Bạn đang đứng ở một sự kiện ngành, tay cầm ly nước, đầu óc đang loay hoay tìm cách mở lời với người lạ đứng cạnh. Sau vài câu xã giao, cả hai phát hiện ra rằng cùng biết một người: là bạn từ thời đại học, một đồng nghiệp cũ, hay một người mentored bạn cách đây vài năm.
Phản ứng đầu tiên của chúng ta thường là: “Trời ơi, trái đất tròn ghê!”
Nhưng đây không đơn thuần là trùng hợp ngẫu nhiên. Chuyên gia tâm lý học và khoa học mạng lưới xã hội (network science) đã nghiên cứu và chỉ ra các mối quan hệ xã hội của chúng ta gần nhau hơn ta thường nghĩ.
Six Degrees of Separation là gì?
Six Degrees of Separation, tạm dịch là Sáu chặng phân cách, cho rằng bất kỳ hai người nào trên Trái Đất cũng được kết nối với nhau qua tối đa sáu người trung gian.
Ý tưởng này bắt nguồn vào năm 1929, khi nhà văn người Hungary Frigyes Karinthy viết truyện ngắn mang tên Chains (Những Sợi Xích). Trong đó ông đặt ra câu hỏi liệu có thể kết nối bất kỳ ai trên hành tinh này với bất kỳ ai khác, chỉ thông qua tối đa năm người trung gian.
Gần bốn mươi năm sau, nhà tâm lý học người Mỹ Stanley Milgram biến ý tưởng này thành một thí nghiệm thực tế. Ông gửi bưu kiện đến những người lạ ở các tiểu bang miền Trung nước Mỹ, nhờ họ chuyển tiếp chúng đến một người cụ thể ở Boston, với điều kiện chỉ được gửi cho người quen trực tiếp.
Kết quả là trung bình mỗi bưu kiện cần khoảng năm đến sáu bước chuyền tay để đến đích. Và từ đó, thuật ngữ “six degrees of separation” ra đời. Mặc dù thí nghiệm này còn nhiều lỗ hổng về mặt học thuật, ý tưởng cốt lõi vẫn tồn tại cho đến một khoảng thời gian dài sau đó.
Đầu những năm 2000, nhà xã hội học Duncan Watts cùng nhóm nghiên cứu tại trường Columbia thực hiện lại thí nghiệm tương tự qua email. Cuối cùng, nhóm đã kết luận: sáu bậc là một ước lượng khá chính xác để kết nối bất kỳ hai cá nhân nào trên thế giới.
Tuy vậy, Sáu chặng phân cách không phải là một con số tuyệt đối. Khoảng cách giữa con người còn phụ thuộc vào bối cảnh xã hội, vị trí địa lý, điều kiện công nghệ và mức độ tham gia vào các mạng lưới kết nối. Nói cách khác, đây là một cách nhìn giúp ta hiểu thế giới xã hội ‘gần’ hơn ta tưởng, hơn là một con số cố định áp dụng cho tất cả.
Six Degrees of Separation thay đổi cuộc sống chúng ta như thế nào?
Điểm quan trọng của Sáu chặng phân cách không nằm ở việc con số sáu có tuyệt đối chính xác hay không, mà ở chỗ nó cho thấy con người luôn nằm trong một mạng lưới liên kết chặt chẽ. Từ đó, lý thuyết này giúp giải thích vì sao thông tin, cơ hội và ảnh hưởng có thể lan truyền nhanh trong đời sống hiện đại.
Rút ngắn khoảng cách qua mạng xã hội
Sự phát triển của mạng xã hội đã cho thấy khoảng cách giữa người với người có thể được thu hẹp hơn nữa.
Thuật toán của các trang mạng xã hội như Facebook, LinkedIn, hay Instagram chủ động sử dụng dữ liệu người dùng và gợi ý “người bạn có thể biết” dựa trên danh sách bạn bè hiện tại và các tương tác trên nền tảng. Điều này chủ động rút ngắn khoảng cách vô hình, khiến mạng lưới trở nên dày đặc hơn bao giờ hết.
Thay đổi cách truyền tải và tiếp nhận thông tin
Khi thông tin có thể đi từ người này sang người khác chỉ qua vài bước, cách chúng ta truyền tải thông điệp cũng thay đổi. Các chiến dịch marketing hiện đại không còn chỉ chú trọng vào việc tiếp cận thật nhiều người, mà tập trung vào việc tiếp cận đúng người.
Một influencer có ảnh hưởng trong mạng lưới có thể lan truyền thông điệp nhanh và rộng hơn hàng nghìn quảng cáo thông thường cộng lại. Điều này cũng có nghĩa là thông tin sai lệch lan truyền theo cùng một cơ chế. Mạng lưới không phân biệt sự thật hay tin giả mà nó chỉ lan truyền những gì được chia sẻ.
Nhắc nhở về sức mạnh của mối quan hệ
Nhiều bước ngoặt quan trọng trong cuộc sống như công việc đôi khi không đến từ kế hoạch bài bản, mà từ những kết nối tưởng như tình cờ. Nhờ các mối quan hệ và networking, bạn có thể tìm hiểu và bắt đầu công việc mơ ước một cách hiệu quả.
Sau cùng, Sáu chặng phân cách nhắc chúng ta rằng không ai thực sự tồn tại tách biệt. Mỗi cuộc gặp gỡ, mỗi mối quan hệ, dù nhỏ, đều có thể trở thành điểm nối dẫn đến một cơ hội, một ý tưởng, hay một thay đổi lớn hơn nhiều so với ta tưởng. Thế giới có thể rộng lớn, nhưng con người lại gần nhau hơn rất nhiều.
Khi kết nối mở ra cơ hội
Nếu Sáu chặng phân cách cho thấy thế giới nhỏ đến mức nào, thì nhà xã hội học Mark Granovetter đặt ra một câu hỏi quan trọng hơn: trong mạng lưới đó, loại kết nối nào thực sự tạo ra sự khác biệt?
Ông chia các mối quan hệ thành hai loại: strong ties (mối quan hệ thân thiết) và weak ties (mối quan hệ lỏng lẻo). Điều đáng chú ý là chính những weak ties lại thường mang đến nhiều cơ hội hơn.
Lý do nằm ở cấu trúc mạng lưới: những người thân thiết thường chia sẻ cùng một vòng tròn thông tin, trong khi các mối quan hệ xa hơn lại kết nối bạn với những nhóm hoàn toàn khác. Vì vậy, cơ hội mới thường đến từ những người bạn ít tương tác nhất.
Có thể bạn sẽ không bao giờ thực sự đếm được “sáu chặng” theo lý thuyết là những ai. Nhưng trong một thế giới được kết nối dày đặc như hiện nay, cơ hội đôi khi không nằm ở những gì ta đã biết, mà ở những điểm nối ta chưa chạm tới.
Và đôi khi, khoảng cách giữa hiện tại và một bước ngoặt mới thực ra chỉ là vài mối quan hệ tưởng chừng rất xa.
