Ra mắt vào dịp lễ Quốc khánh 2/9 vừa qua, bom tấn huyền sử "Hộ Linh Tráng Sĩ: Bí ẩn mộ Vua Đinh" mang theo kỳ vọng lớn lao của giới chuyên môn lẫn công chúng về một tác phẩm điện ảnh dã sử quy mô và trọn vẹn.
Lấy cảm hứng từ sự kiện 99 cỗ quan tài huyền bí nhằm bảo vệ vượng khí quốc gia thời Đinh, bộ phim thể hiện tham vọng tái hiện một giai đoạn đầy biến động với mức độ đầu tư hiếm thấy tại Việt Nam.
Dù vẫn còn đó những tranh cãi không nhỏ xoay quanh cách xử lý kịch bản, lời thoại và nhịp độ dựng phim, không thể phủ nhận rằng đứa con tinh thần của đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình đã cắm một cột mốc quan trọng, góp phần định hình lại tiêu chuẩn sản xuất hình ảnh và hành động cho dòng phim lịch sử nội địa.
Câu chuyện phim mở ra từ một biến cố chấn động lịch sử: Vua Đinh Tiên Hoàng băng hà, triều đình ngay lập tức rơi vào cảnh rối ren, thù trong giặc ngoài lăm le dòm ngó bờ cõi. Bảy vị tráng sĩ được chọn mặt gửi vàng, giao phó một sứ mệnh tử thần là hộ tống linh cữu thật của nhà vua giấu kín giữa 99 cỗ quan tài tỏa đi 7 hướng khác nhau.
Kịch bản phim dường như muốn ôm trọn vô số chất liệu hấp dẫn, từ yếu tố tâm linh phong thủy, những màn tranh đoạt quyền lực chốn cung đình khốc liệt, cho đến tinh thần xả thân vì đại nghĩa của những con người bé nhỏ. Đứng trước một bài toán sản xuất đồ sộ như vậy, "Hộ Linh Tráng Sĩ" mang đến một trải nghiệm điện ảnh phân cực rõ rệt: cực kỳ rực rỡ, hùng tráng ở phần nhìn và mảng hành động, nhưng lại chông chênh, vội vã trong cách kể chuyện và khơi gợi chiều sâu cảm xúc.
Khai mở chương mới của dòng phim huyền sử
Điểm sáng rực rỡ nhất và cũng là lời khẳng định đanh thép nhất của "Hộ Linh Tráng Sĩ" nằm ở tư duy thẩm mỹ và năng lực dàn dựng bối cảnh. Đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình cùng ê-kíp đã tự đặt mình vào một thử thách khi quyết định trình chiếu tác phẩm dưới định dạng IMAX.
Đây vốn dĩ là một con dao hai lưỡi, bởi độ phân giải khổng lồ của IMAX không cho phép bất kỳ sự cẩu thả nào trong khâu thiết kế mỹ thuật; mọi khuyết điểm dù là nhỏ nhất của trang phục hay bối cảnh dựng giả đều sẽ bị phóng to và phơi bày trực diện trước mắt khán giả.
Vượt qua áp lực khủng khiếp đó, đội ngũ sản xuất đã mang đến một bữa tiệc thị giác thực sự. Ngoại cảnh Ninh Bình hiện lên trên màn ảnh rộng không chỉ mang vai trò minh họa nền, mà thực sự trở thành một "nhân vật" mang hơi thở và sinh mệnh riêng.
Tỷ lệ khung hình được căn chỉnh xuất sắc, tạo ra một khoảng lùi hợp lý để con người trở nên nhỏ bé, chìm khuất giữa thiên nhiên kỳ vĩ, trùng điệp nhưng cũng đầy rẫy những cạm bẫy hiểm nguy. Khán giả được tự mình chiêm ngưỡng quy mô khắc nghiệt của chuyến đi thay vì phải nghe các nhân vật trình bày qua những câu thoại kể lể.
Đáng khích lệ hơn cả là nỗ lực phục dựng văn hóa thời Đinh. Khác với các triều đại phong kiến sau này, thời Đinh gần như không để lại bất kỳ tư liệu hình ảnh hay bản vẽ chi tiết nào, khiến việc thiết kế sản xuất giống như một cuộc mò kim đáy bể.
