Hiện diện hay vắng mặt, cái nhìn thấy được hay khoảng trống vô hình, đó là những xung lực luôn tồn tại song song trong đời sống con người. Dù các thế hệ nghệ sĩ vẫn luôn nỗ lực tái định nghĩa không gian xung quanh, thị giác của người xem thường vô tình bị thu hút bởi chủ thể hữu hình mà quên đi khoảng không gian bao quanh nó.
Hình và Hư Vô (The Figure and the Void), triển lãm nhóm quy tụ ba nghệ sĩ Đinh Công Đạt, Rodney Dickson và Nguyễn Trinh Thi, thách thức cái nhìn quen thuộc đó. Triển lãm biến bài tập thị giác cơ bản về "hình và nền" của sinh viên mỹ thuật thành một câu hỏi siêu hình đầy tính gợi mở về bản thể con người.
Tựa đề của triển lãm do nhà phê bình nghệ thuật Richard Vine (nguyên Managing Editor của Art in America) giám tuyển, mở ra một cuộc đối thoại đa tầng giữa tư tưởng hiện sinh phương Tây và triết lý tâm linh phương Đông, nơi sự tồn tại và cõi hư vô không triệt tiêu nhau mà cùng nương tựa để hiện hữu.
Những hình tượng xa cách và trạng thái tê liệt tâm tưởng
Triển lãm mở đầu bằng những khối điêu khắc gốm và fiberglass (một loại vật liệu bao gồm nhiều sợi thủy tinh cực kỳ siêu mỏng gộp lại) của Đinh Công Đạt. Ông trăn trở trước sự thiếu vắng ham muốn và tinh thần dấn thân ở một bộ phận người trẻ đương đại, từ đó kiến tạo nên những nhân vật mang tỷ lệ gần với người thật nhưng tràn ngập sự phân ly tâm lý…
… nhóm chín cô gái trẻ trong mái tóc bob thời thượng và chiếc váy bạc buông dài, đứng hoặc ngồi như chờ đợi một sự giải thoát không bao giờ đến.
… tám nhân vật phi giới tính khoác áo choàng vàng lấp lánh nhưng gương mặt hoàn toàn vô cảm, hay mười một người nam đầu trọc gồng mình trong lớp áo đen tung bay ngược chiều gió.
Trong tác phẩm của Đinh Công Đạt, sự gắn kết xã hội chỉ là lớp vỏ bề ngoài; bên trong, mỗi cá thể đều như một linh hồn lạc lối, bị tê liệt trước môi trường xung quanh.
Ánh nhìn xuyên thấu và những bóng ma lơ lửng
Ở một khoảng không gian khác, Rodney Dickson, nghệ sĩ sinh ra tại Bắc Ireland và hiện sống tại New York lại mang đến gần 100 bức chân dung toàn thân vẽ trên các dải vải ga giường. Các nhân vật của ông, phần lớn là bạn bè từ khắp nơi trên thế giới, sở hữu gương mặt hiện lên rõ nét nhưng phần cơ thể lại mỏng manh, trong suốt như bóng ma.
Sử dụng những đường nét đồ họa đen trắng và cách xử lý sơn thô ráp, Dickson tạo nên một sự căng thẳng giữa ý thức tự do của con người và sự giam giữ của nó trong một thể xác hữu hạn. Các bức tranh hoạt động như những memento mori (lời nhắc nhở về cái chết), vừa khắc họa sự hiện diện của những người bạn, vừa tưởng niệm sự vắng mặt tất yếu của họ theo thời gian.
Ký ức du hành qua bóng chiếu thời gian
Với Nguyễn Trinh Thi, ý niệm về sự hiện diện và vắng mặt lại được cắm rễ ngay tại địa điểm triển lãm. Tác phẩm sắp đặt đa phương tiện của cô được sáng tạo riêng cho An Fine Art Gallery, không gian vốn từng là một rạp chiếu phim Sài Gòn trong lịch sử.
Bằng việc lồng ghép các thước phim quay tại Sài Gòn từ những năm 1950 với tầng tầng lớp lớp âm thanh qua nhiều thời kỳ, Nguyễn Trinh Thi để quá khứ trở lại nơi nó từng đại diện. Những con phố, tòa nhà và con người đã biến mất nay tạm thời tái hiện qua ánh sáng và bóng đổ. Tác phẩm gợi mở rằng cái vắng mặt không hoàn toàn mất đi, mà vẫn tiếp tục để lại vết dấu trong lòng cái đang hiện diện.
Giao điểm giữa Hiện sinh và Tâm linh
Dưới góc nhìn giám tuyển của Richard Vine, Hình và Hư Vô đặt người xem vào giữa hai hệ tư tưởng lớn:
Tâm linh Phương Đông: Hư vô là một khoảng trống nghịch lý nhưng tràn đầy và vĩnh hằng. Con người vốn tồn tại bên trong nó và mục đích tối thượng là tìm thấy sự hài hòa.
Triết học Hiện sinh Phương Tây: Hư vô là khoảng trống bản thể trước khi sinh ra và sau khi mất đi. Nhận thức đó vừa làm tăng giá trị cho cuộc đời hữu hạn, vừa phủ lên nó một sắc thái tuyệt vọng của một khoảnh khắc lóe sáng ngắn ngủi.
Xuyên suốt Hình và Hư Vô, sự vắng mặt không mang ý nghĩa phủ định sự tồn tại. Ngược lại, triển lãm chấp nhận khoảng trống như một phần tất yếu của thực tại, đồng thời đặt ra một câu hỏi cho mọi người, khi những hình thể dần tan biến, đâu là phần căn tính thực sự còn lắng lại trong mỗi chúng ta?
Về triển lãm
Quy tụ ba nghệ sĩ Đinh Công Đạt, Rodney Dickson và Nguyễn Trinh Thi dưới sự giám tuyển của Richard Vine, triển lãm gồm 3 loại hình nghệ thuật trải rộng từ điêu khắc, hội họa đến video art installation. Hình và Hư Vô biến bài tập thị giác cơ bản thành cuộc đối thoại siêu hình về sự hiện diện, vắng mặt và mối quan hệ giữa con người với không gian bao quanh.
Địa điểm: An Fine Art Gallery – 159 Đồng Khởi, Phường Sài Gòn, TP. Hồ Chí MinhThời gian: 18/09/2026 – 30/09/2026 (Khai mạc: 18/09/2026)
Giờ mở cửa: 09:00 – 20:00 hàng ngày (Vào cửa tự do)