Bức tranh thanh toán tại Việt Nam đang trải qua một cuộc tái thiết lập âm thầm. Tiền mặt - phương thức vốn thống trị các quầy thu ngân cách đây vài năm, giờ đây đang nhanh chóng nhường chỗ cho mã QR, ví điện tử và một làn sóng sản phẩm tín dụng ưu tiên di động.
Khi giao dịch không tiền mặt tăng trưởng vượt bậc qua từng năm, Gen Z và Millennials (hai nhóm chiếm tỷ trọng lớn trong lực lượng lao động hiện tại) đã trở thành động lực chính thúc đẩy sự thay đổi. Họ đòi hỏi một công cụ tài chính thông minh hơn, linh hoạt hơn chiếc thẻ nhựa truyền thống mà thế hệ cha mẹ từng sử dụng.
Thực tế này được thúc đẩy bởi sự hội tụ của ba xu hướng lớn:
1. Ngân hàng đang thu gọn vào chiếc điện thoại
Người tiêu dùng không còn muốn đến chi nhánh, ký giấy tờ hay chờ ba đến năm ngày làm việc để được duyệt. Họ kỳ vọng mở tài khoản trong vài phút, theo dõi số dư theo thời gian thực và điều chỉnh hạn mức chi tiêu chỉ bằng một ngón tay. Trên thế giới, các neobank như Nubank, Revolut hay Monzo đã cho thấy trải nghiệm đó trông như thế nào. Đông Nam Á đang bắt kịp với những phiên bản nội địa như GCash, GoTo, và ngày càng nhiều cái tên đến từ Việt Nam.
2. Tín dụng đang được tách rời khỏi chiếc thẻ
Ranh giới giữa thẻ tín dụng, sản phẩm Mua trước Trả sau (BNPL) và khoản vay trả góp đang mờ dần. Người tiêu dùng trẻ muốn sự linh hoạt theo từng giao dịch: chia bữa tối này thành ba tháng, thanh toán trọn gói chuyến bay kia, khóa thẻ ngay khi nó rời khỏi ví. “Thẻ” đang trở thành một giao diện phần mềm đặt trên một hạn mức tín dụng, chứ không còn là vật thể vật lý.
3. AI đang len lỏi vào tài chính cá nhân
Phân loại chi tiêu, dự báo ngân sách và cảnh báo tự động từng là tính năng cao cấp. Giờ đây chúng là tiêu chuẩn cơ bản. Người dùng muốn một sản phẩm khẽ nhắc nhở khi họ vượt ngân sách, chứ không phải bất ngờ với sao kê vào cuối tháng.
Một sự kiện ra mắt mới tại TP.HCM đặt cả ba xu hướng này lên cùng một kệ. Ngày 27/05, VPBank và Circle Vietnam Technologies giới thiệu thẻ tín dụng VPBank Circle PayLater, một thẻ tín dụng hoàn toàn số được phát hành qua ứng dụng Circle và chấp nhận trên mạng lưới Visa. Sản phẩm tích đủ mọi gạch đầu dòng trong danh sách hiện đại: mở thẻ trong năm phút chỉ với CCCD và số điện thoại, không yêu cầu chứng minh thu nhập, miễn phí thường niên trọn đời, theo dõi giao dịch theo thời gian thực, kiểm soát chi tiêu bằng AI, chuyển đổi trả góp ngay trong ứng dụng và một lớp ưu đãi tích hợp qua Circle Rewards.
Ông Arnab Ghosh, Nhà sáng lập kiêm CEO của Circle, nhận định sản phẩm này là câu trả lời trực tiếp cho "hành vi thực tế của người dùng". Đồng quan điểm, ông Phùng Duy Khương, Phó Tổng Giám đốc Thường trực phụ trách khu vực phía Nam của VPBank, nhấn mạnh rằng: "Số hóa không chỉ đơn thuần là đưa một sản phẩm sẵn có lên nền tảng số, mà là tái thiết kế toàn bộ dựa trên cách người Việt trẻ thực sự chi tiêu." Bà Đặng Tuyết Dung, Giám đốc Visa tại Việt Nam và Lào, cũng gọi đây là bước tiến lớn hướng tới một hình thức tín dụng "liền mạch, tức thời và tích hợp sâu vào đời sống số của người tiêu dùng hiện đại."
Tương lai được viết bằng những dòng code
Câu chuyện lớn hơn không chỉ dừng lại ở một sản phẩm, mà nằm ở tín hiệu thị trường từ cú bắt tay này.
Năm năm qua, các ngân hàng Việt Nam đã đầu tư rất mạnh vào ứng dụng di động (Mobile Banking). Tuy nhiên, thập kỷ tới sẽ được định hình bởi quan hệ đối tác chiến lược giữa ngân hàng và các nền tảng công nghệ – nơi có khả năng tạo ra trải nghiệm gốc (native experience) lấy phong cách sống của người dùng làm trung tâm.
Trong thời gian tới, thị trường chắc chắn sẽ chứng kiến nhiều thương vụ bắt tay hơn nữa giữa Ngân hàng và Fintech. Sẽ có thêm nhiều chiếc thẻ chỉ tồn tại dưới dạng phần mềm, và cuộc cạnh tranh giành giật quyền sở hữu thói quen tài chính hàng ngày của khách hàng sẽ ngày càng khốc liệt.
Đối với người dùng trẻ, sự dịch chuyển này đồng nghĩa với việc ít phải xếp hàng hơn, có nhiều quyền kiểm soát hơn, và sở hữu một sản phẩm tài chính vận hành mượt mà như các ứng dụng giải trí họ dùng mỗi ngày. Còn đối với ngành tài chính, đó là một lời khẳng định đanh thép: Tại Việt Nam, tương lai của tiền tệ sẽ được viết bằng những dòng code, chứ không phải bằng nhựa ép.