Năm 2025, Việt Nam thành lập Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam (VIFC), với hai địa điểm tại TP.HCM và Đà Nẵng, trong nỗ lực đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào hệ thống tài chính toàn cầu.
Trung tâm tài chính quốc tế, hay IFC (International Financial Centre), không chỉ là một địa điểm đặt các định chế tài chính. Về bản chất, đây là một phòng thí nghiệm thể chế có kiểm soát: những sản phẩm, mô hình và cơ chế mới được thử nghiệm trong phạm vi có thể khoanh vùng rủi ro; cơ chế nào chứng minh được hiệu quả và an toàn thì được chuẩn hóa và nhân rộng ra cả nước.
VIFC là phòng thí nghiệm thể chế có kiểm soát
Một trung tâm tài chính hiện đại không thể chỉ dựa vào hạ tầng, ưu đãi thuế hoặc nguồn nhân lực. Nền tảng quyết định là khả năng tạo ra một môi trường pháp lý đủ minh bạch, ổn định và linh hoạt để dòng vốn có thể đi vào, vận hành, được bảo vệ và thoát ra một cách dự đoán được.
IFC cho phép Việt Nam thử nghiệm những cách tiếp cận mới mà không cần áp dụng ngay trên toàn bộ nền kinh tế. Một sản phẩm tài chính mới, mô hình fintech, cơ chế ngoại hối hoặc phương thức giải quyết tranh chấp có thể được triển khai trong phạm vi, thời hạn và điều kiện kiểm soát cụ thể. Dữ liệu thực tế từ quá trình thử nghiệm sẽ giúp cơ quan quản lý đánh giá hiệu quả, nhận diện rủi ro và quyết định nên dừng, điều chỉnh, cấp phép chính thức hay nhân rộng.
Vì vậy, giá trị của IFC không chỉ nằm ở việc thu hút thêm một số tổ chức tài chính. Giá trị lớn hơn là tạo ra nơi Việt Nam có thể học cách xây dựng pháp luật từ dữ liệu giao dịch thật.
Một “Singapore thu nhỏ” về chức năng giao dịch
Có thể gọi VIFC là một “Singapore thu nhỏ” về chức năng giao dịch, không phải về chủ quyền và cũng không có nghĩa VIFC đứng ngoài pháp luật Việt Nam.
Nhiều startup Việt Nam lập công ty mẹ tại Singapore vì nhà đầu tư cần một nơi thuận lợi để góp vốn, thực thi quyền cổ đông, sử dụng ngoại tệ, áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế, giải quyết tranh chấp và thoái vốn. Cấu trúc này giúp giao dịch thuận lợi hơn, nhưng đồng thời có thể đưa pháp nhân nắm giữ, một phần hoạt động gọi vốn và hệ sinh thái dịch vụ ra khỏi Việt Nam.
VIFC đưa nhiều chức năng đó về ngay trên lãnh thổ Việt Nam. Trong phạm vi luật định, nhà đầu tư nước ngoài có thể đầu tư trực tiếp vào thành viên VIFC với thủ tục nhẹ hơn; thành viên có cơ chế tài khoản và luồng ngoại tệ riêng; có thể áp dụng IFRS hoặc chuẩn mực kế toán quốc tế được công nhận; giao dịch đủ điều kiện có thể lựa chọn pháp luật nước ngoài; tranh chấp có tòa án và trọng tài chuyên biệt, có thể sử dụng tiếng Anh; mô hình mới có thể được thử nghiệm trong sandbox; cùng với đó là các chính sách thuế và nhân tài.
Giá trị chiến lược là giữ pháp nhân, hoạt động, nhân lực, thuế và hệ sinh thái kinh doanh ở Việt Nam. Nhà đầu tư không chỉ mua ưu đãi thuế. Họ mua tốc độ, khả năng dự đoán và những quyền có thể thực thi được.
Sức cạnh tranh nằm ở khả năng giảm chi phí của sự bất định
Điểm hấp dẫn nhất của một trung tâm tài chính không phải là tòa nhà hay mức thuế thấp, mà là một hệ điều hành pháp lý tốt cho toàn bộ vòng đời của dòng vốn: vào được nhanh, vận hành thuận lợi, quyền lợi được bảo vệ và ra được minh bạch.
Bài toán thực tế của Việt Nam là nhà đầu tư nước ngoài có khi mua một cổ phần cũng phải mất nhiều tháng làm thủ tục liên quan đến đầu tư, ngành nghề, ngân hàng và ngoại hối. Khi quyền cổ đông hoặc khả năng thi hành còn khó dự đoán, startup và nhà đầu tư thường đưa công ty mẹ sang Singapore.
