Không thiếu những con số tích cực khi nói về kinh tế Việt Nam trong vài năm gần đây: dòng vốn đầu tư nước ngoài ổn định, tăng trưởng duy trì ở mức cao, doanh nghiệp nội địa liên tục mở rộng quy mô. Tuy nhiên, phía sau bức tranh đầy triển vọng ấy là một thực tế ít được nhắc đến, bởi lẽ, càng tăng trưởng nhanh, doanh nghiệp càng phải đối mặt với áp lực tối ưu hóa tiến độ vận hành.
Việt Nam không phải là trường hợp duy nhất chịu sức ép này. Ở góc độ khu vực, ông Andrew Chim, Head of Southeast Asia Expansion tại Airwallex, cho rằng áp lực tăng trưởng không phải là dấu hiệu tiêu cực, mà là hệ quả tất yếu của một nền kinh tế đang tăng tốc. Theo ông, tăng trưởng có thể tạo ra cơ hội, nhưng cũng buộc doanh nghiệp phải liên tục mở rộng, tối ưu vận hành và nâng cấp năng lực nhân sự nếu muốn tồn tại trong cuộc cạnh tranh dài hạn.
Giữa bối cảnh đó, Việt Nam vươn mình trở thành “điểm sáng” tăng trưởng mới của khu vực, mở ra cơ hội bứt phá cho các doanh nghiệp trong nước. Tuy nhiên, hành trình này cũng đặt ra một bài toán hóc búa về năng lực quản trị và chất lượng nguồn nhân lực.
Việt Nam - thỏi nam châm hút sóng tăng trưởng
Khi nhiều nền kinh tế ở Đông Nam Á đang chịu áp lực từ chi phí lao động đắt đỏ và xu hướng già hóa, Việt Nam vẫn giữ vững lợi thế cạnh tranh nhờ cơ cấu dân số lý tưởng. Với khoảng 70 triệu người trong độ tuổi lao động, Việt Nam vừa là “công xưởng” cung ứng nhân lực, vừa là thị trường tiêu thụ đầy tiềm năng, giúp thúc đẩy tiêu dùng và sản xuất trong nước. Đây chính là “cơ hội” hiếm hoi, đưa Việt Nam vào lộ trình tăng trưởng thần kỳ, vốn từng tạo nên kỳ tích cho Trung Quốc cách đây hơn hai thập kỷ.
Cùng với đó, những biến động địa chính trị, mà tâm điểm là xung đột thương mại Mỹ - Trung đã đẩy nhanh làn sóng đa dạng hóa chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong chiến lược China+1, Việt Nam dần trở thành lựa chọn hàng đầu đối với doanh nghiệp đa quốc gia nhờ ưu thế về chi phí, vị trí địa lý và độ mở của nền kinh tế. Theo quan sát của ông Andrew Chim, Việt Nam nổi lên như một bến đỗ an toàn và đầy tiềm năng - một thị trường “vạn người mê”, nơi mọi ánh nhìn đều đổ dồn vào để tìm kiếm cơ hội đột phá, từ sản xuất đến công nghệ.
Dù vậy, cơ hội đổ về cũng đặt lên vai doanh nghiệp những áp lực mới. Khi thị trường vượt khỏi biên giới, doanh nghiệp cũng buộc phải mở rộng quy mô nhanh hơn, thích ứng với những tiêu chuẩn khắt khe hơn và cạnh tranh trên một sân chơi rộng lớn hơn. Tăng trưởng vì thế không còn là mục tiêu dài hạn, mà trở thành điều kiện để tồn tại. Vậy nên, ông Chim nhấn mạnh: “Dừng lại đồng nghĩa với việc đánh mất lợi thế cạnh tranh”. Lợi thế cạnh tranh của Việt Nam không chỉ đóng vai trò kích cầu, mà còn tạo ra một lộ trình phát triển mới, nơi doanh nghiệp nội địa có cơ hội vươn ra khu vực.
