Những ngày qua, bạn đã thử “chào đời” trên trang web 1in8b.life chưa?
Chỉ cần vào web, đọc hướng dẫn và nhấn vào nút “Be born” hoặc “Chào đời”. Sau đó, bạn ngồi yên từ 30 phút đến 1 giờ 30 phút để theo dõi “cuộc đời” của mình đến cuối. Trong quá trình “sống”, bạn có thể đưa ra lựa chọn và quyết định ở những bước ngoặt. Nếu không muốn quyết định, bạn có thể chọn chế độ tự động quyết định và dõi theo.
5 phút thử sống một cuộc đời khác
Mình đã chơi thử một lần. Số phận cho mình làm một bé gái trong gia đình ba anh chị em ở Afghanistan. Cha mẹ đều là nông dân nghèo. Thú thật là mình chỉ theo dõi cô bé đến 5 tuổi rồi… thoát web, nhưng không thoát được mớ cảm xúc hỗn độn cứ đeo bám suốt một thời gian sau đó.
Mình nhớ đến thông điệp đầu trang web, câu nói đã ghim sâu trong đầu mình từ trước khi quyết định nhấn nút “chào đời”:
Sinh ra ở đâu, làm con của ai, bạn không được chọn.
Cũng như chính bạn đã không được chọn.
Cuộc sống 5 năm đầu đời của cô bé Afghanistan ấy, mình không nhớ được quá chi tiết. Nhưng kể từ lúc lật lá bài số mệnh ấy lên, mình đã cảm thấy một sự khác biệt quá lớn, đến nỗi trong lòng dâng lên cảm giác bất lực khi so sánh hoàn cảnh của em bé ấy với hoàn cảnh của chính mình.
Một tuổi, rồi hai tuổi, mình đã bấm nút tua nhanh vì hơi mất kiên nhẫn. Đến khi cô bé được 5 tuổi, có vẻ mình đã không còn chịu được sự xa lạ của một thân phận quá khác. Tuổi thơ “con nhà nông dân nghèo” của em bé ấy và “con nhà thành thị khá giả” của mình, không thể có một điểm chung nào cả. Sự khẳng định đến với mình dễ dãi đến mức không cần so đo, khiến mình cảm thấy sợ hãi, và không muốn tiếp tục nữa.
Mình sợ gì khi theo dõi một cuộc đời giả lập? Là cảm giác bất lực sẽ nuốt chửng mình khi cô bé Afghanistan trong hoàn cảnh ấy không cách nào có cuộc sống giống mình hiện tại? Hay chính mình đang sợ một suy nghĩ dù chỉ thoáng qua, rằng: Nếu mình thực sự được sinh ra trong hoàn cảnh của cô bé ấy, cuộc đời mình rồi sẽ như thế nào?
Mình đã nhấn thoát web, như thể đó là cách duy nhất để thoát khỏi cuộc đời mà mình đã không được chọn.
Cuộc đời giả, số liệu thật
Quay lại trang chủ của 1in8b.life, thông điệp bạn không được chọn vẫn còn đó. Nhưng điều lạ là, những biểu đồ, những con số thống kê đã không còn chỉ là những con số khô khan như lúc đầu.
Em bé Afghanistan của mình đã ra đời và sống giữa những con số như thế này, và may mắn là em đã qua được sinh nhật thứ 5!
Nếu mình đã đủ kiên nhẫn để theo dõi tiếp cuộc đời của em, có thể mình sẽ còn được trải nghiệm rõ ràng hơn tác động của hàng loạt con số dữ liệu thực ở Afghanistan đến cuộc đời em đang sống: GDP bình quân đầu người, số năm đi học, tỷ lệ nhập học đại học, chi phí y tế tự chi trả, tỷ lệ án mạng, tỷ lệ tảo hôn, và cả… tỷ lệ người dùng internet.
Lựa chọn làm thay đổi cuộc đời, nhưng khó mà thoát hẳn khỏi những con số thống kê của nơi mình sinh ra.
Đây là luật trên trang web mô phỏng cuộc đời, nhưng ở một mức độ nào đó, mình nghĩ nó vẫn đúng trong đời thực, vì cả em bé Afghanistan, cả mình, cả bạn, mỗi chúng ta đều đã không được chọn.
Nếu mình thực sự sinh ra ở Afghanistan, mình sẽ sống cuộc đời như thế nào?
Số năm đi học kỳ vọng: 10,8 năm. Vậy có lẽ, mình chưa học hết cấp 3.
Tỷ lệ học đại học, cao đẳng: 11%. Có lẽ mình cũng không thể nhập học đại học, càng không thể học lên cao học.
Người sống ở thành thị (tỷ lệ đô thị hóa): 25%. Em bé Afghanistan là con của gia đình nông dân nghèo, khả năng cao thuộc 75% còn lại.
