Chúng ta “giận” gì cây hoa sữa?

Là một người sống ở TP.HCM, tôi nhận thấy có một điều khá buồn cười trong câu chuyện hoa sữa năm nay: nhiều người ở Sài Gòn vừa nhận ra mùi hương mà họ có thể đã ngửi thấy suốt nhiều mùa thu qua. Trước đây, mùi hoa thoảng qua trên đường phố, có thể hơi nồng nhưng chẳng đủ khiến tôi bận tâm. Rồi hoa sữa trở thành chủ đề nóng trên mạng xã hội. Đột nhiên, mùi hương ấy có tên, có phe yêu thích, phe phản đối và cả một cuộc tranh luận mà người ở cách Hà Nội hàng nghìn cây số cũng có thể tham gia.

Ở Hà Nội, chuyện hoa sữa nồng nàn hay nồng nặc vốn chẳng mới. Người nhớ hoa sữa như nhớ một phần mùa thu, người chỉ muốn đóng kín cửa khi cây vào mùa nở rộ. Nhưng năm nay, tranh luận không dừng ở những lời than phiền quen thuộc. Cư dân tìm cách làm rụng hoa để giảm mùi, chính quyền rà soát mật độ cây và xem xét phương án cắt tỉa, di dời ở những khu vực bị phản ánh.

Một cuộc tranh luận về mùi hương đã chuyển thành câu chuyện về chất lượng sống, chính sách đô thị và quyền được quyết định thứ gì nên hiện diện trong không gian chung.

Vậy điều gì khiến hoa sữa trở nên đáng nói đến vậy trong năm nay?

Một mùi hương bỗng có tên

Sức nóng của hoa sữa năm nay có thể nhìn thấy qua Google Trends. Theo Dân trí, ngày 15/10, mức độ tìm kiếm từ khóa “hoa sữa” tăng 1.100% so với một tuần trước đó, trong khi từ khóa “mùi hoa sữa” tăng hơn 5.000%. Những lượt tìm kiếm đáng chú ý đến từ TP.HCM, Đồng Nai và Vĩnh Phúc, bên cạnh những địa phương khác.

Các con số này đo mức tăng quan tâm tìm kiếm, chưa cho biết bao nhiêu người thực sự yêu hay ghét hoa sữa. Tuy nhiên, con số này khẳng định được một điều: câu chuyện đã vượt khỏi nhóm những người vốn quen thuộc với loài cây này.

Có thể hình dung hành trình của một người chưa từng để tâm đến hoa sữa. Họ đi qua một con đường, ngửi thấy mùi hương, rồi tiếp tục công việc. Vài ngày sau, mạng xã hội liên tục xuất hiện những lời than phiền về một thứ mùi “ám ảnh”, những câu đùa về việc đóng kín cửa sổ và những cuộc tranh luận xem hoa sữa thơm hay thối. Người ấy bắt đầu để ý đến mùi hương mỗi khi đi ngang một hàng cây. Thứ từng chỉ là một cảm giác thoáng qua giờ đã trở thành một trải nghiệm cần được giải thích.

Trong tâm lý học, cách thông tin định hình sự chú ý và cách chúng ta diễn giải một trải nghiệm có thể liên quan đến hiệu ứng đóng khung nhận thức (framing effect). Khi biết một mùi hương đang gây tranh cãi, ta có thêm một khung tham chiếu để nhận diện và đánh giá nó. Điều này không có nghĩa mọi người đều bị ám thị hoặc tự nhiên thấy hoa sữa khó chịu hơn. Nó chỉ gợi ý rằng trải nghiệm cảm giác và cách ta diễn giải trải nghiệm ấy không hoàn toàn tách rời nhau.

Thực tế, tại TP.HCM, loài cây này đã được trồng trên một số tuyến phố từ nhiều năm trước. Như Dân trí ghi nhận, hàng hoa sữa ở khu đô thị Phú Mỹ Hưng đã có tuổi đời hơn 20 năm nhưng trước đây chưa từng gây tranh cãi như hiện tại. Có thể thấy, khi câu chuyện trở thành xu hướng, những người vốn không quan tâm cũng bắt đầu chú ý đến trải nghiệm ngay trên con đường đi làm hằng ngày của mình.

Chê hoa sữa có gì “ngầu”?

Hoa sữa là chủ đề dễ tham gia: ai cũng có thể kể trải nghiệm của mình, nhưng một lời chê thẳng thừng đôi khi gây chú ý hơn lời khen. Nó phá vỡ hình ảnh lãng mạn vốn gắn với mùa thu Hà Nội, dễ tạo tiếng cười và mở đầu cuộc trò chuyện. Tôi tự hỏi liệu chê hoa sữa có đang trở thành cách thể hiện cá tính, thậm chí khiến người ta trông “ngầu” hơn?

Khi liên tục nhìn thấy những lời chê, chúng ta dễ có cảm giác ai cũng đang chê hoa sữa, dù mức độ nổi bật trên mạng không phản ánh chính xác ý kiến của số đông. Bài đăng thu hút tương tác khiến chủ đề xuất hiện nhiều hơn, kéo thêm người vào cuộc và tiếp tục khuếch đại tranh luận.

Năm nay, câu chuyện còn đi xa hơn những cuộc đấu khẩu. Tại một khu chung cư ở Định Công, Hà Nội, ban quản lý dùng vòi nước phun lên cây để làm rụng bớt hoa sau khi cư dân phản ánh mùi quá nồng. Thành phố cũng triển khai cắt tỉa hoa sữa trên nhiều tuyến phố và xem xét điều chỉnh mật độ cây. Theo Reuters ngày 20/10/2026, Hà Nội có khoảng 14.400 cây hoa sữa; chiến dịch cắt tỉa trong năm ngày đầu đã tác động đến khoảng 7% số cây.

