Bạn có nghe "Brother Louie" khi dọn nhà ngày Tết?
Giữa không khí rộn ràng của những ngày cuối năm, bạn đang tất bật với công việc dọn dẹp nhà cửa. Tay thoăn thoắt lặt từng chiếc lá mai, hay dùng bàn chải cọ rửa bộ ghế gỗ sờn màu, tai bạn vang vọng những điệu nhạc sôi động, rộn rã. Rất có thể, đó là tiếng bass dồn dập, tiếng synth đặc trưng của những bản hit bất hủ từ Modern Talking như Brother Louie, Cheri Cheri Lady, hay sự ma mị, cuốn hút từ Boney M. với Rivers of Babylon, Daddy Cool.
Điều kỳ lạ là trải nghiệm này không hề cá biệt. Từ Bắc vào Nam, từ nhà phố đến chung cư, từ những gia đình 6x–7x cho tới các căn hộ trẻ của 8x–9x, dường như có một thỏa thuận ngầm: nhạc disco là nhạc dọn nhà ngày Tết. Một playlist gần như không đổi hơn 30 năm, lặp đi lặp lại, truyền tay từ thế hệ này sang thế hệ khác dù dòng nhạc này đã không còn thịnh hành trên các bảng xếp hạng quốc tế.
Nhưng vì sao lại là những ca khúc ấy? Vì sao disco chứ không phải pop Việt, bolero, hay nhạc xuân quen thuộc lại trở thành nhạc nền của những ngày lau chùi mệt nhoài cuối năm?
Nhạc dọn nhà ngày Tết của người Việt: Câu chuyện của thời bao cấp, mở cửa và những cuộn băng cassette "thời thượng"
Để hiểu câu chuyện này, phải quay lại bối cảnh Việt Nam của vài thập kỷ trước, khi âm nhạc nước ngoài đến với người nghe theo những con đường rất khác so với hôm nay.
Trong thời bao cấp, việc tiếp cận nhạc quốc tế là điều không dễ dàng. Nhưng disco và rộng hơn là pop châu Âu vẫn len lỏi vào đời sống người Việt thông qua những mối quan hệ ngoại giao hiếm hoi. Trường hợp tiêu biểu nhất là Thụy Điển, quốc gia phương Tây đầu tiên thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam năm 1969. Cùng với đó, những cái tên như ABBA, với âm nhạc tươi sáng, dễ nghe, dần xuất hiện trên sóng radio, trong các chương trình giao lưu văn hóa.
Bước sang giai đoạn mở cửa kinh tế, cuộc sống người dân dần khấm khá hơn. Sự ra đời và phổ biến của đài radio dùng băng cassette (hay "máy đọc băng" – deck) đã thay đổi hoàn toàn cách thưởng thức âm nhạc. Băng cassette với đặc tính dễ sao chép, dễ lưu trữ, giá thành phải chăng và dễ vận chuyển đã trở thành phương tiện truyền tải âm nhạc chủ yếu.
Và đúng vào thời điểm đó, disco đang là dòng nhạc đại chúng toàn cầu. Từ châu Âu đến Mỹ, từ sàn nhảy đến radio, disco tràn ngập đời sống đô thị với tiết tấu đều, bass mạnh, giai điệu lặp dễ nhớ. Những bản hit của Boney M., Modern Talking, Bee Gees, ABBA… nhanh chóng lọt vào các băng cassette “tổng hợp”, có thể là băng lậu, có thể là băng ghi lại từ radio nước ngoài, rồi theo chân người Việt về nhà.
Nhạc Disco tràn ngập từ các quán cà phê cóc, nơi tụ họp bình dân, cho đến nhà riêng của những gia đình có điều kiện sở hữu máy đọc băng. Đặc biệt, vào dịp Tết, chỉ cần một nhà bật nhạc, âm thanh sôi động đã lan tỏa khắp xóm. Mọi người không cần phải hiểu lời ca, nhưng ai cũng cảm nhận được nhịp điệu năng động, tươi vui và rộn rã của Disco. Nó trở thành âm thanh báo hiệu cho mùa xuân sắp về.
Sức hấp dẫn không lời giải thích của Disco: Nhịp điệu và Năng lượng
Vậy điều gì trong bản chất của disco khiến nó trở nên hoàn hảo cho hoạt động dọn dẹp nhà cửa, vốn đòi hỏi sự kiên nhẫn và năng lượng?
Disco là dòng nhạc có cấu trúc nhịp điệu (beat) rất đều, tươi vui và liên tục. Chính cái "beat đều" này đã tạo ra một nguồn năng lượng dồi dào, rất phù hợp với những hoạt động dọn nhà, vốn là chuỗi hành động lặp đi lặp lại: lau – quét – xếp – bê – chà. Disco với nhịp 4/4 ổn định, tempo vừa đủ nhanh, tạo ra một nhịp nền giúp cơ thể tự động “bắt sóng”. Bạn không cần nghĩ xem tiếp theo phải làm gì, tay chân cứ thế chuyển động theo nhạc. Và âm nhạc tạo ra một "dòng chảy" giúp người dọn dẹp duy trì động lực, quên đi sự mệt mỏi.
Lời bài hát disco thường lặp đi lặp lại, đơn giản và dễ nhớ. Ngay cả khi không hiểu tiếng Anh, người nghe vẫn có thể thuộc vài cụm từ cố định, đủ để ngân nga theo trong lúc làm việc. Một số nghiên cứu tâm lý học và khoa học thần kinh chỉ ra rằng việc hát hoặc ngân nga trong lúc làm việc tay chân giúp cải thiện hiệu suất và giảm cảm giác mệt.
