Có lẽ bởi cách bộ não chúng ta vận hành, mà có những ký ức tưởng chừng đã lãng quên từ rất lâu rồi, nhưng chỉ cần một chất xúc tác đầy ngẫu nhiên thôi - một âm thanh, một vài nốt nhạc, một mùi hương, một tổ hợp các màu sắc - chúng lại lập tức xuất hiện, từ trong một ngăn kéo hay hộc tủ nào đó ở vùng sâu thẳm nhất của trí nhớ, vẫn được gìn giữ cẩn thận, nguyên vẹn và sinh động như xưa.
Trường Hè, 2001 là một trong những chất xúc tác như vậy. Gam màu ấm và rực của những ngày hè xưa, khi cái nóng cảm tưởng như vẫn dễ chịu thay vì oi bức; giai điệu của những điệu nhạc bất hủ đã hằn vào trong tâm trí; tới cả những món đồ từng được xem như “bảo chứng” cho sự “ăn chơi” như chiếc GameBoy Color hay cỗ máy Walkman;... Tất cả đều sẽ kéo một bộ phận khán giả - những người từng, hoặc vẫn tự hào gọi bản thân là “dân 9x” - về một vùng ký ức quá đỗi quen thuộc.
Không gian đó vừa hoài niệm, lại vừa lạ lẫm, khi bộ phim không tái hiện lại một mùa hè tại Việt Nam, mà một mùa hè của người Việt tại Đông Âu đầu những năm 2000. Trường Hè, 2001 khắc họa chân thực bầu không khí náo nhiệt nhưng cũng đầy khắc nghiệt tại các khu chợ vùng biên, được dệt nên từ những quầy hàng san sát, những bộ quần áo đậm chất Y2K, món bún chả, đám giỗ, và những bữa tiệc karaoke ngoài trời. Ở đó, khán giả sẽ tìm thấy câu chuyện vô cùng gần gũi về sự va chạm thế hệ, mâu thuẫn âm ỉ trong gia đình và cả những rung cảm tuổi trẻ đầy nổi loạn.
Cuộc đoàn tụ không êm đềm
Đúng như tiêu đề gợi mở, Trường Hè, 2001 lấy bối cảnh vào một mùa hè năm 2001, khi Kiên (do Bùi Thế Dương thủ vai) - một cậu thiếu niên 17 tuổi trở về với gia đình tại CH Séc sau 10 năm sống tách biệt ở Việt Nam. Thế nhưng, chào đón cậu ở sân bay không chỉ là những cái ôm đoàn tụ ấm áp, mà có cả sự chê trách của một người cha không thể tìm được sự kết nối với con trai, sự loay hoay của một người mẹ mong muốn bù đắp lại những năm tháng xa cách, và sự ghen tị của một người em bỗng mất đi “ánh hào quang” của đứa con duy nhất trong nhà. Với mái tóc nhuộm đỏ chót, sự lạc lõng về văn hóa và ngôn ngữ, cùng những vết sẹo tâm lý của một đứa trẻ bị "gửi bớt" về quê hương, Kiên lập tức trở thành kẻ lạc loài ngay trong chính gia đình mình.
Mùa hè năm ấy trôi qua với ánh nắng, với những công việc mưu sinh trong khu chợ người Việt, những giờ học vỡ lòng tiếng Séc, những cố gắng vụng về để xóa bỏ khoảng cách trong gia đình, và cả những rung động đầu đời. Và đằng sau tất cả, Kiên mang theo mình một bí mật đủ sức để làm mùa hè ấy rơi vào hỗn loạn.
Được kể qua góc nhìn của không chỉ một mà ba nhân vật chính, Trường Hè, 2001 gửi gắm thứ thông điệp mà có lẽ sẽ chạm tới thật nhiều gia đình Việt Nam, rằng đôi khi để tìm lại sự kết nối, mỗi người phải đặt mình vào góc nhìn của những thành viên còn lại; và để tìm được sự chữa lành, mỗi người phải dũng cảm bắt đầu bằng việc để lộ những vết thương.
“Điều cần thiết từ tận đáy lòng”
Dužan Duong là một đạo diễn và nhà quay phim gốc Việt đầy triển vọng, từng gây tiếng vang trong làng điện ảnh thế giới với các phim ngắn như Mất gốc và Bố Hải. Cũng với hơi hướng đó, Trường Hè, 2001 được khơi nguồn từ chính những trải nghiệm của anh thời thiếu niên tại vùng biên giới CH Séc-Đức vào thập niên 2000s. Qua lăng kính của một người Việt thế hệ thứ hai lớn lên tại Châu Âu, đạo diễn Dužan khéo léo đưa vào phim những chất liệu thô mộc, sống động và sâu sắc về quan hệ trong gia đình lẫn xung đột thế hệ trong cộng đồng xa xứ.
