Sau một thập kỷ viết và gom nhặt, Hien phát hành album mang tên Trăng Qua - nơi tiếng Việt, tiếng Hungary và tiếng Anh cùng tồn tại, không phải để chứng minh cô thuộc về đâu, mà để thừa nhận rằng cô thuộc về nhiều nơi cùng lúc.
Có một câu hỏi mà không phải ai cũng phải trả lời trong đời: quê nhà của bạn nằm ở đâu, khi bạn sinh ra ở một nơi, lớn lên nói một thứ tiếng khác với ngôn ngữ của bố mẹ, rồi sau đó lại chuyển đến một đất nước thứ ba để sống và làm việc? Với phần lớn người trẻ Việt sinh ra và lớn lên trong nước, câu hỏi này gần như không tồn tại. Nhưng với những người như Hien - sinh ra ở Budapest trong một gia đình Việt Nam, rồi rời Hungary để đến Brooklyn - nó là một câu hỏi phải sống cùng mỗi ngày.
Trăng Qua, album đầu tay của Hien, không cố gắng trả lời câu hỏi đó bằng một câu trả lời gọn gàng. Thay vào đó, album để ba ngôn ngữ, nhiều chất liệu âm nhạc và nhiều phiên bản của chính cô cùng tồn tại trên một mặt phẳng, không cái nào cần thắng thế cái nào.
Một album được ráp lại từ ký ức
Trăng Qua gồm 16 ca khúc, nhưng không phải 16 ca khúc được viết trong cùng một giai đoạn với cùng một dụng ý. Một số ý tưởng đầu tiên của album có từ năm 2015. Một số ca khúc khác chỉ mới bắt đầu vào năm 2025. Nói cách khác, đây không phải một album được lên kế hoạch từ đầu đến cuối, mà là một album được nhận ra sau khi đã tồn tại.
“Tôi thường viết các bài hát trước, rồi chỉ sau đó mới bắt đầu nhận ra những mối liên hệ giữa chúng”, Hien chia sẻ. Khi những bài hát rải rác qua một thập kỷ được đặt cạnh nhau, một vài chủ đề cứ lặp lại: ký ức, nỗi nhớ, khoảng cách. Và một hình ảnh cứ quay về: mặt trăng - thứ luôn thay đổi hình dạng nhưng chưa từng thực sự biến mất.
Với Hien, mặt trăng không chỉ là một ẩn dụ đẹp. Cô nhắc đến thơ ca dân gian Việt Nam, nơi trăng thường gắn với nỗi nhớ và sự xa cách; nhắc đến chiêm tinh học, nơi mặt trăng đại diện cho đời sống cảm xúc và trực giác; và nhắc đến mối liên hệ giữa mặt trăng với nước, với tính nữ, với những chu kỳ mà cơ thể con người - phần lớn được tạo thành từ nước - cũng đang âm thầm trải qua. Là một sound designer, Hien cũng đưa kết cấu và âm thanh của nước vào bảng màu âm thanh của cả album.
Một album, vì vậy, không phải là nơi Hien kể một câu chuyện có mở đầu và kết thúc rõ ràng. Nó giống một tập hợp những khoảnh khắc được giữ lại qua nhiều năm, chỉ đến khi nhìn lại, người viết ra chúng mới nhận ra mình đã kể cùng một câu chuyện suốt cả một thập kỷ.
Tiếng đàn của một thế hệ trước Hien
Nếu phải chọn một chi tiết để hiểu Trăng Qua đang cố gắng làm gì, có lẽ đó là 30 giây đầu tiên của ca khúc mở đầu album, trăng ơi. Đoạn intro bắt đầu không phải bằng giọng hát của Hien, mà bằng tiếng đàn cải lương của ông ngoại cô - nghệ nhân Trần Tượng Tư, sinh ra tại Bạc Liêu, từng là một nhạc công cải lương chuyên nghiệp.
Đây không phải một sample được chọn vì nghe hay. Đó là tiếng đàn của một người trong gia đình, được đặt vào vị trí đầu tiên của cả album - trước cả khi Hien cất giọng. Nó xác lập một trật tự: những gì đến trước cô, được lắng nghe trước, rồi mới đến những gì cô đang tạo ra ở hiện tại.
Cách làm này lặp lại xuyên suốt album, dù không phải lúc nào cũng mang tính cá nhân trực tiếp như vậy. Chèo và cải lương xuất hiện trong through this phase. Latin bolero trong next to you. Dân gian Romani Hungary hòa cùng R&B trong lonely. Nhạc hợp xướng Bulgaria gặp hip-hop trong bodies. Ở mỗi bài, Hien không tái hiện những chất liệu này nguyên bản - cô lấy giai điệu, kỹ thuật thanh nhạc, hòa âm, nhịp điệu của chúng, rồi xử lý lại bằng ngôn ngữ sản xuất điện tử của riêng mình.