Người sống cạnh những hàng cây dày đặc có lý do chính đáng để yêu cầu giải pháp. Nhưng khi sự khó chịu của cá nhân dẫn đến quyết định thay đổi cảnh quan chung, chúng ta cần cân nhắc mức độ ảnh hưởng và phương án xử lý tương xứng. Cắt tỉa hoa, điều chỉnh mật độ hay di dời cây đều có chi phí và tác động khác nhau; không phải cây nào cũng cần giữ nguyên, cũng không phải cây nào gây mùi cũng cần loại bỏ.

Mạng xã hội có thể giúp những phản ánh chính đáng được lắng nghe, nhưng độ ồn ào của một cuộc tranh luận chưa đủ để xác định vấn đề nghiêm trọng đến đâu hay giải pháp nào phù hợp nhất. Quyết định về cây xanh đô thị cần dựa trên điều kiện thực tế, trải nghiệm của cư dân và giá trị môi trường, thay vì chỉ dựa vào những ý kiến nổi bật nhất trên mạng.

Seoul cũng không muốn mất những cây ngân hạnh

Câu chuyện hoa sữa không phải trường hợp duy nhất một loài cây đô thị bị đặt lên bàn cân giữa sự dễ chịu và giá trị cảnh quan.

Tại Seoul, Hàn Quốc, cây ngân hạnh (ginkgo) là hình ảnh quen thuộc của mùa thu, của những khung phim truyền hình chiếm được tình cảm của cả thế giới. Nhưng quả của cây cái khi rụng và bị dập có mùi khó chịu, khiến người đi bộ và cư dân phàn nàn. Theo Seoul Economic Daily, ít nhất 792 cây ngân hạnh dự kiến bị thay thế trong năm 2026 theo các kế hoạch thay đổi cây đường phố của các quận tại Seoul. Một số địa phương lựa chọn thay cây cái bằng cây đực để giảm vấn đề mùi từ quả.

Tuy nhiên, Seoul Environmental Federation cũng đặt câu hỏi về cơ sở của việc thay thế hàng loạt cây lâu năm. Tổ chức này cho rằng các lý do chung như giải quyết khiếu nại hay cải thiện cảnh quan chưa đủ để biện minh cho quyết định, đồng thời kêu gọi đánh giá dựa trên dữ liệu và lắng nghe nhiều nhóm cư dân.

Trường hợp Seoul cho thấy xung đột giữa sự tiện lợi và cây xanh đô thị không phải câu chuyện riêng của người Việt Nam. Những thành phố khác cũng phải xử lý khi một đặc tính tự nhiên của cây trở thành bất tiện đối với người sử dụng không gian công cộng.

Đừng để một mùi hương quyết định toàn bộ câu chuyện

Câu chuyện hoa sữa gợi ra một câu hỏi rộng hơn: chúng ta có đang ngày càng khó chấp nhận những điều không hợp ý mình, dù chúng chỉ gây bất tiện trong một khoảng thời gian nhất định?

Lên tiếng về sự khó chịu không có gì sai. Với người sống cạnh hàng cây hoa sữa quá dày, mùi hương có thể ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt. Nhưng khi quyết định về không gian chung chỉ dựa trên trải nghiệm của một nhóm người, những giá trị khác có thể bị bỏ qua.

Hoa sữa chỉ nở rộ trong một thời gian ngắn, và thời gian chúng ta thực sự tiếp xúc với mùi hương ấy có thể ít hơn ta tưởng. Phần lớn chỉ là lúc đi làm, đi học vào đầu ngày hoặc trở về nhà cuối ngày. Với một số người, đóng cửa sổ cũng đủ để hạn chế mùi hoa bay vào nhà. Trong khi đó, phần lớn thời gian còn lại, cây vẫn góp bóng mát và điều hòa vi khí hậu. Theo Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA), cây xanh đô thị còn có thể giúp giảm nhiệt, cải thiện chất lượng không khí và hạn chế dòng chảy nước mưa. Tất nhiên, điều đó không có nghĩa mọi cây hoa sữa đều nên được giữ lại bất kể vị trí hay mật độ. Vấn đề là cần cân nhắc lợi ích và bất tiện để chọn giải pháp phù hợp, thay vì vội vàng loại bỏ thứ khiến mình khó chịu.

Tôi không nghĩ chúng ta cần chọn phe yêu hoa sữa hay ghét hoa sữa. Điều đáng quan tâm hơn là cách một cảm nhận cá nhân trở thành hiện tượng tập thể, cách những tương tác trên mạng khiến một quan điểm có vẻ phổ biến hơn, và cách sức nóng của dư luận tác động đến những quyết định về không gian chung.

Hoa sữa năm nay có thể đang chịu một cuộc xét xử trên mạng xã hội. Nhưng câu chuyện cũng đặt ra một câu hỏi về chính chúng ta: khi một điều gì đó hơi không vừa ý, vì sao phản ứng đầu tiên của chúng ta luôn phải là tìm cách loại bỏ nó?

Một thành phố đáng sống cần biết lắng nghe người dân khi họ gặp bất tiện. Đồng thời, nó cũng cần đủ kiên nhẫn để cân nhắc những giá trị dài hạn, những nhu cầu khác nhau và những điều không thể được quyết định chỉ bằng số lượng lượt tương tác trên những bài đăng bày tỏ quan điểm theo xu hướng.