Một buổi đọc sách cùng người lạ
Tôi vẫn nhớ buổi đọc sách đầu tiên cùng Curiosity Circle (CC), một dự án đọc sách cùng nhau do hai bạn trẻ khởi xướng tại TP.HCM. Mỗi buổi thường dành một tiếng để mọi người đọc trong im lặng, sau đó là một tiếng thảo luận. Chỉ trong một buổi sáng, tôi đã được lắng nghe nhiều góc nhìn thuộc các chủ đề đa dạng từ lịch sử queer tại Việt Nam đến những bài học nhân văn từ những cuốn sách kinh điển như Người đua diều và Totto-chan: Cô bé bên cửa sổ.
Sau buổi gặp đầu tiên, tôi tiếp tục tham gia các buổi đọc hàng tháng. Dần dần, việc đọc sách cùng những người xa lạ trở thành một phần trong lịch sinh hoạt của tôi.
Điều gì khiến một hoạt động vốn có thể thực hiện một mình trở thành lý do để mọi người gặp gỡ? Có lẽ câu hỏi không chỉ là vì sao chúng ta đọc sách, mà còn là vì sao chúng ta muốn đọc sách cùng nhau.
Vì sao chúng ta tìm đến một hoạt động chung?
Với Gia Huy, một thành viên thường xuyên tham gia các buổi đọc sách của Curiosity Circle, lý do ban đầu khá đơn giản: một người bạn rủ Huy tham gia vì cả hai muốn tìm một cộng đồng để trao đổi về nhiều chủ đề.
Huy cho biết trải nghiệm thực tế vượt xa kỳ vọng. Huy từng hình dung người đọc sách thường khá “nerdy” (tạm dịch: mọt sách), nhưng khi tham gia, Huy nhận ra mọi người đều thú vị và có cá tính riêng. Quan trọng hơn, Huy tìm được nơi để chia sẻ những suy nghĩ mà trước đây không phải lúc nào cũng có người cùng trao đổi.
“Xung quanh em cũng không có nhiều bạn có thói quen đọc nên nhiều khi em cũng không biết chia sẻ với ai,” Huy kể. “Nhưng tới đây thì em tha hồ nói lên ý kiến, suy nghĩ của em.”
Một hoạt động chung, một cuốn sách hay chủ đề thảo luận có thể giúp mọi người chia sẻ những mối quan tâm sẵn có với nhau, thay vì phải bắt đầu cuộc trò chuyện từ con số không.
Lịch sinh hoạt cố định cũng tạo ra khoảng thời gian dành riêng cho việc đọc. Trong một nền kinh tế của sự chú ý (attention economy) và những nội dung ngắn, sự chú ý của con người đang bị phân tán nhiều nơi khiến việc dành thời gian cho một hoạt động đòi hỏi sự tập trung cao và sâu như đọc ngày càng khó hơn.
Theo quan sát của những người sáng lập CC, một số thành viên tìm đến nhóm vì muốn thực sự dành thời gian cho việc đọc sách. Khi ngồi cạnh những người đang tập trung đọc, họ có thêm động lực để làm điều tương tự — điều mà founder của CC gọi là “positive peer pressure” (tạm dịch: áp lực đồng đẳng tích cực).
Huy cũng nhận thấy sự thay đổi này ở bản thân. Trước khi tham gia, Huy từng trải qua giai đoạn reading slump, có những tuần không đọc sách. Sau một thời gian, Huy hình thành thói quen đọc mỗi sáng sau và cảm thấy có thêm động lực học tập.
Đây là trải nghiệm cá nhân, chưa đủ để khẳng định đọc nhóm giúp mọi người duy trì thói quen tốt hơn. Tuy nhiên, nó cho thấy hoạt động tập thể có thể hỗ trợ một mục tiêu cá nhân: mỗi người vẫn tự đọc từng trang sách, nhưng sự hiện diện của những người cùng thực hành có thể giúp việc duy trì thói quen dễ dàng hơn.
Đọc chung có giúp con người kết nối sâu sắc hơn?
Một trong những kỷ niệm đáng nhớ nhất của Huy không nằm ở một cuốn sách cụ thể, mà ở việc hai người dẫn dắt nhóm vẫn nhớ tên Huy, cuốn sách Huy đọc và những điều bạn chia sẻ sau lần gặp đầu tiên.
“Em thấy vui khi mà mọi người thật sự lắng nghe”, Huy nói.
Chi tiết này khiến tôi nghĩ nhiều hơn về ý nghĩa của việc gặp gỡ trực tiếp. Một cộng đồng không chỉ được tạo nên bởi những người có chung sở thích, mà còn bởi cách họ chú ý đến nhau và ở cảm thức thuộc về mà cộng đồng đó đem lại. Việc được nhớ đến và có cơ hội bày tỏ quan điểm có thể giúp một người cảm thấy mình thực sự thuộc về nơi đó.