Khi hát, não bộ giải phóng endorphin và dopamine, những chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến cảm giác vui vẻ và giảm căng thẳng. Đồng thời, việc chia sự chú ý giữa vận động cơ thể và hoạt động âm nhạc giúp công việc bớt đơn điệu, khiến thời gian trôi nhanh hơn. Nói cách khác, khi bạn vừa kỳ cọ bộ bàn ghế vừa lẩm nhẩm vài câu disco sai lời be bét, bạn đang vô thức “hack” lại sự mệt mỏi của chính mình.
Quan trọng hơn cả, disco có khả năng xóa mờ rào cản ngôn ngữ và thế hệ. Không hiểu lời vẫn cảm được nhịp. Không cùng thời đại vẫn thấy quen. Bất kể là 6x, 7x hay 8x, 9x, bất cứ ai nghe disco đều có thể cảm thấy “sôi động”. Chính sự dễ tiếp cận này khiến disco trở thành thứ nhạc hiếm hoi có thể bật lớn trong một ngôi nhà đông người mà không gây tranh cãi. Nên có thể gọi disco là giai điệu nhịp điệu có tính kết nối.
Tinh thần ấy không phải ngẫu nhiên. Disco ra đời trong bối cảnh rất đặc biệt của lịch sử thế giới.
Dù thường được gắn với hình ảnh sàn nhảy hào nhoáng, disco thực chất là sản phẩm của một thời kỳ bất ổn kéo dài: từ dư chấn chiến tranh, căng thẳng Chiến tranh Lạnh, đến những bất an kinh tế và xã hội ở phương Tây thập niên 1970. Disco nở rộ trong các cộng đồng đô thị lớn, đặc biệt là những cộng đồng bị đẩy ra rìa: người nhập cư, người da màu, cộng đồng LGBTQ+. Đó là thứ âm nhạc của không gian chung, nơi con người tìm đến để tạm quên những áp lực bên ngoài, hòa vào một nhịp điệu tập thể.
Chính vì vậy, disco luôn mang trong mình tinh thần lạc quan mang tính tập thể. Và tinh thần ấy, rất tình cờ, lại trùng khớp hoàn hảo với không khí chuyển giao sang năm mới: nhà cửa có thể bề bộn, công việc có thể mệt, nhưng mọi thứ đang được sắp xếp lại để bắt đầu một trang mới.
Câu chuyện hoài niệm và bản sắc văn hóa được tái sinh trong kỷ nguyên số
Nhắc đến disco, với thế hệ 6x, 7x, là hoài niệm của tuổi trẻ, của những ngày lần đầu tiếp xúc với thế giới bên ngoài qua chiếc radio hay băng cassette cũ. Với 8x, 9x, đó là ký ức gián tiếp từ những ngày Tết ở bên cha mẹ, gắn với mùi nước lau nhà, tiếng chổi quét sân, cảm giác Tết đang rất gần.
Còn với Gen Z, Gen Alpha, disco dọn nhà ngày Tết có lẽ mang một ý nghĩa khác. Không hẳn là hoài niệm mà phải chăng là tò mò về bản sắc? Trên mạng xã hội, thỉnh thoảng xuất hiện những câu hỏi nghe vừa buồn cười vừa rất nghiêm túc: Vì sao cứ Tết là phải có Modern Talking?
Từ sự tò mò đó, các bạn trẻ chủ động tái hiện lại hiện tượng này qua những playlist “nhạc dọn nhà ngày Tết” trên YouTube, Spotify, qua các video lời Việt hóa bằng AI. Đó là cách một thế hệ sinh ra trong kỷ nguyên số tìm cách hiểu và giữ lại một thói quen văn hóa không do mình khởi tạo.
Nhạc disco được Việt hóa bằng công nghệ genAI, với hình ảnh Mordern Talking làm đại diện.
Ở điểm giao nhau ấy, disco không còn đơn thuần là nhạc nước ngoài nữa. Nó đã trở thành "discô", một phần rất riêng của trải nghiệm Tết Việt Nam hiện đại, một bản sắc không được ghi chép trong sách vở, không có ngày kỷ niệm chính thức, nhưng được truyền lại đều đặn mỗi năm, bằng đúng… một playlist không đổi.
Và có lẽ, đến một lúc nào đó trong tương lai, khi công nghệ tiếp tục thay đổi, khi nhạc mới liên tục xuất hiện, vẫn sẽ có ai đó bật Daddy Cool trong lúc dọn nhà như một cách nhanh nhất để gọi Tết về.
Vietcetera đã thực hiện một khảo sát nhỏ, ghi nhận những ca khúc quốc tế thường xuyên được bật trong lúc dọn dẹp nhà cửa đón Tết của các gia đình Việt. Từ các phản hồi thu thập được, 10 ca khúc disco xuất hiện nhiều nhất gồm:
1. Brother Louie – Modern Talking
2. Cheri, Cheri Lady – Modern Talking
3. Daddy Cool – Boney M.
4. Rasputin – Boney M.
5. Sunny – Boney M.
6. Gimme! Gimme! Gimme! – ABBA
7. Dancing Queen – ABBA
8. Stayin’ Alive – Bee Gees
9. You’re My Heart, You’re My Soul – Modern Talking
10. Rivers of Babylon – Boney M.
Danh sách này có quen thuộc với trải nghiệm dọn nhà ngày Tết của bạn? Những ca khúc nào khác từng trở thành “nhạc nền Tết” trong gia đình bạn? Hãy bình luận và chia sẻ với chúng tôi nhé!