Ê-kíp đã phải tổ chức vô số cuộc hội thảo với giới sử học, chuyên gia văn hóa, chắt lọc từng chi tiết từ các cổ vật hiếm hoi (như chiếc đầu tượng hình rồng sứt mẻ) để phóng tác nên một hệ sinh thái hình ảnh thuyết phục cho bối cảnh cách đây cả ngàn năm. Khâu phục trang vì thế đã nhận được cơn mưa lời khen từ giới chuyên môn, đóng góp to lớn vào việc giúp người xem hoàn toàn tin tưởng vào thế giới huyền sử mà bộ phim kiến tạo.
Màn ghi điểm của hành động thực chiến
Bên cạnh phần nhìn lộng lẫy, "Hộ Linh Tráng Sĩ" còn thiết lập một chuẩn mực mới cho yếu tố hành động trong phim cổ trang Việt Nam. Sự góp mặt của Johnny Trí Nguyễn trong vai trò đạo diễn hành động (kiêm diễn viên đảm nhận vai Hữu Tướng Quân) chính là bảo chứng vững chắc nhất cho chất lượng của các phân cảnh giao đấu.
Tác phẩm đã mạnh dạn rũ bỏ hoàn toàn lối đánh lạm dụng dây cáp bay lượn phi thực tế hay lạm dụng kỹ xảo CGI rườm rà thường thấy ở một số dự án dã sử trước đây. Thay vào đó, bộ phim đề cao sự nặng nề của thể xác, tính thực dụng sắc bén trong từng đường quyền và sự thô ráp, uy lực của các loại vũ khí kim loại.
Các bài đánh trong phim không hề bị lặp lại một cách đơn điệu. Bên cạnh phối hợp nhiều món đòn của các môn võ truyền thống nước nhà, mỗi phân cảnh ra đòn liên tục được biến tấu đa dạng về tiết tấu, góc máy và cách phối hợp đội hình tác chiến giữa các nhân vật.
Điều làm nên sự khác biệt cốt lõi là hành động ở đây phục vụ trực tiếp cho đường dây câu chuyện, phản ánh bản năng sinh tồn khắc nghiệt và tâm lý giằng xé của nhân vật chứ không chỉ nhằm mục đích phô diễn kỹ năng võ thuật bề nổi. Từng nhát kiếm, đường đao đều mang sức nặng của ranh giới sinh tử.
Điểm nhấn đáng chú ý của nghệ thuật dàn dựng võ thuật nằm ở trường đoạn chiến đấu kéo dài hơn 10 phút tại hồi cuối của bộ phim. Phân đoạn này xuất sắc duy trì được sức ép tâm lý căng thẳng tột độ xuyên suốt, cho thấy khả năng điều phối bối cảnh, nhân sự và ánh sáng cực kỳ bài bản của ê-kíp sản xuất. Sự đầu tư nghiêm túc và đặt đúng chỗ này thực sự thỏa mãn nhãn quan của những khán giả đam mê dòng phim võ thuật thực chiến.
Tham vọng lớn chưa thể khỏa lấp khoảng trống cảm xúc
Dù rực sáng ở khía cạnh kỹ thuật sản xuất, "Hộ Linh Tráng Sĩ" lại tự tạo ra một lực cản lớn cho chính mình bởi một kịch bản quá tham vọng nhưng lại thiếu đi sự sắc sảo, dứt khoát trong khâu cắt dựng.
Có quá nhiều chất liệu nội dung hấp dẫn được ném vào chung một đường dây kể chuyện: một chút phiêu lưu sinh tồn, một chút quyền đấu cung đình, xen lẫn cả những yếu tố tâm lý tình cảm nam nữ. Hậu quả của việc để quá nhiều mạch truyện cùng lúc lên tiếng là không có tuyến nội dung nào được chăm chút, nuôi dưỡng đủ không gian và thời gian cần thiết.
Vấn đề bộc lộ rõ rệt nhất ở tuyến tình cảm giữa hai nhân vật An Nhiên và Nguyên Phong. Bất chấp việc bộ phim dành ra một thời lượng không hề nhỏ để khai thác mối quan hệ này, sự liên kết giữa hai diễn viên chưa thực sự sâu đậm như câu truyện trong phim.