VIFC có ý nghĩa vì xử lý đồng thời nhiều nút thắt. Tuy nhiên, thủ tục nhẹ hơn chỉ tạo ra lợi thế bền vững khi đi cùng một cơ chế bảo vệ quyền rõ ràng, bộ máy giải quyết tranh chấp đáng tin cậy và cách áp dụng pháp luật nhất quán. Nói ngắn gọn, sức cạnh tranh của IFC là khả năng giảm chi phí của sự bất định.
Vào nhanh – Chạy thuận – Quyền chắc – Ra dễ.
Nới thủ tục, không nới chuẩn an toàn
Kinh nghiệm quốc tế đáng học không phải là sao chép nguyên bộ luật của một quốc gia, mà là học cách phân tầng rủi ro.
Singapore cho phép thử nghiệm trong phạm vi và thời hạn xác định, kèm điều kiện miễn giảm cụ thể, nghĩa vụ công bố cho khách hàng, báo cáo và phương án kết thúc hoặc chuyển sang giấy phép chính thức. Cơ quan Tiền tệ Singapore thừa nhận thử nghiệm có thể thất bại; mục tiêu là khoanh vùng hậu quả, không phải giả định rằng mọi thử nghiệm đều thành công.
Tại Trung tâm Tài chính Quốc tế Dubai, Cơ quan Dịch vụ Tài chính Dubai phân bổ mức độ giám sát theo tác động và xác suất của rủi ro. Doanh nghiệp rủi ro thấp không nên chịu cùng cường độ giám sát với tổ chức giữ tiền khách hàng, sử dụng đòn bẩy lớn hoặc có ảnh hưởng hệ thống. Trung tâm này đồng thời có hệ thống tòa án thương mại, dân sự độc lập, sử dụng tiếng Anh và vận hành theo common law.
Việt Nam có thể thiết kế ba làn: làn nhanh cho sản phẩm quen thuộc, rủi ro thấp; sandbox cho mô hình mới nhưng có thể khoanh vùng; và cơ chế cấp phép, vốn, quản trị đầy đủ cho hoạt động giữ tài sản khách hàng, sử dụng đòn bẩy, bán lẻ đại chúng hoặc có rủi ro hệ thống. Nguyên tắc xuyên suốt phải là: nới thủ tục, không nới chuẩn an toàn.
Nới thủ tục, nhưng không nới chuẩn an toàn.
Pháp luật nên trung lập với công nghệ, không trung lập với rủi ro
Pháp luật khó có thể chạy nhanh hơn công nghệ. Vì vậy, cách làm phù hợp không phải là cố ban hành một quy định riêng cho từng ứng dụng, từng loại token hay từng mô hình mới, mà là xây dựng những nguyên tắc đủ bền để áp dụng cả với công nghệ chưa xuất hiện.
Nguyên tắc cốt lõi là: cùng chức năng, cùng rủi ro thì áp dụng cùng chuẩn quản lý. Cơ quan quản lý cần hỏi sản phẩm đó thực chất làm gì và ai chịu thiệt hại khi nó thất bại, thay vì chỉ hỏi sản phẩm được gọi bằng tên gì.
- Nếu một token có chức năng huy động vốn từ công chúng, cần nhìn vào rủi ro công bố thông tin và bảo vệ nhà đầu tư.
- Nếu một nền tảng giữ tiền, tài sản hoặc khóa truy cập của khách hàng, cần có chuẩn về lưu ký, tách biệt tài sản và xử lý khi mất khả năng thanh toán.
- Nếu sản phẩm thực hiện thanh toán hoặc khớp lệnh, cần quản lý tương ứng các rủi ro về thanh toán, thao túng và vận hành.
Khung pháp lý cần trả lời năm câu hỏi: sản phẩm được phân loại theo chức năng nào; ai được phép cung cấp; tài sản khách hàng được bảo vệ ra sao; nghĩa vụ về công bố, chống rửa tiền, xung đột lợi ích, thao túng, dữ liệu và an ninh mạng là gì; và xử lý thế nào khi xảy ra tấn công, gián đoạn hoặc phá sản.
Sandbox là cầu nối từ đổi mới sang cấp phép, không phải khoảng trống pháp lý. Mỗi chương trình thử nghiệm phải có giới hạn khách hàng, quy mô, thời hạn, nghĩa vụ báo cáo, tiêu chí dừng và lộ trình mở rộng. Pháp luật nên trung lập với công nghệ, nhưng không trung lập với rủi ro.
Không quản tên gọi – Quản chức năng – Quản rủi ro.
Quyền chỉ có giá trị khi có thể thực thi nhanh và hiệu quả
Nhà đầu tư không chỉ hỏi hợp đồng quy định quyền gì. Họ hỏi khi quyền bị vi phạm thì có thể thực thi nhanh và hiệu quả hay không. Đây cũng là một lý do quan trọng khiến nhiều cấu trúc gọi vốn của startup Việt Nam được đưa sang Singapore.
