với giọng nói bên trong mình.

Là một doanh nhân công nghệ, nhà sáng tạo nội dung và host của kênh podcast The Tri Way đầy sức hút, Lê Cao Trí (Tri Lecao) luôn định vị bản thân là một người quan sát thầm lặng. Với tâm thế khiêm nhường của một người may mắn được nâng đỡ bởi tình yêu thương và bối cảnh gia đình, anh biến những trải nghiệm độc hành cùng tư duy khởi nghiệp thành chất liệu để liên tục bóc tách, thấu hiểu chính mình.

Đến với Have A Sip, Lê Cao Trí mang theo những chiêm nghiệm đầy thấm thía về hành trình bước xuống khỏi “ngai vàng duy kỷ”, đối diện với áp lực từ “khuôn mẫu” để tìm lại tiếng nói nội tâm thuần khiết và thấu suốt bản ngã của chính mình.

1. Trí xuất hiện với hình ảnh là một người hiểu rất rõ về bản thân - biết mình là ai và mình đang làm gì. Điều đó đến với Trí từ khi nào?

Trí nghĩ Trí đã luôn là người như vậy. Trí học cách quan sát mọi thứ từ khi còn rất nhỏ - quan sát bối cảnh gia đình, trường học và quan sát cả chính mình nữa.

Trí luôn có một cuộc đối thoại nội tâm với mình và chỉ riêng mình biết. Mình tự hỏi mọi thứ đang diễn ra là gì, tại sao nó lại diễn ra như vậy, vì sao người ta lại hành động như thế,… Mình không biết người khác có như vậy không, nhưng với mình thì điều đó đã tồn tại từ rất sớm và trở thành một thói quen khi mình lớn lên.

2. Đúng là trước 6 tuổi, đứa trẻ nào cũng sống trong “egocentrism” (thuyết duy kỷ) - nơi chúng tin “thế giới này là của riêng mình”. Nhưng khi lớn lên, con người dần bị tác động bởi áp lực từ bên ngoài, đến mức tiếng nói nội tâm cũng dần mất âm lượng. Theo Trí, làm thế nào để con người vẫn giữ được kết nối với giọng nói trong mình?

Trí nghĩ đến một lúc nào đó, ai rồi cũng sẽ phải thoát khỏi trạng thái chỉ xem bản thân là trung tâm.

Với Trí, gia đình và xã hội sẽ giúp một đứa trẻ bước xuống khỏi “ngai vàng” của riêng nó. Nhưng khi thoát khỏi vị trí ấy, câu hỏi tiếp theo nên là: mình cần hy sinh bao nhiêu và nên giữ lại bao nhiêu cho mình? Trưởng thành là một hành trình như vậy, bạn phải quan sát, đối chiếu, thử và sai.

Mình nghĩ chuyện “thử” và “sai” quan trọng ở chỗ đó. Tức là sẽ có lúc, mình phải bước quá giới hạn một chút để hiểu những gì xảy ra: mình có tổn thương không, có làm ai tổn thương không, mình đã sai và đúng bao nhiêu lần. Cứ dò dẫm, vấp váp như thế cho đến khi tìm được điểm cân bằng - nơi mình biết đâu là ranh giới không thể bước qua, nhưng cũng không vì nhẫn nhịn người khác mà tự bước lùi.

Quan trọng nhất là mình phải thật sự ngồi xuống, dành thời gian để nhìn lại bản thân. Nếu cứ để cuộc sống trôi qua và phản ứng theo bản năng, mình sẽ rất khó nhận ra điểm cân bằng đó. Mình phải để ý đến mình, Trí nghĩ vậy.

3. Vì sao với Trí, việc mỗi sáng thức dậy và có một điều gì đó để làm lại quan trọng đến vậy?

Trí nghĩ không chỉ riêng mình thấy thế, mà với bất kỳ ai cũng vậy. Con người không chỉ sống cho bản thân mình. Triết học hiện sinh từng chỉ ra rằng, con người luôn tồn tại trong mối liên hệ mật thiết với đồng loại - ta hiện hữu giữa mọi người và không ngừng cộng hưởng qua lại lẫn nhau.

