*Bài viết có tiết lộ một số nội dung phim.
Chiikawa, viết tắt của Nanka Chiisakute Kawaii Yatsu (dịch tiếng Việt: Cái gì đó nhỏ bé và dễ thương), là tác phẩm truyện tranh và phim chuyển thể Nhật Bản ra mắt năm 2020 của tác giả Nagano. Trong những năm gần đầy, Chiikawa trở thành một cơn sốt cuồng nhiệt ở khu vực Đông Á, rồi sau đó nhanh chóng trở thành biểu tượng văn hóa toàn cầu của thế hệ mới.
Bí mật đảo người cá là chương truyện dài nhất trong Chiikawa, được chuyển thể thành phim điện ảnh và đang được công chiếu tại Việt Nam từ ngày 28.08.2026. Nhờ có nhiều thời lượng (120 phút) nên tác giả - biên kịch Nagano đã thỏa sức xây dựng cường độ diễn biến nặng đô hơn hẳn các tập phim hàng tuần. Hậu quả là có không ít trường hợp “cả rạp im lặng, người lớn bàng hoàng, con nít khóc thét” sau khi chứng kiến những gì vừa diễn ra. Tranh luận nổ ra sau phim cũng trở thành xu hướng trên mạng xã hội, với vô vàn chi tiết không thể phân tích được bằng tư duy nhị nguyên, và cảm giác hỗn độn khó tả kèm theo.
Dù các cư dân đảo người cá và nhóm bạn Chiikawa cuối cùng đã trở lại cuộc sống như trước đây, nhưng dư âm về những chủ đề hiện sinh của phim vẫn sẽ còn kéo dài. Bài viết sau đây phân tích chủ đề tội ác và hình phạt, một vùng xám chính chi phối sâu sắc mạch phim. Đồng thời, tác giả cũng mở rộng thêm vài suy ngẫm về lựa chọn đầy bất ngờ của Chiikawa vào những phút cuối phim.
Nếu là fan, mong bài viết này có thể giải đáp hoặc gợi ý những góc nhìn mới mẻ về bộ phim cho bạn để nghiền ngẫm trong những lần xem lại. Còn nếu là khán giả mới, hy vọng đây sẽ là lời khuyến khích bạn du nhập vào thế giới Chiikawa. Chắc chắn bạn sẽ không thất vọng khi khám phá được vô số ẩn dụ về “cái gì đó to lớn và khốc liệt” qua những “cái gì đó nhỏ bé và dễ thương”.
Giới thiệu tình huống cốt truyện
Mở đầu phim, nhóm bạn Chiikawa nhận được tờ rơi từ đảo người cá với nội dung “Chiến thắng quái vật, nhận phần thưởng gấp 100 lần. Đặc biệt: được thưởng thức nhiều món ngon miễn phí”. Niềm phấn khích lúc đặt chân lên đảo sau màn chào mừng rực rỡ nhanh chóng tan biến khi bi kịch bắt đầu hiện ra.
Cư dân trên đảo bị bắt cóc và ăn thịt bởi Siren (người cá) với lý do Siren nghi ngờ hung thủ sát hại một trong ba người cá nhỏ của mình nằm trong số họ. Quả nhiên bộ đôi dân đảo Hitoha (một lá) và Futaba (hai lá) là hung thủ, nhưng lý do lại không đến từ khao khát bất tử (kết quả khi ăn thịt người cá) như bình thường. Hóa ra là vì Hitoha muốn cứu tri kỷ Futaba khi em vô tình bị Siren ngộ sát trong một lần đi câu.
Nhóm bạn đã thành công giải quyết nhiệm vụ khẩn cấp trước mắt là bảo vệ tính mạng dân đảo vô tội khỏi Siren, nhưng gốc rễ cuộc chiến này từ đầu đã nằm ngoài những gì nhóm Chiikawa có thể giải quyết. Đó là một vòng xoáy nhân quả ác nghiệt giữa các cá nhân trực tiếp tạo ra bi kịch (Siren và bộ đôi lá), và chỉ có chính họ mới có thể chấm dứt được nó.
Khi bí mật cá nhân mang tội ác châm ngòi hình phạt bi kịch tập thể
Chiikawa nhưng lại rất Dostoevsky. Nhiều khán giả cũng nhận thấy điều này, thậm chí tác giả Patrick St. Michel trong bài review phim trên The Japan Times cũng ví von: “Điều mà nhiều người không ngờ tới ở một bộ phim hoạt hình về kỳ nghỉ hè lại là một tác phẩm mang hơi hướng Dostoevsky hơn là Hello Kitty.”