“Với tôi, ‘Trăng Qua’ là một cuộc đối thoại giữa thứ âm nhạc tôi lớn lên cùng, những truyền thống tôi khám phá sau này và những âm thanh tôi đang tạo ra ở hiện tại”, Hien nói.
Cuộc đối thoại ấy cũng xuất hiện trong Trăng Tàn Trên Hè Phố - ca khúc đầu tiên Hien hát hoàn toàn bằng tiếng Việt, kết hợp bolero với drum & bass. Trước khi thực hiện bài hát này, Hien từng có một khoảng thời gian không đủ tự tin để hát tiếng Việt, vì cho rằng giọng của mình chưa đủ chuẩn. Lớn lên ở Hungary, phần lớn tuổi thơ và những năm đầu làm nhạc của cô diễn ra trong một môi trường không dùng tiếng Việt làm ngôn ngữ chính. Hát bằng tiếng Việt, vì vậy, với cô, không đơn thuần là chuyển ngữ. Đó là quá trình làm quen lại với chính giọng nói của mình, trong một ngôn ngữ cô đã nghe từ nhỏ nhưng chưa từng thực sự sống cùng như tiếng mẹ đẻ theo đúng nghĩa hằng ngày.
Nhà không nằm trên bản đồ
Trăng Qua di chuyển giữa tiếng Việt, tiếng Hungary và tiếng Anh - không phải như một chiêu trò để album nghe "quốc tế" hơn, mà vì với Hien, cả ba đều là ngôn ngữ thật của những phần khác nhau trong đời cô. Tiếng Việt là ngôn ngữ của gia đình và di sản. Tiếng Hungary là ngôn ngữ cô lớn lên cùng, ở Budapest, nơi cô sinh ra. Tiếng Anh trở thành ngôn ngữ của đời sống và công việc sáng tạo, sau khi cô chuyển đến Mỹ.
Câu chuyện về việc phải liên tục định nghĩa lại "nhà" được kể rõ nhất trong Jetplanes - ca khúc về việc tìm kiếm những mái nhà mới. Bài hát phản ánh chính hành trình gia đình Hien: rời Việt Nam để bắt đầu cuộc sống tại Hungary, rồi đến hành trình của Hien, từ Budapest đến Brooklyn. Đây cũng là câu chuyện của một cộng đồng người Việt ít được nhắc đến hơn so với cộng đồng ở Tây Âu hay Bắc Mỹ: những gia đình rời Việt Nam để đến Đông Âu vào những thập niên trước, và những đứa trẻ lớn lên ở đó với một mối quan hệ vừa gần vừa xa với quê hương của bố mẹ.
Đây cũng không phải lần đầu Hien dùng âm nhạc để gọi tên gia đình. Trong EP đầu tay Bloom (2021), cô từng viết ca khúc Family như một cách kết nối với tổ tiên, lấy cảm hứng từ những buổi cúng trước bàn thờ mà gia đình cô vẫn giữ khi còn ở Hungary. Khi chuyển đến New York, căn hộ của Hien không còn không gian ấy, nên nghi thức chuyển vào bên trong: cô cầu nguyện trong đầu, thay vì trước một bàn thờ vật lý. Nếu Family là lần cô cố gắng mang tổ tiên đến gần mình hơn qua lời cầu, thì tiếng đàn của ông ngoại mở đầu trăng ơi như một bước tiếp theo của cùng nỗ lực đó - không còn là lời cầu nguyện nữa, mà là chính âm thanh của người trong gia đình, được đặt vào giữa lòng bản thu.
Đây có lẽ là điều khiến Trăng Qua khác với nhiều album mang chủ đề về cội nguồn: nó không đi tìm một điểm đến cuối cùng gọi là "nhà". Với Hien, nhà không phải một tọa độ trên bản đồ, cũng không phải một câu trả lời cần được chốt lại. Nó là thứ được ráp lại mỗi lần, từ những mảnh ngôn ngữ, âm thanh và ký ức mà cô mang theo qua từng nơi mình từng sống.
Nhìn lại toàn bộ quá trình thực hiện album kéo dài suốt một thập kỷ, đi qua nhiều thành phố, nhiều cộng sự, nhiều phiên bản của chính mình, Hien không cố gắng làm cho các ca khúc trở nên giống nhau. Chúng thuộc về những thời điểm, nơi chốn và con người khác nhau, nhưng cùng gặp nhau trong cách cô làm nhạc ở hiện tại.
“‘Trăng Qua’ với tôi giống như một sự dâng hiến, nhưng đồng thời cũng là một sự giải phóng - một hơi thở cuối cùng trước khi bước vào một kỷ nguyên mới”, Hien chia sẻ. Có lẽ đó cũng là điều mặt trăng vẫn luôn làm: không bao giờ đứng yên ở một hình dạng, không bao giờ biến mất hẳn - chỉ liên tục đi qua, giữa việc níu giữ và buông bỏ.