Vậy nên, mỗi sáng thức dậy và biết mình có điều gì đó để làm, với Trí là một điều tuyệt vời, không chỉ là cho bản thân mà còn cho gia đình và cho cả những người cần mình. Đến một lúc nào đó, mình sẽ nhận ra, mình không thể tách rời khỏi bố mẹ, con cái hay những người thân thương. Họ cần mình sống khỏe, sống vui và sẵn sàng cống hiến.

Có lẽ, cũng vì “sự ràng buộc” này mà cuộc sống con người trở nên ý nghĩa hơn. Nếu không, mình sẽ rất dễ bị cuốn trôi theo nhịp sống, mà chẳng thể lý giải nổi vì sao mình lại hiện hữu trên đời.

4. Theo Trí, điều gì đã khơi dậy cảm giác trách nhiệm và sự thôi thúc phải sống một cuộc đời ý nghĩa trong mình?

Có lẽ, câu trả lời nằm ở cách mình lớn lên. Trong gia đình mình, những người đàn ông luôn được dạy rằng phải nỗ lực để làm gì đó lớn lao, trước hết là để đứng vững, sau đó là để chở che cho những người xung quanh.

Ông nội từng nói với ba mình một câu mà cả gia đình đều nhớ: “Ba chưa bao giờ thấy mặt trời ở nhà”. Câu nói ấy dường như đã “gói trọn” cuộc đời ông: người đã ra đồng từ khi trời còn tối mịt và chỉ trở về nhà lúc hoàng hôn đã tắt, dốc cạn sức lực để nuôi nấng đàn con tại một vùng quê giữa thời khói lửa kháng chiến.

Ba cũng thường kể mình nghe những câu chuyện về ông bà, về những thế hệ đi trước. Chính những câu chuyện ấy đã gieo vào lòng mình một áp lực vô hình: phải nỗ lực cả đời để xứng đáng với sự vĩ đại của cha ông. Còn việc mình có “làm được điều gì đủ lớn lao không”, mình nghĩ mình chỉ thật sự biết nếu kiên trì “đi đến cùng”.

5. Khi lớn lên dưới “cái bóng” của một hình mẫu quá lớn, Trí có bao giờ cảm thấy áp lực không - một khoảnh khắc mà “động lực” bỗng hóa thành “gánh nặng”?

Mình nghĩ chắc chắn là có, nhưng may mắn, mình đã cân bằng điều đó nhờ có mẹ. Mẹ mình là người rất dung dưỡng. Những lúc mình mệt mỏi, mẹ luôn ở đó và điều đó cho mình một cảm giác an tâm rất lớn.

Nếu ba đại diện cho hình ảnh một người đàn ông phải kiên cường, dấn thân và không ngừng lao về phía trước, thì mẹ lại cho mình niềm tin rằng: dù có ngã quỵ, phía sau vẫn luôn có một vòng tay đón nhận. Chính cái nôi ấy đã nâng đỡ mình rất nhiều.

Mình luôn đồng cảm sâu sắc với những ai thiếu vắng một điểm tựa gia đình như thế. Mình không thể yêu cầu ai cũng phải mạnh mẽ hay sống theo một khuôn mẫu nhất định, bởi không phải ai cũng may mắn có được sự vỗ về từ thuở ấu thơ. Vậy nên, trong mỗi tập podcast hay những buổi trò chuyện, mình luôn khiêm tốn nói rằng “mình may mắn có điều đó”.

Và mình tin, điều mình có thể làm là chia sẻ phần may mắn ấy, để những ai từng chơi vơi giữa tổn thương hay thiếu vắng cảm giác an toàn, họ vẫn có thể tìm thấy một chút đồng cảm và an tâm. Có lẽ đó cũng là vai trò của mình trong cuộc đời này.

6. Trí từng nhắc đến một câu nói: “Anh chỉ cách tôi một ngày tồi tệ”. Điều đó gợi ra cảm giác rằng đôi khi những gì mình có cũng đến từ may mắn và đặc quyền, nên không thể lấy trải nghiệm cá nhân để áp lên tất cả mọi người. Có lẽ vì vậy mà Trí cũng chọn cho mình nhiều hành trình độc hành, như một cách tự vấn để tìm câu trả lời riêng?

Đúng là Trí rất hay đi một mình. Và mình tin điều đó là cần thiết để mình cởi mở hơn với thế giới xung quanh.