Tội ác
Với bộ đôi lá, tội ác nằm ở sự hèn hạ của cả hai và lòng ích kỷ của Hitoha. Khi Futaba tỉnh lại sau khi ăn thịt người cá, em không hề vui vẻ vì được sống lại. Trái lại, em hoảng loạn tột độ khi biết Hitoha cứu mình bằng cách bất nhân, cùng lời nguyền bất tử mình sẽ phải gánh chịu mãi mãi. Sự cứu rỗi cưỡng ép (Forced salvation) đã xảy ra. John Stuart Mill (triết gia thuộc Chủ nghĩa Tự do - Liberalism) đã khẳng định về quyền tối thượng cá nhân (Individual sovereignty) như sau: “Quyền được sống trọn vẹn số phận của mình, bao gồm cả quyền được ra đi tự nhiên, là quyền bất khả xâm phạm.” Khi Hitoha tự ý cho rằng Futaba phải sống và cho Futaba ăn thịt người cá ngoài ý muốn, em đã tước đi quyền này của Futaba.
Hitoha và Futaba còn phạm phải nguyên tắc đạo đức Mệnh lệnh tuyệt đối (Categorical Imperative). Đây là khái niệm triết học trung tâm trong triết học đạo đức học nghĩa vụ (Deontology) của Immanuel Kant, với nội dung: “Chúng ta không bao giờ được phép sử dụng con người (dù là người khác hay chính mình) chỉ như một công cụ để đạt được mục đích.” Hitoha trả thù mang bề ngoài là tình yêu thương xót, nhưng sâu bên trong liệu em có đang phụ thuộc vào sự tồn tại của Futaba như một “phương tiện” để xoa dịu nỗi đau mất mát, nỗi sợ cô liêu của chính mình? Còn Futaba, cũng vì lý do tương tự khi mắc kẹt trong lời nguyền bất tử mà cũng bắt Hitoha phải ăn thịt người cá theo mình.
Sự hèn nhát đã đẩy tội ác của bộ đôi lá đến đỉnh điểm. Thay vì trực tiếp đối chất thủ phạm là Siren, Hitoha đã chọn cách trả thù bẩn là ra tay với người thân vô tội của thủ phạm. Không những thế cả hai còn thề thốt “khóa miệng” bao che lẫn nhau, làm liên lụy thêm nhiều dân đảo vô tội.
Còn với Siren, ngay từ đầu cô bé đã phạm tội ngộ sát. Sau khi người thân bị sát hại, Siren cũng chọn “ăn miếng trả miếng” bằng tội ác bạo lực: truy sát dân làng vô tội nhằm gây sức ép cho hung thủ. Dù biết người ăn thịt người cá có mang “dấu hiệu đặc biệt” và dân làng vẫn không hay biết và cống nạp đồ ăn như thường lệ, Siren vẫn hành động bất chấp vì tự cho rằng “mình mạnh, mình có quyền”.
Hình phạt
Gieo nhân nào, gặp quả nấy. Nhưng hình phạt trong Chiikawa: Bí mật đảo người cá lại không hoàn toàn “thích đáng” như chúng ta kỳ vọng.
So với Siren, hình phạt dành cho bộ đôi lá dễ hiểu hơn. Ngay từ đầu Siren đã nói hình phạt của hung thủ là bị giam cầm vô hạn dưới đáy biển. Cảnh after credit cho thấy sau khi bí mật bị lộ tẩy, hai em đã bỏ xứ mà đi trốn đến hòn đảo khác nhưng vẫn sẽ luôn chịu sự truy lùng gắt gao của Siren. Dù là kết mở, nhưng khán giả ai cũng cảm thấy lành ít dữ nhiều về kết cục họ sắp phải nhận khi nhìn Siren quẫy đuôi bơi về phía hòn đảo bộ đôi lá đang trú ẩn.
Nếu Siren dễ dàng khiến hung thủ trả giá vì là phe mạnh hơn, chẳng lẽ cô bé sẽ không phải chịu hình phạt nào cho tội ác với dân đảo? Những tưởng phần thắng luôn thuộc về kẻ mạnh trong thế giới không tồn tại pháp luật để phân xử, Siren vẫn đang phải chịu hình phạt tinh vi hơn. Đó là nỗi đau mất người thân và sự thù hằn dai dẳng. Là sinh vật thần thoại, nhiều khả năng Siren bất tử. Giả sử vũ trụ Chiikawa có tồn tại thế giới bên kia, Siren sẽ không bao giờ có cơ hội gặp lại hoặc tái sinh với linh hồn người cá nhỏ tội nghiệp. Sau biến cố này, Siren vĩnh viễn mất đi tâm trí thanh thản, vô tư như trước. Nỗi đau này sẽ mãi mãi đi theo cô bé. Trên lý thuyết, lời nguyền bất tử của bộ đôi lá có thể kết thúc khi tháo pin, nhưng Siren đã bị sinh ra với nó ngay từ đầu.
