Ngày 28/03, VinFast công bố đã hoàn tất xử lý 3.520 đơn đặt hàng ô tô điện trong một ngày, mức được xem là kỷ lục về số đơn được xử lý trong ngày của hãng. Theo thông tin đăng trên Vietnam.vn, đây là số xe đã hoàn tất các thủ tục cần thiết và sẵn sàng được chuyển tới đại lý trước khi bàn giao cho khách hàng. Chi tiết này cho thấy nhu cầu xe điện tại thị trường trong nước đang có dấu hiệu tăng lên, trong bối cảnh giá nhiên liệu hóa thạch liên tục biến động.
Câu hỏi đặt ra là: liệu đây có phải là tín hiệu cho thấy ngành kinh doanh xe điện tại Việt Nam đang bước vào một giai đoạn tăng trưởng mạnh, dưới tác động trực tiếp của biến động địa chính trị toàn cầu?
Phản ứng dây chuyền từ cú sốc năng lượng Trung Đông
Trước hết, cần nhìn vào bối cảnh chung của thị trường năng lượng. Xung đột Trung Đông leo thang trong thời gian qua đã khiến thị trường dầu toàn cầu biến động mạnh. Reuters cho biết giá dầu Brent trong tháng 03/2026 đã tăng gần 60%, trong khi nguồn cung đi qua eo biển Hormuz – một trong những tuyến vận chuyển dầu và khí hóa lỏng quan trọng nhất thế giới – bị gián đoạn nghiêm trọng. Điều này làm dấy lên lo ngại về một cú sốc năng lượng mới đối với nhiều nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu nhiên liệu.
Trong nhiều năm, xe điện tại Việt Nam thường được quảng bá chủ yếu bằng thông điệp môi trường như giảm phát thải, thúc đẩy giao thông xanh hay hỗ trợ chuyển đổi năng lượng. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, động lực thị trường đang có sự thay đổi. Khi giá xăng dầu tăng cao và nguồn cung trở nên khó dự báo hơn, xe điện bắt đầu được nhìn nhận không chỉ như một lựa chọn “xanh”, mà còn như một giải pháp giúp người tiêu dùng và doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào biến động của nhiên liệu hóa thạch. Reuters cũng nhận định cú sốc nhiên liệu do chiến sự Iran gây ra đang tạo thêm động lực dài hạn cho xe điện, xe hybrid cắm sạc và xe máy điện tại châu Á.
Nói cách khác, chiến tranh không tự động khiến xe điện thắng thế, nhưng nó làm lung lay một giả định từng được xem là ổn định: xăng dầu sẽ luôn sẵn có, giá cả có thể dự đoán và chi phí vận hành phương tiện chạy xăng sẽ không biến động quá mạnh. Khi giả định này bị phá vỡ, thị trường bắt đầu tìm kiếm những lựa chọn thay thế có khả năng kiểm soát chi phí tốt hơn.
Thị trường đã lớn, nhưng vẫn là cuộc đua tốn kém
Trong hai tháng đầu năm 2026, Việt Nam đã chi hơn 1,44 tỷ USD để nhập 2,18 triệu tấn sản phẩm xăng dầu, tăng lần lượt 43% về trị giá và 31,4% về khối lượng so với cùng kỳ năm trước. Điều này cho thấy nền kinh tế trong nước vẫn chịu ảnh hưởng lớn từ thị trường năng lượng bên ngoài.
Sức ép ấy đã phản ánh rõ trong chính sách điều hành. Reuters cho biết Bộ Tài chính Việt Nam đã tạm dừng thuế bảo vệ môi trường và thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay đến ngày 15/04/2026 nhằm bình ổn thị trường. Cùng với đó, dữ liệu từ Petrolimex được Reuters dẫn lại cho thấy giá xăng trong nước đã tăng 21%, còn giá diesel tăng 84% kể từ khi xung đột bùng phát vào cuối tháng 2.