Cách xây dựng tuyến lãng mạn đi theo những lối mòn quen thuộc khiến khán giả khó lòng nảy sinh sự đồng cảm, trong khi thời lượng quý giá đó lẽ ra có thể dùng để đào sâu tâm lý của các nhân vật nặng ký hơn như Đinh Tiên Hoàng, Dương Hoàng Hậu hay kể cả 7 Tráng sĩ– những nhân vật vốn dĩ sở hữu sức nặng lịch sử cực lớn nhưng lại bị giới hạn đất diễn một cách đáng tiếc.
Bên cạnh đó, đài từ và lời thoại tiếp tục là điểm nghẽn kinh điển của dòng phim dã sử Việt. Lời thoại của "Hộ Linh Tráng Sĩ" nhiều lúc gánh vác quá nhiều chức năng cùng lúc: vừa trình bày, giải thích bối cảnh, vừa phải hô hào lý tưởng, khiến phản ứng của các diễn viên trở nên cứng nhắc, nặng nề, thiếu đi hơi thở tự nhiên của đời sống.
Một vài phân đoạn biên kịch cố tình chêm xen ngôn ngữ hiện đại hoặc mảng miếng hài hước để làm giãn nhịp phim lại phản tác dụng, vô tình làm "lệch đường ray" và phá vỡ không khí bi tráng lẽ ra phải được duy trì của một bản anh hùng ca.
Chính những điểm chưa thực sự trọn vẹn trong mối liên kết giữa các nhân vật cùng nhiều điểm đứt gãy trên mạch phim đã buộc nhà sản xuất phải đưa ra quyết định hiếm có, chính là thay thế bản dựng gốc dài 155 phút bằng một bản dựng gọn ghẽ hơn (dài 135 phút, do đạo diễn Hàm Trần thực hiện) nhằm tạo nên một trải nghiệm thưởng thức cô đọng và gãy gọn hơn cho toàn bộ khán giả.
Sự cầu thị trong quyết định đó xứng đáng để khán giả đại chúng trân trọng. Tuy nhiên chúng ta cũng có thể nhận thấy rõ rằng, khi các mối quan hệ chưa có đủ độ tích lũy cảm xúc, cao trào hồi cuối sẽ khó bề đủ sức lay động được trái tim khán giả.
Viễn cảnh nào đang chờ phim lịch sử Việt?
Nhìn lại một cách công tâm và toàn diện, "Hộ Linh Tráng Sĩ: Bí ẩn mộ Vua Đinh" giống như một khối ngọc thô mang trong mình nhiều hoài bão lớn lao nhưng chưa được mài giũa trọn vẹn ở khâu chế tác kịch bản.
Bộ phim bộc lộ rõ sự dang dở của một nền công nghiệp điện ảnh đang trong quá trình mò mẫm, tìm cách định hình ngôn ngữ điện ảnh để kể lại những trang sử vĩ đại của cha ông. Tuy nhiên, đặt trong bối cảnh thị trường phim Việt, tác phẩm này hoàn toàn không phải là một bước lùi. Ngược lại, nó là một viên gạch nền móng vô cùng vững chắc về mặt công nghệ sản xuất, thẩm mỹ hình ảnh ấn tượng và tư duy dàn dựng hành động thực chiến đỉnh cao.
Sau cột mốc "Hộ Linh Tráng Sĩ", khán giả Việt Nam hoàn toàn có quyền kỳ vọng vào một tương lai tươi sáng và chuyên nghiệp hơn cho thể loại phim điện ảnh sử thi, huyền sử. Bộ phim đã chứng minh một điều quan trọng: chúng ta có đủ nhân lực, tài năng thiết kế và sự dũng cảm để phục dựng những đại cảnh hoành tráng không hề kém cạnh bất kỳ quốc gia nào trong khu vực.
Bài toán duy nhất còn sót lại chính là tư duy biên kịch: cần một kịch bản điện ảnh tiết chế hơn, bớt lậm vào tình tiết để thực sự tập trung vào chiều sâu nội tâm nhân vật. Những khuyết điểm của ngày hôm nay chắc chắn sẽ là bài học đắt giá, là những nấc thang cần thiết để đưa phim lịch sử sử Việt Nam từng bước tiến lên vị thế tương xứng với tâm huyết của các nhà làm phim cùng những khoản đầu tư khổng lồ.