Tết không thay đổi. Con người thay đổi.
Tôi là một người Việt Nam. Với tôi, Tết chỉ có 1 kịch bản: lên lịch về nội ngoại, có mặt ăn Tất niên, giữ ấm nhang khói các bàn thờ. Với tôi, sự hiện diện được xem như luật bất thành văn cho một cái Tết trọn vẹn.
Nhưng vài năm gần đây, khi nhìn sang bạn bè, có vẻ kịch bản ấy không phải là lựa chọn duy nhất.
Tò mò, tôi tìm hiểu cả xu thế chung: Theo báo cáo của BuzzMetrics, vào năm 2024, “đoàn viên” đã lần đầu tiên rơi khỏi Top 5 chủ đề được thảo luận nhiều nhất trên mạng xã hội vào dịp Tết! Và, thật dễ đoán, “du lịch” nổi lên như một “ngôi sao mới”.
Với tôi, sự thay đổi này không đơn thuần là câu chuyện “về quê hay đi chơi” trong những ngày đầu năm. Nó thú vị hơn một chút: chúng ta đang “thương lượng” lại truyền thống như thế nào?
"Có mặt" từng là thước đo trách nhiệm
Trong văn hóa truyền thống, Tết là thời điểm thiêng liêng để dâng mâm cúng, thắp nén nhang tưởng nhớ ông bà, xin phép bước sang một năm mới với sự che chở và phù hộ. Với nhiều gia đình, việc “có mặt” trong những ngày này không chỉ là trách nhiệm, mà còn là cách duy trì mối liên kết qua nhiều thế hệ.
Và hoạt động này khả năng cao sẽ “thêm nhiều chút” căng thẳng khi bạn đã lập gia đình. Lúc này, các “phong tục ngày Tết” thường mang nhiều nghĩa vụ hơn là “lễ hội” hay nghỉ ngơi: Lên lịch về nội ngoại, cân bằng vai vế, đảm bảo sự hiện diện đúng lúc - tất cả trở thành một phần của trách nhiệm trưởng thành.
Trong cách hiểu ấy, “sum vầy” gần như đồng nghĩa với sự đông đủ. Có mặt đúng ngày. Ở đúng nơi. Làm đúng nghi thức.
Khi cá nhân trở thành trung tâm
Nhưng đời sống hiện đại dần đặt cá nhân vào một vị trí khác.
Trong thế giới phẳng, dường như nhịp độ công việc cũng ngày một cao hơn; khi đi cùng “chế độ thích nghi nhanh chóng” và các phương tiện hiện đại, chúng ta bỗng nhiên có nhiều cách để kết nối với quê nhà và gia đình hơn: những cuộc gọi video, những chuyến thăm bất chợt trong năm hay những kỳ nghỉ được sắp xếp chủ động.
Và trên hết, sức khỏe tinh thần đã bắt đầu được để tâm và coi trọng. Tết, không còn chỉ là nghĩa vụ. Nó trở thành dịp nghỉ ngơi, tái tạo năng lượng, hoặc đơn giản là một khoảng lùi sau một năm làm việc liên tục.
Vì vậy, Tết bắt đầu được thương lượng. Không phải để bỏ truyền thống, mà để đặt câu hỏi: liệu có thể giữ tinh thần Tết mà không lặp lại toàn bộ nghi thức?
Du lịch chỉ là biểu hiện
Số liệu từ Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam cho thấy trong hai tháng đầu năm 2025, tổng khách nội địa đạt 26,5 triệu lượt; riêng tháng 2/2025 là 11 triệu lượt. Du lịch dịp Tết không còn là lựa chọn cá nhân đơn lẻ, mà đã trở thành một hiện tượng đáng chú ý.
Nhưng điều đáng quan sát không phải là “du lịch tăng”. Mà là cách nó xuất hiện như một phương án dung hòa: Có gia đình cúng Tất niên sớm rồi mới đi; Có người vẫn giữ Giao thừa bên cha mẹ, sau đó mới vi vu; Có người về quê ít ngày hơn, nhưng chủ động thăm nom nhiều lần trong năm. Không còn là lựa chọn “ở hoặc đi”, chúng ta thực sự sắp xếp lịch trình của mình với mục tiêu “giữ cái lõi” - sự gắn kết - trong khi “điều chỉnh cái vỏ” - cách thức thực hành.
Thứ khiến ta chùn bước: sự áy náy
Đúng vậy, công cuộc “thương lượng với truyền thống” không phải là con đường bằng phẳng. Câu hỏi khiến nhiều người lưỡng lự không nằm ở vé máy bay hay mâm cỗ, mà ở cảm giác: nếu mình không về đủ ngày, mình có vô tâm không? Nếu mình chọn nghỉ ngơi thay vì tất bật, mình có ích kỷ không?
Tết, vì thế, trở thành nơi va chạm giữa đạo hiếu, kỳ vọng gia đình và nhu cầu chăm sóc bản thân.
Chính ở điểm giao ấy, mỗi người buộc phải tự xác định ranh giới của mình.
Giá trị không đứng yên trong một đời sống chuyển động
Khi đời sống thay đổi, truyền thống không biến mất. Nó được điều chỉnh để phù hợp với bối cảnh mới.
“Sum vầy”, với chúng ta bây giờ, có thể không còn là “về quê ăn Tết” mà quay về đúng với giải nghĩ đơn sơ nhất của nó: Sum vầy (động từ): Tụ họp đông đủ, quây quần bên nhau, thường trong không khí thân mật.
Sum vầy, có thể là quây quần bên nồi bánh chưng, là cùng thắp nhang Giao thừa, nhưng cũng có thể là cùng nhau du lịch ngày Tết. Ở đâu cũng được, trong hoạt động nào cũng được, chỉ cần thật tâm kết nối.
Tết không thay đổi nhiều.
Nhưng cách chúng ta sống cùng Tết thì có.
Và có lẽ, đó mới là điều đáng quan sát.