Anh chia sẻ rằng: “Bộ phim dài đầu tay của tôi có chủ đề gần gũi với tôi nhất, thứ cảm giác thiếu vắng tình yêu của người thân và luôn thấy mình cô đơn. Cảm giác này bắt nguồn từ lúc ba mẹ tôi gửi tôi về Việt Nam cho ông bà nuôi khi tôi mới 5 hay 6 tuổi. Bởi thế, việc tôi thực hiện một bộ phim drama gia đình để xoáy vào những cảm xúc và hậu quả đi kèm không phải là một lựa chọn, mà là điều cần thiết từ tận đáy lòng.”
Ngoài việc là tấm gương phóng chiếu những cảm xúc định hình nên con người của một người nghệ sĩ, Trường Hè, 2001 - bộ phim truyện Séc-Việt đầu tiên từng được sản xuất - cũng là một “cửa sổ” mời gọi khán giả khám phá cuộc sống của cộng đồng người Việt tại CH Séc hiếm khi được khắc họa trên màn ảnh rộng. Và còn đặc biệt hơn, tất cả đều được tái hiện đầy chân thật bởi những diễn viên thực sự sinh ra và lớn lên trong môi trường đó.
“Tôi sẵn lòng tái hợp với những diễn viên ‘đời’ này cho các dự án sau. Họ chính là nhân vật, không cần phải hòa mình vào vai diễn theo cách thông thường. Bao nhiêu cảm xúc, phản ứng, ngôn từ và hành động của họ đều đến từ cốt lõi, từ những nơi rất cá nhân. Tất cả đều có chất “thật”, đều là những gì từng diễn ra trong đời họ.” - đạo diễn Dužan cho biết.
Trở về năm 2001 bằng những giai điệu hoài niệm
Không chỉ gây ấn tượng về thị giác, với những hình ảnh đặc trưng của một cộng đồng người Việt ly hương như khu chợ trời hay những nhà hàng đồ ăn Việt Nam truyền thống, cùng các “linh vật thời đại” của những năm 2000 như Pokémon hay Walkman, Trường Hè, 2001 còn là một bữa tiệc âm thanh đầy lôi cuốn với sự kết hợp giữa những giai điệu hoài niệm như Đường Đến Đỉnh Vinh Quang, Thành Phố Buồn, Big Big World,.... và tinh thần hip-hop phóng khoáng do nam chính trong vai Kiên - Bùi Thế Dương (nghệ danh Solitude) sáng tác và thể hiện.
Ngoài đời, Bùi Thế Dương là một rapper underground với phong cách bụi bặm và gai góc, đại diện cho thế hệ người trẻ Việt lớn lên tại nước ngoài với những trải nghiệm văn hóa đa dạng. Những bản rap trong phần nhạc phim (OST) là lời tự sự về hành trình tìm kiếm bản thân nơi xứ người.
Link playlist OST của bộ phim.
Kết nối khán giả với những câu chuyện “vừa lạ vừa quen”
Ra mắt đầu năm nay tại CH Séc, Trường Hè, 2001 được vinh danh với tám đề cử tại lễ trao giải Sư tử Séc - giải thưởng được ví như Oscar của quốc gia này, và xuất sắc mang về hai chiến thắng ở hạng mục Kịch bản xuất sắc và Diễn viên phụ xuất sắc. Sau những chuỗi ngày được phát hành rộng rãi và ghi dấu ấn mạnh mẽ tại châu Âu và châu Mỹ, tác phẩm đầu tay của đạo diễn trẻ Dužan Duong cuối cùng sẽ dừng chân tại quê nhà Việt Nam với nhà phát hành Spring Auteurs.
Spring Auteurs chia sẻ rằng: “Tìm kiếm những câu chuyện chất lượng trên thế giới này có thể không khó, nhưng tìm kiếm câu chuyện chất lượng và phải chạm được cảm xúc và trái tim của khán giả Việt không hề là một chuyện đơn giản. Với Spring Auteurs, đây chính là sứ mệnh cốt lõi mà chúng tôi luôn đau đáu theo đuổi trên suốt con đường làm điện ảnh tại nước nhà. Trường Hè, 2001 của đạo diễn gốc Việt Dužan Duong chính là minh chứng củng cố niềm tin của chúng tôi trong việc phá vỡ ranh giới giữa nghệ thuật và đại chúng, mang đến một trải nghiệm điện ảnh vừa có chiều sâu, vừa đầy ắp hơi thở văn hóa và tinh thần giới trẻ Việt Nam. Với vai trò là đơn vị trực tiếp xây dựng chiến lược sáng tạo toàn diện, chúng tôi hi vọng khán giả Việt sẽ được kết nối với những câu chuyện 'vừa lạ vừa quen' về cộng đồng Việt kiều thông qua lăng kính của sự thấu cảm.”
Là tác phẩm thứ ba trong khuôn khổ Một Lít Phim - dự án thiết lập nền tảng đưa các tác phẩm giàu tính điện ảnh và được đánh giá cao trên toàn thế giới về trình chiếu tại Việt Nam, Trường Hè, 2001 sở hữu những chất liệu độc đáo, hứa hẹn sẽ là một cú hích đầy mới lạ về cảm xúc và trải nghiệm cho khán giả trong mùa hè này.