Thu nhập bình quân đầu người: US$1.984 (thấp thứ 13 trong 172 quốc gia)
Tỷ lệ người dùng internet: 16%, thấp thứ 10 trong 172 quốc gia.
Mình đã dừng lại khá lâu ở con số này. Chỉ riêng con số 16% này thôi, so sánh với con số 78% của Việt Nam và nhìn lại cuộc sống của mình hiện tại với mọi thứ từ học hành, làm việc, giải trí… phần lớn đều diễn ra trên mạng. Nếu quăng mình của hiện tại sang Afghanistan, mình đã khó có thể hình dung cuộc sống hằng ngày của mình ở nơi này sẽ ra sao, nếu xui rủi thuộc nhóm không có điều kiện dùng internet?
Xa hơn nữa, nếu không có cơ hội tiếp cận internet (cứ cho là các điều kiện khác vẫn giữ nguyên), thì mình có đọc được những bài viết đã từng đọc? Có nghe được những bản nhạc đã từng nghe? Có quen được những người bạn mình đã quen qua mạng? Có những trải nghiệm mà mình nghĩ là không thể có nếu thiếu internet? Và có thể nào ngồi đây, viết những dòng này, với những suy nghĩ này?
Chưa kể đến những điều kiện khác, nếu không có cơ hội tiếp cận internet, mình đã không thể trở thành mình của hôm nay. Chỉ suy nghĩ ấy cũng thực sự khiến mình cảm thấy bản thân may mắn, vô cùng may mắn và không coi những thứ tưởng chừng bình thường là điều hiển nhiên nữa.
Bởi có thể đối với em bé Afghanistan của mình, “internet” đã là một thứ đặc quyền gì đó quá xa xỉ. Những điều quá sức bình thường đối với mình như đọc một bài viết, nghe một bản nhạc, quen một ai đó qua mạng… là những điều xa vời đối với một bé gái ở Afghanistan, nếu gia đình em phải ưu tiên những vấn đề mang tính sống còn hơn là sở hữu một thiết bị có khả năng kết nối mạng.
Chỉ số cuối cùng trong danh sách những con số ở Afghanistan khiến mình ngơ ngẩn một hồi lâu: theo Báo cáo Hạnh phúc Thế giới, mức hài lòng với cuộc sống của Afghanistan là 1,72/10, thấp nhất trong 156 quốc gia.
Mình dợm nghĩ, rồi lại không dám nghĩ nữa, rằng nếu mình thực sự sinh ra ở Afghanistan, mình có hạnh phúc không? Hay những khái niệm như “hạnh phúc”, “hài lòng” đối với mình khi đó thậm chí là quá trừu tượng hay xa vời, mình có thể còn chẳng hiểu đó là gì, còn chẳng có thời gian tâm trí đâu để thực sự nghiêm túc nghĩ về, để biết rằng mình có đang hạnh phúc?
Khi ai cũng chỉ có một cuộc đời duy nhất
Sau lần thoát đầu tiên, mình đã không nhấn nút “chào đời” thêm lần nào nữa. Có lẽ, mình đã không đủ can đảm để lại mở ra thêm một cuộc đời khác, và vì hiểu rằng đến cuối cùng, mình vẫn phải trở về với cuộc đời thật duy nhất của mình.
Nhưng khác với khi vào web, mình nghĩ rằng khi “thoát” trò chơi, hầu hết mọi người đều có thêm trong lòng cảm giác may mắn khi nhìn lại cuộc sống (thật may là) không có gì thay đổi của mình, đúng như mong muốn của chủ nhân trang web. Nhà phát triển ẩn danh người Hàn Quốc đã hi vọng rằng người chơi sẽ không chỉ cảm thấy may là mình được sinh ra ở Hàn (hay bất kỳ đất nước nào, nơi bạn đã được sinh ra), mà còn mong muốn lòng biết ơn sẽ dẫn đến sự tôn trọng đối với cuộc sống của người khác.
Bởi mình có thể thoát web, còn em bé Afghanistan ấy, cũng như mình, như bạn, và bất kỳ ai, đều đã không được chọn, cũng như không thể thoát khỏi cuộc đời duy nhất của chính mình. Chúng ta chỉ có thể trân trọng cuộc đời mình đang có.
Và có lẽ, khi nhận ra rằng không ai được lựa chọn nơi mình sinh ra hay hoàn cảnh mình phải đối mặt, ta sẽ học được cách bớt oán trách cuộc đời và bớt khắt khe với người khác. Hạnh phúc của mình không nên là lý do để thờ ơ trước nỗi đau của người khác, mà nên là động lực để biết ơn những gì mình đang có và sẵn lòng sẻ chia trong khả năng của mình. Bởi dù không thể thay đổi số phận của tất cả mọi người, ta vẫn có thể khiến cuộc đời của ai đó bớt khắc nghiệt hơn, dù chỉ một chút.