Tăng trưởng nóng và cái bẫy “vỡ trận” vận hành
Cơ hội càng lớn, áp lực tăng trưởng càng trở nên nặng nề. Việc tìm kiếm khách hàng mới, mở rộng doanh thu và tăng tốc vận hành không còn là bài toán của tương lai, mà là điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp có thể tồn tại. Những đơn vị thiếu đột phá sẽ bị nuốt chửng bởi các đối thủ nhanh nhạy hơn, quyết liệt hơn.
Thế nhưng, rời khỏi sân nhà cũng là lúc các doanh nghiệp nhận ra “bài toán khó” - khả năng quản lý, vận hành xuyên biên giới. Các giao dịch quốc tế thường đi kèm chi phí chuyển đổi ngoại tệ đắt đỏ và quy trình phức tạp, buộc doanh nghiệp phải tiêu tốn nguồn lực vào những hoạt động không trực tiếp tạo ra giá trị gia tăng. Điều này có thể thấy rõ nhất ở nhóm startup Việt bán hàng qua Amazon hay Shopify, khi lợi nhuận bị bào mòn bởi phí thanh toán “cắt cổ” và việc tồn đọng vốn, sức khỏe tài chính của họ cũng dần trở nên “thoi thóp”. Báo cáo từ BIS cũng chỉ ra rằng, chi phí và sự chậm trễ trong quy trình thanh toán quốc tế đang là “hòn đá tảng” ngăn cản doanh nghiệp mở rộng quy mô toàn cầu.
Từ góc độ này, ông Chim đã chỉ ra một vấn đề quan trọng nhưng thường bị xem nhẹ. Khi bàn về chi phí vận hành, đặc biệt là các khoản liên quan đến ngoại hối, ông nhấn mạnh: “Phí FX không giúp doanh nghiệp phát triển”. Những khoản chi này không giúp doanh nghiệp tạo ra giá trị mới. Nếu không được tối ưu hóa, chúng sẽ dần bào mòn nguồn lực và kìm hãm tốc độ tăng trưởng.
Đây chính là lúc hạ tầng tài chính và công nghệ trở thành yếu tố tạo nên sự khác biệt. Thay vì chấp nhận những rào cản vận hành như một lẽ tất yếu, các doanh nghiệp đang ngày càng chú trọng đến việc tối ưu hóa luồng thanh toán và quản lý tiền mặt để nâng cao hiệu suất. Các giải pháp như Airwallex giúp đơn giản hóa giao dịch xuyên biên giới, cho phép công ty tập trung nguồn lực vào các ưu tiên cốt lõi như phát triển sản phẩm, mở rộng thị trường và xây dựng đội ngũ. Trong bối cảnh hiện nay, lợi thế cạnh tranh được định nghĩa bằng mức độ hiệu quả trong công tác vận hành ở quy mô lớn. Vì vậy, hạ tầng trở thành một phần trực tiếp quyết định tốc độ và chất lượng tăng trưởng.
Nhân công giá rẻ không còn là “phép màu” giúp doanh nghiệp thắng thế
Cơ hội do tăng trưởng mang lại chỉ có thể được hiện thực hóa nếu nguồn nhân lực đủ đáp ứng. Trong nhiều năm qua, Việt Nam vẫn được xem là một điểm đến hấp dẫn nhờ chi phí lao động cạnh tranh, chỉ bằng khoảng một nửa so với Trung Quốc trong nhiều lĩnh vực sản xuất. Tuy nhiên, lợi thế này không chỉ dừng lại ở yếu tố chi phí. Với gần 30% lao động có bằng cấp chuyên môn vào năm 2025, Việt Nam đang tập trung phát triển nền kinh tế tri thức, chuyển mình trở thành nguồn cung nhân lực chất lượng cao cho chuỗi giá trị toàn cầu.