Đôi lúc, khi Trí chia sẻ về việc phải đi và trải nghiệm nhiều hơn, một số người sẽ cho rằng điều đó chỉ dành riêng cho những ai có điều kiện. Mình không phủ nhận và cũng không hoàn toàn đồng tình. Mình nghĩ bản chất của việc đi đến một vùng đất lạ, nơi có ngôn ngữ mới, không khí mới, con người mới, mùi hương mới, là để thay đổi cách nhìn và nghĩ.

Rất nhiều người thật sự chỉ thay đổi góc nhìn khi họ bước ra khỏi môi trường quen thuộc: khi ngồi trước biển, nhìn lên bầu trời, ở trên núi hay đang trekking đâu đó. Không gian ấy giúp họ khơi mở những tư tưởng mới.

Vậy nên, nếu ở mãi trong vùng an toàn, đôi khi bạn cũng cần bước ra ngoài một chút, ngay cả khi chưa có điều kiện đi xa, Thật ra quanh mình vẫn luôn có những nơi đủ lạ để khám phá, miễn là mình muốn tìm đến.

7. Có lẽ, khoảnh khắc “nhận ra” chính là điểm khởi đầu cho rất nhiều sự thay đổi. Khi dám đối diện và chấp nhận cả những cảm xúc khó chịu bên trong mình, đó cũng là lúc con người học được cách đối xử với bản thân bằng sự bao dung hơn. Trí nghĩ sao về điều này?

Trí nghĩ điều đó rất đúng. Và đôi khi chính những cảm xúc như vậy lại khiến mình “thành thật” với bản thân hơn. Khi thấu suốt cách mình phản ứng trước một biến cố, mình sẽ tự khắc biết cách đối diện với những giông bão sau này.

Trí thấy điều đó giống như một quy luật: càng biết nhiều về một thứ, càng cảm giác chưa hiểu đủ về nó. Có một khái niệm gọi là “thung lũng của sự ngu ngốc”, tức là, khi mới biết một chút, người ta thường tự mãn rằng mình đã biết tuốt. Nhưng càng quan sát bản thân, mình lại càng bàng hoàng nhận ra: hóa ra mình chẳng hiểu mình đến thế.

Và trạng thái đó khiến mình “dè chừng”. Mình không vội khẳng định bản thân quá đà, nhưng cũng không phủ nhận bản thân quá mức. Mình giữ cho mình ở một trạng thái trung lập: khi cần quyết liệt thì khẳng định, khi cần từ chối thì nương theo.

Thực tế, mình vẫn luôn chao đảo giữa hai thái cực ấy. Có lúc mình cố gồng lên để chứng minh mình là một kiểu người nào đó, muốn thế giới nhìn mình theo cách đó. Nhưng cũng có lúc mình cảm thấy mình chẳng là ai cả. Trong cuốn sách của mình, mình từng gọi vui đó là “đỉnh cao của sự ba phải” - một trạng thái lưỡng lự mà mình nghĩ ai rồi cũng sẽ trải qua.

8. Nếu phải trả lời thật ngắn gọn cho câu hỏi “Điều gì tạo nên Trí của ngày hôm nay?”, Trí sẽ nói gì?

Mình nghĩ đó là việc chưa bao giờ ngại sai và luôn cho phép bản thân thử sức ở nhiều biên độ khác nhau.

Có những sai lầm mình không muốn lặp lại, nhưng cũng có những sai lầm giúp mình chọn đúng. Vì vậy, mình dành hẳn một phần trong sách để nói về “nghệ thuật của sự thử sai”, bởi mình muốn nhìn điều đó một cách công bằng và thẳng thắn hơn.

Những gì mình có hôm nay là do mình từng trải: có lúc mình làm người khác tổn thương, có lúc mình học được từ họ và có cả những quyết định sai lầm gây ảnh hưởng người xung quanh. Nhưng chính những điều đó lại cho mình cơ hội tiến gần hơn đến phiên bản hoàn hảo - trở thành một người tốt hơn, hoặc ít nhất là có thêm chất liệu để thấu hiểu cuộc đời.

Với mình, đó là cả một hành trình. Và mình chưa bao giờ từ chối những trải nghiệm mới. Mình tin rằng phải đi qua đủ thăng trầm và nhiều cung bậc như vậy, mình mới thực sự biết “mình là ai”.