Mở rộng: Tại sao Chiikawa lại không nói ra bí mật đảo người cá?
Bên cạnh tranh luận xung quanh vòng xoáy tội ác và hình phạt, một cảnh phim cũng gây tranh cãi không kém là hành động của Chiikawa trong bữa tiệc mừng chiến thắng sau trận chiến với Siren. Khi mọi người vẫn đang say sưa ăn mừng, Chiikawa lại âm thầm tiến đến bộ đôi lá với ý định chất vấn nghi ngờ của mình.
Theo logic thông thường, trong khoảnh khắc này ai cũng nghĩ Chiikawa (đại diện cho phe chính nghĩa) sẽ lật mặt hung thủ vì đã nắm trong tay toàn bộ chứng cứ. Nhưng khi thấy bộ đôi lá run rẩy nhìn Chikawa, hai bàn tay siết chặt nhau, em chùng lại. Hachiware nhanh chóng chạy lại hỏi thăm khi thấy Chiikawa có gì đó bất thường, nhưng em lắc đầu tỏ ý vẫn ổn. Chiikawa đã chọn giữ lại bí mật của bộ đôi lá. Hành động này của Chiikawa nhận được nhiều tán dương vì sự dũng cảm và hiểu chuyện, nhưng cũng nhiều chỉ trích em hèn nhát vì đã không lật tẩy tận gốc kẻ gây tội cho bao người dân và Siren.
Với tác giả bài viết, Chiikawa đã hành động đúng đắn và tinh tế. Chúng ta mãi cuốn vào mạch truyện dữ dội mà quên rằng, đối tượng duy nhất được biết toàn bộ bức tranh đằng sau là khán giả. Chiikawa không hề biết quá khứ đau lòng của bộ đôi lá. Em chỉ biết và mang ơn họ cứu em khi bị Siren truy đuổi, khi Futaba xông ra đỡ cho Hachiware khỏi cú quật đuôi của Siren trong cơn cay. Mang bí mật khủng khiếp về thân phận, nhưng họ vẫn đồng hành nhiệt tình chiến đấu với Siren cùng nhóm Chiikawa. Có lẽ em hiểu rằng, những người tử tế này nếu hành động tày trời như vậy ắt hẳn có lý do đằng sau. Hơn nữa bản thân em cùng người thân của mình (Hachiware) cũng đang mang ơn họ. Dẫu sao nhiệm vụ đặt ra cho em ở hòn đảo cũng đã kết thúc tốt đẹp. Chọn cách im lặng, vừa là để không đưa bi kịch trên đảo tiếp diễn, vừa để không trực tiếp đẩy ân nhân của mình vào tình thế ngặt nghèo (như bị cộng đồng tẩy chay, bị dâng tế).
Một góc nhìn khác lại cho rằng, Chiikawa làm vậy vì thấy hình ảnh của mình và Hachiware ở bộ đôi lá. Khi người thương yêu nhất trong cuộc đời bất thình lình bị hãm hại oan uổng, liệu rằng Chiikawa, và chính mỗi người chúng ta, có thể làm tất cả để cứu sống người ấy đến giới hạn nào…?
Kết
Tội ác và hình phạt chỉ là một khía cạnh nổi bật về Chiikawa: Bí mật đảo người cá. Bộ phim còn xoay quanh nhiều nhiều hiện tượng tâm lý, triết học hiện sinh khác như sự mơ hồ đạo đức, thiện - ác phân tranh, cơ chế nghiệp quả, chấp niệm oán hận, cái giá của tình thương, lòng dũng cảm,...
Hiển nhiên nếu đơn thuần “tên sao người vậy”, bộ phim nói riêng và toàn bộ series Chiikawa đã không gây sốt và gây nghiện đến thế. Ẩn sau hình ảnh kawaii, những câu truyện gắn phân loại seinen (dành cho tuổi trưởng thành) của Chiikawa phản ánh nhiều mặt tối của cuộc sống người lớn hiện đại: biến chuyển nhận thức, áp lực sinh tồn, tổ chức xã hội bất công, thế giới tự nhiên khắc nghiệt và trên tất cả - tình bạn, đam mê ẩm thực và niềm hy vọng vẫn sống dù ngày mai ra sao.