Sự dịch chuyển này cho thấy một thay đổi quan trọng trong cấu trúc lao động. Việt Nam đang dần thoát khỏi cái mác “nguồn cung lao động giá rẻ” để trở thành lực lượng lao động có trình độ, đóng góp vào các phân khúc giá trị cao.
Tuy nhiên, khi bước vào giai đoạn tăng trưởng nhanh, những giới hạn của thị trường nhân lực cũng dần lộ rõ. Doanh nghiệp không chỉ cần thêm người, mà cần những nhân sự có tư duy toàn cầu, có khả năng làm việc trong môi trường đa quốc gia và thích ứng với tốc độ mở rộng liên tục. Trên thực tế, khoảng cách giữa nhu cầu và năng lực vẫn còn khá lớn. Doanh nghiệp vẫn có thể tuyển được người, nhưng để tìm được nhân tài đủ kinh nghiệm vận hành ở quy mô lớn lại như “đãi cát tìm vàng”. Vấn đề vì thế không nằm ở số lượng, mà nằm ở chất lượng và tư duy.
Cơn khát nhân tài đang biến thị trường thành một cuộc đua khốc liệt. Trong giai đoạn đầu, doanh nghiệp có thể tuyển dụng nhanh để đáp ứng nhu cầu trước mắt. Nhưng khi bước vào giai đoạn mở rộng, việc tìm kiếm và giữ chân nhân sự chất lượng cao trở thành một thách thức lớn. Theo ManpowerGroup, có tới 75% doanh nghiệp trên toàn cầu gặp khó khăn trong việc tuyển dụng nhân sự phù hợp, cho thấy thị trường lao động đang trở nên chật chội hơn bao giờ hết.
Trước bối cảnh đó, các doanh nghiệp đang bắt đầu định nghĩa lại chiến lược nhân sự. Thay vì phụ thuộc vào việc gia tăng quân số, nhiều đơn vị tập trung tối ưu hóa hệ thống vận hành và tận dụng công nghệ để giảm bớt sự lệ thuộc vào các quy trình thủ công. Bằng cách tinh gọn quy trình làm việc và tự động hóa các tác vụ lặp đi lặp lại, công ty vẫn có thể mở rộng quy mô một cách hiệu quả mà không nhất thiết phải tăng quy mô nhân sự tương ứng.
Đây cũng là lúc mà các giải pháp hạ tầng tài chính như Airwallex đóng vai trò “trợ thủ đắc lực”, giải quyết bài toán hóc búa về quy trình thanh toán quốc tế, quản trị ngoại hối và dòng tiền. Thay vì tuyển thêm nhân sự để xử lý những vấn đề phát sinh trong quá trình vận hành, doanh nghiệp có thể tập trung vào việc đổi mới sản phẩm, mở rộng thị trường và nâng cao chất lượng nhân sự hiện có.
Ở góc độ dài hạn, điều này phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong tư duy về nhân sự. Con người không còn là nguồn lực để lấp đầy vị trí, mà là tài sản chiến lược của doanh nghiệp. Khi hạ tầng và công nghệ giúp tối ưu một phần công việc, giá trị của nhân sự sẽ nằm nhiều hơn ở khả năng sáng tạo, tư duy và thích ứng.
Việt Nam đang ở “điểm rơi vàng” để bứt phá, nơi cơ hội mở rộng chưa bao giờ rõ ràng đến vậy. Tuy nhiên, để tận dụng được cơ hội đó, chỉ tốc độ thôi vẫn chưa đủ, bởi lẽ, doanh nghiệp cần giải được những bài toán nền tảng: sự minh bạch trong vận hành, đòn bẩy từ công nghệ và một cam kết dài hạn cho việc phát triển nhân tài. Trong một thị trường mà tăng trưởng là điều kiện sống còn, doanh nghiệp Việt cần đi nhanh, nhưng phải đi đúng hướng, với đủ năng lực và tầm nhìn để đi xa.