Nghiên cứu về đọc chung (shared reading) cũng đưa một số gợi ý về mối quan hệ giữa việc đọc chung và các kết nối cộng đồng. Một nghiên cứu công bố năm 2025 trên Frontiers in Psychology, xem xét 15 nghiên cứu về đọc chung nhằm hỗ trợ sức khỏe và đời sống tinh thần ở người trưởng thành, ghi nhận rằng người tham gia thường đánh giá cao yếu tố cộng đồng.
Một hướng nghiên cứu khác xem xét mối liên hệ giữa đọc văn học và khả năng nhận thức xã hội. Một phân tích tổng hợp công bố trên Journal of Experimental Psychology cho thấy việc đọc truyện hư cấu (fiction) có tác động tích cực lên một số thước đo nhận thức xã hội. Việc tiếp xúc với những câu chuyện và góc nhìn khác biệt là một cách để chúng ta đặt mình trong vị trí của người khác để hiểu họ hơn, rèn luyện khả năng cảm thông và kết nối sâu sắc cùng người khác.
Tôi nhận ra giá trị của việc trao đổi góc nhìn trong các buổi thảo luận về văn học và thơ ca Việt Nam của CC. Những tác phẩm quen thuộc như Chí Phèo của Nam Cao, Tắt đèn của Ngô Tất Tố hay thơ Hồ Xuân Hương không còn chỉ là những cái tên từng xuất hiện trong chương trình học phổ thông của nhiều học sinh Việt Nam. Qua trò chuyện, tôi có cơ hội nhìn lại chúng từ những góc độ khác nhau, suy nghĩ về bối cảnh xã hội và đặt câu hỏi về tính thời sự của các vấn đề trong tác phẩm.
Điều đáng quý không nhất thiết là mọi người đi đến cùng một kết luận. Đôi khi, sự khác biệt trong cách đọc giúp tôi nhận ra giới hạn trong góc nhìn của mình. Cuộc trò chuyện vì thế không chỉ là trao đổi thông tin về sách, mà còn là cơ hội để hiểu cách người khác suy nghĩ, về thế giới quan của họ và bối cảnh tạo nên con người vốn dĩ của họ.
Một khoảng dừng giữa đời sống số?
Nếu mục tiêu duy nhất là biết nội dung một cuốn sách, đọc bản tóm tắt có thể nhanh hơn. Nếu muốn tìm người cùng sở thích, các cộng đồng trực tuyến cũng giúp chúng ta kết nối. Vậy điều gì khiến một số người vẫn muốn dành hàng giờ để đọc và thảo luận trực tiếp?
Theo founder của Curiosity Circle, sự tò mò là một động lực quan trọng: tò mò về chủ đề, những người sẽ gặp và câu chuyện sẽ được nghe. Họ cho rằng một số góc nhìn và kết nối chỉ xuất hiện khi mọi người gặp mặt, lắng nghe và trò chuyện trực tiếp.
Điều đó không có nghĩa mạng xã hội hay các hình thức kết nối trực tuyến không thể tạo ra những kết nối có ý nghĩa. Công nghệ giúp con người tìm thấy cộng đồng và duy trì liên hệ với những người ở xa; đọc sách cũng không tự động khiến chúng ta tập trung hơn hay bớt cô đơn. Có lẽ vấn đề không nằm ở việc lựa chọn giữa trực tuyến và trực tiếp, mà là nhận ra mỗi hình thức đáp ứng những nhu cầu khác nhau.
Với tôi, các buổi đọc sách mang đến trải nghiệm mà việc đọc một mình không có: sau khi khép lại cuốn sách, tôi vẫn có thể tiếp tục khám phá nó qua câu chuyện và góc nhìn của người khác. Với Huy, đó còn là nơi tìm thấy những người có chung sở thích, cảm giác được lắng nghe và động lực duy trì thói quen đọc.
Trong một thế giới có ngày càng nhiều cách tiếp cận thông tin và kết nối với nhau, những buổi đọc sách như thế không nhất thiết là giải pháp cho mọi vấn đề của đời sống hiện đại. Chúng đơn giản tạo ra một không gian để con người cùng làm một việc, cùng suy nghĩ và dành sự chú tâm cho nhau. Đôi khi, đó đã là một lý do đủ để mở sách và gặp mặt.
Nguồn nghiên cứu
1. Frontiers in Psychology (2025). Shared reading as an intervention to improve health and well-being in adults: a scoping review
2. Dodell-Feder, D. & Tamir, D. I. (2018). Fiction reading has a small positive impact on social cognition: A meta-analysis