Những năm gần đây, AI cho thấy sự hiện diện ngày càng rõ rệt trong mọi phương diện đời sống, đặc biệt là nghệ thuật và sáng tạo. Ca khúc Hoang tưởng đêm khuya – OST phim Quỷ nhập tràng ra mắt tháng 3/2025 được sáng tác và thể hiện hoàn toàn bởi AI, từng thu hút sự tò và hưởng ứng lớn từ khán giả. AI thậm chí còn giúp tạo ra diễn viên đóng thế trong những trường hợp diễn viên "thật" gặp một số scandal đời tư, không thể góp mặt trong phim.
Tuy nhiên, sự bùng nổ này đi kèm những mặt trái đáng lo ngại, khi niềm tin nơi con người vào hai chữ thật-giả ngày càng mong manh. Vậy nên...
1. Chuyện gì đã xảy ra?
Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/03/2026. Đây là đạo luật đầu tiên tại Việt Nam chuyên điều chỉnh lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 10/12/2025 tại kỳ họp thứ 10, với tổng cộng 8 chương và 35 điều.
Đáng chú ý, việc Luật Trí tuệ nhân tạo (AI) được Quốc hội thông qua và có hiệu lực đã đưa Việt Nam vào nhóm những quốc gia đầu tiên trên thế giới ban hành Luật AI. Trước đó, chỉ có Liên minh châu Âu (EU), Hàn Quốc và Nhật Bản ban hành luật tương tự.
2. Ai cần quan tâm đến luật này?
Câu trả lời là gần như mọi cá nhân và doanh nghiệp có sử dụng AI.
Thay vì tiền kiểm truyền thống, luật lựa chọn cách tiếp cận quản lý theo mức độ rủi ro. Các hệ thống AI được phân loại thành ba mức độ rủi ro: thấp, trung bình và cao. Nhóm rủi ro cao là những hệ thống có khả năng gây thiệt hại đáng kể đến sức khỏe, tính mạng, quyền lợi cá nhân/tổ chức hoặc lợi ích, an ninh quốc gia.
Nếu bạn là HR và đang dùng AI để sàng lọc hàng trăm CV ứng viên mỗi năm mà chưa đánh giá tác động, chưa thiết lập cơ chế giám sát, bạn có thể vi phạm Luật AI.
Hoặc nếu sử dụng AI để chấm điểm bài thi, đánh giá năng lực, xét tuyển học sinh mà không đánh giá tác động, không thiết lập cơ chế giám sát của con người, hệ thống đó có khả năng thuộc nhóm rủi ro cao.
Nhưng nếu chỉ sử dụng AI cho các tác vụ đơn giản, không liên quan đến dữ liệu cá nhân hoặc lĩnh vực nhạy cảm, bạn chưa cần quá lo lắng.
3. Cái "giá phải trả" nếu vi phạm có thể lên đến 10 con số?
2.000.000.000 (2 tỷ đồng) là số tiền tối đa cho tổ chức/doanh nghiệp và 1.000.000.000 (1 tỷ đồng) đối với cá nhân nếu vi phạm Luật trí tuệ nhân tạo (AI). Tùy tính chất và mức độ vi phạm mà hình phạt có thể khác nhau.
Trường hợp nghiêm trọng có thể bị phạt theo tỷ lệ doanh thu (đến 2% doanh thu tại Việt Nam; tái phạm có thể tính trên doanh thu toàn cầu), ngoài ra còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Vậy nên:
Thứ nhất, hỡi những "chiến thần bán hàng" trên Tiktok, đừng vô tư tạo video giả nữa vì tiền phạt có khi còn cao hơn tiền hoa hồng Affiate nhận về.
Theo Điều 11 Chương 2: âm thanh, hình ảnh, video do AI tạo ra hoặc chỉnh sửa nhằm mô phỏng, giả lập người thật hoặc tái hiện sự kiện thực tế phải được gắn nhãn dễ nhận biết.
Thứ hai, AI phục vụ con người, nhưng đừng biến nó thành "trợ lý" hay "đồng phạm" trong các phi vụ lừa đảo:
Với Điều 7, Luật nghiêm cấm các hành vi như lợi dụng AI để lừa đảo, tạo nội dung giả mạo gây hại, xâm phạm quyền riêng tư, thu thập dữ liệu trái pháp luật hoặc cản trở cơ chế kiểm soát của con người. Đặc biệt là lợi dụng AI để lừa dối, thao túng nhận thức con người; khai thác điểm yếu của các nhóm dễ bị tổn thương như trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật.
Nhìn chung, các điều luật đề ra hoạt động dựa trên nguyên tắc cơ bản là phải phục vụ con người, không thay thế thẩm quyền và trách nhiệm của con người.
Ngoài ra, các hệ thống đã hoạt động trước ngày 01/03/2026 được phép có thời gian chuyển tiếp 12-18 tháng để hoàn thành nghĩa vụ, với điều kiện không gây rủi ro nghiêm trọng.
Để đọc đầy đủ, bạn có thể tham khảo Luật trí tuệ nhân tạo tại đây.