Khung VIFC đã đi vào điểm nghẽn này. Trong phạm vi luật định, các bên có thể lựa chọn pháp luật nước ngoài; có Tòa án chuyên biệt và Trung tâm Trọng tài quốc tế; ngôn ngữ có thể là tiếng Anh; đối với trọng tài VIFC, các bên có thể thỏa thuận từ bỏ quyền yêu cầu Tòa án hủy phán quyết nếu thỏa thuận đó hợp lệ.
Ban hành luật mới chỉ là bước đầu. Uy tín của VIFC sẽ phụ thuộc vào chất lượng thẩm phán và trọng tài viên, biện pháp khẩn cấp để bảo toàn tài sản và chứng cứ, tính bảo mật, sự nhất quán của quyết định và tốc độ thi hành. Hai mươi vụ việc đầu tiên được giải quyết nhanh, nhất quán và thi hành được sẽ tạo niềm tin lớn hơn hai mươi văn bản mới.
Thắng trên giấy không bằng thắng thật.
Làm cho các cơ chế hiện có vận hành trong giao dịch thật
Ưu tiên lớn nhất trong giai đoạn tới không phải là tiếp tục viết thêm thật nhiều quy định, mà là làm cho các cơ chế đã có vận hành được trong giao dịch thật.
Thứ nhất, cần một cửa, một đầu mối chịu trách nhiệm, một hệ thống số và thời hạn xử lý rõ ràng. Doanh nghiệp không thể tiếp tục đi vòng giữa nhiều cơ quan để hỏi cùng một vấn đề.
Thứ hai, cần thiết lập chu trình thử nghiệm, đo lường, chuẩn hóa và nhân rộng. Mỗi sandbox phải có mục tiêu, dữ liệu, tiêu chí thành công và cơ chế công bố kết quả. Những cơ chế chứng minh được hiệu quả tại IFC có thể trở thành nguồn thực nghiệm cho cải cách trên phạm vi cả nước.
Thứ ba, VIFC phải xây dựng uy tín từ đầu bằng chuẩn cao về chủ sở hữu hưởng lợi, chống rửa tiền, bảo vệ tài sản khách hàng, an ninh mạng và xử lý tổ chức thất bại. VIFC chỉ hấp dẫn lâu dài nếu vừa linh hoạt, vừa sạch và an toàn.
Cuối cùng, nên tập trung vào những thị trường Việt Nam có thể tạo lợi thế thực sự. Thành phố Hồ Chí Minh có thể tập trung vào thị trường vốn, quản lý tài sản, quỹ, tài chính xanh và hàng hóa phái sinh. Đà Nẵng có thể tập trung vào tài sản số, thanh toán, token hóa, tài chính chuỗi cung ứng và đổi mới sáng tạo.
Thành công nên được đo bằng thời gian hoàn tất giao dịch, lượng vốn huy động, số sản phẩm được cấp phép sau thử nghiệm, tốc độ giải quyết tranh chấp và số chính sách tốt được nhân rộng, không phải chỉ bằng số giấy phép hay diện tích xây dựng.
Một cửa – Thử nhỏ – Đo thật – Nhân rộng. IFC phải là nơi Việt Nam học cách làm luật bằng dữ liệu thực tế.
Những giới hạn cần được nhìn nhận đúng
- VIFC không phải một lãnh thổ đứng ngoài pháp luật Việt Nam.
- Không phải mọi sản phẩm mới đều tự động được đưa vào sandbox hoặc được miễn điều kiện kinh doanh.
- Cơ chế VIFC chỉ áp dụng khi chủ thể, giao dịch và hoạt động nằm đúng phạm vi thành viên, giấy phép hoặc sandbox. Phần nằm ngoài VIFC vẫn chịu pháp luật Việt Nam thông thường.
- Giao dịch với bên trong nước không phải thành viên VIFC vẫn chịu những giới hạn tương ứng, trong đó có các quy định liên quan đến ngoại hối.
- Bất động sản và biện pháp bảo đảm bằng bất động sản vẫn chịu pháp luật nơi có tài sản.
- Tòa án chuyên biệt đã có khung luật hiệu lực từ ngày 01/01/2026, nhưng chất lượng vận hành thực tế còn phải được chứng minh qua nhân sự, quy tắc tố tụng và các vụ việc đầu tiên.
Vilasia là công ty luật chuyên về M&A, đầu tư mạo hiểm, tài chính và cạnh tranh. Vilasia được Asia Business Law Journal trao giải “Best New Law Firm” tại Vietnam Law Firm Awards 2026.