1. Chuyện gì đã xảy ra?
Mọi thứ bắt đầu từ một đoạn video dài vài phút được lan truyền với tốc độ "chóng mặt" (hơn 5,3 triệu lượt xem) trên Tiktok vào ngày 11/3. Đoạn clip ghi lại cảnh nhạc sĩ Minh Khang (trong tình trạng có hơi men) có những lời lẽ nặng nề với tài xế xe Grab, điển hình như: "Tao đấm 10 thằng như mày rồi". Video sau khi đăng tải lập tức tạo nên một làn sóng phẫn nộ trong cộng đồng mạng.
Chuyến xe vào tối muộn hôm ấy đã đưa những người trong cuộc đến những “tổn thất” khác nhau:
- Nhạc sĩ Minh Khang nhận về những chỉ trích dữ dội, thậm chí ảnh hưởng đến các thành viên khác trong gia đình theo bài đăng mới nhất của anh.
- Tài xế công nghệ bị Grab khóa app vĩnh viễn. Hãng xác định tài xế đã thu thập và tiết lộ thông tin hành khách cho mục đích riêng, vi phạm nghiêm trọng Bộ quy tắc ứng xử và pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
- Grab nhận lại “bão 1 sao” về quyết định khóa app đối với nam tài xế.
2. Ai cũng có "cái lý" của mình?
Về phía nhạc sĩ Minh Khang, sáng ngày 18/3, anh đã đăng tải một bài viết lên trang Facebook cá nhân, thừa nhận lỗi sai về những hành vi, lời nói thiếu kiểm soát của mình trong lúc “quá chén”. Bên cạnh đó, anh cũng cho biết đây vốn là “câu chuyện riêng giữa anh và bạn tài xế trong một chuyến đi”, “phản ánh sự việc với ứng dụng là để bảo vệ quyền riêng tư và hình ảnh cá nhân của mình.”
Trong khi đó, nam tài xế xe Grab, trước yêu cầu xóa clip, anh cho rằng mình sai khi đưa thông tin khách hàng lên mạng xã hội nhưng bản thân không đáng bị lên án và sẽ không gỡ bỏ clip đang lan truyền. Đăng clip lên Tik Tok chỉ là cách anh cập nhật công việc hằng ngày, như những video trước đó.
Phía Grab cho biết họ đã yêu cầu tài xế dừng hành vi vi phạm nhưng vì không hợp tác, nên đến ngày 16/3, Grab đã khóa vĩnh viễn tài khoản của tài xế. Đại diện hãng cũng nói thêm, Grab vận hành dựa trên việc tuân thủ pháp luật, các chính sách của nền tảng và cân bằng quyền lợi giữa các bên liên quan.
3. Tại sao câu chuyện lại gây tranh cãi dữ dội?
Mọi chuyện chỉ thực sự đạt đến đỉnh điểm khi phía Grab ra quyết định khóa vĩnh viễn tài khoản của tài xế.
Tranh cãi của sự việc, nhìn chung, đặt lên bàn cân giữa quyền riêng tư và quyền tự vệ. Đối với một số người, việc làm này là không công bằng. Khi một người làm dịch vụ vốn ở thế yếu, việc ghi hình được xem là cách duy nhất để lưu lại bằng chứng khách quan, bảo vệ danh dự trước thái độ hung hăng của khách hàng. Nhiều bình luận cũng thể hiện quan điểm rằng việc tìm kiếm sự công bằng từ dư luận thông qua những video thực tế là "vũ khí" trước sức ảnh hưởng của một người nổi tiếng.
Ngược lại, ở thế thượng tôn quy tắc, liệu hành động của Grab có bất ổn khi chỉ đang làm đúng những gì Bộ quy tắc ứng xử đưa ra?
4. Bộ quy tắc ứng xử là gì?
Bộ Quy tắc ứng xử là tập hợp các nguyên tắc xác định cách mà doanh nghiệp mong đợi nhân viên của mình hành xử, quy định rõ những hành vi có thể chấp nhận được và không thể chấp nhận được của nhân viên, cùng hậu quả nếu không đáp ứng. Tuy nhiên, không có các quy định tiêu chuẩn cho mọi tổ chức. Mỗi doanh nghiệp nên phát triển một bộ hành vi riêng, phù hợp với đặc thù của văn hoá, ngành nghề.
Theo một bài viết được chia sẻ trên Forbes, Bộ quy tắc ứng xử ra đời vào năm 2017, khi một công ty công nghệ ở Mỹ đã bị khởi kiện do nhân viên bán hàng nói dối về sản phẩm của họ và các đối thủ cạnh tranh.
“Không ai nói với tôi rằng tôi không được phép nói dối” - là lời giải thích của nhân viên ấy cho hành động của mình.
Và hậu quả của công ty khi không có Bộ quy tắc ứng xử là mất một lượng lớn khách hàng, một phần ba nhân viên bị sa thải và công ty phải đối mặt với cuộc điều tra từ Ủy ban Giao dịch và Chứng khoán Mỹ (SEC).
5. Tóm lại là: Chúng ta học được gì sau “chuyến đi bão táp” này?
Văn hóa ứng xử
Tục ngữ Việt Nam có câu “ăn khi đói, nói khi say”. Nhưng nói những điều vui vẻ, bày tỏ tình cảm chân thành thì vui, còn trút giận lên người khác, một khoảnh khắc thiếu kiềm chế có thể đánh đổi bằng danh tiếng bao năm gây dựng. Thôi thì nếu sau này ai đó có lỡ uống say, tính tình lại nóng nảy, tốt nhất cứ “quắc cần câu” rồi lên xe ngủ một mạch về nhà.
Nhận thức đầy đủ về pháp luật
Xét về pháp luật, không có chuyện phân biệt người nổi tiếng với người bình thường. Dù có sức ảnh hưởng đến đâu, khi hành xử không đúng ở nơi công cộng thì họ vẫn là công dân như mọi người khác - bình đẳng trước pháp luật và vẫn có đầy đủ quyền riêng tư, quyền hình ảnh.
Theo Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015, mỗi người đều có quyền với hình ảnh của mình. Muốn sử dụng hình ảnh của ai thì phải được người đó đồng ý, nếu dùng cho mục đích thương mại thì còn phải trả thù lao, trừ khi hai bên có thỏa thuận khác. Tuy vậy, cũng có một số trường hợp được dùng hình ảnh mà không cần xin phép, ví dụ vì lợi ích quốc gia, dân tộc hoặc lợi ích công cộng.
Chúng ta đang làm việc với con người, không phải máy móc
Một điều khiến con người khác máy móc là chúng ta làm việc và cư xử với nhau dựa trên sự “thấu tình đạt lý”, nghĩa là không phải chuyện gì cũng có thể “cứ đúng luật mà làm.” Khách hàng là con người, tài xế cũng là con người. Họ cũng cần được bảo vệ trước bất cứ tổn hại hoặc đe dọa nào, cũng cần được đồng cảm, thấu hiểu và hỗ trợ kịp thời.
Nhất là khi những quy định này chưa thực sự tính đến những tình huống tài xế buộc phải sử dụng thông tin hay hình ảnh khách hàng để tự bảo vệ mình, chẳng hạn như khi gặp nguy hiểm. Khi chỉ dừng lại ở những nguyên tắc chung, thiếu đi sự linh hoạt theo từng hoàn cảnh cụ thể, việc áp dụng phải chăng đã chưa thật sự thấu đáo?