Tác động này cũng lan sang lĩnh vực vận tải và hàng không. Reuters dẫn lời cơ quan hàng không Việt Nam, cho biết Vietnam Airlines có kế hoạch hủy 23 chuyến bay mỗi tuần trên một số đường bay nội địa từ tháng 4, do nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu bay. Khi hàng không, vận tải và logistics đều chịu áp lực vì nhiên liệu, bài toán chi phí vận hành đối với doanh nghiệp càng trở nên cấp bách. Trong bối cảnh đó, xe điện có thêm cơ hội mở rộng ở những phân khúc nhạy cảm với giá nhiên liệu như taxi, xe công nghệ, xe chạy dịch vụ và vận tải ngắn trong đô thị.
Bên cạnh yếu tố thị trường, xe điện tại Việt Nam còn được hỗ trợ bởi chính sách. Theo quy định tại Nghị định 51/2025/NĐ-CP, ô tô điện chạy pin tiếp tục được áp dụng mức lệ phí trước bạ lần đầu 0% đến hết ngày 28/02/2027. Chính sách này giúp giảm chi phí sở hữu ban đầu, qua đó tạo thêm lợi thế cho xe điện trong giai đoạn người tiêu dùng ngày càng nhạy cảm với tổng chi phí sử dụng phương tiện.
Về quy mô thị trường, Reuters cho biết VinFast dự kiến đã giao khoảng 170.000 xe tại Việt Nam trong năm 2025, gần gấp đôi năm trước. Con số này cho thấy xe điện không còn là một phân khúc thử nghiệm, mà đã trở thành một thị trường có dung lượng đáng kể. Nếu giá xăng dầu tiếp tục neo cao hoặc biến động thất thường vì chiến sự, sức hấp dẫn của xe điện nhiều khả năng sẽ tiếp tục gia tăng.
Dù vậy, triển vọng tăng trưởng của ngành xe điện tại Việt Nam vẫn đi kèm những nút thắt không nhỏ. Hạ tầng sạc, đặc biệt là sạc nhanh, sạc tại khu dân cư và sạc cho hành trình dài, vẫn là rào cản lớn đối với quyết định mua xe. Ngoài ra, tăng trưởng doanh số chưa đồng nghĩa với hiệu quả tài chính. Theo Reuters, VinFast lỗ ròng 35,2 nghìn tỷ đồng trong quý IV/2025, cho thấy cuộc đua xe điện vẫn là cuộc đua tốn vốn, đòi hỏi doanh nghiệp phải duy trì được đầu tư dài hạn vào sản phẩm, mạng lưới sạc và dịch vụ hậu mãi.
Không chỉ là lựa chọn “xanh”, xe điện là đáp án cho bài toán chi phí
Từ thực tế đó có thể thấy, chiến sự Trung Đông không trực tiếp tạo ra sự bùng nổ của xe điện tại Việt Nam, nhưng nó đang phơi bày điểm yếu cấu trúc của một hệ thống giao thông còn phụ thuộc lớn vào xăng dầu nhập khẩu. Chính cú hích từ bên ngoài này đang khiến thị trường, doanh nghiệp và người tiêu dùng nhìn xe điện bằng một lăng kính thực tế hơn: không chỉ là lựa chọn vì môi trường, mà còn là một phương án kinh tế để giảm rủi ro chi phí trong thời kỳ bất ổn năng lượng.
Nếu xu hướng giá dầu tiếp tục duy trì ở mức cao và khó dự báo, xe điện tại Việt Nam sẽ không còn là lựa chọn bên lề. Khi đó, cuộc cạnh tranh sẽ không chỉ nằm ở thông điệp “xanh”, mà ở năng lực thật của doanh nghiệp: giá bán đủ cạnh tranh, hạ tầng sạc đủ rộng, và khả năng trụ vững trong một cuộc đua dài hơi nhiều vốn và nhiều áp lực.
